Władysław Orkan

OFIARA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY

MELODYA Z DRUGIEGO AKTU

AKT I.

Scena I.

Scena II.

Scena IIl.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX.

Scena X.

Scena XI.

AKT II.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

AKT III.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX.

Scena X.

Scena XI.

Scena XII.

OFIARA

Fragment w 3 aktach z r. 46.

Władysław Orkan

OSOBY

Jan, właściciel wsi.

Marya, jego żona.

Piotr, sąsiad bliższy.

Paweł, sąsiad dalszy.

Magdusia, służąca.

Jerzy, Władysław, Stefan, Kazimierz, Leon — studenci

Jędrzej, Walek, Rokita, Jastrząb, Kukulec, Łozina — chłopi

Matus, syn Jastrzębia.

Urlopnik.

Józef, furman.

Kubuś, lokajczyk.

Posłaniec.

Dziad.

Gość I.

Gość II.

Gość III.

Gość IV.

Goście — Parobcy — Gospodarze — Tłum.

Rzecz dzieje się we dworze Jana, w trzech po sobie następujących dniach. Stroje z okolic Tarnowa.

MELODYA Z DRUGIEGO AKTU

"OFIARY".

[w oryginale: oprócz słów podany jest zapis nutowy melodii]

Andante.

Le — cą la — ta — mi jak — by skrzy — dła — mi

Ży — cia me — go mo — men — ta

Ża — glem bę — dąc pod — ję — ta.

AKT I.

Scena I.

Pokój obszerny — półsalon, półjadalnia. Na środku długi stół i stołki drewniane, wysokie (niemieckie zydle). Na ścianach sztychy i podobizny: Staszyca, Kościuszki, Lelewela. Także na ścianach duży zegar. Na wprost — drzwi i dwa okna, po za niemi weranda oszklona. Przez szyby widać drzewa obielone śniegiem. Na lewo dwoje drzwi, z tych jedne, dalsze, prowadzą do kuchni. Na prawo również dwoje drzwi; z dalszych, wiodących do pokoju gościnnego, dolatuje rozgwar męzkich głosów. Jan, średniego wzrostu, w trzydziestu paru leciech, o twarzy Chrystusowej, krąży po pokoju zamyślony, omijając instynktownie stołki w nieładzie poustawiane. Podchodzi ku werandzie, przeciera dłonią szyby i patrzy na dwór — potem wraca, poczyna szybciej krążyć, z widocznem zniecierpliwieniem — przystaje — nasłuchuje — i znów dalej krąży. Mrok. W przyległym pokoju gwar zwolna się ucisza — za chwilę słychać stamtąd stłumiony mocno Chór unisono męzkich głosów.

"Zgasły dla nas nadziei promienie,

Noc dokoła otacza nas blada, —

Wstańmy jako upiorów gromada,

We krwi wrogów ugaśmy pragnienie!"

Jan podczas śpiewu zatrzymuje się, pięść opiera o stół i stoi, zapatrzony przed się, z pochyloną głową. Mrok coraz ciemniejszy, tylko śnieg przez szyby rzuca białość do pokoju. Cisza.

Scena II.

JAN, MARYA, poźniej LEON.

MARYA bez szelestu otwiera pierwsze drzwi na lewo, staje, podchodzi do Jana.

Janie!... mówi serdecznie, z rezygnacyą.

JAN przyciągając ją zlekka ku sobie.

Dziecko, tak musi być.

CHÓR za sceną.

"Cóż my winni, że kochać nie możem,

Gdy się wszystko tak podli i karli,

My dla ziemskich rozkoszy umarli,

Żyjmy zemstą i święćmy ją nożem!"

LEON otwiera nagle drzwi.

Czy już przyjech...? dojrzawszy ich w mroku dwoje razem, cofa się i zamyka drzwi zwolna za sobą.

JAN.

Niecierpliwią się, że ich nie widać. I mnie niespokojność trapi, czy co nie zaszło... Tak się to niespodzianie przybliżyło. O czem człowiek marzył dopiero — już się staje... Nie dziw, że się serce trwoży...

MARYA.

A nie możnaby oddalić do wiosny...

JAN.

Nie, dziecko. Już nie można. Wszystko przygotowane. Każdy dzień przedłużony może sprowadzić nieszczęście.

MARYA.

Boże! Boże!

JAN.

Paweł wyjeżdżał do Krakowa. Podobno już dzień oznaczono.

MARYA.

Nie chciałabym być — Boże nie daj! — wróżką; ale mam takie przeczucie straszne, że to za wcześnie...

JAN.

Cóż robić... Już wstrzymać nie można. Pozostaje tylko jedno: wierzyć, mimo wszystko... Pauza.

MARYA.

Jakie to rozpacznie smutne...

JAN.

Ha! Smutne... poczyna chodzić w zamyśleniu po pokoju wzdłuż koło stołu.

MARYA stoi przy stole z pochyloną głową.

JAN.

Jak to podobne rzeczy dziwnie odmiennie się wydają oczom i sercu — w różnym czasie... Pamiętam... miałem czternaście lat wówczas, gdy przyszła wieść o powstaniu w Warszawie w 31-ym. Przywiózł ją do nas do domu staruszek, trzęsący się, jak żabi skrzek, ze strachu. Cóż to za radość była w mojem sercu! Takiej uciechy drugiej — mało uciechy — takiego szału wesela nie pamiętam. Ojciec gromił w surowych słowach mężów, o których mówiono, że wybuch spowodowali — ja wielbiłem ich, jak półbogów. Nocami przemyśliwałem nad ucieczką z domu — śniłem niebezpieczeństwa — sławę — widziałem się już: generałem... Z jakim zapałem czyściłem pokryjomu znaleziony w rupieciach stary, rdzą pogryziony pałasz. Wszystko wtedy grało we mnie wesołością — serce paliło się płomieniem... Nadzieja wielkich rzeczy szła od tych wypadków... A dziś... gdy się jest blizko czynu... smutek od tych spraw wieje...

CHÓR STUDENTÓW za sceną.

"Zgasły dla nas nadziei promienie,

Noc dokoła otacza nas blada..."

JAN.

Żałuję, że nie jestem, jak dawniej, jednym z tych wierzących młodo...

MARYA.

Jesteś mój Wielki! mój Święty! Przytula się ku niemu.

JAN.

Śpiewając tę pieśń, nie czują jej beznadziei... Szczęśliwy, kto nie widzi w rzeczach ziemskich smutku... Ten może bohatersko umrzeć... w Termopilach...

MARYA.

Mówisz tak beznadziejnie, a przecież może Bóg dać...

JAN.

Sama powiedziałaś, iż masz przeczucie straszne...

MARYA.

... że to zawcześnie. Ale któż może przewidzieć...

JAN.

Wtedy jakieś tchnienie wielkie powietrzem szło... Powietrze grało, jakby je Bóg uczynił orkiestrą naszej sprawy... Gdy teraz nic — znikąd pobudki... jeno pobudka w sercach i w sumieniach, jakby na jaki sąd... jak gdyby ludzie mieli powstać, podnosząc wieka, z trumien... Powietrze nawet duszne, parne. I coś w powietrzu jest, co nęka — jakby zmora nad tą krainą w powietrzu zawisła — skrzydłami, po horyzonty rozpiętemi, słońce i niebo przesłania — cień od nich pada na ziemię... na duszę... lękiem...

MARYA. z trwogą.

Janie!

JAN.

Przebacz, nie trwóż się... Ja tylko wrażenie swoje... To pewnie złuda, sen przemęczonej myśli, jednej jedynej myśli o zbawieniu... wskazując w stronę studentów. Wszak ci nie czują tego.

MARYA.

Nie. Jest coś, jak mówisz, w powietrzu, czy w nas — ja sama zauważyłam... Ludzie chodzą, jak we śnie. Sny zaś dziwnie wyraźne...

JAN zachodzi do okna.

Nie Widać... Wraca.

MARYA.

Nie mówiłam ci... Śniło mi się ubiegłej nocy, że jakieś wojsko wpadło do naszego domu. Ale to niby wojsko, a nie wojsko, bo ani broni nie mieli, ani mundurów na sobie... prędzej jak banda żebraków. Wpadli i rzucili się naprzód na obrazy. Zerwali portret ojca twego (ten za szkłem) i poczęli deptać. Byli bosi. Widziałam, jak szkło przerzynało im nogi, i potem, gdzie stąpili — zostawały na podłodze za nimi krwawe stopy... Poczęłam wołać na ciebie i nie wiem co, bom się znalazła wśród pustki straszliwej, a pamiętałam, co się stało — z trwogi o ciebie poczęłam płakać i w tym płaczu się zbudziłam. I wiesz, nie gniewaj się... Rano zdjęłam portret ojca i położyłam go na szafie.

JAN jakby ostatnie słowa tylko słyszał.

Czemu to uczyniłaś?

MARYA.

Bo mi przypominał ten przykry sen, ile razy przeszłam koło niego. Jeśli chcesz, to go powieszę napowrót.

JAN z umysłu nie odpowiada.

GŁOS ZA SCENĄ.

W pokoju!...

JAN.

Idź Maryo — przygotuj — może już nadjadą...

Całuje ją w czoło.

MARYA. w milczeniu wychodzi.

Scena IIl.

JAN sam — później MAGDUSIA.

JAN po wyjściu Maryi podchodzi do okna, opiera skroń o szybę i patrzy.

CHÓR STUDENTÓW za sceną.

"Wiatr szumnie wionął po pustym stepie"...

MAGDUSIA wchodzi z kuchni ze świecą w ręku — idzie w stronę pierwszych drzwi na prawo.

Cicho wszędy... Jeno się serce tłucze... zatrzymuje się przy stole O Matko Boska! co ja się tak trwożę? Powiem... postępuje i znowu przystaje Choć może to jeno strach mój... powiem — niech bedzie co Chce... otwiera drzwi, zagląda, poczem zamyka je napowrót.Niema...

JAN od okna.

Czy mnie szukasz?

MAGDUSIA upuszcza świecę, która gaśnie, poczem schyla się i podnosi.

O Boże! jakżem się zlękła...

JAN.

I ciebie, widzę, sny trapią, zbliża się ku niej. Cóż chciałaś mi powiedzieć?

MAGDUSIA.

Chciałam powiedzieć, że... jeszcze nie przyjechali... to jest...

JAN.

Coś dziwnie mówisz.

MAGDUSIA.

To jest, Chciałam powiedzieć, Że... przypada do kolan i chwyta rękę Jana, by ją  ucałować. Niech się pan nie gniewa na mnie!

JAN.

Dziecko, o cóż bym się gniewał...

MAGDUSIA.

O ja wiem, że pan dobry... najświętszy!

JAN.

Tak nie mów...

MAGDUSIA.

I po próżnicy się trwożę... Panu nikt nic złego nie zrobi. Bo pan dla wszystkich dobry. Pan taki, jak sam Pan Jezus...

JAN. w zamyśleniu.

Którego ukrzyżowali...

MAGDUSIA chwytając się za piersi.

O!...

JAN.

Cóż tobie?

MAGDUSIA.

Tak zabolało... nagie Słyszałam, że ma do pana przyjść Matus z ojcem — niech im pan nie wierzy, bo oni... słychać dzwonki sań.

Scena IV.

JAN, MAGDUSIA, STUDENCI.

STUDENCI wpadając ciżbą.

Jadą!

JAN gorączkowo.

Światła! za odchodzącą Magdusiu! ta wchodzi do kuchni.

STUDENCI wyglądając przez okno.

Dwoje Sanek... Piotr... Paweł! otwierają drzwi na werandę Witajcie! Witajcie!!

MAGDUSIA wnosi lichtarze, stawia je i odchodzi.

Scena V.

CIŻ, prócz Magdusi, PAWEŁ i PIOTR.

JAN. idzie ku drzwiom, gdzie cisną się już studenci i otaczają wchodzących Piotra i Pawła, — dostawszy dłoń Pawła:

Ah! iesteś nareszcie! i ty Piotrze... wita ich serdecznie.

STUDENCI  razem.

Wiadomości!

JERZY.

Zgłodzeni czekamy od południa.

KAZIMIERZ.

Wyśpiewaliśmy wszystkie znane pieśni... Przeszliśmy całą historyę pamięcią, od Indusów począwszy...

STEFAN.

Stoczyliśmy siedm walnych kłótni...

WŁADYSŁAW.

A pan Jan chodzi od rana w gorączce, chwilki nawet nie spoczął.

PIOTR do studentów.

Dajcież mi Odetchnąć.. Uf! zdejmuje futro — ociera zmarznięte wąsy. To ci zima!

LEON.

Wspaniała jazda, co? deklamuje z patosem "Oto zapusty! Dalej kulikiem! Każdy wesoły..." do Kazimierza Nie znasz? Słowacki!

JERZY gdy Jan z Pawiem rozmawia na boku.

Panowie, głośniej! i my chcemy coś usłyszeć.

PAWEŁ występując na przód.

Panowie! pojutrze...

JERZY.

Pojutrze!... Władek, słyszysz? pojutrze!

PAWEŁ.

Każdy otrzyma hasło... Czuj duch! Godzina uderzy...

STUDENCI ze łzami rzucają się sobie na szyje.

Władek! Jurek! Leonie! Potężny chór:

"Cóż my winni, że kochać nie możem,

Gdy się wszystko tak podli..."

PIOTR.

Ciszej! ciszej! bo służba...

JAN.

Piotrze! nie zlewaj zimną wodą. U mnie służby niema.

PIOTR.

Jakto? obchodzisz się bez służby? Sam przecież widziałem...

JAN.

Tak. To są moi Zaufani... mówią ze sobą na boku.

JERZY.

O jerum! Władku drogi! pojutrze, pojutrze!

LEON skanduje.

"Skąd Lit-wini wra-cają?

Z nocnej wra-cają wy-cieczki..."

Ha! ha! obejmuje za szyję Kazimierza.

STEFAN do Pawła.

Jakże okolica?

PAWEŁ.

Czeka jeno hasła.

JERZY.

Czuj duch! Wesele! ostatni dzień! Hurra!!

LEON.

"Wesoło — zbrojnie — wrzawa — śmiech pusty —

A znasz ty polskie zapusty?"

Co? wiesza się na szyi Kazimierza.

PIOTR do Jana.

A ja ci powiem: Nie ufaj tak bardzo, bo już nie jeden...

JAN.

Nie przekonasz. Darmo. Wierzaj mi: Serce jest jedyną spójnią...

PIOTR.

Śpiewasz swoją odwieczną pieśń...

JAN.

I nie przestanę. Tak mi Panie Boże dopomóż.

Wszyscy milkną.

PIOTR.

Amen.

PAWEŁ.

Cóż to?

PIOTR.

Nic. Jan przysięga na wiarę, którą od kołyski wyznaje, już po raz setny...

Marya wchodzi — za nią Magdusia z przekąską na tacy.

Scena VI.

CIŻ, MARYA I MAGDUSIA.

PAWEŁ I PIOTR zbliżają się ku Maryi.

Pani Maryo! całują ją w rękę.

MARYA.

Kiedyż? kiedyż?

LEON.

"Zagrzmiały rogi — Jezus Marya! naprzód!!"

STUDENCI.

O! Urra!!

MARYA do Pawła.

Tak prędko?

PAWEŁ.

I dnia odwlekać nie można.

MAGDUSIA postawiwszy na stole przekąski, odchodzi.

JAN do Piotra i Pawła.

Proszę. Raczcie przekąsić z drogi. Piotr i Paweł siadają.

MARYA.

Ha! zamyśla się Zobaczę jakiego to pojutrze świętego... idzie zwolna ku lewej stronie.

JERZY podbiega.

Pani Maryo! Pani Maryo! Niech mnie pani pobłogosławi... całuje jej ręce.

STUDENCI biegną razem.

I mnie! i mnie! i mnie!

MARYA uśmiecha się przez łzy.

Wszystkich, wszystkich! Kochani chłopcy... wchodzi Jastrząb z Matusem.

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej