Cecylia Niewiadomska

ODRODZONA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

WSTĘP

I. IMIENINY JULCI.

II. DNI SMUTKU,

Cześć I.

I. W Ciechocinku.

V. Panna Janina.

II. NOWA JUTRZENKA.

Część II.

IV. BLASKI I CIENIE.

V. ŻYCIE PŁYNIE.

VI. PRZED ODLOTEM.

Cześć III.

VII. W SAMOTNOŚCI.

VIII. PIORUN.

IX. PO BURZY.

X. O ŻYCIE.

XI. NA DŁUGO.

XII. PO DWUDZIESTU LATACH.

ODRODZONA

Powieść dla Młodzieży

Niewiadomska Cecylia

WSTĘP

I. IMIENINY JULCI.

— Julciu, co tobie? Co się Julci stało? — zapytała z niepokojem pani Snarska, spojrzawszy na niezwykle wzruszoną twarzyczkę 8-letniej może dziewczynki, która ze starszą siostrą weszła do pokoju.

Śliczne to było dziecko: szczupła i wysoka, trochę mizerna, ale na bladej twarzyczce świeciły jak dwie gwiazdy wielkie, czarne oczy, dziwnie głębokie, pełne blasku i wyrazu, ponad ciemnemi brwiami, kształtne, białe czoło otaczały miękko wijące się włosy, ciemne i lśniące, spadając następnie grubym warkoczem na jasną sukienkę. A ileż wdzięku w tej całej postaci, w każdym jej ruchu!

— Nic się nie stało, mamo — odparła z zakłopotaniem widocznem dwunastoletnia Mania — nic zupełnie, tylko Julcia taka jest wrażliwa, że nie wyjdę z nią więcej bez ciebie, mateczko.

— Przecież Andrzej owa była z wami? Co ci jest, Julciu?

Drobne usta dziecka zadrżały, w oczach błysnęły łzy, które nagle spłynęły po twarzy, — wyciągnęła ręce i ruchem namiętnym rzuciła się na szyję matki.

— Co tobie, dziecko? Pieszczotko ty moja!

Ale pieszczotka przemówić nie mogła, czy też nie chciała, aby nie wybuchnąć płaczem. Zacięła usta i mocno, serdecznie tuliła się do matki. Pani Snarska łagodnie przesunęła rękę po ciemnych jej włosach i nie spuszczała oka z twarzy dziecka. Mania milczała; — przekonała się już nieraz, jak łatwo rozdrażnić Julcię nieostrożnem słówkiem i nie chciała narażać się na to, zwłaszcza dziś, przy imieninach.

Benjaminek całego domu pp. Snarskich nie był wprawdzie tyranem, złośnikiem, — bynajmniej; lecz był dzieckiem zepsutem trochę przez pieszczoty, bardzo wrażliwem i bardzo draźliwem. Stąd łzy i uśmiech zmieniały się często, jak desenie w kalejdoskopie. Łez lękali się wszyscy, uśmiech był tak śliczny, tak porywający, wesoły, rozkoszny, że dogadzano jej zanadto może, byle ją widzieć wesołą, szczęśliwą.

I nie było to trudno: dobre, serdeczne dziecko miało tylko dwie wady: lubiła się stroić i rządzić. Ładna sukienka i pierwsze miejsce między dziećmi — to jedyne jej marzenia, spełniane zwykle, gdyż jej towarzyszki ulegały jej instynktownie. Umiała zdobywać władzę i panować, stworzoną do tego była. W gronie dzieci starszych zwykle, bo takie sobie dobierała, kierowała zabawą, stawała się duszą każdego przedsięwzięcia, każdego zamiaru. Wiedziała o tem i z pewnym tryumfem spoglądała na towarzyszki, niby królowa pośród swych poddanych.

— Opowiedz-że mi, Julciu, co cię spotkało przykrego?... Albo ty, Maniu.

— Przechodziłyśmy przez ogród — wtem Julcia zobaczyła małego chłopczyka bez nogi i takie to na niej zrobiło wrażenie, że — że...

— O mateczko, gdybyś go widziała!... ma najwyżej lat 10, taki blady, smutny... Siedział z matką na ławce i z takim żalem patrzył na bawiące się dzieci... Z takim żalem!...

— Biedne dziecko!

— Taki mały, mateczko! taki mały chłopczyk i nigdy już, nigdy w życiu nie będzie mógł biegać, ścigać się z dziećmi... Pewno go unikają... To tak okropnie patrzeć na puste miejsce zamiast nogi... On nigdy, mamo, nie może być chyba wesoły, śmiać się, cieszyć...

To okropne!...

— Tak, dziecko drogie, kalectwo jest wielkiem nieszczęściem, — lecz nie największem.

— Nie największem?

— Pomyśl sama: czy wolałabyś stracić nóżkę czy rodziców?

— O mamo — jabym wybrać nie umiała... Ja nie chcę być kaleką, ja nie chcę!

— Nie jesteś!

— Ach! to prawda!.. To dobrze.

— Ale to nie koniec, mamo: Julcia zaprosiła do nas kulawego chłopczyka.

— Któż to taki?

— Jaś Karpiński. Mieszka niedaleko. Tak mi go żal było, mamo, tak mi go żal było!..

Będę się z nim często bawiła, zobaczysz, jak spokojnie bawić się potrafię.

Matka ucałowała ją w czoło w milczeniu.

— Powiedziałam mu, że dziś moje imieniny, że będą goście, ale dziś nie przyjdzie; wcale go nie namawiałam, smutnoby mu było patrzeć... Odwiedzę go pierwej sama, pójdziesz ze mną, mateczko?

I już się uśmiechała ślicznemi ustami, ukazując ząbki równe jak perełki. W żywej ale dziecinnej jeszcze wyobraźni wrażenia zacierały się szybko i łatwo, i teraz już marzyła i cieszyła się nadzieją, że dobrą będzie dla biednego Jasia, że rozweseli mu niejedną chwilę. To ją pocieszyło tymczasem.

Państwo Snarscy byli to ludzie zamożni, mieli ładne mieszkanie, willę pod Warszawą, pokoje pięknie umeblowane, ogródek. Ojciec, inżynier przedsiębiorca, znanym był i szanowanym powszechnie, dochody miewał znaczne, pani Snarska jednak praktycznie wychowywała obie córki, żądając od nich już teraz pomocy w domowych zajęciach. Mania z zamiłowaniem wyręczała ją w każdej pracy, a Julcia, chociaż nie skończyła jeszcze lat ośmiu, miała powierzony sobie klucz od szafy z dziecinną bielizną.

Wprawdzie Władzio, brat jedyny, żartował bardzo dowcipnie z jej pracy, ale któryż brat na świecie sprawiedliwym jest dla siostry i cóż za zdanie mieć może w kwestyi tak poważnej młodzieniec 10-letni?

Mimo tych żartów Władzio był najgorętszym może z całego domu wielbicielem Julci i w głębi duszy uznawał ją szczerze za najmądrzejszą i najpiękniejszą istotę, z którą równać się nie mogła żadna ze znajomych panienek. Od trzech dni bardzo gorliwie wpajał to przekonanie w Stasia, stryjecznego brata, którego ojciec przywiózł teraz do Warszawy, ażeby zdał egzamin do gimnazyum, gdzie po wakacyach uczęszczać miał razem z Władziem.

Imieniny Julci dawały sposobność poznania Stasia z całem młodem towarzystwem, to też oczekiwano ich z niecierpliwością, a chociąż od tygodnia układano wszystkie szczegóły radosnej tej uroczystości, dziś od samego rana tyle jest zajęcia, że godziny biegną jak chwile.

Jeszcze się ubrać trzeba, załatwić niektóre sprawunki, przygotować pokój mamy, gdzie będą, — żywe obrazy!

W ogrodzie Staś i Władzio pozawieszali na drzewach własnej roboty papierowe latarnie, a ojciec upragnioną od dawna huśtawkę. Obiad podano wcześniej, bo na czwartą byli zaproszeni goście; będą żywe obrazy, potem podwieczorek, gry w ogrodzie, a na zakończenie tańce. Bal, co się zowie.

Julcia w różowej sukience wyglądała prześlicznie i długo stała dziś przed lustrem, przypatrując się swej ładnej twarzyczce, układając ciemne włosy i z widocznem zadowoleniem podziwiając lekką, wysmukłą figurkę.

— Wstydź się, Julciu — rzekła Mania — zaczynasz być próżną, zanadto sama podobasz się sobie, to brzydko. Pamiętasz, co mama mówiła, że kto zachwyca się własną urodą, ten wkrótce zapomni o wszystkiem, co jest dobrem i pięknem na świecie, i siebie tylko kochać będzie, o sobie myśleć.

— Nieprawda; nieprawda! Ja kocham wszystkich dobrych ludzi, ale — cieszę się, że jestem ładną. I cóż w tem złego? Chciałabym być najpiękniejszą na świecie, chciałabym być królową! Nosiłabym prześliczne suknie, koronę i rządziła wszystkimi. Zobaczyłabyś, jakby dobrze było. Wszystkim biednym rozdałabym pieniądze, a wszystkim ładnym dziewczynkom prześliczne sukienki. Chciałabym, żeby świat cały był piękny i wesoły.

— Pleciesz, Julciu, spytaj się marny, a zobaczysz, jak jej przykro patrzeć na ciebie, kiedy wdzięczysz się przed lustrem.

Julcia wydęła niechętnie usteczka i wyszła do ogrodu, gdzie nęciła ją nowa huśtawka.

Co to komu szkodzi, że ona jest ładną? Każdy lubi piękne kwiaty, piękne sprzęty, wszystko — co jest pięknem, więc bardzo naturalnie, że i własną osobę.

Nagle przyszło jej na myśl, że mogła być brzydką. — Nie, nie — to już jej nie grozi. Po co na świecie pan Bóg stworzył ludzi brzydkich? Wszyscy powinni być piękni, zdrowi i szczęśliwi.

W drzwiach jadalnego pokoju ukazał się Staś z dzwonkiem, potrząsając nim z całej siły. Był to znak rozpoczęcia uroczystości. Widocznie goście już przyszli, a ona nie widziała nikogo. Zerwała się z huśtawki i pobiegła do pokoju. Ańdzia, Cześ, Maryś i kilkoro innych dzieci powitało ją hałaśliwie. Ale to nie wszyscy przecież, gdzież reszta.

— Poszukamy ich — rzekł Władzio.

I poszedł naprzód. W sali nie było nikogo, nagle podwoje od pokoju mamy otworzyły się na rozcież i ukazał się w głębi żywy obraz, ułożony z czterech dziewczynek, przedstawiających cztery pory roku. Śliczna Alinka w zielonej sukience, przybrana fiołkami i konwalią, była uroczą wiosną, Helenka w postaci róży przedstawiała lato. Andzia jesień, a Stefcia zimę. Ta ostatnia w bieli spała w kryształowej grocie z przezroczystej bibułki. Dzieci przyklasnęły zachwycone. Żywy obraz nie drgnął całe dwie minuty, ale dłużej trwać nie mógł, dziewczynki porzuciły swoje miejsca i pobiegły do solenizantki. Stefcia tylko została na swem śnieżnem łożu.

— Wstań, Stefciu, już skończone — zawołała Wandzia.

Ale Stefcia nie poruszyła się z miejsca.

— Co, ona śpi naprawdę!

Otoczono zimę, która nakoniec otworzyła oczy ze zdziwieniem.Śmiechom nie było końca. Stefcia usprawiedliwiała się, jak mogła. Ułożono ją najprzód i kazano zamknąć oczy. Tak długo musiała leżeć...Żywe obrazy miały powodzenie, zaczęto obmyślać nowe. Chłopcy mieli ochotę należeć do nich także, więc przedstawiano bitwę, okrężne, następnie ktoś zaproponował wesele.

— Wesele! zawołała Julcia — ale nie zwyczajne.

— A jakie?

— Zobaczycie. To będzie cała historya. Ja jestem niby królewną i będę wybierała so-

bie królewicza. Każdy będzie wychwalał swoje państwo, jak w bajce. Dopiero nastąpi wesele.

— Ślicznie! Wybornie! Wiwat Julcia! — wołały uradowane tym pomysłem dzieci — Maniu kochana, pomagaj!

I Mania, która dzisiaj grała ważną rolę suflera i reżysera, pospieszyła z pomocą.

Przygotowania trwały dosyć długo. Tron urządzono wspaniały, wysoki, trzeba było wchodzić po schodach, — Julcia w złotej przepasce na bujnych ciemnych włosach, w długim purpurowym płaszczu z adamaszkowej kapy — wyglądała wspaniale. Sama była zachwycona, zdawało jej się, że jest naprawdę królową. Jak poważnie spoglądała na swój orszak: rycerzy i damy dworu, tron otaczające.

Czterech królewiczów przybyło starać się o jej rękę, — na czele licznej świty weszli do tronowej sali i stanęli przed królewną. Mania, jako mistrz dworu, stała tuż obok tronu, gorliwie pomagając obu stronom i nie szczędząc rad i wskazówek.

— Cóż was przywiodło tutaj, szlachetni rycerze i królewicze? — przemówiła nakoniec Julcia. — Wypowiedzcież wasze życzenia, abym wiedziała, czy je spełnić będę mogła.

Staś wystąpił najpierwszy. — Najjaśniejsza królewno — odezwał się śmiałym głosem — przybyłem tu z daleka, z poza wielkiego morza, na srebrnym okręcie z jedwabnymi żaglami. Jestem królem wielkiego państwa i posiadam skarby, jakich nikt inny w świecie mieć nie może. Mieszkam w bursztynowym pałacu z koralowym dachem i dyamentowemi oknami; wszystkie w nim sprzęty ze słoniowej kości, perłowej muszli, złota i drogich kamieni, gdyż w kraju moim znajdują się góry pełne nieprzebranych skarbów i morze pełne korali, pereł i bursztynu. Jeżeli zechcesz zostać moją żoną, piękna królewno, przyjmij w darze szaty, z najcieńszego jedwabiu, wyszywane perłami i drogimi kamieniami, które jaśnieją jak słońce na niebie i piękniejszych nie posiada żadna królowa na ziemi.

Na skinienie królewny czterech paziów wniosło skrzynię, z której zaczęli wydobywać drogie szaty i zachwalać ich piękność.

Królowa podziękowała uprzejmie.

— Podoba mi się twoje państwo, królewiczu Bogaczu, ale chciałabym wiedzieć, co mi ofiarują inni.

Teraz Cześ zbliżył się do stopni tronu.

— Najjaśniejsza pani — przemówił — znam państwo królewicza Bogacza, i nikt opisać nie zdoła wszystkich skarbów jego; lecz nie mogłabyś wyjść nigdy z bursztynowego pałacu, bo od gór wiatr przynosi jęki nieszczęśliwych ludzi, co pracują ciężko w kopalniach i nigdy nie widzą słońca, a od morza westchnienia tych, co odpływają w dalekie kraje po drogie towary i może nie powrócą, więcej. Moje państwo nie tak bogate, lecz weselsze o wiele

Kraj to rozległy, równy, otoczony lasami, poprzerzynany srebrnemi rzekami, pełen śmiechu i gwaru, śpiewu i wesela. Ledwo nas zbudzi słonko wiosenne do pracy, zaczynamy pieśń radosną. Śpiewają ptaszki w lesie i skowronki w polu, ludzie przy pracy, pszczółki i inne owady. 1 wśród tej wesołości wszystko zielenieje, kwitnie, złoci się zbożem, rumieni owocem. I jakże tu nie śpiewać! Tyle chleba w polu, owoców w sadach, tyle miodu w ulach, wszędzie dostatek, szczęście. To też gdy zbierzemy wszystko, a ziemia pod białym śniegiem zasypia spokojnie, my śpiewamy znowu, bawimy się, tańczymy wesoło do wiosny, która nas wezwie do pracy na nowo. W kraju wesela smutku nie zaznasz, królewno, a oto przyjmij w darze owoce kraju mego, które przywiozłem z sobą.

Czterech paziów wniosło kosze z owocami, które na stopniach tronu postawili.

Królewna skinęła berłem, skosztowała przysmaków i kazała podać damom dworu i dworzanom, a gdy wszyscy z przyjemnością opróżnili kosze, odezwała się uprzejmie:

— Pięknym i bogatym jest kraj twój, królewiczu Wesoły, skoro wydaje takie wyborne owoce, pozwól jednak, że nim odpowiem, wysłucham twoich towarzyszy.

Władzio i Maryś spojrzeli na siebie.

— Idź pierwej — szepnął Maryś — bo nie wiem, co mówić.

Władzio zbliżył się poważnie do tronu.

— Najpotężniejsza królewno — przemówił, — muszę powiedzieć ci naprzód, że państwo królewicza Wesołego piękne jest i wesołe, jeśli sprzyja pogoda; jeżeli jednak zdarzy się susza lub słota zbyt długa, milkną i tutaj pieśni, a echo przynosi i stamtąd skargi na głód i niedolę. Ja skarbów żadnych ci nie ofiaruję. Przybyłem z kraju Sławy. Kraj to skalisty i bardzo ubogi, lecz my nie dbamy o to, gardzimy skarbami świata, życiem nawet. Nie lękamy się niczego. Za to jesteśmy nieśmiertelni. Nieśmiertelność ofiarować mogę ci, królewno, jeśli zechcesz się udać ze mną do kraju Sławy. Ostrzegam cię wszakże, że droga trudna to i niebezpieczna, trzeba się do niej zbroić w męstwo i wytrwałość.

— Pięknem jest państwo twoje, królewiczu Sławy — szepnęła Julcia — lecz cóż powie rycerz czwarty?

Czwarty królewicz widocznie był trochę zakłopotany, ale nie chciał się przyznać, że mu brakuje dowcipu.

— Dobra królewno — zaczął — przyjechałem tu bardzo smutny. W kraju moim nie brak także wszelkich bogactw, lecz wielu jest nieszczęśliwych i ubogich, potrzebujących wsparcia i pociechy. Król wszystkich znać nie może, nie ma na to czasu, a źli ludzie nieraz z tego korzystają i dzieje się niesprawiedliwość i krzywda. Moja matka staruszka jak opiekuńczy anioł czuwała nad tem dotąd, aby pocieszać i wspierać, ratować i nagradzać prawdziwie biedaych i zasłużonych, lecz umarła niedawno, a od tego czasu coraz więcej spotykam twarzy smutnych i bladych, coraz częściej zamiast pieśni albo śmiechu słyszę westchnienie, skargę lub jęk cichy... Nie mogłem znieść tego dłużej i powiedziałem sobie: objadę ziemię od końca do końca, aż znajdę tak szlachetną i dobrą królewnę, że wzruszy ją los nieszczęśliwych i zechce podzielić ze mną smutek i radość, jakie spotkać nas mogą w życiu i będzie, jak matka moja, aniołem pocieszycielem tych wszystkich, którzy cierpią. Nic za to wzamian przyrzec ci nie moge ani ofiarować w. tej chwili, bo nic nie wziąłem z sobą, jeżeli jednak nie odrzucisz mojej prośby, poznam, żeś jest najlepszą i kochać cię będę za to sercem całem wraz z biednym ludem moim.

Umilkł królewicz czwarty; trzej inni spojrzeli na prześliczną królewnę, która z łagodnym uśmiechem podniosła się z swego tronu i tak przemówiła.

— Zacni królewicze, — lubię bogactwa i pieśni, chciałabym być nieśmiertelną, ale najbardziej żal mi nieszczęśliwych, potrzebujących opieki i sprawiedliwości, — dziękuję więc wam wszystkim za waszę dary, a z tobą, królewiczu Dobrutku, pojadę zaraz po weselu, aby biedni i pokrzywdzeni nie czekali bardzo długo na twój powrót.

To mówiąc, podała rączkę Marysiowi, który bardzo poważnie sprowadzał ją po stopniach tronu, ażeby się nie zaplątała w dywany albo płaszcz własny. A tymczasem uszczęśliwiona jej wyborem drużyna klaskała w ręce i głośnymi okrzykami wypowiadała swoje uznanie i radość.

Teraz się rozpoczęła uroczystość weselna i spieszono już trochę, bo zastawione stoły oczekiwały w jadalnym pokoju i Mania przypominała, że czekolada stygnie. Z wielkiem też zadowoleniem zasiadły wreszcie dzieci do podwieczorku, a ciastka i owoce znikały z talerzy tak prędko, jak gdyby jaka niewidzialna siła porywała je złośliwie. A co przytem śmiechu i gwaru! Wandzia trochę łakoma, (ale bardzo mało), nie mogła oderwać oczu od przysmaków i nie widziała, jak psotne sąsiadki zabierały jej z pod ręki ciastka i owoce. Potem za dużo włożyła do buzi jakiegoś biszkopcika, z czego korzystając, Andzia pobudziła ją do śmiechu i wyfrunęło wszystko. Dzieci śmiały się znowu, aż Stefcia z wielkiej radości wylała czekoladę, Zosia ciastko z kremem upuściła na sukienkę, a A linka, pomagając jej wycierać plamę, rozmazała na niej dwie wiśnie.

Rozweselona, rozbawiona gromadka wybiegła wreszcie do ogrodu, — tu gonitwy, piłka, obręcze, huśtawka, słowem do samego zmroku nie zbraknie przyjemności, a gdy się zmierzchnie — tańce. Dopiero o 9 przyjdą po dzieci służące, a jeszcze odpoczną trochę.

Największe powodzenie miała dziś huśtawka, dobijano się o nią prawie; Staś i Władzio kolejno umieszczali na niej amatorów i huśtali po 10 minut każdego. Julcia uprzejmie także ustępowała pierwszeństwa swym gościom i ostatnia usiadła na ulubionej zabawce.

— Tylko wysoko! — zawołała zaraz.

O kilka kroków dalej grano w piłkę, Mania ustawiała krokieta.

— Wyżej — dopominała się Julcia. — Jeszcze wyżej!

— Spadniesz.

— Wstydźcie się, tchórze. No, Władziu, królewiczu Sławy.

— Dość — rzekł Staś — ja się boję.

— Tylko raz, żebym mogła pochwycić tę gałąź.

Huśtawka podnosiła się i wzlatywała jak ptak, prawie poziomo naprężając mocne sznury, a Julcia za każdym razem wyciągała rękę, aby pochwycić gałęź starej lipy. Nagle coś się stało w górze — zakręciło jej się w głowie czy ześliznęła się z deski i nie miała siły odzyskać równowagi dosyć prędko, dość że huśtawka zaklekotała dziwnie, a dziewczynka z głuchym jękiem upadła krzyżem na kamień, leżący o parę kroków.

W ogrodzie zapanowała cisza przerażająca, przez parę sekund nikt nie drgnął, dzieci stały jak skamieniałe, bez ruchu, bez głosu. Pierwsza Mania z krzykiem trwogi rzuciła się ku siostrze, a jednocześnie wołanie: Ratunku! wyrwało się ze wszystkich piersi.

Julcia leżała blada, z zamkniętemi oczami, bez ruchu — jak nieżywa. Głowa zwisła w tył bezwładnie, plecy spoczywały na dużym kamieniu, nogi i ręce miała wyciągnięte.

— Wody! Mamy! — wolała Mania, nie śmiąc dotknąć siostry.

Pani Snarska już biegła, chłopcy nieśli wodę. Julcia otworzyła oczy i zamknęła je znowu, krew ukazała się na jej ustach.

Pani Snarska uklękła przy nieszczęśliwem dziecku, bielsza od białej koronki, zdobiącej jej ciemną suknię i chciała podnieść zwisła głowę Julci. Okropny jęk dziewczynki powstrzymał jej rękę, — nie wiedziała co począć, a nie śmiała jej poruszyć.

— Julciu, Julciu — szeptała prawie nieprzytomna. — Wody!

Mokrą chusteczką zmyła krew z ust dziewczynki, lekko dotknęła jej skroni, — Julcia nie drgnęła nawet, nie otworzyła oczu...

— Doktora! — krzyknęła nagle nieszczęśliwa matka, chwytając się za głowę. — Doktora!. Ratunku! Moje dziecko zabite!...

Na ten krzyk okropny, dzieci z płaczem rozbiegły się na wszystkie strony, pozostałą przy matce tylko jedna Mania. Nie straciła ona przytomności, lecz nie wiedziała kogo ma ratować: matkę czy siostrę.

— Po doktora, Władziu — szepnęła do brata.

— Staś już pobiegł.

W tej samej chwili Staś się zjawił z doktorem, który szczęśliwym trafem mieszkał w tym samym domu i właśnie powrócił z wizyt.

Doktor bardzo poważnie ukląkł obok dziewczynki, podniósł jej rękę, głowę, a widząc krew z ust płynącą, pochylił się bardziej, kazał przynieść prześcieradło, powoli i ostrożnie złożył na niem Julcię i tak ją przeniesiono do pokoju.

Wesołe imieniny skończyły się smutnie. Dzieci po części same wróciły do domów, po części odprowadziła je służba państwa Snarskich; w całem mieszkaniu zaległa cisza uroczysta, przesuwano się na palcach, szeptano cicho, spoglądano na siebie wzrokiem przerażonym i smutnym; matka nie odstępowała od Julci, która leżała ciągle jak bez życia, chwilami tylko jęcząc cicho i boleśnie. Posłano po doktorów, po ojca; obecny lekarz nie oddalał się także, jakby przypuszczał, że może być jeszcze potrzebnym.

Późno wieczorem zebrało się kilku doktorów, aby zbadać stan dziecka i wyrazić swoje zdanie o sposobach ratunku. Matkę nawpół zemdloną wyprowadzono z pokoju, a gdy w godzinę później stanęła przy łóżeczku Julci, dziewczynka już leżała zbandażowana odpowiednio, uśpiona jeszcze snem sztucznym, sinoblada straszna.

— Doktorze? — przemówiła biedna matka głosem zmienionym i o nic więcej pytać już nie mogła, ale doktor ją zrozumiał.

— Wszystko jest w ręku Boga, szanowna pani — rzekł poważnie, — Co było w naszej mocy, zrobiliśmy, nie trzeba tracić nadziei.

I to było całą pociechą. Nie ukrywano przed nią, że niebezpieczeństwo jest groźne, lecz pozwolono mieć nadzieję. O, czyż mogła jej się wyrzec?

Noc tę spędziła całą na modlitwie, klęcząc przy łóżeczku Julci, wciąż nieprzytomnej, czy uśpionej, wstawała tylko aby zmieniać jej zimne okłady, lub podawać lekarstwo. Okropna noc, a jak wiele czekało ją jeszcze podobnych...

II. DNI SMUTKU,

— Mateczko!

— Co, dziecino?

— Kiedy ja będę zdrowa?

— Może niedługo już, skarbie mój drogi. Słyszałaś: doktor mówił "wszystko będzie dobrze."

— Tak, ale kiedy?

— Tego nie wiem, Juleczko, myslę, że za parę, może za kilka tygodni.

— Kilka tygodni! Ciągle mówicie to samo. Ja nie chcę leżeć dłużej!

Pani Snarska się rozpłakała.

— Dlaczego mama płacze? Może ja nie wstanę nigdy?

— Wstaniesz, dziecino moja, wstaniesz biedaczko droga, dlaczego płaczę? Chciałabym leżeć i cierpieć za ciebie. Mniejby mię to bolało, niż patrzeć...

— Mamo?

— Co, Juleczko.

— Ile ja miesięcy leżę?

— Piąty miesiąc, kochanie.

— A ile tygodni?

— Dwadzieścia,

— A ile dni?

— Sto czterdzieści dwa.

— A ile godzin?

— Nie wiem, duszko, tak prędko policzyć nie umiem.

— Sto czterdzieści dwa dni, mamo, — to okropność! Tyle dni leżeć w łóżku bez żadnego ruchu. Moja mamo, kiedy ja będę znów biegać?

— Nie wiem, dziecino droga, może na wiosnę, z westchnieniem odparła pani Snarska.

— Takbym chciała pobiegać, trochę! Tak lubię biegać, mamo.

Matka odważnie otarła łzy, które znowu zasłoniły jej oczy.

— Jesteś cierpliwą, Julciu, bardzo cierpliwą i rozsądną, więc możemy się spodziewać, że będziesz znów biegać wkrótce.

— Czasem śni mi się, droga mateczko, że tańczę. Muzyka gra, a ja tańczę, aż mi tchu braknie, tak prędko, tak prędko... I wtem budzę się w łóżku... Wczoraj mi się śniło, że mię Mania wzięła za rękę i biegła z całej siły. Nie mogłabym zdążyć za nią, lecz wiatr mię popychał i leciałam prawie w powiewu — ach, jak to było przyjemnie!

Pani Snarska ucałowała w czoło swoją pieszczotkę.

Był to dzień bardzo szczęśliwy, gdyż Julcię nic nic bolało, była tylko znudzona tak długiem leżeniem, zniecierpliwiona swoją bezwładnością. Biedne dziecko straciło zupełnie władzę w nogach i z tego powodu siedzieć nawet nie mogła w łóżku. W ostatnich czasach kupiono jej wygodny fotel, rozciągający Się prawie jak łóżko i wolno jej było na nim spędzać parę godzin dziennie. Lecz przenoszenie męczyło ją bardzo, a prócz tego niekiedy czuła taki ból w krzyżu i w piersiach, że nikomu się dotknąć do siebie nie pozwalała. Wtedy jęczała i płakała głośno, ojciec zwoził doktorów, ci naradzali się długo, oglądali ją, męczyli pytaniami i poruszaniem, w końcu szeptali z ojcem coś cicho i smutnie, zapisywali jej jakieś lekarstwa, które niewiele pomagały i radzili być cierpliwą.

Łatwo to powiedzieć, tyle dni, tyle godzin!

Ojciec, matka, rodzeństwo spełniali wszystkie jej życzenia, kupowali zabawki, książki, lecz nic jej nie bawiło długo, coraz bardziej czuła się zniecierpliwioną, nieszczęśliwą, coraz częściej miała ochotę podokuczać innym. Niech i oni też cierpią!

Potem - kiedy widziała łzy w oczach Mani, zasmuconą matkę, żal ją zdejmował, ale przyznać się nie chciała ani przepraszać, więc udawała śpiącą, kazała im odejść, a gdy została sama, wybuchała płaczem i myślała chwilami, że jej serce pęknie.

Ach, bo dlaczegóż była tak okropnie nieszczęśliwą!

Z początku dopytywała o dawne towarzyszki zabaw, ale gdy przyszły, drażniły ją tylko: nie umiała z niemi rozmawiać, płakała, gdy opowiadały jej o swych zabawach, śmiesznych wypadkach, żartach; tak im dobrze było bez niej, tak się bawić umiały, a ona tu — sama.

Jedna Helenka potrafiła czasem zająć ją na czas jakiś. Helenka była jedynaczką, nie miała ojca, a jej mama, bardzo dobroczynna, opiekowała się biednymi, odwiedzała ich, wspierała, uczyła i Helenka coraz więcej pomagała jej w tem wszystkiem, a gdy przyszła do Julci, opowiadała jej o tych odwiedzinach, o biednych i nieszczęśliwych.

Julcia słuchała i zapominała o sobie; tyle biednych dzieci nie miało rodziców, nie miało co jeść, w co się ubrać... Jaka ta Helenka dobra: nie kupi sobie nowej salopki na zimę, a za te pieniądze pozwoliła jej mama kupić trzewiki i ciepłe sukienki dla jednej 12-letniej dziewczynki, która własną pracą utrzymuje siebie i małego braciszka,

Helenka jest bardzo dobra, nie poszła wczoraj do ogrodu, bo jej mamę głowa bolała, a trzeba było odwiedzić jedną chorą kobietę, co ma troje dzieci i rmęża w szpitalu.

Bardzo dobra jest Helenka, ale ona może chodzić. Niewielka sztuka być dobrą, gdy kto jest szczęśliwy,. — Julcia zawsze dobrą była, a dziś oddałaby chętnie wszystkie ładne sukienki, wszystkie zabawki, żeby tylko mogła jak dawniej biegać, być silną i zdrową...

Tymczasem upływały miesiące, zbliżała się zima. Julcię przenoszono na fotel, wożono po mieszkaniu, lecz o chodzeniu mowy być nie mogło: nie miała wcale władzy w nogach. Dziewczynka z każdym tygodniem stawała się kapryśniejszą, dokuczliwszą. Nie było w tem nic dziwnego: życie bez przyjemności stało się dla niej męczarnią i nawzajem męczyła swoje otoczenie. Martwili się tem rodzice, lecz nie mogli się gniewać na nią. Gniewać się na to biedactwo nieszczęśliwe i cierpiące!

Raz przypomniał się pani Snarskiej Jaś Karpiński i nieznacznie skierowała rozmowę na ten przedmiot. Oczy Julci błysnęły.

— Ja chcę, żeby on tu przyszedł.

— Moge iść do jego mamy i poprosić o to, jeżeli sobie życzysz.

— Niech mama napisze.

Julcia nie puszczała matki z domu i pani Snarska od owych pamiętnych imienin nie była prawie na ulicy.

Napisano list zaraz i zaniosła go Mania z Andrzejową. Jaś przyrzekł być nazajutrz.

Julcię to rozgniewało: dlaczego nie przyszedł zaraz? Wszystko ją dziś drażniło; nie mogła doczekać się nocy, potem nie mogła zasnąć. Nazajutrz jednak zbudziła się już zniechęcona: po co on ma tu przychodzić? Dawniej pragnęła poznać się z nim bliżej, uprzyjemnić mu życie swojem towarzystwem, wyobrażała sobie, jak on ją będzie kochał, jak będzie się cieszył zawsze, kiedy przyjdzie, — ale teraz... Cóż teraz ona mu dać może? Jest jeszcze nieszczęśliwszą.

Ale masz obie nogi, szepnął jej glos tajemniczy, — masz nadzieję, że chodzić będziesz, że skończy się przecie kiedyś ta ciężka pokuta, a on...

— Niech mama napisze do Jasia, że ja nie chcę, żeby przychodził.

— Juleczko, co ty mówisz?

— Nie chcę, nie chcę, nie chcę! Niech mama napisze zaraz.

— Posłuchaj, dzieckopo — ważnie rzekła pani Snarska — moge tylko iść do nich i wytłómaczyć tę zmianę twoją chorobą, lecz pisać nie mogę. To byłoby niegrzecznie i niemądrze.

Julcia zrozumiała, że tym razem ustąpić musi i odwróciła się niechętnie. Zamknęła oczy: gdy przyjdą, będzie udawała śpiącą.

To jej się dość powiodło. Pani Karpińska z synem zajęła miejsce przy łóżeczku chorej, potem mamy odeszły sobie na kanapę i rozmawiały z cicha, a Jaś pozostał przy niej. Czuła że na nią patrzy i nie mogła znieść tego dłużej.

— Mamo! — zawołała, otwierając oczy.

— Co, duszko?

— Ja chcę na fotel.

Goście wyszli z pokoju i umieszczono Julcię na fotelu. Tak czuła się chociaż trochę swobodniejszą. Wprawdzie nie mogła nawet usiąść o własnej sile, lecz fotel był tak urządzony, że leżała na nim prawie w siedzącej postawie.

— Jakaś ty biedna! — rzekł Jaś ze szczerem współczuciem.

Julcia pobladła i zacięła usta, nozdrza jej się rozdęły, oczy błysnęły gniewnie.

— Nie chciałabym mieniąc się z tobą — odparła bez namysłu.

Jaś westchnął.

— Tak — rzekł cicho, — ty możesz jeszcze być zdrowa i chodzić jak inni ludzie..

Julci żal się go zrobiło.

— Jakim sposobem straciłeś nogę? —zapytała.

— Wpadłem pod powóz i tak nieszczęśliwie, że musieli ją odjąć po kolano.

— To okropne. Czy dawno?

— Miałem wtedy cztery łata, ale pamiętam. Pamiętam jeszcze, jak biegałem.Łzy stanęły mu w oczach i nie mógł mówić więcej. Julcia milczała także.

— Ojciec kupił mi skarbonkę i zbieramy w nią pieniądze, jak nazbiera się dużo, bardzo dużo, a ja dorosnę tymczasem, to kupimy taką nogę, że będę mógł na niej chodzić, tylko powoli i ostrożnie

— Ale zawsze nie będzie twoja.

— Będzie moja, ale nie prawdziwa.

— Twoi rodzice bardzo się tem martwią?

— Kiedy im smutno, to pocieszają się myślą, że mogłem być przejechany na śmierć i dziękują Bogu, że żyję.

— A ty bardzo dokuczasz mamie?

— Dokuczam? Jakto? Za co?

— Za to, żeś taki nieszczęśliwy, że nie możesz biegać.

— Za to miałbym dokuczać biednej, kochanej Mamie, co tak o mnie ciągle myśli i pamięta, co mi dostarcza tyle przyjemności? Żartujesz chyba.

Julcia się zmieszała.

— Jakież to przyjemności? — spytała niby obojętnie.

— Uczy mię, opowiada takie ciekawe rzeczy, które umyślnie dla mnie czyta w różnych książkach, bawi się ze mną, tłómaczy mi wszystko.

— A czegóż ty się uczysz?

— Różnych rzeczy: z rana przychodzi nauczyciel, a po południu mam lekcye z mateczką. Te są najprzyjemniejsze. A ty się nie uczysz?

— Uczyłam się dawniej, teraz nie, nie moge.

— Mogłabyś słuchać i opowiadać potem.

— To mię męczy.

— Spróbuj tylko.

— Takie nudy...

— Co też ty mówisz!

— Będę się uczyła, jak wstanę, teraz nie mam potrzeby. Przecie wstać muszę.

— To ci się nudzi okropnie tak bez żadnego zajęcia?

— To prawda... ale przecież uczyć się ciągle nie można.

— Naturalnie. Biedna jesteś, że nie możesz siedzieć, — ja sobie czytam, rysuję, plotę koszyki, takie ładne! Mam też gry różne. Przychodzi do mnie jeden dobry chłopczyk z siostrzyczką.

— A inne dzieci?

— Inne dzieci nie chcą, uciekają ode mnie.

— Dlaczego?

— Bo nie mogę z niemi biegać.

— To ci smutno tak samemu zawsze?

— O, czasem bardzo smutno! Czasem tak smutno, że choć mi żal mamy, nie mogę się powstrzymać i płaczę... i płaczę... Ja takbym się chętnie bawił w różne gry spokojne... Lecz one nie chcą... Boją się mego szczudła... a nawet... niekiedy...

— Co?

— Wyśmiewają się — przezywają kulasem.

— Głupie, szkaradne dzieci! — zawołała Julcia. —Niecierpią takich! Poczekaj, niechno ja wyzdrowieję, będziesz się bawił razem z nami, żadna z moich koleżanek nie będzie uciekała od ciebie. Żebym tylko wyzdrowiała prędzej!

I Jaś z całego serca życzył jej zdrowia, kiedy się żegnali, obiecał przychodzić czasem, przynieść niektóre książeczki i przeczytać jej głośno najciekawsze opowiadania.

Po jego odejściu Julcia zamyśliła się poważnie i do samego wieczora była niezwykle grzeczną i cierpliwą.

Ale nie tak to łatwo wytrwać w cierpliwości, gdy dzień za dniem upływa bez żadnej odmiany, gdy godziny takie długie, takie nudne, a ktoś przykuty jak niewolnik do łóżka, nie może nawet własnemi oczami przekonać się, że świat zawsze jest piękny i wielki, że nic się na nim nie zmieniło, i nie wie, kiedy się skończy ta okropna pokuta.

Minęła jesień, śnieg pokrył dachy i ulice miasta, a w życiu Julci żadna nie zaszła zmiana. Czy to już zawsze tak będzie? Zdawało jej się, że od niejakiego czasu matka, ojciec, rodzeństwo — smutniej patrzą na nią, że w oczach ich czyta większą litość niż zwykle, — cóżby to znaczyć mogło? Mania i Władzio wyraźnie szeptali coś po kątach, zauważyła to nieraz; z obcych dzieci coraz rzadziej wchodził ktoś do pokoju, a nawet Jaś i Helenka zamieniali z jej rodzeństwem jakieś przerażone i szybkie spojrzenia.

Co to jest? Czemu dręczą ją tym niepokoiern? Dlaczego nie powiedzą szczerze, o co chodzi i udają, że to wszystko przywidzenia?

— Panie doktorze, czy ja wstanę na gwiazdkę?

— Tego przyrzec nie mogę, ale mam nadzieję, że będziemy mogli usiąść, jeśli nic nie zajdzie.

— Więc kiedyż zacznę chodzić?

— Nie prędzej jak w lecie, po Ciechocinku lub innych kąpielach.

— W lecie! A teraz grudzień...

— Cóż robić. Mogło być gorzej.

— Ciekawam, co jeszcze?

— Śmierć na miejscu.

— Smierć? Więc mogłam się zabić?

— Tale i dlatego nie trzeba narzekać, ale dziękować Bogu, że żyjemy.

— Takie życie!...

Łzy gorące popłynęły jej z oczu i doktor łagodniej jakoś spojrzał na nią.

— Będzie lepiej — rzekł, kładąc jej rękę na czole — zawsze będzie lepiej, niż dzisiaj.

Jakaż to smutna gwiazdka będzie tego roku! Z początku Julcia nie chciała choinki, nie chciała nic; lecz potem zmieniła zdanie. Zawsze to rozmaitość. Nastąpiła epoka zwierzeń i tajemnic: każdy coś robi w sekrecie dla rodziców, rodzeństwa. Jaś bardzo ładny koszyczek do robót dla swojej mamy, Mania fartuszek dla mamy, dla ojca wycieraczkę do piór, Władzio nie chce się zwierzyć ze swoich zamiarów, coś buduje w tajemnicy.

— I jabym coś zrobić chciała — szepnęła Julcia — ale cóż ja mogę?

— Naucz się czego.

— Czego?

— Jakiego wierszyka.

— Nie chcę, nie mogę...

Nagle błysnęły jej oczy, blade usteczka uśmiechnęły się, jak dawniej.

— Wiem!., wiem!..

— Co takiego...

—Nie powiem, tylko...

— Czegoś musisz potrzebować?

— Tak, papieru liniowanego, ołówka i gładkiej deseczki.

Mania odgadła resztę, lecz nic nie powiedziała. Kupiła kajet i dobry ołówek, dopasowała deseczkę tak, aby dziewczynka leżąc pisać mogła, oparłszy ją o boczną poręcz łóżka i umieściła to wszystko w szufladzie od stolika, który stał zawsze przy łóżku.

Odtąd Julcia codziennie pisała w kajecie, czasem kilka wyrazów, czasem kilka wierszy. Męczyło ją to, lecz nie chciała wyrzec się tej pracy.

Nadszedł nareszcie dzień oczekiwany, a tak smutny dla całej rodziny. Julcia w ostatnim tygodniu bardzo była cierpiącą, czulą ból w piersiach, w krzyżu, w całem ciele, coś się w niej dziwnego działo, chwilami brakowało jej oddechu.

— Czy ja umieram, mamo? — pytała z przestrachem.

— Nie, drogie dziecko, nie, biedaczko moja.

Na szczęście w samą wigilię czuła się bardzo dobrze: wszystkie bóle ustały, zdawało jej się nawet, że jest silniejszą; nie mogła wytrzymać w łóżku, przeniesiono ją na fotelik.

Podczas wilii ustawiono fotelik przy stole i jadła ze wszystkimi przy pomocy Andrzejowej, która trzymała jej talerz. Smutne było łamanie opłatkiem w tym roku i smutna wilia. Wszyscy mieli łzy w oczach, nikt nic nie mówił, dania sprzątano w milczeniu.

I zapalona choinka nie mogła rozproszyć tego smutku, — obdarzano się i przyjmowano podarunki bez okrzyków radości, nikt nie miał odwagi się cieszyć. Julcia zadowoloną była z gwiazdki; siedząc pod drzewkiem na swojem krzesełku, oglądała hojne podarunki: książki, zabawki, piękne materyały na sukienki. Pani Snarska tymczasem czytała doręczony jej pamiętnik: były to skargi dziecka, które pragnęło "być dobrem," żałowało każtlej przykrości, wyrządzonej "drogiej, ukochanej mateczce," ale nie miało siły do znoszenia swego "nieszczęścia" cierpliwie. Przepraszała i zapewniała o miłości i poprawie; niech tylko będzie zdrowszą, niech tylko zacznie znów chodzić, a wynagrodzi wszytkie troski i kłopoty.

Będzie tak dobrą, że nie zasłuży nigdy na najmniejszą naganę, mateczce najdroższej proch z pod nóg zmiatać będzie, tylko zdrowia, zdrowia, bo tak źle, o, ile źyć tak, jak teraz...

Pani Snarska płakała, czytając to dziecinne pismo, którego każdy wyraz boleśnie ranił jej serce. Onaby tak chętnie własne zdrowie oddała swej biednej dziecinie.

— Maniu — rzekła Julcia — zawieź mię przed duże lustro.

Mania się zaczerwieniła.

— Po co, Julu, będzie ci przykro patrzeć na siebie taką — mizerną, bezwładną.

Ja chcę! zawołała dziewczynka, zaniepokojona tym oporem.

— Julciu — rzekł ojciec — proszę cię, nie żądaj tego. Jak będziesz zdrowsza, zobaczysz się w lustrze.

— Mój ojcze!

— Nie, dziecko, nie dziś.

— O, ja widzę dawno, że coś ukrywacie przede mną. — Coś się stało. — Mój ojcze, ja się boję, — pozwól mi spojrzeć na siebie, pozwól mi się przekonać, że jestem taka sama.

— Jesteś bardzo mizerna, bardzo blada, Julciu — przestraszysz się swojej twarzy.

— Nie, nie!

— Ustąp dziś prośbie rodziców, którzy ci dobrze życzą, którzy pragną twego dobra.

Julcia umilkła i nie nalegała, lecz oparła się bezwładnie o fotel i zamknęła powieki. W pokoju zapanowało milczenie. Po bladych policzkach dziecka zaczęły spływać łzy ciche. Pani Snarska gdzieś zniknęła.

Trwało to długo. Chora uczuła nareszcie, że ktoś pocałował ją w czoło. Otworzyła oczy — to ojciec.

— Pójdziemy, Juleczko, — już późno.

Nic nie odpowiedziała, — wszystko jej było jedno.

Sam zawiózł ją do sąsiedniego sypialnego pokoju, gdzie krzątała się matka z Andrzejową. W sali pogaszono światła.

Rodzeństwo, matka — serdeczniej jeszcze niż zazwyczaj ucałowali Julcię na dobranoc, lecz ona nie odpłaciła im pieszczotą, leżała jak odurzona. Dlaczego jej nie pozwalają zobaczyć się w lustrze? Co się z nią stało, o czem ona nie wie? Naturalnie, coś okropnego.

Co? odgadnąć nie mogła, lecz miała żal do ojca, do matki, do wszystkich, że ukrywają przed nią prawdę. Po co? Co to pomoże?

Jak ona wygląda? Włosy ma przecież, Może osiwiała? Siwe dziecko, — to straszne! Może ma szramy czerwone na twarzy? Może była pokaleczoną i nie wiedziała o tem? Kto wie, ile naprawdę czasu upłynęło, nim się ocknęła... Może jest potworem i wszyscy patrzą na nią ze wstrętem i przerażeniem...

Tysiące drobnych wspomnień cisnęło jej się teraz do pamięci... Tak... ukrywają przed nią rzeczy straszne...

— Dlaczego nie śpisz, Julciu?

— Nie mogę zasnąć, mamo.

Leżała wśród ciemności z otwartemi oczami, nie śpiąc i myśląc... Gorączkowe widziadła snuły się przed nią coraz okropniejsze i nie mogła rozróżnić czy to sen czy jawa. Widziała się z głową sowy, z kociemi łapami.... To znowu z paszczą żaby... Zimny pot ją oblewał, — godziny nocy wlokły się powoli.

