Al-Hamadani

OPOWIEŚCI ŁOTRZYKOWSKIE

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

MAKAMA PIERWSZA

MAKAMA DRUGA

MAKAMA TRZECIA

MAKAMA CZWARTA

MAKAMA PIĄTA

MAKAMA SZÓSTA

MAKAMA SIÓDMA

MAKAMA ÓSMA

MAKAMA DZIEWIĄTA

MAKAMA DZIESIĄTA

MAKAMA JEDENASTA

MAKAMA DWUNASTA

MAKAMA TRZYNASTA

MAKAMA CZTERNASTA

MAKAMA PIĘTNASTA

MAKAMA SZESNASTA

MAKAMA SIEDEMNASTA

MAKAMA OSIEMNASTA

MAKAMA DZIEWIĘTNASTA

MAKAMA DWUDZIESTA

MAKAMA DWUDZIESTA PIERWSZA

MAKAMA DWUDZIESTA DRUGA

MAKAMA DWUDZIESTA TRZECIA

MAKAMA DWUDZIESTA CZWARTA

MAKAMA DWUDZIESTA PIĄTA

MAKAMA DWUDZIESTA SZÓSTA

MAKAMA DWUDZIESTA SIÓDMA

MAKAMA DWUDZIESTA ÓSMA

MAKAMA DWUDZIESTA DZIEWIĄTA

MAKAMA TRZYDZIESTA

MAKAMA TRZYDZIESTA PIERWSZA

MAKAMA TRZYDZIESTA DRUGA

MAKAMA TRZYDZIESTA TRZECIA 

MAKAMA TRZYDZIESTA CZWARTA

MAKAMA TRZYDZIESTA PIĄTA

MAKAMA TRZYDZIESTA SZÓSTA

MAKAMA TRZYDZIESTA SIÓDMA

MAKAMA TRZYDZIESTA ÓSMA

MAKAMA TRZYDZIESTA DZIEWIĄTA

MAKAMA CZTERDZIESTA

MAKAMA CZTERDZIESTA PIERWSZA

MAKAMA CZTERDZIESTA DRUGA

MAKAMA CZTERDZIESTA TRZECIA

MAKAMA CZTERDZIESTA CZWARTA

MAKAMA CZTERDZIESTA PIĄTA

MAKAMA CZTERDZIESTA SZÓSTA

MAKAMA CZTERDZIESTA SIÓDMA

MAKAMA CZTERDZIESTA ÓSMA

MAKAMA CZTERDZIESTA DZIEWIĄTA

MAKAMA PIĘĆDZIESIĄTA

MAKAMA PIĘĆDZIESIĄTA PIERWSZA

MAKAMA PIĘĆDZIESIĄTA DRUGA

OPOWIEŚCI ŁOTRZYKOWSKIE

Al-Hamadani

MAKAMA PIERWSZA

O POETACH

Opowiadał mi Isa Ibn Hiszam:
Koleje losu, które rzucały mnie już w różne miejsca, skierowały moje kroki do dalekiego Dżurdżanu. Żeby sprostać przeciwnościom losu, musiałem oddać w arendę moje nieruchomości, a uzyskane pieniądze przeznaczyłem na handel. Dzięki temu mogłem przebywać w winiarni wśród przyjaznych towarzyszy. W domu bywałem tylko od świtu do wieczora, zaś od wieczora do świtu siedziałem w winiarni. Podczas jednego z takich przyjacielskich spotkań rozmawialiśmy o poezji i o jej autorach. Naprzeciwko usiadł młodzieniec, który przysłuchiwał się naszej rozmowie. Wyglądało na to, że nas rozumie, ale skoro milczał, sądziliśmy, że nie wie, o co chodzi. W końcu rozmowa zeszła na jego osobę. Zaczęliśmy mówić o nim. Po chwili młodzieniec odezwał się:
- Jestem na wasze usługi jak wspaniała palma daktylowa, jak drąg, o który ocierają się wielbłądy. Jeżeli zechcę, będę mówił, a powiem niemało. Kiedy już mówię, to nie tylko prowadzę na właściwą drogę, ale i doprowadzam do celu ukazując prawdę tak oczywistą, że nawet głuchy będzie mógł ją usłyszeć, ponieważ moje słowa usuwają wszelką niepewność.
- O szlachetny! - powiedziałem. - Zbliż się, zaciekawiłeś nas. Pokaż, co umiesz, a być może zasłużysz na pochwałę. Zbliżył się i powiedział:
- Stawiajcie pytania, a ja będę odpowiadał. Słuchajcie mnie, a z pewnością zadziwię was.
Rzekliśmy więc:
- Co powiesz o Imru al-Kajsie?
- Był to pierwszy z poetów, który zatrzymywał się nad śladami obozowisk. Wyruszał rankiem, «kiedy ptaki były jeszcze w gniazdach. Opisywał konie i nigdy nie zajmował się poezją dla pieniędzy. Jego wiersze są doskonałe i niewymuszone. Był lepszy od tych, którzy zarabiali na życie giętkością języka, podczas gdy ich ręce starały się za wszelką cenę zaspokoić żądzę posiadania.
- A co możesz powiedzieć o poecie imieniem An-Nabigha?-spytaliśmy po raz drugi.
Odparł na to:
- Kiedy się gniewa, jego słowa brzmią tak, jakby robił wymówki; chwali tylko wtedy, gdy sam tego chce; prosi o wybaczenie, kiedy się kogoś boi; a mierząc, zawsze trafia w cel.
- Co powiesz o Zuhajrze?
- Jest zalany wodą poezji. Dla niego cała poezja tonie w potokach wody. Kiedy przywołuje słowa, odpowiada mu oczarowanie.
- A co powiesz o Tarafie?
- Tarafa jest wodą i ziemią poezji, skarbem rymów oraz ich siedzibą. Kiedy zmarł, tajemnice ukryte przez niego nie pojawiły się więcej, a skarbnice zamknięte jego ręką nigdy już nie będą otwarte.
- A co powiesz o Dżarirze i Al-Farazdaku? Który z nich jest lepszym poetą?
- Język Dżarira jest bardziej wyszukany, ponadto on napisał o wiele więcej wierszy. Natomiast Al-Farazdak twardszy jest od skały; ale za to częściej się chwali. Kpina Dżarira jest ostra, ale o ileż jest on szlachetniejszy od innych współczesnych mu poetów. Poezja Al-Farazdaka jest bardziej zróżnicowana jeśli chodzi o tematykę, zaś on sam pochodzi ze znacznego rodu. Dżarir pisząc o miłości wywołuje smutek, ganiąc oszpeca, a chwaląc dodaje blasku. Z kolei Al-Farazdak jest doskonały w pochwałach. Kiedy wyraża pogardę, potrafi poniżyć, a jego opisy są niezwykle wierne.
- A co powiesz nam o współczesnych i dawnych poetach?
- Utwory dawnych poetów mają w sobie więcej szlachetności i więcej wypowiadają myśli. Współcześni poeci piszą delikatne utwory, lecz za to ich wiersze są piękniejsze.
- A może przedstawiłbyś nam swoje wiersze i przy okazji opowiedział coś o sobie?
- Oto macie obie te rzeczy naraz - odparł i wyrecytował:
Spójrzcie, okrywam ciało łachmanami, kiedy na moją głowę spadają nieszczęścia. Jakże ja nienawidzę tych ponurych nocy, które największą biedę sprowadziły na mnie. Teraz marzę o chwili, kiedy wzejdzie Syriusz, chociaż wieki cierpiałem przez moją nadzieję. Byłem człowiekiem wolnym, wysokiego stanu, a moja twarz wśród innych błyszczała urodą. Zielone kopuły namiotów wzniosłem dla potomnych niczym pałac Dariusza albo łuk Chosroa. Lecz los na brzuch upadł, odsłaniając plecy, a moja codzienność stała się wspomnieniem. Nic już nie pozostało z wielkiego bogactwa, a bieda aż do dzisiaj podąża w ślad za mną. Gdybym w Samarra nie zostawił mojej starej żony i maleńkich dzieci pod górami Busry, niewinnych stworzeń, których los nie szczędzi, to zginąłbym - panowie - pod ciężarem cierpień.
Isa Ibn Hiszam opowiadał dalej:
Dałem mu, co mogłem, a on oddalił się od nas. I wtedy coś sobie zacząłem przypominać - czy to był on, czy nie on? Chociaż go nie poznałem, to jednak wydał mi się znajomy. W końcu jego zęby naprowadziły mnie na właściwy ślad.
Rzekłem:
- Na Boga! Toż to Al-Iskandari! Opuścił nas jako małe gazelątko, a teraz spotykam go jako dorosłego mężczyznę!
Dogoniłem młodzieńca i chwytając go za pas rzekłem: - Czy przypadkiem nie nazywasz się Abu al-Fath? Czy nie wychowywałeś się u nas jako mały dzieciak? Cayż nie spędziłeś u nas kilku lat swego życia? Jakąż to starą żonę zostawiłeś w Samarra? Wtedy on roześmiał się i powiedział:

Biada łatwowiernym! czasy są teraz fałszywe.
Niechaj nie zwodzi ciebie oszustwo niewinne.
Nie trzymaj się kurczowo jedynego stanu.
Niech myśli będą jak noce - przewrotne i zwinne.