Nakoniec zaczęło świtać. Noc grudniowa długa, a przecież biedne dziecko nie zmrużyło oka. Światło dzienne zbudziło w niej jedno pragnienie: zobaczyć się.

Wszystko lepsze od tej niepewności.

Któż opisze wysiłki, przy pomocy których wyczołgała się z nizkiego łóżeczka? Potem cicho, na rękach, wlokąc za sobą tułów bezwładny i nogi, zmęczona, oblana potem, dopełzła do drzwi sali... Jeszcze trochę siły woli, jeszcze trochę... Tutaj nikt nie śpi, nie potrzebuje lękać się przynajmniej każdego szmeru, każdego szelestu.

Otóż i lustro, — jeszcze jedno wysilenie i leży przed niem na dywanie. Teraz — spojrzy.

Spojrzała. Nie ma koguciej głowy, ani siwych włosów, nic, nic takiego, to ona! Dużo bledsza i chudsza, zmieniła się bardzo, zbrzydła... Te krótkie włosy, ta żółtawa cera, jakieś sinawe usta i oczy bez blasku smutne robią wrażenie, nieładne... Ale to choroba, to nic strasznego, to się zmienić może.

Dlaczego jednak ta głowa tak dziwnie głęboko siedzi między ramionami? Przecież w ręku ma władzę... To tak wygląda, jakby... jakby...

Pociemniało jej w oczach, myśli mącić się zaczęły. Co to za twarz okropna patrzy na nią z lustra? Czy to jej twarz, ramiona...

— Garbus! — szepnęła nagle i krzyk okropny, krótki wyrwał się z ust jej sinych.

Odpowiedział mu krzyk drugi. Za chwilę przerażona matka ujrzała sztywną postać na podłodze.

— Julciu, Julciu, dziecko moje!

Lecz Julcia nie słyszała. Zemdloną podniesiono ostrożnie i złożono na łóżku. Ojciec pobiegł po doktora.

Cześć I.

I. W Ciechocinku.

Cicha, ciepła noc lipcowa objęła pół świata. Po jasno-błękitnem niebie płynie księżyc w pełni, przeświecając chwilami przez srebrne obłoczki, rozproszone tu i owdzie niby zbłąkane łabędzie. Taka cisza, że listek nie drgnie, — drzewa stoją nieruchome, jak zaczarowane, a z góry spływają jasne, przejrzyste potoki światła, które zmienia szarą ziemię w fantastyczny kraj czarów, a serca ludzkie otwiera dla uczuć nieznanych, dla wrażeń nie wysłowionych ludzką mową.

To królowa poezyi skinęła czarodziejską różdżką i urok jej przeniknął wszystko, co znalazł na powierzchni ziemi: od drobnych ziarnek piasku na ścieżkach ogrodu, na białej drodze, aż do mgły lekkiej w cichem i jasnem powietrzu; od wilgotnej, błyszczącej trawki — do człowieka, który w zachwycie poi się tym czarem.

Na ławeczce pod lipą w ładnym chód niewielkim ogródku jednej z willi w Ciechocinku wyraźnie widać trzy jasne postacie, splecione w malowniczą grupę. To Mania Snarska, jej koleżanka Irenka i trzecia nierozłączna przyjaciółka, Anielka Kowalska. Wszystkie trzy przyjechały w tym roku do Ciechocinka dla najrozmaitszych powodów i nie mogą się nacieszyć swojem towarzystwem.

Od zdarzeń opisanych upłynęło lat cztery; dziś Mania Snarska to prawie panienka, ma lat 16, niektóre z jej znajomych i koleżanek bywają już na balach, pozują na dorosłe panny. Ona nie myśli o tem, może nie ma czasu, tak jest zajęta zawsze, lecz zaczyna przypuszczać, że nie jest już dzieckiem: takie jej dziwne myśli przychodzą do głowy, tyle uczuć nieznanych ciśnie się do serca.

— Cudna, cudna noc — szepce — Jakiż ten świat piękny! Jakiem szczęściem jest życie!

— To prawda — potwierdziła Anielka.

— A jednak — rzekła Irena — zapewniam was, moje drogie, że każda z nas inaczej pojmuje to szczęście, odczuwa piękno i marzy i pragnie...

O naturalnie!

— Porównajmy nasze wrażenia, czy dobrze? Niech każda powie, co czuje w tej chwili, czego pragnie, jak sobie szczęście wyobraża.

— Co do mnie — rzekła Irenka — nie wiem, czy potrafię wypowiedzieć to wszystko, co się ze mną dzieje w tej chwili. "Leżę na obłoku, rozpłyniona w ciszę..." Dobrze mi. Zdaje mi się chwilami, że chciałabym tak bez końca patrzeć, marzyć i odczuwać urok tego piękna, którego umysł ludzki odtworzyć nie może. Jestem oczarowana. Kocham ten księżyc, noc, ciszę, tę uśpioną naturę, tę cudną pieśń milczenia... Dusza moja gdzieś płynie na srebrnych promieniach, pomiędzy gwiazdy, słońca, wyżej... wyżej... Zapominam o ziemi, o tem, żem tylko człowiekiem...

— Poetką jesteś, Irenko, zachwyt cię unosi.

— I zwodzi.

— To nieprawda. Zachwyt to potęga, co wiedzie do królestwa poezyi. Pragnę tam wejść, to moje jedyne marzenie. Poić się szczęściem zachwytów bez końca i wypowiadać je słowem ognistem, co wstrząsa ludzkiego ducha. Nie chcę szczęścia innego, nie chcę być człowiekiem. Chcę wznieść się ponad ziemię, płynąć na jasnym obłoku i śpiewać pieśń nieśmiertelną i pieśnią tą spalić duszę i rozpłynąć się w pieśni...

Milczenie trwało długą chwilę.

— Poetką jesteś, Irenko — powtórzyła wreszcie Mania — i żal mi ciebie. Nie będziesz szczęśliwą, bo nie pragniesz nic z tego, co ziemia dać ci może, bo kochasz piękno tylko, a nie naszą ziemię, nie to, co na niej żyje, walczy, cierpi; — odrywasz się od wszystkiego, — tam zimno być musi na tym obłoku w górze. O, ja za sławę poety świata nie oddałabym cichego, ciepłego życia w rodzinie, wśród tych, których kocham i którzy mię kochają. To jest prawdziwe szczęście. Poezya jest wszędzie, dla mnie przynajmniej, — w każdej drobnostce życia odczuć ją możemy, jeśli mamy to poczucie, — jeśli go nie mamy, nie pomogą obłoki ani księżycowe noce. Ślicznie jest dzisiaj, ale nie chciałabym być sama jedna nawet w tym ogródku.

— Masz słuszność, Maniu — rzekła Anielka wesoło — i ja nie chciałabym być Goplaną Na obłoku znudziłabym się śmiertelnie, jeżelibym nie spadła zaraz, co jest daleko prawdopodobniejsze, no, a wśród serc najtkliwszych dostałabym melancholii, gdybym musiała myśleć ciągle o tem, że mię kochają i kochać ich muszę. Wierzcie mi, to są wszystko majaczenia młodego wieku, sentymentalizm przejściowy: jedna chce sławy, druga chce miłości, — ja — chcę wesela! Śmiech szczery to lekarstwo nawet na śmierć samą. Czyście słyszały kiedy, żeby kto, śmiejąc się, umarł? Ładna jest noc, ani słowa, mnie samą ogarnia tęsknota, lecz wiecie za czem? Za dobrą orkiestrą i pół tuzinem wybornych tancerzy. Wtedybym się uniosła na skrzydłach zachwytu!

— Pustak! szepnęła Mania. Gdybym cię nie znała, myślałabym, żeś lekkomyślna i bez serca, a wiem przecież, że tak nie jest, więc powiem ci, żeś dzielna, poczciwa dziewczyna, a twój śmiech i wesołość czasem tylko razi, często zaś rzeczywiście jest lekarstwem. Powiedzcie mi jednakże, jakim to sposobem tak różne usposobienia jak nasze zgadzają się wybornie?

— Ja ci zaraz powiem: gdybyśmy były jednakowe, znudziłybyśmy się w ciągu godziny. Każda powiedziałaby sobie to sama, co ma usłyszeć od drugiej.

— Tak — szepnęła Irenka — lecz gdyby nic wspólnego nie było w duszach naszych, nie zeszłybyśmy się wcale.

— Maniu! — dało się słyszeć w tej chwili wołanie od strony nizkiego budynku, ukrytego za klombami bzów, akacyi i jaśminu.

Mania wstała natychmiast.

— Mama woła, dobranoc — rzekła, podając ręce towarzyszkom.

— I nie żal ci tej nocy? Dopiero dziesiąta.

— Żal — ale Julcia potrzebuje spoczynku, trzeba iść spać.

— Ach, ta wasza Julcia!

— Irenko!

— Nieznośny bęben: złe, grymaśne.

— Nieszczęśliwa.

— Otóż widzicie, gdyby się częściej śmiała, nie byłaby złą, kapryśną ani nieszczęśliwą.

— Wstydź się, sofistko, — dobranoc, dobranoc!

Pobiegła kilka kroków i nagle krzyknęła, jak przestraszony dzieciak. Obie towarzyszki stały już przy niej.

— Co to?

— Tak się przestraszyłam.

I wskazała ciemną postać na ławeczce pomiędzy topolami.

Dziewczęta popatrzyły uważnie: dlaczego się porusza? musi to być ktoś znajomy, w willi nikt obcy nie mieszka.

Samotnik nie miał widocznie ochoty zostać poznanym, Anielka odgadła to pierwsza.

— Ślicznie, panie Adamie! — zawołała rezolutnie. — Ślicznie bardzo podsłuchiwać, korzystając z ciemności,

— Doprawdy — zaczął zmieszany samotnik, rad, ie przy blasku księżyca nie widać rumieńca — doprawdy, nie wiedziałem, siadając tu, daję paniom słowo, — a potem — tak mię zaciekawiła rozmowa... Proszę o przebaczenie.

— Ho, ho, nie tak prędko. Rozpatrzymy tę sprawę. I ktoby to się spodziewał, — taki poważny człowiek!

— Jestem zawsze poważny.

— Maniu!

— Dobranoc państwu!

— Dobranoc paniom!

— Fan także spać?

— Wątpię.

— Dobranoc. Chodź do nas Irenko. Posiedzimy na werandzie.

— Nie, pójdę na balkon.

— Ale mnie nie zapraszasz?

— Znudziłabyś się, bo nie jestem w usposobieniu do rozmowy.

— Więc dobranoc, poetko, a nie spal się w pieśni. Szkoda cię na fajerwerki..

— Dobranoc.

I znów cicho, pusto, w okienkach tylko błyszczą żółtawe światełka, a księżyc płynie, płynie, spokojny, poważny, milczący powiernik ziemi.

Mania okrążyła klomb bzów i jaśminu i znalazła się przed maleńkim domkiem parterowym z dużą. werandą. Osłaniał ją z jednej strony powój bujnie rozrośnięty, a pachnący groszek i rezeda napełniały powietrze balsamiczną wonią. Przed werandą na nizkiej ławce siedziała pani Snarska z Julcią.

— Dwa razy cię wołałam, Maniu — rzekła z lekkim wyrzutem.

— Biegłam zaraz, mateczko, ale pan Adam Karpiński podsłuchiwał, cośmy mówiły i tak się przelękłam, że...

— Że musiał cię uspakajać, jako doktor — wtrąciła Julcia ironicznie.

— Chodźmy — rzekła pani Snarska z nerwowym pośpiechem.

Wstała i pomogła podnieść się Julci, która opierała się na dwóch laskach i pochylona naprzód, z trudem, niepewnym krokiem postępowała obok matki. Mania zabrała szale, książki i jakąś robótkę, nad ktorą pani Snarska pracowała do zmroku.

Julcia nie urosła prawie wcale od czasu, kiedy widzieliśmy ją na imieninach przed czterema laty w roli pięknej królewny. Biedne dziecko zmieniło się do niepoznania. Pomimo lat 12 nie wyglądała więcej jak nad 8, tak była drobna i szczupła, — cera żółtawa, blade, skrzywione usta, oczy zapadłe głęboko, posępne, złośliwe, nadawały jej wyraz niemiły i stary, a wypukła pierś i plecy oraz głowa wciśnięta pomiędzy ramiona nie pozostawiały żadnej wątpliwości co do smutnego kalectwa.

W przeciągu tych lat czterech Julcia zwiedziła z matką wszystkie znaczniejsze zakłady lecznicze w Europie: na kalectwo jej nie było rady, lecz chodziło o to, ażeby odzyskała władzę w nogach. Gdyby mogła chodzić swobodnie, z większą może rezygnacyą pogodziłaby się ze swoim losem, lecz pozbawiona ruchu, zdrowia, piękności, zmęczona i znudzona sama sobą, dochodziła chwilami do rozpaczy. Nienawidziła ludzi, dręczyła rodzeństwo, dokuczała matce. Stawała się z dniem każdym bardziej złośliwą i gorzką.

Cóż to dziwnego? Zawody i rozczarowania wsączają gorycz w duszę każdego człowieka, a ona w krótkiem życiu doznała ich tyle. Wszystko dla niej było złudzeniem, mamidłem, sam Bóg nie miał nad nią litości! A ludzie? Ona ludziom wierzyć przestała dawno. Czyż jej nie oszukiwali bezustannie, zacząwszy od doktorów? Kto jej powiedział prawdę? Zawsze zwodzono ją obietnicami. "Jeszcze kilka tygodni, jeszcze parę miesięcy," — a tymczasem upływały lata. Lata! Kto rozumie, co to jest rok czasu spędzony w niepewności, trwodze, zwodniczej nadziei, pośród cierpień fizycznych i moralnej walki? Ten rozumie, kto to przeżył. I dziś nikt jej nie powie, że do końca życia będzie niedołężną kaleką, nikt, — ona wie przecież, przeczuwa i tylko nie ma jeszcze odwagi uwierzyć W to straszne przeczucie.

Nie ma odwagi, ale tak będzie z pewnością. I po co źyć? Czy to życie, taka męczarnia wieczna? Czyż nie byłoby lepiej, gdyby jej od razu dano trucizny?.. Zasnęłaby, nie wiedząc o tem, że jest nieszczęśliwą kaleką, że umiera... Złożonoby ją do małej trumienki, obsypano kwiatami, płakaliby rodzice, towarzyszki zabaw, pozostałoby po niej piękne choć smutne wspomnienie. A tak?... Wszyscy się odwrócili od niej i ona sama nie chce znać nikogo. Po co? Żeby się nad nią litowali? Jeszcze obłudnie! Ludzie są fałszywi; nic im nie wierzy, nikomu, nikomu! Niczem jest dla nich i nic też od nich nie chce ani współczucia, ani życzliwości. O, nie!

Po co ona żyje? — Nieraz już zadawala sobie to pytanie i nie znajduje na nie odpowiedzi. Matka ją kocha, lecz czyż nie byłaby szczęśliwszą, nie patrząc na jej codzienne cierpienia? Ojciec pewno myśli tak samo, choć jest dla niej tak dobrym. Nie... oni tego nie myślą, nigdy nie myślą o tem, lecz tak byłoby niezawodnie. A rodzeństwo? — płakaliby oboje, gdyby umarła dzisiaj, lecz pocieszyliby się bardzo, bardzo prędko. Co im po niej? Przeszkadza im tylko do zabaw, do wesołości.

I to się nazywa życie! Kiedy budzi się z rana, ogarnia ją rozpacz: znowu dzień taki długi, taki nudny... Nic nie przyniesie miłego, dobrego, nic... kilka przykrości, kilka upokorzeń, tłumionych uniesień gniewu — to jedyne jej wrażenia. Trudno się doczekać wieczora, a tyle dni przed nią jeszcze, tak wiele... tak wiele...

Ciche łzy płyną po bladej twarzyczce, lecz nic nie mówi: od skarg już odwykła, — zawieleby ich było. Ona sama jest skargą, skargą okropną! Więc milczy i łzami gorzkiemi zatruwa własną duszę.

Matka płacze także, nie pyta o nic i całuje ją smutnie. Także lekarstwo! Cóż jej z tego przyjdzie?

— Lepiejby mama przeczytała co zajmującego — odzywa się też niechętnie. I matka szuka książki. Jedynym jej celem jest dziś osładzać życie tej biednej istoty, której nieszczęściu nic pomódz nie może, chociaż tak chętnie oddałaby dla niej wszystką krew swoją, zniosła najsroższe męczarnie. Wszystko na próżno, nic dla niej nie zrobi, więc chociaż jest gotową na każde skinienie, odgaduje myśl każdą swej drogiej pieszczotki, chciałaby przelać w nią własną odwagę, własną cierpliwość, i siły i zdrowie...

Wieczór to wyzwolenie dla obydwóch; sen choć na kilka godzin oderwie je od rzeczywistości, pozwoli zapomnieć o niej, wzmocni wyczerpane siły. Julcia chodzi spać wcześnie.

Pani Snarska szeroko otworzyła drzwi dosyć dużego pokoju i stoi przy nich. Julcia wchodzi wolno, patrzy na zegar.

— Kwadrans na jedenastą.

Trudno opisać, ile bólu i goryczy zawiera to krótkie zdanie. Ten kwadrans to jej własność, wydarta przemocą przez siostrę zdrową silną To jej krzywda.

Mania krząta się w milczeniu: przeczuwa burzę i lęka się jej. jak pioruna. Ona tak lubi spokój, tak ją boli każda scena z biedną Julcią. A sceny takie zdarzają się często.

— Jutro niema kąpieli — przemawia ostrożnie pani Snarska — będziemy spały dłużej.

— Jeżeli szanownej Mani nie zechce się jakiej wycieczki o wschodzie słońca.

Mania łzy połyka: miała iść jutro z rana z Anielką i panną Janiną do parku, ale nie powie o tem, będzie leżała spokojnie, chociażby do południa. Swoją drogą to niepotrzebne, wstałaby tak cichutko, śpi w drugim pokoju...

— Rozbieraj się, Juleczko, może ci dopomódz?

— Dziękuję, wie mama dobrze, że się nie rozbieram przy Mani Może raczy przecież skończyć swoją nocną toaletę.

Mania wybrała potrzebną bieliznę i gotowa do odejścia.

— Dobranoc, mateczko, dobranoc, Julciu.

Ta ostatnia milczy, zdaje jej się w tej chwili, że nienawidzi siostry, tej wysokiej, jasnej, pogodnej postaci o wdzięcznych ruchach i złoto-piwnych oczach.

Przechodząc koło komody, Mania szybkim ruchem wylewa jakąś resztkę wody z czystej szklanki i napełnia ją dla siebie z karafki.

— Woda! moja woda! — rozlega się krzyk Julci, która jednocześnie wybucha spazmatycznym płaczem.

Mania stoi, jak skamieniała.

— Nie wiedziałam mój Boże! — szepce. blademi ustami — pobiegnę do Irenki, muszą mieć jeszcze samowar.

Rzuca bieliznę i zwraca się ku drzwiom:

Julcia z płonącym wzrokiem zastępuje jej drogę.

— Nie pójdziesz! — woła, jakby szło o śmierć i życie. — Nie chcę, nie pozwolę na to! Dość tej obłudy, tego znęcania się nade mną! Mogą szanowne twoje przyjaciółki poczekać do jutra chociaż na wiadomość, jak ci dokucza niegodziwa siostra. Nie rób miny niewiniątka, myślisz, żem nie słyszała? "Złośliwy garbus!" Ha, ha, ha! Ha, ha, ha!

Śmieje się strasznym, nerwowym, spazmatycznym śmiechem. Przerażona matka trzeźwi ją, uspakaja, zmywa czoło wodą kolońską, Mania, płacząc, klęczy przy krzesełku siostry.

— Jak ty możesz myśleć, Juleczko? Jak ty możesz myśleć tak o mnie!

— Precz, obłudnico, nie patrz na moje nieszczęście, nienawidzę cię, nienawidzę! Idź sobie przed lustro, tam twoje miejsce! Splataj i rozczesuj swoje złote włosy, owijaj białą szyję koronkami, pieść się sama sobą, to twoje najmilsze zajęcie! Widzę cię, widzę co dzień. Może powiesz, że nie prawda? Porównywasz w myśli mnie i siebie, ha, ha, ha! mnie i siebie, ha, ha, ha!

— Idź spać, Maniu — przemawia pani Snarska surowo.

Mania zrywa się nagle.

— Więc i mama mię posądza?!

— Nie posądzam cię o nic, moje dziecko, lecz odejdź, sama widzisz, że to jest koniecznem.

Mania rozumie.

— Słuchaj, Julciu, jeśli Irenka naprawdę tak się wyraziła o tobie, nie znam jej więcej. Nie znam. Czyś słyszała?

— Nie kłamię nigdy.

Mania wychodzi z pokoju. Dusi się łzami, lecz nie płacze głośno. Boże, co to za życie! Stąpa się jak po cierniach. Dzisiaj szklanka wody, jutro zerwany kwiatek, pojutrze wstążeczka, książka, chustka, westchnienie posłuży za. powód do wybuchu, skarg, łez, żalów... To okropność! Czyż tak źyć podobna? Cóż ona złego robi? Czemu jest zawsze ofiarą chorobliwego rozdrażnienia siostry? Czy nieszczęśliwa kaleka zazdrości jej urody, zdrowia?... Lecz cóż ona temu winna? Nigdy próżną nie była i z całego serca oddałaby jej połowę wszystkiego. Irena... Do kogo ona mogła to powiedzieć? Zerwać z nią już na zawsze, może dla przywidzenia!. Nie może być inaczej. Może ta ofiara wróci jej serce siostry, może Julcia uwierzy, że ona nie jest obłudnicą, że kocha ją zawsze, tę biedną, nieszczęśliwą, której życie nic nie daje...

Usnęła we łzach. Julcia nie spala też długo. Słowa, któremi matka uspokoić ją pragnęła i przekonać o dobroci i niewinności Mani, wzburzyły ją do głębi. Słuchała w milczeniu, bo czyż warto odpowiadać? Nikt jej zrozumieć nie chce, nikt jej nie wierzy, a ona jedna wie, co warci ludzie. Ta Irena, jej wróg, co patrzy na nią, jak na robaka, to najlepsza przyjaciółka jej siostry. Kochającej siostruni! I matka w tem nic złego dopatrzeć nie może. To takie naturalne! Nie można wymagać przecież, aby ludzie zachwycali się jakimś potworkiem. Nikt nie ma obowiązku rozczulać się nad nią, ona też nie pragnie tego. Nienawidzi ich z całej duszy, wszystkich bez wyjątku. Matka i ojciec jedyne istoty, co mają dla niej trochę serca, jedyne — nawet Władzio, co to niby ją kocha, a nigdy nie ma czasu... Skądby go wziął? Tyle rzeczy jest ważniejszych na świecie niż tam jakaś kaleka, co żyje niewiadomo po co...

Po co?... O to właśnie chodzi. Zdrową nie będzie nigdy. Póki matka ma siły, będzie jej służyć, potem... zamkną ją gdzie w szpitalu, byle usunąć z oczu. Czy po to żyć warto?

Zasnęła już nad ranem snem ciężkim i nie' zdrowym, — obudziła się późno: matka i siostra nie podniosły się dotąd, zapewne, aby jej nie budzić.

W ogrodzie ruch, słońce świeci, słychać wesołe głosy. Julcia spogląda na matkę, która wstaje natychmiast; pewno dawno oczekiwała na to hasło. I Mania także podnosi roletę;

Ktoś puka do jej okna. To Irena.

— Cóż, jedziesz z nami do Raciążka? Dlaczego nie byłaś w parku?