MAKAMA DRUGA

O ŚWIEŻYCH DAKTYLACH

Opowiadał mi Isa Ibn Hiszam:
Zdarzyło się, że byłem w Bagdadzie w okresie dojrzewania daktyli. Któregoś dnia ruszyłem na miasto z zamiarem kupienia kilku gatunków tych wspaniałych owoców. Wkrótce natrafiłem na człowieka, który rozkładał przed sobą świeżo zebrane owoce, a wśród nich daktyle. Z każdego rodzaju i gatunku wybrałem to, co najwspanialsze i najlepsze. Kiedy na tych ciężarach zawiązywałem już poły mojego płaszcza, zauważyłem człowieka, który wstydliwie obwiązywał głowę zasłoną. Gdy to uczynił, wyciągnął ręce i przycisnął do piersi swoje dzieci. Te najmniejsze trzymał pod pachami. Mówił głosem, który z trudem' wydobywał się z piersi, świadcząc o jego wycieńczeniu:

Oby moje ręce miały choć trochę zasmażki
lub tłuszczu zmieszanego z bieluteńką mąką
albo talerz pełen żółtego rosołu,
który napady głodu mógłby uspokoić.
Ześlij nam łaskę, postaw nas na nogi,
0 ty, który po obiedzie przynosisz dostatek.
Pomyślność ofiaruj temu młodzieńcowi
szlachetnemu, który wśród dostojnej chwały
skieruje nasze stopy ku dniom powodzenia
i moje życie uratuje od ręki zamętu.

Isa Ibn Hiszam mówił dalej:
Sięgnąłem wtedy do kiesy i dałem mu pieniądz. On rzekł:
O ty, który zatroszczyłeś się o mnie całym swoim sercem,
prowadź do Boga drogą pięknej tajemnicy.
Oby Bóg zechciał wspaniale wynagrodzić ciebie.

- Jeśli Bóg przywiedzie cię z powrotem w zdrowiu wtedy przyprowadź mi, proszę, wroga odzianego w szaty przyjaciela, uszyte z prawdziwego złota. Niechaj będzie kimś, kto nawołuje do niewiary, tańczy na paznokciu okrągłym jak źrenica oka, łagodzi ciężar długów i posiada jednocześnie dwa oblicza. Rzekł tedy Isa Ibn.Hiszam: Pojąłem, że ma na myśli dinara. Powiedziałem więc:
- Masz tu takiego gotówką i obiecuję ci jeszcze jednego. Wtedy on wyrecytował:
Okazałeś się wspanialszy od tego, co rzekłeś. Wciąż jeszcze jesteś szczodry jak za dawnych czasów. Obyś był silny, obyś wciąż był szczodry, zdrowy w pniu swoim i wzniosły w gałęziach. Ja nie potrafię unieść tego daru ani nie' umiem znieść twojej bystrości. Nie przypuszczałem, że jesteś tak mądry. Zbyt długo się łudziłem, że znam ciebie dobrze. O, podporo losu i największych zasług, oby los nie obdarzył ciebie żadnymi stratami. Isa Ibn Hiszam opowiadał dalej: Dałem mu dinara i rzekłem;
- Gdzie rozwijała się twoja szlachetność?
- Wyrosłem w rodzie Kurajsz. U nich przygotowano mnie do szlacheckiego stanu.
Ktoś z obecnych spytał:
- Czy przypadkiem nie nazywasz się Abu al-Fath al-Iskandari? Widywałem cię na irackich bazarach. Zarabiałeś na życie jak żebrak, wypisując kwity.
Wtedy on wyrecytował:
Bóg posiada wiernych niewolników, których życie można nazwać mieszaniną. Wieczorem mówią, że są Arabami, a rankiem jako Hebrajczycy do portu zawiną.

MAKAMA TRZECIA

BALCHIJSKA

Opowiadał mi Isa Ibn Hiszam:
Do Balchu przywiódł mnie handel tkaninami. Byłem wtedy jeszcze niewinnie młody, beztroski i zasobny w bogactwo. Interesowało mnie tylko chwytanie pereł myśli i polowania na rozproszone słowa czystsze od mojej własnej mowy. One nie prosiły moich uszu o posłuchanie, ale były wszędzie tam, gdzie i ja byłem. Przyszedł czas odjazdu. Kiedy rozstanie nachyliło nad nami swój łuk, odwiedził mnie młodzieniec w szatach cieszących wzrok, z długą brodą, która kłuła żyły na jego szyi, o spojrzeniu pięknym jak wody Eufratu i Tygrysu. Powitał mnie grzecznie, przez co wzbudził we mnie najszczerszą przychylność. Potem rzekł:
- Czyżbyś pragnął odejść?
- Tak, na Boga!
- Obyś znalazł dobrego przywódcę i oby nie zdołał zbłądzić twój przewodnik. Kiedy zamierzasz wyruszyć?
- Jutro rano - odparłem.
Wtedy rzekł:
Poranek Boga nie jest porankiem odejścia, a ptak połączenia nie może być ptakiem rozstania.
- Dokąd się udajesz?
- Do ojczyzny - rzekłem.
- Kiedy znów do nas przyjdziesz po powrocie do swojej ojczyzny?
- W przyszłości - rzekłem.
- Ja składam prześcieradło, a ty zwijasz nitkę. Gdzież podziała się twoja szczodrość?
- Tam, gdzie zechcesz - odparłem.
- Jeśli Bóg przywiedzie cię z powrotem w zdrowiu wtedy przyprowadź mi, proszę, wroga odzianego w szaty przyjaciela, uszyte z prawdziwego złota. Niechaj będzie kimś, kto nawołuje do niewiary, tańczy na paznokciu okrągłym jak źrenica oka, łagodzi ciężar długów i posiada jednocześnie dwa oblicza. Rzekł tedy Isa Ibn.Hiszam: Pojąłem, że ma na myśli dinara. Powiedziałem więc:
- Masz tu takiego gotówką i obiecuję ci jeszcze jednego. Wtedy on wyrecytował:
Okazałeś się wspanialszy od tego, co rzekłeś. Wciąż jeszcze jesteś szczodry jak za dawnych czasów. Obyś był silny, obyś wciąż był szczodry, zdrowy w pniu swoim i wzniosły w gałęziach. Ja nie potrafię unieść tego daru ani nie umiem znieść twojej bystrości. Nie przypuszczałem, że jesteś tak mądry. Zbyt długo się łudziłem, że znam ciebie dobrze. O, podporo losu i największych zasług, oby los nie obdarzył ciebie żadnymi stratami. Isa Ibn Hiszam opowiadał dalej: Dałem mu dinara i rzekłem;
- Gdzie rozwijała się twoja szlachetność?
- Wyrosłem w rodzie Kurajsz. U nich przygotowano mnie do szlacheckiego stanu.
Ktoś z obecnych spytał:
- Czy przypadkiem nie nazywasz się Abu al-Fath al-Iskandari? Widywałem cię na irackich bazarach. Zarabiałeś na życie jak żebrak, wypisując kwity.
Wtedy on wyrecytował:
Bóg posiada wiernych niewolników, których życie można nazwać mieszaniną. Wieczorem mówią, że są Arabami, a rankiem jako Hebrajczycy do portu zawiną.

MAKAMA CZWARTA

SIDŻISTAŃSKA

Opowiadał mi Isa Ibn Hiszam:
Do Sidżistanu ciągnęła mnie wielka tęsknota, więc dosiadłem jej wierzchowca i wyruszyłem w drogę. Prosiłem Boga o pomoc w sprawach, które na mnie czekały. Bóg skierował moje kroki właśnie do Sidżistanu. Przystanąłem o zachodzie słońca i w tym samym miejscu ułożyłem się do snu. Gdy tylko ujrzałem ostrze poranka i nadchodzące armie promieni słonecznych, wybrałem się na suk, żeby znaleźć dla siebie mieszkanie. Kiedy obszedłem już dokoła całe miasto i naszyjnik suku, gdy znalazłem się w samym jego środku, usłyszałem nagle gwałtowny i niespodziewany krzyk. Ruszyłem więc w tym kierunku i wkrótce byłem na miejscu. Ujrzałem człowieka na koniu. Krzyczał, z trudem łapiąc oddech. Stał tuż przede mną,. odwrócony tyłem. Głośno mówił:
- Kto mnie poznał, ten już mnie zna. Kto zaś mnie jeszcze nie poznał, tego zapoznam ze sobą. Jestem pierwszym dojrzewającym owocem Jemenu i opowieścią wszechczasów. Jestem zagadką dla mężczyzn i zgadywanką dla kobiet. Znają mnie miasta i twierdze, góry i skały, doliny i rzeki, morza i ich źródła, ludzie jadący na koniach i ci, którzy dosiadają tylko świńskich grzbietów. Któż to taki zawładnął ich murami, kto poznał ich tajemnice, przeszedł po ich ścieżkach i dotarł do kamiennych zboczy? O mnie wiedzą królowie oraz ich skarbnice, kopalnie pełne skarbów, ojczyzna wiedzy, ukryte wnętrza spraw i sprawy zamknięte na zawsze, a nawet trudy wojen. Któż im odebrał to, co kryły w sobie, nie płacąc należności? Kto posiadł klucze do nich i poznał ich wartość? Na Boga! Ja sam uczyniłem to wszystko. Wyniosłych królów nakłaniałem do zawarcia pokoju i odkrywałem zasłony najstraszniejszych nieszczęść. Na Boga! To ja widziałem, jak kochankowie ginęli z miłości. Sam cierpiałem na chorobę oczu zaślepionych urodą najpiękniejszych kobiet, zginałem delikatne gałązki, zbierałem płatki róży z najgładszych policzków. Przez cały czas unikałem jednak nizin tego świata, bo człowiek o szlachetnej naturze musi unikać rzeczy godnych potępienia. Od występnych słów odwracałem się jak ktoś, kto posiada delikatne uszy. Lecz teraz, kiedy już zajaśniał poranek siwizny, kiedy wspaniała starość przybliża się do mnie, postanowiłem wstąpić na ścieżkę poprawy i przygotować się do dnia zmartwychwstania. Nie znam lepszej drogi do mądrości niż ta, którą szedłem. Może ktoś, widząc jak dosiadam konia, jak opowiadam te szalone rzeczy, powie: «To jest twórca cudu!» O nie! Ja jestem twórcą wtelu cudów, które sam oglądałem. Byłem świadkiem wielkich wydarzeń, które przeżyć musiałem w cierpieniu. Z trudem zdobywałem klucze, które tak łatwo gubiłem, kupując je za wielkie sumy, a oddając za grosze. Na Boga! Szedłem ku nim w pochodach, podążałem w korowodach, pilnowałem gwiazd, zajeżdżając wierzchowce jednego po drugim. Musiałem brać udział w wojnach, lecz nigdy nie dopuściłem do tego, by płynące z nich korzyści ominęły muzułmanów. Musiałem zdejmować powróz z mojej szyi i zakładać go na szyję wroga. Musiałem moje lekarstwo wystawiać na waszych bazarach. Niech kupi je ode mnie ten, kto nie obawia się niewoli i nie stroni od słów o jedności Boga. Niechaj chroni ją ten, kogo wychowały całe pokolenia, kogo pojono wodą z najczystszego źródła.
Rzekł Isa Ibn Hiszam:
Stanąłem z nim twarzą w twarz, żeby go zobaczyć. I oto, na Boga, ujrzałem naszego szajcha Abu al-Fath al-Iskandariego. Czekałem, aż rozproszą się zebrani przy nim ludzie. Potem podszedłem i rzekłem:
- Za ile sprzedasz mi swój lek?
- Mieszek pieniędzy udostępni ci wszystko, co zechcesz. Podałem mu sakiewkę i odszedłem.

MAKAMA PIĄTA

KUFIJSKA

Opowiadał mi Isa Ibn Hiszam:
Kiedy byłem młody, pociągały mnie olśniewające szaleństwa, podążałem za każdą zwodniczą nowinką, aż w końcu wypiłem kielich życia do dna, biorąc odeń wszystko, co było mi przeznaczone. Kiedy wśród nocy moich włosów pojawił się dzień siwizny, zrozumiałem, że nadchodzi chwila powrotu. Dosiadłem wierzchowca, aby spełnić obowiązek pielgrzymki. W drodze towarzyszył mi przyjaciel, któremu nic nie można było zarzucić. Kiedy już poznaliśmy się lepiej, każdy z nas zaczął snuć opowieść, o sobie. Potoczyła się rozmowa o jego kufijskim pochodzeniu. Potem mówiliśmy o sufizmie. Nasza droga prowadziła przez Kufę. Tak więc dojechaliśmy do domu mego przyjaciela w chwili, gdy twarz dnia pociemniała, a horyzont okrył się zielenią.
Kiedy noc zamknęła już powieki, a jej wąs pokazał się na niebie, ktoś zapukał do drzwi. Zapytałem:
- Któż stuka tak uparcie?
- Posłannictwo nocy i jej poczta, klęska głodu i jej wygnaniec, człowiek wolny, którego przykuła konieczność i gorzki czas. Gość, którego kroki są lekkie, bo szuka bochenka chleba. Sąsiad z dziurawą kieszenią, który szuka ratunku przed głodem. Obcy, którego czeka dalsza, długa droga. Był szczuty psami i obrzucany żwirem. Zamiatano po nim podwórze, aby nigdy na nie nie powrócił. Jego wielbłąd jest wycieńczony. Jego życie jest jednym cierpieniem, a od dzieci odgradza go szeroka pustynia.
Rzekł Isa Ibn Hiszam: Jak lew chwyciłem za kiesę i rzuciłem mu ją, mówiąc:
- Proś a dostaniesz więcej!
- Woń aloesu napotkała szczodrość gorętszą od ognia, więc teraz odpowiada najpiękniejszą wdzięcznością na posłannictwo dobroci. Kto posiadł najwyższą wspaniałość, niechaj pomaga innym, a jego słowa nie będą zapomniane przez Boga i ludzi. Niech zatem Bóg spełni wszystkie twoje nadzieje. Obyś zawsze był szczodry jak twoja ręka.
Rzekł Isa Ibn Hiszam: Otworzyliśmy drzwi, mówiąc:
- Wejdź!
I oto, na Boga, zjawił się nasz szajch Abu al-Fath al-Iskandari. Rzekłem do niego:
- Abu al-Fath! Jakaż to straszna bieda sprawiła, że chodzisz w takich łachmanach?
A on uśmiechnął się i wyrecytował:
Podążam do celu, który, jak dostrzegam, nie wzbudza w tobie westchnienia zachwytu. A przecież moje bogactwo jest większe niż płaszcz najdroższy szyty z aksamitu. O, gdybym zechciał, mógłbym wybudować dachy złocone od dołu do samego szczytu.

MAKAMA SZÓSTA

O LWIE

Opowiadał mi Isa Ibn Hiszam:
Znam o Al-Iskandarim takie makamy i opowieści, którym nawet niewrażliwi ludzie przysłuchiwali się w skupieniu, a wróble drżały przy tym z przejęcia. Recytowano mi jego wiersze, które delikatnością przenikały duszę; a subtelnością zaćmiewały przepowiednie wróżbitów. Proszę Boga, aby zachował go w zdrowiu i pozwolił mi kiedyś jeszcze stanąć na jego drodze. Dziwi mnie, że choć osiągnął niezrównaną doskonałość, to jednak nie zaprzestaje dalszych poszukiwań. A przecież los nie szczędził mu ciosów, stawiał przed nim niezliczone przeszkody i tak dalej, i dalej. Zdarzało się, że miałem jakąś sprawę do załatwienia w Himsie. Pospieszyłem tam z wielkim zapałem w towarzystwie ludzi wspaniałych jak nocne gwiazdy, którzy nie opuszczali nigdy końskich grzbietów. Zaczęliśmy przemierzać przestrzeń drogi pokonując wszystkie jej trudy. Jadąc przez garby wzgórz na naszych koniach, które stały się chude jak kije i giętkie jak łuki, natrafiliśmy wreszcie na rzekę. Przepływała ona u stóp góry porośniętej tamaryszkami i kwieciem podobnym do dziewcząt, które rozpuściły warkocze i rozsypały swoje długie włosy. Południowy żar wzbudził w nas pragnienie odpoczynku. Rozpoczęliśmy przygotowania do południowej drzemki. Konie zostały spętane powrozami. Już po chwili wszyscy spali. Obudziło nas rżenie koni. Spojrzałem w kierunku mojego wierzchowca, który strzygł uszami, błyskał ślepiami i gryzł wędzidło bijąc kopytami w ziemię. Konie z niepokoju oddawały mocz. Po chwili zerwały powrozy i ruszyły w góry. Chwyciliśmy za broń. Z lasu wyszedł lew okryty futrem śmierci. Nadymał się, wyniośle szczerząc wielkie kły. Jego wzrok był pełen zarozumiałości, nozdrza rozszerzone pogardą, pierś wezbrana odwagą, a serce pozbawione strachu.
Rzekliśmy: To poważna sprawa. To niezwykłe zdarzenie. A wtedy spomiędzy towarzyszy wybiegł ku niemu młodzieniec - Arab o smagłej skórze, który nad studnią stojąc, napełnia ceber wodą aż po studzienny sznur. Był człowiekiem o sercu, którym kieruje los. W ręku trzymał miecz błyszczący jak drogocenny kamień. Siła lwa ciągnęła go ku sobie. Ale ziemia zdradziła jego stopy. Potknął się i upadł na ręce i twarz. Lew ominął miejsce, na którym zginął młodzieniec, i ruszył ku pozostałym. Znów śmierć wzywała do siebie następnego z nas. Ten ruszył na jej wezwanie z rękami spętanymi strachem. Padł na ziemię. Lew szykował się do rozszarpania jego piersi. Wtedy ja cisnąłem turbanem. Trafiłem w samą paszczę. W ostatniej chwili zdołałem uratować życie naszego towarzysza. Ten podniósł się natychmiast i jednym ruchem rozpruł- brzuch lwa. Po chwili umarł ze strachu i padł tuż obok zabitego zwierza.
Ruszyliśmy za końmi, chcąc zebrać przynajmniej te, które nie zbłądziły. Trzeba było potem zawrócić, żeby pochować naszego towarzysza.
Kiedy na jego ciało sypaliśmy ziemię, ogarnął nas wielki i bezbrzeżny smutek. Ruszyliśmy dalej pustynnym szlakiem. Opustoszały nasze juki z wodą. Skończyła się żywność. Nie można było ani iść dalej, ani zawrócić. Ogarniał nas lęk przed najgorszymi zabójcami, jakimi są pragnienie i głód. Wtedy pojawił się przed nami jeździec. Ruszyliśmy w ślad za nim. Kiedy odległość zmniejszyła się znacznie, on zsiadł ze swojego wspaniałego wierzchowca i ucałował ziemię trzymając ją w dłoniach. Potem podszedł wprost do mnie. Ucałował mojego konia, wyrażając w ten sposób ogromny szacunek. Zobaczyłem twarz jaśniejącą jak błyskawica, która spada z deszczowej chmury. Jego postawa była tak wspaniała, że kto podniósł nań wzrok pełen podziwu, już po chwili musiał przymknąć oczy. Policzki miał pokryte zarostem. Jego ramiona były silne, a ciało potężne. Wyglądało na to, że jest Turkiem w królewskich szatach. Rzekliśmy:
- Co ci się przydarzyło, człowieku?
- Jestem poddanym pewnego króla, który postanowił mnie zgładzić. Ruszyłem więc przed siebie, gdzie oczy poniosą. Wszystko wskazywało na to, że mówi prawdę. Po chwili dodał:
- Teraz jestem twoim niewolnikiem i wszystko, co posiadam, należy do ciebie.
- Sprawiasz tym radość i sobie, i mnie - rzekłem. - Twoje nogi zaprowadziły cię na wielkie przestrzenie wolności i wspaniałego życia.
Zebrani towarzysze zaczęli mi gratulować. On zaś patrzył, przebijając nas wzrokiem. Potem zaczął mówić, czarując swoimi słowami:
- Zagłębiacie się w bezwodną i ślepą pustynię. U stóp góry znajduje się czyste oko źródła. Zaczerpnijcie więc wody na drogę.
Ściągnęliśmy wodze wierzchowców, kierując się w stronę, którą nam wskazał. Dotarliśmy na miejsce, gdy południowy żar dopalał już nasze ciała. W pobliżu szarańcza przysiadła na' gałęziach.
- Odpocznijcie trochę w chłodnym miejscu przy tej słodkiej wodzie.
- Dobrze mówisz - odpowiedzieliśmy zgodnie.
On zsiadł z konia, rozwiązał pas i zdjął swoje okrycie. Nic nie osłaniało jego ciała prócz cienkiej bielizny. Widząc go tak dokładnie nie wątpiliśmy, że urodą dorównuje rajskim chłopcom, że zapewne odszedł z rajskich ogrodów uciekając przed Ridwanem. On tymczasem zdjął nasze siodła, dał koniom trawy i wodą skropił ziemię. Wszyscy wpatrywali się weń z zachwytem. Ja zaś rzekłem:
- Wspaniale służysz, chłopcze. Jesteś doskonały we wszystkim. Biada temu, kto ciebie straci, a chwała temu, kto ciebie pozyska! Jakże dziękować Bogu, który zesłał na mnie taką łaskę?
- Zobaczysz jeszcze więcej. Nie raz zadziwię was lekkością, z jaką usługuję, ponieważ jestem doskonały we wszystkim. Czy chcielibyście się przekonać, jaki jestem w przyjaźni? Pokażę wam dziwy mego kunsztu, żebyście mogli polubić mnie jeszcze bardziej.
- Ależ tak! - powiedzieliśmy.
Wtedy on wziął jeden z naszych łuków, napiął cięciwę i wystrzelił w niebo. Zaraz potem wypuścił drugą strzałę, która tę pierwszą przecięła w powietrzu.
- Pokażę wam jeszcze coś - powiedzie!. Wziął mój kołczan i wsiadł na konia. Potem strzelił w pierś jednego z nas. Drugiemu wbił strzałę w plecy.
- Biada ci! Co czynisz? - zawołałem.
- Zamilcz, głupcze! - krzyknął. - Na Boga! Niechaj każdy z was zwiąże ręce drugiemu, bo inaczej zabiję was wszystkich. Nie wiedzieliśmy, co uczynić. Konie były związane, siodła zdjęte, a broń leżała daleko. On zaś siedział na koniu i miał w ręku łuk, z którego strzelał nam w plecy, przebijał brzuchy i piersi. Przekonaliśmy się, że to nie żarty. Trzeba było chwycić za rzemienie i przystąpić do wiązania rąk. Wreszcie zostałem tylko ja. Nie było nikogo, kto mógłby mnie związać.
- Pokaż nam swoją gołą skórę - rzekł do mnie - i zdejmij ubranie. Zdjąłem szaty. On zsiadł z konia i zaczął nas policzkować, jednego po drugim, z każdego zrywając ubranie. Doszedł, do mnie. Miałem na sobie tego dnia nowe buty z jasnożółtej skóry.
- Ściągaj je, ty, który nie masz matki! - powiedział.
- To są buty, które włożyłem na mokro. Teraz nie można ich zdjąć - rzekłem.
- A więc ja będę musiał je zdjąć - powiedział i zbliżył się, żeby ściągnąć mi buty. Wtedy ja sięgnąłem po nóż ukryty 'w bucie. Kiedy nachylił się nade mną, przebiłem mu brzuch. Przewróciłem go potem na plecy. Usta miał zamknięte. Milczał jak kamień.
Podszedłem do moich towarzyszy i rozwiązałem im ręce. Podzieliliśmy między siebie własność zabitego. Podszedłem do naszego martwego towarzysza. Kiedy już jego ciało było pochowane, ruszyliśmy w dalszą drogę. Hims stanął przed nami po pięciu dniach.
Tam na suku ujrzałem człowieka, który stał z chłopcem i dziewczynką, trzymając worek i kij. Krzyczał głośno:

Niechaj Bóg zlituje się nad każdym,
kto darami napełni mój mieszek.
Niechaj Bóg zmiłuje się nad każdym,
kto spojrzy na Sa'ida i Fatimę.
Sa'id jest waszym uniżonym sługą,
a Fatima najwierniejszą służką.

Rzekł Isa Ibn Hiszam: Pomyślałem wtedy, że ów człowiek, którego słyszymy, to Al-Iskandari. Spytałem, czy tak jest w istocie. Okazało się, że to on we własnej osobie. Ruszyłem ku niemu i rzekłem:
- Żądaj, czego chcesz.
- Dirhama - powiedział.
Rzekłem wtedy:

Jak długo będę oddychał powietrzem,
zawsze odnajdę dirhama dla ciebie.
Czyń więc swój rachunek i proś, jak potrafisz,
abyś nie dostał tego, czego nie chcesz dostać.
Oto dirham, dwa dirhamy, trzy, cztery, pięć - mówiłem tak, licząc aż do dwudziestu.

Potem spytałem:
- Ile już mas?
- Dwadzieścia bochenków - odparł. Kazałem mu je przynieść i rzekłem:
Kto trwa w swojej biedzie, ten nigdy jej nie zwycięży. A kto jest w nędzy, ten nie zdoła uciec od swego nieszczęścia.

MAKAMA SIÓDMA

GHAJLAŃSKA

Opowiadał mi Isa Ibn Hiszam:
Kiedy byłem w Dżurdżanie, przebywałem wśród ludzi, z którymi miałem zwyczaj toczyć pogawędki. Był z nami wtedy pewien beduin o niezwykłej pamięci. Znał dużo wierszy i często przytaczał je w rozmowie. Ów beduin nazywał się Isma Badr al-Fazari. Któregoś dnia wspominaliśmy o tych, którzy odwracają się od swoich wrogów, bo tak nakazuje im dobroć albo wręcz pogarda. Wreszcie zaczęliśmy mówić o As-Salatanie al-Abdim i Al-Ba'isie oraz o pogardzie Dżarira i Al-Farazdaka w stosunku do nich. Rzekł Isma:
- Opowiem wam tylko to, co widziałem na własne oczy. Wędrowałem po kraju Tamim na grzbiecie rasowe) wielbłądzicy, a drugą objuczoną prowadziłem obok. Spotkałem wtedy jeźdźca, który jechał na łaciatej i bardzo spoconej wielbłądzicy. Zbliżał się do mnie z przeciwnej strony. Wreszcie zbliżyliśmy się na odległość ręki. Z ust jeźdźca padło pozdrowienie:
- Pokój tobie!
Odparłem: I tobie niech będzie pokój! Niech spłynie na ciebie błogosławieństwo i łaska od Boga. Kim jesteś, wędrowcze, który mnie głośno witasz pozdrowieniem islamu?
- Jestem Ghajlan Ibn Ukba - odparł.
- Witaj, człowieku szlachetnego rodu, którego słowa znane są wszędzie.
- Oby twoje wadi było szerokie, a twoja sława potężna. Kim jesteś? - spytał.
- Jestem Isma Ibn Badr al-Fazari - odparłem.
- Niech Bóg cię pozdrawia, najlepszy przyjacielu i bracie.
Ruszyliśmy razem w drogę, a kiedy nastała pora największego żaru, on rzekł:
- Zatrzymajmy się na południowy odpoczynek, bo słońce zupełnie nas roztopi.
- Słusznie odparłem.
Ruszyliśmy w kierunku drzew akacjowych, które niczym wystrojone dziewice rozpuściły swoje warkocze nad tamaryszkami.
Zdjęliśmy siodła, żeby się trochę posilić. Zu ar-Rumma jad! niewiele. Potem, po modlitwie, każdy z nas odszedł w cień tamaryszków, żeby uciąć sobie południową drzemkę. Zu ar-Rumma wyciągnął się. Ja też chciałem zrobić to samo co on, więc powierzyłem ziemi moje plecy. Sen jednak nie przychodził. Opodal zobaczyłem wielbłądzicę o wysokim garbie, która cierpiała stojąc w pełnym słońcu. Jej siodło pod palankinem leżało na ziemi. W pobliżu spał człowiek, który pasł ją trawa.. Sprawiał wrażenie najemnika albo niewolnika. Odwróciłem się od nich. Nie mogę się przecież wtrącać do sprawy, która nie należy do mnie. Po jakimś czasie obudził się Zu ar-Rumma. A było to w czasach, kiedy z Al-Murrim toczył walkę na słowa. Podniósł więc głos i wyrecytował:

Czy ślady, które już znikły, są wspomnieniem Majji?
Czy przeszedł tędy piaskiem sypiący huragan?
Z namiotów pozostały tylko połamane kije
i palenisko, w którym wygasły już iskry,
wodopój o wydeptanych przez wielbłądy brzegach,
zatarte i niewidoczne dawne miejsce zabaw.
Pamiętam czasy, kiedy tu mieszkałem,
pamiętam Majję, przyjaźń i przyjaciół.
Czuję się jak myśliwy, który podchodząc gazelę
jest zaskoczony nagłym blaskiem świtu.
Gdy tam przyszedłem, przegonił mnie strażnik,
który pilnuje starych, niepotrzebnych ruin.

Ten poemat dojdzie do Imru al-Kajsa, zaniesie go wędrowiec, który tędy przejdzie. Czy nie wiesz o tym, że Imru al-Kajsa dosięgła nieuleczalna i ciężka choroba? Są tacy ludzie, których nie zranisz żartami, Bp czyż najtwardszy kamień może ból odczuwać? Pośród nich nie ma wielkich i wspaniałych jeźdźców, Oni nie mają walecznych i dzielnych rycerzy. Oni są jak farbowana przez garbarza skóra, którą się moczy w kadziach wypełnionych smarem. Bo jeśli ludzie dążą do szlachetnych czynów, ich wzrok jest senny i skromnie spuszczony do ziemi. Ludzie szlachetni wstydzą się takich rodaków, a ich dziewice są czyste jak woda.
Kiedy doszedł do tego dwuwiersza, ów śpiący człowiek przebudził się, przetarł oczy i powiedział.
- Czyżby ten malutki Zu ar-Rumma chciał odebrać mi sen swoimi niewybrednymi i złymi wierszami?
-Któż to? Czy nie Ghajlan? - spytałem.
- Al-Farazdak - odparł i zapalił się mówiąc:

Z plemienia Mudżaszi wywodzą się najpodlejsi ludzie.
Obfite deszcze omijają miejsca ich spoczynku.
Szlachetne czyny są im niedostępne,
bowiem ich ręce spętano więzami.

Rzekłem: Teraz powinien ruszyć nań z oburzeniem, wykpić i spospolitować Zu ar-Rummę. Ale na Boga! Al-Farazdak powiedział tylko:
- Wstydź się, malutki Zu ar-Rumma! Śmiesz występować przeciwko takiemu jak ja, posługując się cudzym, ukradzionym wierszem? A potem ułożył się do snu, jakby nic nie zaszło. Odszedł Zu ar-Rumma i ja odszedłem z nim razem. Był załamany przez całą naszą wspólną drogę aż do chwili rozstania.

MAKAMA ÓSMA

AZERBEJDŻAŃSKA

Opowiadał mi Isa Ibn Hiszam: .
Kiedy bogactwo otoczyło mnie nadmiernym przepychem, zostałem oskarżony o kradzież pieniędzy i zagarnięcie skarbów. Noc pchnęła mnie wtedy do ucieczki, dając mi konia za przewodnika. Uciekałem drogami, którymi nikt nie chodził, którymi nawet ptaki nigdy nie błądziły. Doszedłem wreszcie do ziemi strachu i przekroczyłem jej granice. Szukałem tam bezpieczeństwa i znalazłem jego płaszcz. Kiedy dotarłem do Azerbejdżanu, wędrowcy byli już bosi i zmęczeni.
Miałem zamiar pozostać tutaj tylko przez trzy dni, lecz było mi tak dobrze, że zostałem miesiąc. Któregoś dnia przechodziłem przez jeden z bazarów Azerbejdżanu. W pewnej chwili zobaczyłem człowieka z dzbanem na ramieniu, z kijem w ręku, w czapce danijja na głowie i w indyjskich szatach z atłasu. Ów człowiek zaczął głośno mówić: - Boże mój, który wszystko zaczynasz i znowu obracasz w proch, który ożywiasz kości i rozsypujesz je, stwórco lampy słońca i ty, który ją obracasz, który dajesz nam wszelakie dary i podtrzymujesz niebo, aby nie spadło na nasze głowy. Stworzyłeś ludzi parami, a słońce uczyniłeś latarnią, niebo dachem, a ziemię dywanem, noc przeznaczyłeś na spoczynek, a dzień na życie. Twórco ciężkich chmur, jesteś źródłem świetlistych błyskawic, wiesz, co jest nad gwiazdami i pod ziemią. Modlę się za pierwszego z proroków: Muhammada i jego czystą rodzinę. Jeżeli skażesz mnie na wygnanie, ja będę ciągnął za sobą mój powróz. Jeśli skażesz mnie na cierpienia, zniosę je do końca. Proszę, pozwól mi znaleźć się w rękach człowieka, którego stworzyła wiara, a czystość wydała na świat. Człowieka, który cieszy się nieugiętą świątobliwością i nie jest ślepy na oczywiste prawdy, który tą drogą zmierza jako podróżny i zechce mnie poratować jak najlepszy przyjaciel. Rzekł Isa Ibn Hiszam: Serce mi mówiło, że człowiek ten jest bardziej wymowny od naszego Aleksandryjczyka Abu al-Fatha. Przyjrzałem się uważniej i - na Boga! - toż był to Abu al-Fath! Rzekłem tedy:
- Abu al-Fath, czyżby twój spryt dotarł aż do tej ziemi? Czyżby twoje łowy zawiodły cię do tego kraju?
A on wyrecytował:

Ja wciąż wędruję po świecie
za linią horyzontu.
W zabawie ścigam się z czasem,
zaludniam drogi i kąty.
A ty mnie nie potępiaj za moje żebranie,
przyszła kolej na ciebie, więc sam go zakosztuj.

MAKAMA DZIEWIĄTA

DŻURDŻAŃSKA

Opowiadał mi Isa Ibn Hiszam:
Będąc w Dżurdżanie przebywałem w towarzystwie, w którym wszyscy znali się doskonale. W pewnej chwili stanął przed nami człowiek niewysoki, niezbyt rosły, ale też nie można było powiedzieć, że jest niski albo całkiem krótki. Jego broda była wyjątkowo gęsta. Za nim szły dzieci w łachmanach. Rozmowę zaczął od pozdrowienia islamu. Podszedł do nas w piękny sposób, więc i my przyjęliśmy go wylewnie. Rzekł: - O ludzie! Jestem człowiekiem z Aleksandrii. Pochodzę z tego umajjadzkiego miasta leżącego na samej granicy. Wyrosłem u Sulajmitów, a Absyci przyjęli mnie do siebie. Wędrowałem po świecie, zwiedziłem cały Irak, bywałem w miastach i na pustyni, na ziemiach Rabi'a i Mudai. Nie byłem poniżany w żadnym z miejsc, które dotknęła moja stopa. Niechaj więc w waszych oczach nie poniżają mnie łachmany i podarte szaty. Kiedyś żyliśmy w dostatku. Rankiem ryczały nasze wielbłądy, wieczorem beczały nasze owce.
Na wspaniałych spotkaniach zbierali się wszyscy w towarzystwie, gdzie piękne były i słowa, i czyny. Bogaci obdarzali biednych pożywieniem, Zaś biedni przyjmowali szczodrość i rozrzutność. Ale potem los odwrócił mnie od nich plecami, mój sen zamienił się w bezsenność, a postój w podróże. Dni rzucały mnie w różne miejsca i prowadziły przez pustynie. Wydarzenia wyrywały mnie z korzeniami jak drzewo akacji. Rano i wieczorem byłem bardziej nagi niż dłoń i bardziej goły niż twarz noworodka. Byłem bez domu i bez sakiewki. Moje pieniądze to trudy podróży i nieustanne wyprawy. Cierpiałem biedę, traciłem nadzieję, moim łożem był żwir, a poduszką kamień.
Raz w Amid, potem w Ras Ajn, a czasem w Majja Farikin. Nocą moje siodło jest w Syrii, a potem w Ahwazie, lecz noc następną spędzam już w Iraku.
Droga nie przestawała rzucać mnie w różne miejsca. Wreszcie dotarłem do kraju Al-Hadżar i przebywałem czas jakiś w Hamadanie, gdzie przyjęły mnie tamtejsze plemiona, a ludziom miły był mój widok. Lecz ja udałem się do najbardziej gościnnego z nich. i najmniej surowego.
Był tam szczodry ogień płonący na wzgórzu, choć inne ognie przykryto zasłoną.
Przygotowano mi łoże i usłano posłanie, a kiedy poczułem zmęczenie, zjawił się jeden z synów plemienia podobny do jemeńskiego miecza albo sierpa księżyca w jasną letnią noc. Obdarował mnie tak, że wprost nie mogłem przyjąć jego poświęcenia, ale moje serce cieszyło się szczerze. A więc najpierw były to łoża, a na końcu tysiąc dinarów. Musiałem odejść stamtąd, bo tak kazały mi spadające na mnie łaski i niezliczone dary. Wyjechałem z Hamadanu jak wygnaniec. Odszedłem jak dzikie zwierzę, pokonując drogi, idąc przez pustynie i trudząc się marszem przez liczne królestwa. A przecież porzuciłem swój dom, a w nim małe dziecko:
Jak bransoletka ze szczerego srebra bawi się pośród dziewic hojnego plemienia. Przyniósł mnie do was wiatr potrzeb i zefir ubóstwa. Spójrzcie niech Bóg się nad wami zlituje - na wycieńczonego biedaka, którego zniszczyła nędza, a wiodła przed siebie paląca potrzeba.
Podróżniku! Wędrowcze, którym miotają pustynie!
Twoje podarte szaty pokryte są kurzem. Oby Bóg prowadził was ku dobroci i nie wskazał wam nigdy drogi do zła. Rzekł Isa Ibn Hiszam:
- I na Boga! Serca wszystkich zmiękły, a oczy wypełniły się łzami - tak bardzo wzruszyły nas jego piękne słowa. Każdy dał mu to, co miał akurat pod ręką, a on odszedł, głośno nas wychwalając. Poszedłem jego śladem i na Boga! Okazało się, że był to nasz szajch Abu al-Fath al-Iskandari.

MAKAMA DZIESIĄTA

ISFAHAŃSKA

Opowiadał mi Isa Ibn Hiszam:
Byłem akurat w Isfahanie i zamierzałem udać się do Ar-Rajj. Czekałem nieruchomo jak cień na karawanę mającą zjawić się lada chwila. Każdego ranka wypatrywałem jeźdźców. Wyczekując tak, usłyszałem nawoływanie do modlitwy. Moim obowiązkiem było usłuchać wezwania, więc ukradkiem opuściłem moich towarzyszy, aby dotrzeć do grupy ludzi pogrążonych w modlitwie. Ogarnął mnie lęk, że tymczasem ucieknie mi karawana, lecz pokonując strach postanowiłem pogrążyć się w błogosławionej modlitwie chroniącej przed niebezpieczeństwami pustyni. Ruszyłem do pierwszego szeregu zebranych. Do mihrabu podszedł imam i wyrecytował otwierającą modlitwę Księgi według szkoły Hamzy, wydłużając i podkreślając dźwięki. We mnie zaś to rosła, to malała troska o karawanę, która może odejść przed moim powrotem. Po modlitwie otwierającej nastąpiła sura «O dniu ostatecznym, ja zaś cierpiałem ogień cierpliwości i wytrwania, przypalany gorącymi węglami złości i dręczony wahaniem. Ale nie pozostawało mi nic prócz milczenia i pogodzenia się z losem albo krzyku i śmierci, ponieważ znałem gniew tutejszych ludzi, którzy z pewnością zabiliby tego, kto niebacznie przerwie modlitwę przed pokłonami. Stałem więc na nogach z konieczności aż do końca sury, pogrążony w niepokoju, tracąc zupełnie nadzieję na karawanę i na okazję odjazdu. Potem imam zgiął się jak łuk w pokłonie pełnym oddania i pokory, jakiej nigdy jeszcze nie widziałem. Głowę i ręce wzniósł do góry i rzekł: - Oby Bóg wysłuchał tego, kto przynosi mu chwałę! - potem powstał. Stał bardzo długo. Wyglądało na to, że zasnął. Wreszcie podparł się prawą ręką. Uderzył w ziemię czołem i twarzą. Podniosłem głowę, żeby skorzystać z okazji, ale w szeregu nie było wolnego miejsca. Nie mogłem więc odejść. Ukląkłem z powrotem, potem usiadłem na piętach, a wtedy ten syn cudzołożnicy podniósł się do drugiego pokłonu i zaczął recytować modlitwę otwierającą i surę straszliwej godziny, co trwało bez końca i wydawało się, że wyrwie dusze z ciał wiernych. Kiedy skończył te dwie modlitwy, rozpoczął wyznania wiary, bardzo powoli zmierzając do pozdrowienia. Rzekłem: Bóg ułatwia mi wyjście i przybliża koniec. A wtedy imam podniósł się i rzekł:
- Kto z was lubi towarzyszy Wysłannika i jego Wspólnotę, niechaj posłucha mnie jeszcze przez chwilę.
Rzekł Isa Ibn Hiszam: Usiadłem na ziemi, żeby uchronić swoją sławę. A on zaczął: - Moim obowiązkiem jest mówić tylko prawdę i świadczyć tylko za tym, co jest szczere. Przyszedłem do was z radosną nowiną od waszego proroka, ale nie powiem wam nic, dopóki Bóg nie oczyści tego meczetu z wszelkiego zła, które urąga proroctwom.
Rzekł Isa Ibn Hiszam: A więc związał mnie więzami i przytrzymał łańcuchami, a potem rzekł:
- Widziałem go we śnie, niech Bóg błogosławi go i osłania. Był jak słońce wyłaniające się spomiędzy chmur lub jak księżyc w noc pełni, który płynie pośród gwiazd ciągnąc za, sobą tren niesiony przez anioły. A potem nauczył mnie modlitwy, którą kazał mi przekazać narodowi islamu. Zapisałem ją na tych kartkach perfumowanych piżmem, szafranem, chalukiem i sukkiem. Kto poprosi mnie o tę modlitwę, temu ją dam, a kto przy tym zapłaci mi za ten piękny papier, od tego przyjmę zapłatę.
Rzekł Isa Ibn Hiszam: Posypał się deszcz dirhamów, a on omal się w tym nie pogubił. Potem wyszedł, a ja ruszyłem w ślad za nim dziwiąc się jego mistrzostwu, zręczności i zdolności w zarabianiu na życie. Postanowiłem dowiedzieć się, kim on jest. Aby doń przemówić, musiałbym go dogonić. Nie zrobiłem tego. Zastanawiałem się nad jego wymownością i bezczelnością, zręcznością w wyłudzaniu pieniędzy, chytrym zaskakiwaniu ludzi i niezwykłym metodom zaopatrywania się w gotówkę. Jeszcze raz spojrzałem nań z daleka i okazało się, że był to Abu al-Fath al-Iskandari. Rzekłem doń: - Jak doszedłeś do tej chytrości? Uśmiechnął się i wyrecytował: Ludzie to tylko osły, prowadź ich przed sobą, ale bądź od nich wspanialszy i lepszy, A kiedy już im zabierzesz wszystko, czego pragniesz, nie czekaj, aż któryś z osłów oszustwo wywęszy.

MAKAMA JEDENASTA

AHWAZYJSKA

Opowiadał mi Isa Ibn Hiszam:
W Ahwazie przebywałem w tak dorodnej kompanii towarzyszy, że patrzenie na nich sprawiało moim oczom nieustanną radość. Żaden z młodzieńców nie miał jeszcze brody, ale wszyscy planowali z zapałem i czekali na ogromne powodzenie, wiele spodziewając się po nadchodzących dniach i nocach. Razem ustalaliśmy zasady naszej wspólnoty i więzy braterstwa, jakie nas będą łączyły, kiedy zaczniemy się cieszyć i radować popijając wino. Obmyślaliśmy, jak będziemy spędzać czas, jak unikać nieszczęścia, skąd zdobyć wino, jak przyozdobić nasze spotkania. Jeden z młodzieńców rzekł:
- Ja biorę na siebie dom i gościnę.
- A ja wino i przekąski - powiada inny.
A kiedy ruszyliśmy w drogę, naprzeciw nas stanął człowiek w łachmanach, który w prawej ręce niósł laskę, a na ramionach mary. Byliśmy speszeni tym widokiem. Wszyscy odwrócili się i ruszyli w przeciwnym kierunku.
Wówczas ów człowiek zaczął krzyczeć tak, jak gdyby ziemia miała się rozstąpić, a gwiazdy pospadać z nieba:
- Widzicie? Mary są niepokaźne i choć niechętnie; ale i tak kiedyś będziecie musieli w nie wchodzić poganiani gwałtem. Czemu peszycie się na widok wierzchowca, którego dosiadali wasi przodkowie, a wasi potomkowie dosiądą go również? Brzydzicie się łoża, do którego szli wasi ojcowie i pójdą wasi synowie? Czy - na Boga! - nie będą was nieść na tych kijach wprost do szczęk zgłodniał ych robaków? Będą was nieść te wierzchowce aż do samych dołów grobowych. Strzeżcie się przesądów jak ludzie wybrani, strzeżcie się wstrętu jak ludzie wolni od grzechów. Bo czyż pomoże wam ten strach, grzesznicy?
Rzekł Isa Ibn Hiszam:
Zniszczył nasze plany i zabrał nasze pragnienia. Podeszliśmy do niego mówiąc:
- Jakże potrzebna nam była twoja przestroga i jakże miłe są dla nas twoje słowa. Jeżeli chcesz, mów dalej.
- Przed nami - rzekł - są wodopoje, do których zmierzacie. Macie już poza sobą prawie dwadzieścia pielgrzymek.
A jeśli człowiek przeszedł dwadzieścia pielgrzymek do źródła, to znaczy, że wkrótce ukoi pragnienie. Nad wami jest ten, który zna wasze tajemnice. Jeśli zechce, zerwie wasze zasłony. Na tym świecie potraktuje was dobrze, ale na tamtym osądzi według waszych czynów. Pamiętajcie zatem o śmierci, abyście nie postępowali grzesznie. Jeśli będziecie czuli jej bliskość, nie poniesie was grzech, a pamiętając o niej, będziecie powściągliwi w zabawie. Gdy zapomnicie o wszystkim, ona wam się przypomni; a jeśli ją prześpicie -zbudzi was; jeśli ją odtrącicie, ona znów do was przyjdzie. Rzekliśmy:
- Czego potrzebujesz, człowieku?
- Więcej niż można zliczyć i ofiarować.
- Więc czego pragniesz? - rzekliśmy.
- Pragnę powrotu życia, które przeminęło, i zapłaty za krzywdy zadane w przeszłości.
- Nie potrafimy spełnić twojej prośby. Ale powiedz, czego pragniesz ze spraw tego świata oraz jego ozdób?
- Niczego mi nie trzeba. Teraz pragnę tylko, żebyście nauczyli się pracować więcej, niż wam się to wydaje możliwe.

MAKAMA DWUNASTA

BAGDADZKA

Opowiadał mi Isa Ibn Hiszam:
Będąc w Bagdadzie miałem ochotę na dorodne daktyle, nie było jednak żadnej nadziei na zdobycie pieniędzy. Mimo wszystko ruszyłem w kierunku miejsca, gdzie sprzedają daktyle. Kiedy doszedłem do dzielnicy Al-Karch, ujrzałem nagle wieśniaka, który szczelnie zaciskając swoje szaty z wielkim trudem prowadził osła. Rzekłem sobie: «Na Boga! Udało mi się polowanie! A potem:
- Niech Bóg cię pozdrowi, Abu Zajd! Skąd nadchodzisz? Gdzie się zatrzymałeś? Kiedy przyszedłeś? Chodźmy do domu!
Zdziwiony wieśniak rzekł:
- Nie nazywam się Abu Zajd. Jestem Abu Ubajd. Powiedziałem:
- Ależ tak! Niech Bóg przeklnie szatana i oddali zapomnienie! Długi czas, jaki upłynął od ostatniego naszego spotkania, sprawił, że zapomniałem, jak brzmi twoje imię. A jak się czuje ojciec? Czy nadal jest taki młody, jakim go pamiętam, czy też może posiwiał już od tamtych czasów?
- Na jego grobie kwitła już jedna wiosna. Mam nadzieję, że Bóg wprowadzi go do raju.
Powiedziałem:
-Do Boga należymy i do niego wracamy! Nie ma większej siły ni potęgi jak tylko w Bogu potężnym i wspaniałym! - po czym gwałtownie wyciągnąłem rękę ku mym szatom, żeby je podrzeć z rozpaczy. Na to wieśniak złapał mnie za pas i powiedział:
- Nie po to wzywam imię Boga, żebyś darł swoje szaty!
Rzekłem:
- Chodźmy więc do domu i zjemy jakiś obiad. Albo chodźmy na suk, gdzie kupimy pieczonego mięsa. Suk jest bliżej, a i jedzenie tam lepsze.
Wieśniak nabrał wielkiej ochoty, żeby coś zjeść, nie wiedział jednak, że wpadł w pułapkę. Poszliśmy do sprzedawcy smażonych mięs, które ociekały tłuszczem, i chleba, z którego spływał rosół. Rzekłem:
- Wybierz coś z tego mięsiwa dla Abu Zajda potem odważ dla niego trochę tych słodyczy, wybierz coś z tych dań, dolej mu soku z sumaku, połóż przed nim bochenki chleba i niech sobie Abu Zajd je na zdrowie!
Sprzedawca wyciął najlepsze mięso wielkim rzeźniczym nożem, włożył do pieca i trzymał tak długo, aż było kruche jak antymon i delikatne jak mąka. Wieśniak usiadł, usiadłem i ja. On się nie przejmował i ja się nic martwiłem, aż do chwili gdy wszystko zjedliśmy. Wtedy rzekłem do sprzedawcy tych przysmaków:
- Odważ dla Abu Zajda dwa ratle lauzindżu, bowiem on najlepiej przechodzi przez gardło i najszybciej rozchodzi się w żyłach. I żeby to był tylko ten, który przygotowano ostatniej nocy, a za dnia był już gotowy. Ma być z delikatną skórką, grubym nadzieniem, tłuszczem jak perły, kolorowy jak gwiazdy, rozpływający się jak guma arabska przed żuciem. I niech . sobie Abu Zajd je to wszystko na zdrowie!
I powiedział Isa Ibn Hiszam: Odważył, a potem Abu Zajd usiadł i ja usiadłem. Jadł łakomie i ja też jadłem łakomie, dopóki wszystkiego nie zjedliśmy. Wtedy rzekłem:
- A teraz przydałaby się nam woda zmieszana ze śniegiem, żeby ugasić pragnienie i osłabić pieczenie tego palącego jadła. Usiądź, Abu Zajd, a ja sprowadzę woziwodę.
Kiedy długo nie wracałem, wieśniak ruszył do swojego osła, ale właściciel sklepu złapał go za ubranie i spytał:
- A gdzie zapłata za to, co tu zjadłeś? Abu Zajd rzekł:
- Byłem gościem.
Tamten uderzył go, potem wymierzył mu policzek i rzekł:
- Masz ci! Kiedyż to zaprosiłem ciebie? Odważ no, bezczelniaczku, srebra za dwadzieścia dirhamów!
Wtedy wieśniak rozpłakał się i zaczął zębami rozwiązywać swój węzełek mówiąc:
- Ile razy powtarzałem temu małpiszonowi, że jestem Abu Ubajd, a on tylko swoje: jesteś Abu Zajd!
A ja wyrecytowałem:

Zdobywaj jedzenie, jak tylko potrafisz,
na odpoczynek nie pozwalaj sobie.
Zajmuj się tym tylko, co przynosi korzyść,
a wtedy nawet cuda przydarzą się tobie.

Koniec wersji demonstracyjnej.

MAKAMA TRZYNASTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA CZTERNASTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA PIĘTNASTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA SZESNASTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA SIEDEMNASTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA OSIEMNASTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA DZIEWIĘTNASTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA DWUDZIESTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA DWUDZIESTA PIERWSZA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA DWUDZIESTA DRUGA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA DWUDZIESTA TRZECIA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA DWUDZIESTA CZWARTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA DWUDZIESTA PIĄTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA DWUDZIESTA SZÓSTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA DWUDZIESTA SIÓDMA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA DWUDZIESTA ÓSMA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA DWUDZIESTA DZIEWIĄTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA TRZYDZIESTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA TRZYDZIESTA PIERWSZA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA TRZYDZIESTA DRUGA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA TRZYDZIESTA TRZECIA 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA TRZYDZIESTA CZWARTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA TRZYDZIESTA PIĄTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA TRZYDZIESTA SZÓSTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA TRZYDZIESTA SIÓDMA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA TRZYDZIESTA ÓSMA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA TRZYDZIESTA DZIEWIĄTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA CZTERDZIESTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA CZTERDZIESTA PIERWSZA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA CZTERDZIESTA DRUGA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA CZTERDZIESTA TRZECIA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA CZTERDZIESTA CZWARTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA CZTERDZIESTA PIĄTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA CZTERDZIESTA SZÓSTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA CZTERDZIESTA SIÓDMA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA CZTERDZIESTA ÓSMA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA CZTERDZIESTA DZIEWIĄTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA PIĘĆDZIESIĄTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA PIĘĆDZIESIĄTA PIERWSZA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAKAMA PIĘĆDZIESIĄTA DRUGA

O BISZRU

Opowiadał mi Isa Ibn Hiszam:
Biszr Ibn Awana z plemienia Abd był wędrownym poetą-rozbójnikiem.
Pewnego razu napadł na grupę jeźdźców, wśród których była piękna kobieta. Kiedy już ją posiadł, rzekł:
- Takiej jak ty-jeszcze nie widziałem. A ona odparła:
Biszr jest oczarowany pięknem jasnych oczu i światłem ramienia białego jak srebro. Powolnym krokiem szła przed nim dziewczyna o pięknej talii, dzwoniąc kolczykami. A była najpiękniejsza spośród wszystkich dziewcząt. Gdyby Biszr zechciał porównać ją ze mną, odjechałby na długo, a może na zawsze. Gdyby jej piękno porównywał z moim, wszystko byłoby jasne jak poranek w oczach. Rzekł Biszr:
- Powiedz, kogo masz na myśli?
- Córkę twojego stryja, Fatimę.
- Czy jest tak piękna, jak ją opisałaś?
- Jest jeszcze ładniejsza. Wtedy on wyrecytował:
0 ty, której zęby są najbielsze z białych, na myśl mi nie przyszło, żeby cię wymienić. A teraz, kiedy robisz mi takie wymówki i jesteś sama, wstydź się i zapłoń rumieńcem. Przysięgam, że oczom moim nie dam odpoczynku, dopóki mego honoru nie podniosę z dna.
Wtedy ona rzekła:
Wielu już było takich, którzy ją chcieli poślubić, a przecież ona jest córką twego własnego stryja. Biszr posłał swatów do stryja, prosząc o rękę jego córki. Ten jednak odesłał swatów z niczym. Wtedy Biszr poprzysiągł, że nikt z rodziny stryja nie zostanie przy życiu, jeśli nie dadzą mu Fatimy za żonę. Zaczął ich nękać. Wyrządził im wiele szkód. Nieszczęście spadło na całą rodzinę. Mężczyźni plemienia przyszli do owego stryja i rzekli:
- Powstrzymaj tego szaleńca.
- Nie zmuszajcie mnie do hańby - odparł - dajcie mi czas na wymyślenie sposobu, który doprowadzi go do zguby.
- Niech i tak będzie - rzekli. Potem stryj wezwał Biszrę.
- Przysiągłem, że moją córkę dam za żonę tylko temu, kto w podarunku ślubnym przyprowadzi do niej tysiąc wielbłądzic. A wszystkie muszą pochodzić z pastwisk plemienia Chuza'a. Stryj miał nadzieję, że lew rozszarpie Biszra w drodze do plemienia Chuza'a. Beduini dobrze strzegli tej drogi. Był tam lew, który zwał się Daz, i żmija Szudża. Mówiono o nich tak:
Najbardziej niebezpieczni są Szudża i Daz. Daz bowiem jest panem dla lwiego narodu, zaś Szudża panią pomiędzy wężami.
Biszr wyruszył w podróż. W połowie drogi spotkał lwa. Najpierw wyskoczyło małe lwiątko, które Biszr zabił natychmiast i z obnażonym mieczem ruszył na wielkiego lwa. Zaatakował go dzielnie i wielkie cielsko przeciął na dwie części. A potem krwią lwa napisał na swojej koszuli list do córki stryja:

Fatimo! Gdybyś ujrzała twego brata Biszra
w chwili, gdy lwa napotkał w piaszczystej dolinie,
zobaczyłabyś spotkanie dwóch wspaniałych lwów:
króla pustyni, który zmaga się z królem pustyni.
Dumę okazał zamiast siebie wysyłając szczenię.
Ostrzegł mnie, lecz ja rzekłem: zaraz marnie zginiesz!
Pozwól mym stopom biec po grzbiecie ziemi,
bo ona jest silniejsza od twojego grzbietu.
Tak rzekłem, a on pokazał ostre szable zębów,
które wyjrzały z ponurego pyska.
Błysnął pazurem i długimi kłami,
spojrzeniem, które się żarzy jak płonące węgle.
W mojej prawicy miecz o ostrej klindze,
na której wdać szczerby po śmiertelnych ciosach.
Czy wiesz, co uczyniło moje sławne ostrze
w Kazimie, gdy w południe spotkałem Amra?
Moje i twoje serce nie boi się walki,
czyż mogą je przerazić zwyczajne pogróżki?
Lwie, ty szukasz pokarmu dla swych głodnych dzieci,
ja zaś szukam wykupu za córkę mych stryjów.
Dlaczego do ucieczki pragniesz mnie nakłonić?
Czy moją duszę chcesz siłą chwycić w swe pazury?
Radzę ci, lwie, poszukaj innego pokarmu,
bo moje ciało będzie za gorzkie dla ciebie.
Lecz on pomyślał, że moja rada jest zwykłym oszustwem.
Nie słuchał mnie i patrzył, jakbym o czymś bredził.
On ruszył i ja ruszyłem - niczym groźne zwierzę
biegnące na spotkanie groźnego rywala.
Miecz uniosłem do góry i zdawało mi się,
że wyjmuję nim zorzę z głębokiej ciemności.
Ofiarowałem mu duszę, która pokazała,
że kłamstwem jest nadzieja, jaką lew posiadał.
Zamachnąłem się mieczem trzymanym w prawicy
i dziesięć żeber przeciąłem jednym uderzeniem.
Krwią brocząc upadł, jakbym w jednej chwili
zwalił wyniosłą i ciężką budowlę.
Rzekłem: Przykro mi, że musiałem zabić
godnego przeciwnika do walki i chwały,
ale pragnąłeś czegoś, czego nikt nie pragnął,
i nie umiałeś okazać cierpliwej pokory.
Chciałeś mnie splamić hańbą i ucieczką,
na życie twego ojca, to jest niesłychane!
Nie lękaj się, spotkałeś szlachetnego męża,
który wystrzega się hańby. Zginąłeś szlachetnie.
Nawet jeśli zginąłeś, nie jesteś zhańbiony,
bo zabił ciebie człowiek szlachetnego rodu.

Kiedy stryj przeczytał te wiersze, pożałował swojego uporu. Przeraził się, że wąż może zabić Biszra, więc czym prędzej wyruszył w drogę, aby go w porę zawrócić. Nadjechał w chwili, gdy Biszr był już w mocy węża. Widząc stryja, ostatkiem sił rzucił się do bohaterskiej walki przedislamskiej. Dłoń swoją włożył w pysk węża i przebił mieczem jego wielkie sploty. Potem rzekł:
Przed Biszrem długa droga do zdobycia sławy. Stryj nadjechał w chwili, kiedy Biszr był nagi, gdy opuściła go dusza i rodzona matka. Wąż zbliżał się do niego niosąc ból i trwogę. Biszr mężnie ruszył przeciwko synowi pustyni i włożył w paszczę węża rękę wraz z rękawem. A wtedy jego dusza była moją duszą, a jego jad trujący był też moim jadem. Kiedy zabił węża, stryj powiedział:
- Naraziłem cię w sprawie, którą Bóg prowadził za uzdę inaczej, niż chciałem. Wracaj więc, żeby poślubić moją córkę. Po powrocie Biszr zaczął głosić swoją sławę. Pewnego dnia wyjechał na koniu piękny jak księżyc i uzbrojony po zęby. Zawołał pełnym głosem:
- Stryju! Czuję zew polowania.
I wtedy właśnie zauważył chłopca stojącego na wyciągnięcie włóczni, który powiedział:
- Oby twoja mata wyparła się ciebie! Przechwałkami wypełniasz swoje szczęki, bo zabiłeś robaka i bydlę. Jesteś pełen nadziei, że twój stryj zgodzi się na wszystko. Biszr rzekł:
- Kim jesteś, synu bez matki?
- Czarnym dniem i czerwoną śmiercią.
- Oby wyparła się ciebie ta, która cię wypuściła ze swojego brzucha.
- Biszr! A kto ciebie z brzucha wypuścił? I tak przekrzykiwali się nawzajem, ale Biszr nie mógł pokonać chłopaka, który zdołał mu zadać dwadzieścia ciosów w nerki. Biszr dotykał chłopaka tylko ostrzem, oszczędzając jego ciało i zachowując przy życiu. Chłopiec rzekł:
- Biszr! Co, ty na to? Jeśli zechcę, przekłuję cię ostrzem włóczni! - rzucił włócznię, wyjął miecz i dzielnego rozbójnika uderzył płazem aż dwadzieścia razy. Biszrowi nie udało się to ani razu. Wtedy młodzieniec zawołał:
- Biszr! Pozdrów stryja i odejdź w nadziei!
- Dobrze, ale musisz mi najpierw powiedzieć, kim jesteś?
- Jestem twoim synem - odparł.
- Boże wielki! Ja nigdy nie miałem żony, nie mogę więc mieć potomka.
- Jestem synem kobiety, która wysłała cię do córki twojego stryja.
Wtedy Biszr powiedział:

Ten kij jest z tego oto małego patyczka.
Czy żmija może urodzić coś prócz zwykłej żmii?

Poprzysiągł wtedy, że nigdy nie dosiądzie konia i nie poślubi dziewicy. Potem wydał córkę swego stryja za swojego syna.