— W parku nie byłam, bo nie mogłam, a do Raciążka nie pojadę, bo nie chcę, ponieważ ty tam będziesz. Wyrządziłaś wielką przykrość mojej nieszczęśliwej siostrze i nie mogę być dłużej twoją przyjaciółką.

— Cóż to znowu za plotki?

— Julcia słyszała sama.

— A! jeśli tak, to nie mamy o czem mówić. Nie chcę ci robić przykrości, więc nie powiem otwarcie, co myślę o twojej siostrze. Do widzenia.

— Żegnam cię, Irenko. Moja siostra jest przedewszystkiem moją siostrą.

— Jak ci się podoba. Ja nie widzę potrzeby, ażeby świat cały ulegać miał kaprysom złośliwego dziecka i stawiać je na ołtarzu.

— Skończmy, Irenko, proszę. Myślałam, że masz więcej serca.

— A ty rozsądku.

— Wolę być nierozsądną, niż niesprawiedliwą.

— W każdym razie bardzo mi przykro, — tyle lat...

Mani już nie było w oknie, pukała do pokoju matki. Julcia ubierała się w milczeniu, — usta miała zacięte, wzrok spuszczony, na policzkach wypalone plamy. Rozmowa Mani kosztowała ją wiele: zerwanie z Irenką i opuszczona zabawa w Raciążku to były znów ofiary dla niej. Wspaniałomyślna siostra wyrzekała się wszystkiego, a ona naturalnie, powinna być wdzięczną.

— Dziś niedziela — odezwała się przy śniadaniu pani Snarska — czy pójdziemy do kościoła?

— Idźcie — odparła Julcia z niezwykłym pośpiechem, — ja zostanę.

— Sama? Będzie ci nieprzyjemnie. Mania może iść z panią Kowalską.

— Zostanę sama.

Pragnęła dzisiaj samotności, ciężył jej dziwnie wzrok matki i siostry, wszystko ją krępowało i męczyło. Pani Snarska nie opierała się dłużej: to mogło rozdrażnić chorą. Wkrótce też wyszła z Manią, pozostawiając Julcię na wygodnym fotelu przy otwartem oknie.

Dzień był pogodny, ale nie gorący; po ciemno-błękitnem niebie przesuwały się białe chmurki, lekki wietrzyk niósł zapach rezedy i groszku, w klombach świergotały ptaki. Jak tu spokojnie, ładnie. Cały świat szczęśliwy oprócz niej jednej... Dlaczego? Dlaczego? Czyż dla niej niema ucieczki, ratunku?...

Na cmentarzu, pod cichą darnią... tam nie będzie więcej przeszkadzała nikomu, tam nie będzie budziła litości ani wstrętu i pogardy...

Tak samo było przed czterema laty. W tem samem miejscu, na tym samym fotelu patrzyła na białe chmurki płynące po niebie, słuchała śpiewu ptasząt, upajała się świeżym, wonnym powiewem wiatru i zdawało jej się, iż nowe życie przenika jej duszę. Myślała wtedy, że można zapomnieć o sobie i żyć tylko tem pięknem, które nas otacza; — była szczęśliwą prawie, bo po długiej niewoli po raz pierwszy widziała szeroki horyzont, błękit nieba, zieloność... bo miała jeszcze nadzieję... wierzyła!

Dziś nie wierzy; nadzieja zgasła; w duszy gorzko i ciemno, — niema dla niej miejsca na świecie. Takie życie to szyderstwo, to męczarnia. Po co? Być ciężarem sobie i drugim... i niczem więcej — ona — ona, piękna i dumna królowa, nawykła do panowania, oklasków i szczęścia!.

Pamięta jeszcze, pamięta te czasy, kiedy ją otaczało grono przyjaciółek, czekających na skinienie, na spojrzenie. Tak ją kochały, tak im była potrzebną, a dziś — gdzie one?.. Żadna nie zapyta o nią. Dla nich umarła... Umrzeć powinna dla wszystkich... Powinna umrzeć...

Płakała w milczeniu i łzy przynosiły jej ulgę. Po raz pierwszy powiedziała sobie tak wyraźnie, że śmierć jej tylko pozostała, że to jedyna, ostatnia ucieczka od wszystkich cierpień, goryczy, zawodów.

Nie miała sił cierpieć dłużej, — nie, nie miała. Nie miała celu. Jest jak ten kwiat zerwany, który zwiędnąć musi...

Umrze, uwolni ich wszystkich od siebie, — siebie — od życia.

I widziała się znowu nieżywą w trumience, potem pogrzeb, łzy rodziców, zielona mogiła..

Płakała sama nad sobą. Umrze i zapomną o niej, nikt nawet wiedzieć nie będzie, ile wycierpiała, Nikt, ani matka...

Ach, prędzej, prędzej skończyć już takie istnienie, nie zobaczyć więcej nikogo, nie pożegnać się z nikim, uciec tam, skąd niema powrotu.

— Umrzeć!., szepnęła przez zacięte usta i podniosła się z fotela. Wzrok jej spoczął wymownie na szeregu buteleczek z różowemi etykietami. Wiedziała dobrze, co która z nich zawiera. Wysączyć jedną, a chociażby wszystkie — to zdawało jej się tak łatwo.

Drżała na całem ciele, lecz w oczach jej płonął ogień ponury, groźny; wązkie usta miały wyraz silnego postanowienia. Oparła się na dwóch laskach i postąpiła parę kroków, — wyraz gorzkiej ironii skrzywił jej bladą twarzyczkę: po śmierć nawet spieszyć nie mogła. Jak to dobrze, że się zdecydowała raz skończyć...

V. Panna Janina.

W tej chwili posłyszała za drzwiami głos Mani. Już? Podniosła wzrok na zegar: dopiero wpół do dwunastej. Cóż się stało, że powracały tak prędko?

Pani Snarska ze zdziwieniem spojrzała na córkę, stojącą nieruchomo na środku pokoju; zaniepokoiła ją instynktownie ta niezwykła podróż kaleki, która całemi dniami nie podnosiła się z miejsca.

— Mama chora — rzekła Mania tonem łagodnego objaśnienia.

Istotnie biedna kobieta ledwo trzymała się na nogach, gorączkowe rumieńce płonęły na jej twarzy, oczy miały blask dziwny, a spalone usta wykrzywił wyraz bólu. Oddychała z trudnością, pot okrywał jej czoło i widocznem było, że traci przytomność.

Mania posadziła matkę na najbliższem krześle i spiesznie słała jej łóżko; Julcia stała, jak ogłuszona.

Matka chora, więc cóż z nią będzie? Czemuż dożyła tej chwili?

Nie odczuła cierpienia matki, litowała się tylko nad sobą. Więc nawet ta jedyna kochająca ją istota nie zapłacze na jej pogrzebie! Ha, mniejsza o to, tem lepiej, tem lepiej...

Pilno jej było spełnić powzięty zamiar, jakby się obawiała, że może zbraknąć jej odwagi, — lecz w tej chwili ani sposób. Usiadła na krześle i spuściła powieki: wszystko w niej drżało.

— Julciu, co tobie? — pytała pani Snarska niespokojnie.

— Nic, mamo.

— Nie troszcz się o mnie, to przejdzie. Zaziębiłam się widocznie — ale — doktor tak blizko. — Co to chciałam powiedzieć? — Aa!.. Manii, poślij zaraz po doktora, muszę być prędko zdrowa...

— Już posłałam, mamo, Anielka poszła sama. Łóżko gotowe. Rozbiorę cię, mamo, bo ręce drżą ci tak mocno. Panna Janina także zaraz przyjdzie, tylko odprowadzi dzieci.

Panna Janina była to siostra pani Kowalskiej, osoba już niemłoda i nieładna, ale bardzo energiczna i uczynna. Gdzie potrzebną była pomoc, ona zjawiała się zawsze, — a tak umiała rządzić, tak dobrze było słuchać jej cichych ale stanowczych rozkazów, taki spokój wnosiła jej twarz rozumna i szczera!

Julcia nie mogła pojąć, co się wkoło niej dzieje: Mania rządzi, dysponuje, nikt jej o nic nie pyta, co to ma znaczyć? Jakaś obca tu przyjdzie bez jej pozwolenia?

— Po co tu panna Janina? pyta też niechętnie.

— Mama chora i nie wiem, jak sobie poradzę — szepnęła Mania z widoczną obawą.

— Dziś rano przecież zdrową była.

— Bardzo wątpię, już od przyjazdu jest ciągle mizerna, aż patrzeć przykro, w kościele zemdlała, nie może oddychać, pan Adam kazał zaraz posłać po doktora, mówi, że to prawdopodobnie zapalenie płuc..

— Masz też komu wierzyć!

— Za dwa lata będzie doktorem.

— A cóż mię to obchodzi? Julcia wzruszyła ramionami. Dla niej choroba matki była czemś nienaturalnem, nie mogła zrozumieć tego, że pani Snarska rzeczywiście chora, — to Mania coś urządziła, żeby jej dokuczyć... Oh!

Ktoś zapukał lekko i w progu stanęła postać wysoka, szczupła, śniada, z dużym nosem, i czarnemi oczami, które zdawały się przenikać wszystko. Objęła pokój uważnem spojrzeniem i zatrzymała wzrok przez krótką chwilę na kalece. Znała ją dotąd tylko ze słyszenia. Julcia patrzyła w inną stronę.

— Dzień dobry — przemówiła obca głosem dźwięcznym i sympatycznym; dziwnie sympatycznym.

— Dzień dobry pani — uprzejmie odpowiedziała Mania. — Doktora jeszcze niema, Anielka widać nie zastała go w domu, a mama...

Głos jej zadrżał i ręką wskazała na łóżko, gdzie pani Snarska leżała widocznie już nieprzytomna, z szeroko otwartemi błyszczącemi oczami, coś szepcąc niewyraźnie albo jęcząc cicho.

— Gorączka — rzekła panna Janina, z uwagą patrząc na chorą. — Trzeba zagrzać zaraz wody na maszynce, zapewne będzie potrzebną, powiedziałam Anielce, żeby po drodze wstąpiła po felczera.

Pytający wzrok Mani wyrażał taki niepokój, że p. Janina dodała spokojnie.

— Myślę, że postawią mamie bańki, gdyż kłócie, ciężki oddech i gorączka są symptomatami zapalenia płuc lub oskrzeli.

— Czy to bardzo ciężka choroba?

Panna Janina pomyślała trochę.

Bywa bardzo ciężką — rzekła — lecz niezawsze. To łóżko Julci? Musimy umieścić chorą w osobnym pokoju.

— Zostanę tu — odezwała się Julcia stanowczo.

— I ja tak myślę, moje dziecko; ten pokój jest słoneczny, zajmiecie go więc obie, a mamie lepiej będzie w tamtym, osłoniętym od słońca przez werandę.

— Ja chcę być razem z mamą.

— To być nie może, potrzebujesz sama wygody i spoczynku, chora zaś spokoju; przeszkadzałabyś tylko.

— Doktor idzie! — zawołała uszczęśliwiona Mania, otwierając drzwi z pośpiechem.

Doktor bawił dość długo: liczył puls, słuchał, badał, rozpytywał, potem cicho rozmawiał z panną Janiną, która obowiązała się czuwać, aby przepisy jego ściśle były wypełnione; kazał postawić bańki, zapisał receptę, zalecił nadewszystko spokój. Odchodząc, spytał jeszcze Julci, jak się czuje i wspomniał o potrzebie panowania nad sobą.

Po jego odejściu panna Janina rozgospodarował się na dobre. Przedewszystkiem kazała przenieść łóżko matki do pokoju, który dotychczas zajmowała Mania, potem została tam sama z felczerem, a dziewczętom wejść nie pozwoliła.

Po bańkach chorej zrobiło się lepiej: przestała jęczeć i drzemała trochę snem przerywanym, gorączkowym. Anielka weszła na chwilę i obiecała posłać brata do apteki. Tymczasem podano obiad.

— Zjedz Maniu z Julcią, potem posiedzisz przy mamie, ja zaś odejdę na kwadrans do siebie.

Lecz Julcia jeść nie chciała, Mania zaczęła płakać i talerze stały nietknięte.

— Czemu nie jecie? — spytała, wchodząc, panna Janina.

— Nie mogę — rzekła Mania — mama chora, ona jeść nie chce i rozchoruje się także...

— Nie troszcz się o mnie.

— Zapewne, Julcia jest w tym wieku, że może sama już myśleć o sobie, zwłaszcza gdy zmartwienie w domu. Jeżeli jest niegłodna, niechaj lepiej nie je, mogłoby jej nawet zaszkodzić, gdyby się przymuszała; ale ty zdrową jesteś i potrzebujesz sił dużo, bo wiele obowiązków spadło dziś na ciebie, dlatego też powinnaś jeść, aby być silną i pożyteczną.

Biedna Mania zaczęła jeść rosół ze łzami, — sama wiedziała, że musi być silną, zdrową i spokojną: pomagać pannie Janinie przy matce, prowadzić kuracyę Julci, dogodzić jej we wszystkiem; — jak ona to potrafi!

Dzień upływał powoli, Mania krzątała się ciągle: przy chorym jest tyle zajęcia! to podać, tamto iść kupić, przyrządzić. Napisała też list do ojca. Julcią nikt się nie zajmował; przez cały dzień siedziała w milczeniu przy oknie, nie odpowiadając nawet na pytania.

Po co? Teraz widzi najlepiej, jak zbyteczną jest na świecie.

Wieczorem nie dotknęła podanej herbaty: postanowiła zamorzyć się głodem.

Panna Janina popatrzyła na nią bardzo długo i uważnie.

— Idź, Maniu, przejść się — rzekła potem łagodnie. — Zawołam cię za godzinkę.

— Wolałabym tu zostać...

— Powinnaś być rozsądną, moje dziecko, tutaj nie jesteś obecnie potrzebną, a trochę ruchu na świeżem powietrzu pokrzepi cię po smutnych dzisiejszych wrażeniach. Nie odejdziesz daleko, mogę cię zawołać każdej chwili.

Mania wyszła; za chwilę w małych pokoikach zaległa uroczysta cisza. W pokoju chorej paliła się świeca, osłonięta dużą książką, w drugim nie było światła. Panna Janina spojrzała na zegar i podała pani Snarskiej lekarstwo, potem zbliżyła się cicho do okna, przy którem na swym fotelu spoczywała biedna kaleka.

Przez czas jakiś patrzyła na nią swym spokojnym, głębokim wzrokiem.

— Więc tak jesteś nieszczęśliwą, biedne dziecko! odezwała się wreszcie głosem, który posiadał jakąś tajemniczą, czarodziejską siłę prawdy.

Julcia zadrżała. Wszystek ból, nagromadzony w jej sercu, cała gorycz, żal, rozpacz, nienawiść ludzi, litość nad samą sobą, wszystko wybuchnęło nagle, jakby to jedno słowo otworzyło jej duszę, zerwało wszystkie tamy. Namiętny okrzyk podobny do jęku wydarł się z jej drobnej piersi i wybuchnęła płaczem. Jakim płaczem! Coś się w niej rwało, szarpało w kawały, zdawało jej się, że w tych łzach wypłynie jej biedna, udręczona dusza. Nie wiedziała, co się z nią dzieje, szlochała jak nieprzytomna, — prawdziwa burza płaczu.

Ocknęła się nakoniec. Jakaś lekka ręka spoczywała na jej głowie; ostre jej paznogcie wpiły się w jakieś ciało, lecz nie w swoje; czarne głębokie oczy patrzyły na nią smutnie, lecz spokojnie.

Strumienie łez spływały jeszcze po twarzy dziecka, lecz nie miała już siły szlochać, była wyczerpaną, złamaną.

— A czy wiesz, Julciu, dlaczego jesteś tak nieszczęśliwą? zabrzmiał znów cicho ten sam głos, który przed chwilą swą tajemniczą władzą zerwał tamę jej dumy ukrytej i zaciętej.

Dlaczego? Dobre pytanie!

— Ty nie wiesz, dlaczego. Tobie się zdaje, żeś nieszczęśliwą, ponieważ jesteś kaleką, a to nieprawda. Tyś nieszczęśliwa dlatego, że serce twoje jest kaleką, że dusza twoja jest większą kaleką niż ciało. Czy mię rozumiesz?

— To mi wszystko jedno, jestem kaleką, kaleką na duszy i ciele, ale nie będę zawadzała tu dłużej... nie, nie! Śmierć skończy wszystko...

— Bóg może przeznaczył ci życie.

— Zabiję się!

Nastąpiło długie, poważne milczenie.

— Czy masz ty wiarę, Julciu? — przemówił znów głos cichy, głos, co tak dziwnie płynął wprost z duszy do duszy. '

Julcia milczała.

— A skoro masz wiarę, jak mogłaś się ośmielić, ty, ułomne dziecko, sprzeciwiać woli Boga?.. Ty, proch taki, istota bezrozumna i niedołężna, ty, pomyśleć mogłaś o zbrodni!.. To okropne. Jestem pewną, że nie miałabyś siły jej wykonać, ale myśl sama... Czy widzisz całą swoją winę?...

— Winę! I cóż mam począć? Po cóż ja tu żyję?! Po cóż te męczarnie wszystkie? Po co ja żyję! Po co?!..

Panna Janina wzięła obydwie jej rączki w swe ciepłe, silne dłonie.

— Każdy znajdzie cel w życiu, jeżeli chce, — rzekła z mocą — każdy człowiek może być pożytecznym i szczęśliwym.

— To nieprawda!

— Prawda!

— Jakież ja mogę znaleźć szczęście w życiu, chora, bezwładna, wstrętna, niedołężna niepotrzebna nikomu...

— Któż to wiedzieć może, kto może zgadnąć przyszłość?.. Znałam kalekę, niemniej niedołężną od ciebie, która była jednakże błogosławieństwem rodziny. Umarła, mając lat 30 na atak sercowy, a śmierć ta stała się pradziwą klęską dla matki jej, sióstr i braci. To bardzo długa historya, lecz mogę opowiedzieć ci kiedy; moja znajoma nazywała się Magdalena Rzecka.

— Ja nie przydam się nikomu, mnie nikt nie potrzebuje, nikt o mnie nie dba...

— To bardzo naturalne, kochają cię rodzice i rodzeństwo, lecz ich miłość jest tylko litością bez granic, bo za cóż cię kochać mają? powiedz, za co?

— A cóżem winna, że jestem kaleką?

— Nic, lecz rozumiesz chyba, że to nie wystarcza, ażeby być kochaną; to budzi tylko litość i współczucie; — na miłość zasłużyć trzeba — sercem i miłością. Czy ty kochasz kogo, prócz siebie? Wyłączam tu rodziców.

Julcia milczała. Podobne pytanie nie przyszło jej nigdy namyśl. Nagle spojrzała gniewnie.

— I kogóż mam kochać oprócz rodziców? — zawołała. — Za cóż mam kochać tych, którzy odwracają się ode mnie?

— Posłuchaj: szedł podróżny głodny i spragniony, ujrzał na drodze brzydkie, karłowate drzewo, i minął je obojętnie, wtem spostrzegł, że to gruszka, spostrzegł soczysty owoc, ukryty pośród liści, zatrzymał się, odpoczął, pokrzepił i błogosławił brzydkie, karłowate drzewo. Wydało mu się nawet pięknem. Jak myślisz, czy zwróciłby na nie uwagę, gdyby nie przynosiło pożytku? Za cóżby je miał błogosławić?

— Ja nie jestem drzewem: czuję!

— Tylko własne nieszczęście, kochasz tyk ko siebie i dlatego tak bardzo jesteś nieszczęśliwą. Gdybyś kochała innych, mogłabyś cieszyć się ich szczęściem, dzielić ich radość; wierz mi, dziecko moje, to uzdrowiłoby twoje chore serce. Gdy ciało nędzniejsze niż innych, niech dusza większą, szlachetniejszą będzie, a nastąpi równowaga i harmonia. Każdy coś dać musi ludziom: jeden siły, zdrowie, wesołość, drugi cenniejsze może skarby ducha. Kto nic nie daje, ten nie ma miejsca w społeczeństwie, ten niczem nie jest, nikt o niego nie dba i sam czuje swą nicość.

I znowu długie, długie nastąpiło milczenie. Julcia patrzyła na płynący księżyc, panna Janina była zamyśloną.

— Ja nie kocham ludzi — odezwała się wreszcie dziewczynka, — nie mogę ich kochać... Nie mam też nic dla nich w duszy,..

— Nie masz, boś nic nie zebrała. Powiedz mi, czy myślałaś kiedy o czem innem oprócz własnego losu? Nie, prawda? Nie znasz ludzi, więc i kochać ich nie możesz. Trzeba zbliżyć się pierwej, poznać ich smutki, niedole, a przedewszystkiem zapomnieć o sobie, przedewszystkiem, dziecko moje.

— I to ma dać mi szczęście?

— Tak, bo szczęściem jest miłość ludzka i życzliwość, której serce nasze potrzebuje, jak ciało promieni słonecznych, ażeby żyć. Tę miłość zdobyć to nasz tryumf, tem większy i pełniejszy, im mniej, środków posiadamy. Czyż nie byłabyś szczęśliwą w tej chwili pomimo ułomności, gdybyś wiedziała, że wszyscy mieszkańcy tej willi kochają cię całem sercem, całą duszą, żeś im potrzebna, że bez ciebie obejść się nie mogą?

— To jest niepodobieństwem.

— Dzisiaj, naturalnie, chciałam cię przekonać tylko, żeś nieszczęśliwą nie dlatego, żeś kaleką, tylko, że cię nikt nie kocha. A nikt cię nie kocha, ponieważ na to niczem nie zasłużyłaś. Miłość-szczęście zdobyć trzeba, zdobywa się je pracą i miłością, zapomnieniem o sobie. Spróbuj.

— Ani myślę! Nie dbam o szczęście, o ludzi, o nikogo, chcę umrzeć...

— To resztka niedorzecznej dumy buntuje się jeszcze w tobie. Bóg dał ci silną duszęi umysł otwarty, możesz poznać, co złe, co dobre, obrać sobie drogę i zdobyć to, do czego każda jednostka ma prawo.

— Bóg skrzywdził mię okrutnie.

— O tem sądzić zawcześnie, niezbadane są Jego wyroki, a rozum ludzki za późno zwykle poznaje ich cel i mądrość.

— Nieszczęście jest nieszczęściem.

— Nieszczęście największe może być źródłem szczęścia. Przyszłości nie znamy, a weź n. p. chorobę twej matki, która dla ciebie i dla niej może mieć dobre następstwa...

Uderzyła dziesiąta, księżyc skrył się za chmury, panna Janina wstała, aby podać chorej lekarstwo. Wkrótce powróciła Mania, zabierano się do spoczynku.

Julcia pozwoliła w milczeniu rozebrać się siostrze i położyła przy jej pomocy do łóżka. Potem zgaszono światło.

W drugim pokoju panowała cisza: panna Janina sama czuwała przy chorej, obiecawszy zbudzić Manię i położyć się o świcie, tymczasem zajęła miejsce na fotelu, niedaleko od pani Snarskiej.

Z oczu Julci płynęły łzy cichym strumieniem, takie dziwne, takie spokojne, nieskończone... Tyle ich dziś wypłakała i płynęły ciągle. Teraz nie bolały jednak. Nie umiałaby powiedzieć, czego płakała teraz.

— Maniu — rozległ się cichy szept wśród nocnej ciszy.

W mgnieniu oka Mania pochyliła się nad siostrą i nagle... jakieś ręce w ciemności oplotły jej szyję, jakaś gorąca główka przytuliła się do jej piersi i na nowo głośne łkanie wstrząsnęło ciałem kaleki...

Koniec wersji demonstracyjnej.

II. NOWA JUTRZENKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Część II.

IV. BLASKI I CIENIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V. ŻYCIE PŁYNIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VI. PRZED ODLOTEM.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Cześć III.

VII. W SAMOTNOŚCI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII. PIORUN.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX. PO BURZY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

X. O ŻYCIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XI. NA DŁUGO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XII. PO DWUDZIESTU LATACH.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej