Francis Carco

OSACZONY

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

VIII.

IX.

X.

XI.

XII.

XIV.

XV.

XVI.

XVII.

XVIII.

XIX.

XX.

XXI. 

XXII.

XXIII.

XXIV.

OSACZONY

(L'homme Traqué)

Francis Carco

przełożył z francuskiego A. Lange

O świcie, ułożywszy na półkach swego sklepu gorący jeszcze chleb i rogalki z czterech pieców — Lampieur wchodził do swej izby, a ponieważ znużenie po pracy nocnej ciążyło nad nim całą masą — niekiedy w końcu zasypiał. Ale, gdy się budził, natychmiast budził się w nim jego ciągły niepokój: napróżno starał się go rozpędzić, nie udawało mu się to nigdy.

Zrzucał wtedy ze siebie prześcieradła i kołdry swego łóżka, wstawał, kładł na nogi stare pantofle, otwierał okno swej izby i wchłaniał powietrze z zewnątrz. Tysiączne hałasy dochodziły go z miasta. Rozpoznawał je wszystkie: od trąbki autobusów co koło jego domu wstrząsały gmachami przy ulicy Rambuteau aż do odgłosu, co choć tak delikatny jednakże tak wyraźny, odgłosu grzechotki u siodła dalekiego trójkołowca.

Lampieur przysłuchiwał się tym wszystkim odgłosom, jak człowiek, który nie wiedząc co się z nim dzieje, od najdrobniejszych rzeczy domaga się odpowiedzi. I rzeczy mu odpowiadały. Uspakajały go. Dawały mu do zrozumienia, że niezadługo zejdzie pomiędzy nie i wmiesza się w ich kołowrót machinalny, w ich ognie, w ich światła zapalające się w oknach magazynów i w ich drganie bezustanne.

Jednakże Lampieur nie spieszył się bynajmniej do wyjścia na ulicę. Za każdym razem, gdy otwierał drzwi, czuł niemal przerażenie na myśl, że tam w sieni są ludzie, którzy na niego się czają. Odbierało mu to wszelką pewność siebie. A jednak widział, że korytarz prowadzący na schody jest zupełnie pusty, i że nikt mu nie broni do niego dostępu. — Idźmy! — mówił sobie — i spiesznie zamykał drzwi na swej drodze, by się ostrożnie przedostać na ulicę, gdzie znikał w gęstej gromadzie ludzkiej.

I.

... Już od kilku tygodni policja szukała zabójcy z ulicy Saint-Denis, Lampieur zaś regularnie co wieczór przychodził do pewnego szynku w Hallach, gdzie go znano.

 — Ach, oto pan Franciszek! wołał natychmiast gospodarz. Zawsze akuratny... aż miło.

Stawiał na cynku dwa kieliszki, które napełniał białem winem Bordeaux, trącał się z klijentem i jednym łykiem wypijał swój puhar.

Była godzina nieokreślona i próżna, poprzedzająca czas aperitiwu. Nieliczni goście, siedząc na ławkach, przed kwaterką kwaśnej lury, wyciągali niedopałki znalezione na ulicy i kręcili z nich papierosy dla siebie. Niektórzy pałaszowali resztki arlekina, które wydobywali ze starej gazety. Wreszcie, koło drzwi, stała kobieta niewiadomych lat, którą nazywano "matką wszystkich ludzi"; spoglądała w ulicę i czatowała na codziennych gości, aby kolejno, z miną dostojną błagać ich o zapomogę.

Dziwna była to kryjówka ten szynk — ściśnięty niby korytarz, brudny, pełny jakiejś smolnej wilgoci. Ale miał on swój charakter, gdy do nieszczęsnych, którzy stanowili główną publikę, przyłączały się prostytutki ufryzowane i z gruba podmalowane, by w nocy ogrzać się tu koło pieca. Była tam Rena w trykocie wełnianym, pani Berta z parasolką, suchotnica Żylberta, gruba Teresa, Yweta Gaby, Lila bretonka oraz Leontyna, o której mówiono, że uciekła z domu, aby "używać życia".

Lampieur znał prawie wszystkie te dziewczyny, z któremi codziennie, idąc do roboty, spotykał się koło jakiegoś plugawego hotelu. Niekiedy mówiły mu dobry wieczór.

 — Dobry wieczór! odpowiadał i przechodził obojętny na ich krążenie obok zamkniętych magazynów.

O północy były jeszcze na miejscu na trotuarach; tłukły bruk wysokiemi obcasami swych trzewików; — niektóre zaś, wracając bardzo późno, ulicą Saint Denis, siadały w kucki przed oknem suterenu piekarskiego i prosiły Lampieura, by im sprzedał kawałek ciepłego chleba... Miały sznurek, który rzucały kolejno w podziemie, przywiązawszy do niego parę groszy i czekały, by sznurek wyciągnąć, gdy na nim zacięży chleb, przywiązany do jego końca.

Lampieur miał wstręt do tych dziewcząt. Ich głos chropowaty i bezczelny, co przyzywał go zzewnątrz, ich obecność na ulicy w godzinie, gdy błądzą tylko szpicle, samotni przechodnie, pijacy oraz te cienie, które rzekłbyś poruszają się bez ciała — wszystko to było dlań nie do wytrzymania. Nadto, te nieszczęśliwe przeszkadzały mu w robocie i sprawiały mu zawsze jakieś posępne rozdrażnienie. I pocóż dziewki te go wzywały? Dobrze, dobrze. Zaraz będzie. Po co tyle hałasu? Chleba za dwanaście soldów! Dobrze, dam, bo taka moja wola. Nikt mię do tego nie zmusza. A teraz, cóż one tam robią zamiast ciągnąć sznurek ?

 — Hej, na Boga — wołał Lampieur — czy mam go podnieść do góry?

Nie mógł on bowiem patrzeć bez przykrości na ten sznur, którego zda się nie trzymała żadna ręka, ponieważ to przypominało mu straszliwą noc, gdy powróciwszy do podziemia, służącego za piekarnię znalazł ten. sznur, nieruchomy, zwisły z okna, jak teraz. Któż to go rzucił w czasie jego nieobecności? Lampieur nie miał odwagi pytać się o to. I stal z otwartą gębą i przyglądał się, nie znajdując żadnej odpowiedzi, by nabrać odwagi. Ostatecznie jednak podniósł sznurek, którego jeden koniec leżał na ziemi i przywiązał do niego duży glon chleba. Potem już się o to nie troszczył, aż ci przyszedł ktoś z ulicy i podniósł do góry chleb i sznurek, w milczeniu, śród ulewnego deszczu.

 — Co za czas! powiedziała pani Berta, wstrząsając parasolem.

Zbliżyła się do pieca. Żylberta kasłala.

 — Koniak? zaproponowała gruba Teresa.

 — Owszem, zagasłym głosem rzekła Żylberta.

 — A wy? zapytała Leontyna Ywetę oraz Lilę bretonkę, których zachowanie się naśladowała.

Zażądały grogu a Lampieur, który stał w pobliżu koło cynku — przyglądał się im bacznie.

Cały jego niepokój pochodził od tych dziewek, gdyż nie wiedział napewno, która z nich zauważyła jego nieobecność w piekarni, w noc zbrodni, o tej godzinie, którą dzienniki nazajutrz rano określiły, jako tę właśnie godzinę.

Jakże to się stało, że ta formalna wskazówka nie obudziła w umyśle tych kobiet najmniejszego podejrzenia?

Lampieur, w pierwszych dniach myślał, że jest zgubiony — a jeżeli sam się nie zgubił, uciekając — to niewątpliwie nie tyle przez rozum, ile raczej skutkiem tego, że mieszkał bardzo blisko miejsca, w którem popełnioną została zbrodnia.

Jakaś niepojęta siła nie pozwalała mu oddalić się z tego miejsca. Nie dla tego bynajmniej, aby czuł potrzebę widzenia fasady tego domu, jego ciemnej bramy, długiej pospolitej sieni, a w głębi okna, przez które się dostał do loży starej odźwiernej; przeciwnie, raczej okrążył by kilka mil dokoła, niżby przeszedł koło tego domu: ale coś niejasnego, coś, czego nie mógł wymiarkować, nie pozwalało mu oddalić się od sąsiedztwa tego domu i zmienić jakkolwiek swe przyzwyczajenia.

 — Dobrze — i dla mnie też — grogu! rzekła Leontyna. To będzie trzy.

Leontyna była jeszcze prawie dzieckiem albo raczej jedną z tych istot, godnych litości, jakie się napotyka w miastach, a które zwiędły nim jakimś rumieńcem zakwitły; które w roku dwudziestym mają zda się szesnaście lat albo trzydzieści i nigdy się nie starzeją.

Małego wzrostu, przytem nędznie odziana, pod malowidłem miała ona wyraz twarzy nieco surowy. Zatroskana, małomówna — nie była podobna do żadnej ze swych nieszczęśliwych towarzyszek.

Lampieur śledził ją oczami. Czy to nie ona? Nie mógł na to odpowiedzieć, ale śledząc Leontynę — przyczem troskę swą głęboko ukrywał — i rozważając szczegóły jej wdzięcznej twarzy, stopniowo zauważył jej oczy błękitne i podsiniałe, jej łagodność i uległość względem Lili bretonki oraz Ywety, której pomimo siateczki, naciągniętej na włosy, włosy te nie układały się tak wytwornie, jak je ondulował pan Paul.

 — Która? myślał Lampieur.

Cierpiał. Był wobec nich bezradny — i nie miał nadziei, by kiedykolwiek pochwycić coś, coby mu dopomogło okłamać swe udręczenia. A jednak czegoż by nie dał by wiedzieć, co powinienby sądzić o tej dziewczynie, której dość by było rzec parę słów, by go oddać w ręce policji. Czy ona by powiedziała? Dlaczego nie zrobiła tego dotychczas? Z jakich powodów? Lampieur nie rozumiał tego zupełnie. Ale czasami sądził, że jeżeli postanowiła milczeć jak milczy dotychczas: w ten sposób staje się jego spólniczką, on zaś zdany jest na jej łaskę.

Można sobie wyobrazić udręczenie i trwogę oraz niepewność w jakiej żył ten człowiek. Bynajmniej nie nękała go popełniona zbrodnia. Lampieur nie myslał już o niej wcale lub prawie nie myślał, a gdy mu przypadkiem zamajaczyła starucha, którą zadusił w jej loży, aby ukraść pieniądze z komornego, żaden wyrzut nie prześwitał w jego duszy i pamiętał tylko o pieniądzach.

Wówczas Lampieur winszował sobie, że ukrył ten skarb po za możliwością najszczegółowszych poszukiwań, w wydrążeniu jednego muru swej piekarni, który potem zasłonił i posypał, na wzór ściany, jednolitą zwyczajną grubą warstwą mąki. Nikt tam nie pójdzie szukać jego kryjówki. Był tego pewny. On jedyny znał tę tajemnicę i z tego powodu śród najsroższych oczekiwań odczuwał niekiedy jakieś kojące odprężenie nerwów.

Ale Lampieur wykonał swój czyn sam i oto, skutkiem zapomnienia z jego strony — ktoś, co znal tę sprawę, mógł wystąpić i zażądać ceny za swe milczenie.

Ile by zażądał? Albo czy w końcu, zważywszy należycie swe skrupuły, nie zechce on odrzucić ryzyka takiej kombinacji i raczej pójdzie a wskaże policji szczególny zbieg okolicznocśi: że schodzą się dokładnie przypuszczalna godzina zbrodni i nieobecność w podziemiu człowieka, który zawsze o tej godzinie w podziemiu pracował.

Prosty zbieg okoliczności! powiedzą.

Ale jakże odwrócić policję od tej fatalnej informacji i zakazać jej węszyć ślady? Lampieur był wobec tego bezsilny. Owszem, dość było skierować poszukiwania w

tą stronę, a łatwo odkryto by prawdę. Dowodów nie brakło! Jakich dowodów? Więc naprzód świadectwo pewnej służącej wobec której trzy miesiące temu, odźwierna zabita przez Lampieura, żaliła się prostodusznie na pieniądze, jakie nosi przy sobie. Inna służąca, która na swój chleb oczekiwała, uprzedzała starą, że to bardzo nierozsądne a jej pani była tego samego zdania.

 — Schowaj pani swoje bilety, pani Courte! mówiła do niej przez zęby.

 — O bo też jest tego niemało — he he! — tyle tylko odpowiedziała tamta.

Lampieur zaś, który układał swój chleb na półkach, przypomniał sobie żółtawy blask tego ranka zimowego, gdy choć nie myślał o tem poważnie, wyobrażenie starej kobiety, która w swym woreczku ma kilkanaście tysięcy franków — napełniło go posępnem zdziwieniem.

... Co też mógłby odpowiedzieć na takie oświadczenia, gdyby je wygłoszono? Nie miał nic do powiedzenia. To też Lampieur chwiał się między obawą, że pewnego dnia usłyszy, jak wobec niego sformułowane zostaną te oskarżenia a nadzieją, niewyraźną i ciągle zagrożoną, że ich uniknie. Kto mógłby go podejrzewać? Jego dotychczasowe zachowanie się stawiało go poza wszelkiem podejrzeniem. Było to zachowanie się bez zarzutu. Nigdy żaden z majstrów najmniejszej uwagi mu nie zrobił. Przytem Lampieur nie był z tych robotników, którzy, choć punktualni w pracy, mają jednak dwuznaczne stosuneczki i odwiedzają koncerty i bale. Tam go nigdy nie widywano. Nie bywał w miejscach podobnych. Co do szynku ojca Fouasse w Hallach, gdzie co wieczora przed obiadem pił kieliszek wina białego, to znano go tam oddawna. Gdyby to było konieczne, sam Feuasse przysiągłby, że Lampieur, od czasu gdy jest jego gościem, nigdy ani razu jeszcze nie był pijany.

Zresztą kto widział Lampieura i jego do skóry ostrzyżone włosy, jego spodnie trzymane po wojskowemu na szelce niby na pasku, jego trykoty w pasy niebieskie, jego postać nieco zgarbioną, jego ręce szerokie, bary potężnie zaokrąglone i poważny wyraz twarzy: nie przypuszczałby ani na chwilę, że pod fizjonomją tego rodzaju kryje się co innego, niż jakiś poczciwiec nieco mrukowaty, czterdziestoletni a niegadatliwy. W istocie nigdy prawie nie rozmawiał. Słuchał jak się jedni skarżyli na to, że niedopałki papierosów stały się rzadkie, inni na rzemiosło jakie uprawiali oraz na szpiclów.

Słuchał i patrzył. I nikt się nim nie interesował, aż Lampieur stawiał kieliszek na cynku, mówiąc:

 — Gospodarzu, jeszcze raz!

Dzisiaj ta ostrożność jaką zachowywał bez przerwy — nie bacząc na sprawę, która mu odbijała się o uszy — pozwalała mu milczeć spokojnie, gdy naprzykład ojciec Fouasse po przeczytaniu dzienników wypowiadał swe zdanie o zbrodni..

 — Tak jest, mówił Lampieur... oczywiście.

 — I zobaczysz, panie Franciszku — prawił dalej szynkarz — że go nie złapią tak prędko, cwaniaka!

 — Ach!

 — Słowo daję! Założy się pan ze mną? Ale Lampieur się nie zakładał. Kiwał głową — i powoli z miną zupełnie naturalną — podnosił na wysokość ust niezupełnie pewną ręką kieliszek wina białego i wypijał jeden łyk.

 — Nie, nie złapią go! mówił dalej stary Fouasse. Bo żeby taką sztukę wyciąć, w samym środku naszej Halli — to pewno żaden fryc tego zrobił! A nadto, wie pan, co ja myślę? Przy tej robocie chłop nie był sam. Musiało ich być dwóch — albo jakaś kobieta stać musiała na czatach.

 — Kobieta?

Fouasse wzruszył ramionami. — Bezwarunkowo — potwierdził. Kobieta. I jeżeli na to położą łapę, to niema co... okaże się, że to wedle kobiety... jak zawsze.

 — Jak zawsze! powtórzył zabójca — i po chwili zakończył swoją szklankę i wychodził krokiem ciężkim, a w głowie miał jakieś czarne brzęczenie — i nie wiedział, czy jeszcze ma szukać, by odnaleźć tę, z którą czuł się na zawsze związany.

Owóż dość było, by Lampieur zeszedł do suterenu swej piekarni — i by znalazł się sam na sam wobec pieca, dzieży pełnej ciasta i form chlebowych, leżących na sobie gromadą — pod jedną ze ścian: a wnet myśl o tej dziewczynie wracała i dręczyła go nieustannie. — Nie narzucała mu się ona zrazu, jak ktoś co się podnosi z kąta, gdzie siedział i wychodzi na twe spotkanie. Ale była tuż, w kąciku jego głowy, gdzie siedziała milcząca i nieruchoma. Rzekłbyś czekała. Za każdym razem Lampieur spostrzegał, że ona jest i był zmięszany. Na cóż czekała? A toć on nie był z tych, co się lękają. Byłoby to niedorzeczne.

Owóż szeregami układając na półce formy, które wprzód obsypywał paru miękkiemi garściami mąki, zanim je napełnił ciastem, które ich kształt przybierało: Lampieur chodził w tę i ową stronę, dorzucał drew do ogniska pieca i wszelką myśl precz odpędzał.

Był to błąd, że tak ulegał wrażeniu.

Alboż nie mógł przeciwdziałać? Przed nim, zawieszony na gwoździu, zegarek wskazywał godzinę. Lampieur ważył ciasto, nadawał mu formę. Nie myślał o niczem. Piec płonął — i w tej piwnicy człowiek powoli — zapomniał o swym niepokoju i baczył jeno na godzinę co, płynęła stopniowo coraz głębiej w noc i wybijała sobie ku niej drogę poprzez cykanie zegarka.

A jednak myśl ta powracała i Lampieur zawsze wiedział o tem naprzód za wpływem jakiejś nagiej, dusznej trwogi, co ogarniała całą jego istotę, rozwijała w nim czujność na najmniejsze szmery. Myśl powracała. Przyciągała go i, jeżeli próbował walczyć przeciw jej niebezpiecznym pętom, nie był panem tej mocy, gdyż myśl ta, by uderzyć w najwyższy punkt jego przygnębienia — przybierała pozór jakiegoś trwożliwego skrzypienia gdzieś poza nim albo w murze ulicy; wydawała się jak najgłuchsze echo pięt uderzających o flizy trotuaru.

Z piwnicy Lampieur nie widział nic i nie śmiał się pytać, kto też mógł chodzić a niekiedy zatrzymywać się koło okna. Rozmyślał nad słowami Fouasse'a i pewność że kobieta, jak to powiedział szynkarz, zawsze się kryje w ostatecznej klęsce najlepiej obmyślanych przedsięwzięć — odbierała mu teraz pragnienie poznania tej kobiety. Niestety — i pocóż tam — na górze — koło magazynu — była kobieta? Lampieur słyszał, jak chodziła.

Czegóż się spodziewała? Co ją zmuszało robić te sto kroków tuż nad jego głową i nie oddalać się? Jaki miała cel?

Czy chciała — swą conocną włóczęgą — zmusić go, by wyszedł i by się skompromitował? Lampieur czuł, że gdyby ustąpił wezwaniu tej woli natężonej ku niemu, zginąłby niechybnie... — i nie tyle dla tego, że opuści robotę, by zbliżyć się do kobiety — ile dla jakiejś chorobliwej potrzeby, jaką odczuwał w chwilach podobnych, by z nią pomówić i bliżej określić swe podejrzenia.

Już tam w szynku wobec tych dziewcząt, o których myślał raz, że to ta, raz że to inna — Lampieur musiał dobrze czuwać nad sobą, by do nich nie przemówić — jak to wielką nieraz czuł ochotę. Cóż by im mógł powiedzieć?

Nie — nie... Była to tylko chęć — jedna z tych niedorzecznych zachcianek, które gdy się im nieoprzeć, popchną cię do katastrofy, od której nic cię nie ochroni. Lampieur zdawał sobie z tego sprawę i powstrzymywał się, ale czyż to nie było szaleństwo ulegać takim pokusom? Był szalony — tracił rozum. Albo raczej żył przebudzony na jawie, ale jakby we śnie.

Takie wrażenie miał niektórych nocy, gdy opętany przez jakiś wpływ niewiadomy - wyobrażał sobie ponad oknem marsze tam i z powrotem swej tajemniczej współwinowajczyni.

Zapewne w noc zbrodni, musiała ona włóczyć się tak samo, zdziwiona z początku, przechylała się, wzywała, rzucała grosze i sznurek — i zaglądała jeszcze przez okno, czy też człowiek, który zwykle odpowiadał — nie usnął.

Ile czasu czekała? W końcu zapewne odeszła... Czy powróciła, zanim dostał się znów do podziemia? Lapieur chciał w to nie wierzyć. Jeżeli jednak ona kilkakrotnie przychodziła, odchodziła i powracała — i mówiła głośniej, aby być usłyszaną? Drżał na myśl, że jakiś przechodzień, może sąsiad, mógł być świadkiem takiej sceny i że w parę dni potem mógł potajemnie zawiadomić o tem policję.

Nie było to niepodobieństwem. Tak więc ta dziewczyna, stojąca koło magazynu, była na posłuchu policji. Cel jej był oczywisty. Gotowała zasadzkę. Chciała Lampieura wyciągnąć na ulicę — a gdy raz stanie wobec niej — jakże Lampieur uczyni, by się nie zdradzić? Me masz człowieka, który w takim wypadku byłby zdolny się obronić. Zapewne, Lampieur mógł śmiało przeczyć, że wychodził. Oto poprostu usnął na stosie drew koło pieca. Każdy może być znużony, nie prawdaż ? Zwłaszcza w tem rzemiośle nocnem, tak ciężkiem, że nawet w wielu piekarniach już pracę nocną zarzucono. Można było dowieść, że się nie zdrzemał w drugiej części piwnicy, jak to mówił? Lampieur nie miał innej obrony. Nie wypuszczał jej z zębów.

Ale cóż go popychało do obrony? Nikt go nie oskarżał. Więcej nawet, gdy później zdarzyło mu się. dwa lub trzy razy, że w nocy opuścił piec i poszedł pić u Fouasse'a, aby w ten sposób przygotować sobie alibi na opak, nikogo nie było na zewnątrz piekarni. Lampieur nie chciał wierzyć swym oczom. A jednak przysiągłby, że ktoś tam jest, jak co wieczór.

Czy to możliwe? Pusta ulica wraz ze świecącemi trotuarami, z latarniami gazowemi, zamkniętemi fasadami domów — otwierała się przed nim szeroko i dopiero w okolicach Halli, gdzie zaczynało się ożywienie, napotkał pierwsze dziewczyny, krążące po bruku.

III.

W takim bezładzie mijały dni i noce, a Lampieur, który je rachował, nie odróżniał ich już zupełnie, a to wskutek obrzydliwego wrażenia, jakie mu dawały, że niby to wiecznie ten sam dzień i wiecznie ta sarna noc i że razem wloką tę samą nędzę. Zbliżał się koniec Lutego. Paryż pod falami deszczu, który bardzo rzadko przestawał padać, grzązł w lepkiem a płynnem błocie, które od kół dorożek i wozów bryzgało aż na ściany domów niby strugami wody.

Cała perspektywa była jakby zatopiona, u zbita ciżba przechodniów, tworzyła na ulicach nieskończony orszak deszczochronów. Lampieur wstawał późno. Opuszczał swoją izbę o szóstej i nie wiedział co z sobą robić. Halle, puste niemal o tej godzinie, wilgotnemi szyby świeciły pod latarniami. Zapach świeżych ryb morskich wyłaniał się z poza nich, gorzki a zimny, napełniając ulice sąsiednie, gdzie resztki z dnia wczorajszego a niekiedy i onegdajsze gromadziły się w ściekach.

U Fouasse'a panowała atmosfera, co cię chwytała za gardło, czuć ją było wilgotną fajką i starym żebrakiem. Lampieur był do tego przyzwyczajony. Nie raziła go wcale. Przeciwnie, oddychał tem powietrzem z rozkoszą, jak człowiek, co się oswobodził od zmory i jest tego pewny.

Owóż za każdym razem, gdy przychodził teraz do Fouasse'a, Lampieur spostrzegał Leontynę, która również występowała do szynku lub go opuszczała — i, gdy ta dziewczyna rzucała w niego okiem, Lampieur nie mógł się obronić zdziwieniu, że ją spotyka wiał się, że gdyby był zdolny wezwać Leontynę, ta by mu nie odpowiedziała. Jednakże nie wątpił, że ona to stoi tam — na górze — przed zamkniętemi drzwiami sklepu. Ona to chodzi tam po trotuarze — nie zaś którakolwiek inna. Od chwili gdy noc zapadała, jakiś mus chorobliwy nakazywał jej schodzić na ulicę, krążyć jak dusza potępiona koło piekarni, zbliżać się do okna suterenu — i tam nieruchomo stać całemi godzinami. Dla czegóż by nie odpowiedziała? Może czekała aż mi nią zawoła? Cóż Lampieurowi przeszkadza to zrobić? Cóż ryzykuje? Nie ryzykuje nic. A wreszcie nie ma potrzeby wołać Leoutynę po imieniu. Dość gdyby wydał coś w rodzaju syku lub gwizdu. Ona zrozumie. Pochyli się, on zaś widząc ją, zapyta:

 — Aha! Czego sobie życzysz?

Rozumując w ten sposób, Lampieur oddalał się od okna — i strach, że ulegnie pokusie i że zawoła Leontynę, wpędzał go w stan nieopisanego wzburzenia. Chodził po piwnicy wielkiemi krokami, poczem w końcu wracał do roboty, a niedorzeczne myśli opadały go ciżbą; on zaś chwytał się ich jak człowiek tonący, który się o byle co zaczepia. Ale były to trawki zbyt kruche, od których Lampieur wymagał, by go utrzymały na wodzie... Nie mogły go utrzymać długo. Rozrywały się lub uchodziły od tego, który je chwytał a niektóre co przewrotniejsze, obwijały się koło niego i trzymały go na uwięzi. Napróżno Lampieur jeszcze je ściskał w rękach. Napróżno wnosił do swej pracy upór wszystkich swoich sił: wkrótce znów powracał do Leontyny i okropna myśl, którą tylko co wypieścił dlatego, że zdawała mu się kojącą, naraz zaczynała go dręczyć, jakby musiał kolejno ścierać ze siebie wszystkie trwogi niepokoju i nagłego obłąkania. W istocie, skądże pochodził ten głos, co mówił: "To nie Leontyna jest tam na górze... To nie ona... Może to inna. Może to nikt. Idź zobaczyć! Śmiało, patrz. Źle słyszałeś. Nikogo nie było tej nocy, gdyś wychodził. Nigdy nie widziałeś nikogo. Dlaczego chcesz, by się ktoś ukrywał?

Poszmer deszczu kazał ci sądzić, że ktoś tam na górze przechadza się i zatrzymuje. Słuchaj! Nie słyszysz nic. Słuchaj. Co to za odgłos. Dość już tej nieufności. Dalej. Idź na górę.

 — Idź na górę — nakazywał glos.

Lampieur nie chciał słuchać tego głosu. Cień — cień jego trwogi — krążył koło murów i kusztykał. Lampieur z natężeniem śledził go oczyma. Cień otaczał go ruchem, skręconym dokoła samego siebie — upadał, podnosił się, opierał o wymiesione ciasto, starał się dotrzeć do wyżyny okna i uciec. Czy to ten cień przemawiał? Teraz milczy. Porusza się w bezgłosiu zmory, a w tej ciszy rzekłbyś tysiące krzyków uderza o siebie bez echa — tysiące krzyków, których nie słyszał, a które jednak huczały, żałobnie wirując w całej jego istocie.

Jednakże Lampieur trzymał się dobrze i nie chciał widzieć, kto się znajduje na ulicy, gdyż, gdyby nie było tam nikogo, jak to mu szeptał głos, cała nadzieja, że uniknie obłąkania, które węszył wszędzie — zniknęłaby na zawsze i Lampieur nie miałby siły próbować czegokolwiek. Nie. On nie pójdzie zobaczyć, kto tam jest. Nie pójdzie. Co za męczarnia! Nie chciał iść i, przez chwilę wrażenie, jakie mógł mieć zwycięztwa nad sobą, napełniło go rodzajem niesamowitego tryumfu.

Była to jednak tylko przerwa w walce, w której Lampieur za każdym powrotem opętania, z jakiem się borykał, cofał się krok po kroku — i tracił teren. Po chwilowym spokoju, po chwilowem odroczeniu następowały inne spazmy, śmiertelniejsze, które go wycieńczały powoli jak woda, co kropla po kropli wygryza kamień i wydrąża. Wola jego rozpadała się w kawałki. Czegóż mógł od niej oczekiwać ? Lampieur czuł to aż nadto dobrze i w końcu z konieczności uznał, że pewnej nocy, jeszcze nie wiedział której, ustąpi woli upartszej niż jego własna i że pójdzie na górę, na ulicę, by sprawdzić, czy tam ktoś jest rzeczywiście.

IV.

... W istocie była tam na ulicy Leontyna. Z poza okiennic magazynu, Lampieur widział ją, jak przechodziła i czekał nieruchomo, aż bez szmeru powróci znowu, jak to czyniła. Nieszczęsna nie domyślała się niczego. Szła zgarbiona pod ulewą. Suknie jej były mokre; buciki przesiąkły wodą, ale zdawała się nie zwracać na to uwagi — tak była zmordowana i tak niezdolna powiązać ze sobą dwóch myśli. Jedna tylko idea nieodparta kierowała nią, popychała ją i kazała jej iść w milczeniu, a Lampieur, który szpiegował chwilę, gdy ta dziewczyna przejdzie koło jego sklepu, nie słyszał jej przybliżenia. Rzecz dziwna, człowiek rozmyślał, jak się to stać mogło, że będąc w piwnicy, mógł rozpoznawać Leontynę z jej kroków, gdy ta poruszała się jak cień. Tylko co o mało nie omdlał ze strachu, tak był nieprzygotowany do tego szczególnego sposobu zmiany miejsca: sunęła powoli, ślizgała się raczej niż chodziła i natychmiast spływała się z nocą. Do jakiego punktu ulicy dojdzie, zanim zmieni drogę? Lampieur nic o tem nie wiedział. Mógł jeno układać sobie różne przypuszczenia — i z zatrzymanym oddechem stać na miejscu, gdzie był, nie robiąc najmniejszego ruchu z obawy, by nie uprzedzić Leontyny o szczególnej obserwacji, której była przedmiotem. Lecz ileż czasu marnowała ta dziewczyna by powrócić ! Ileż niezdrowej trwogi i niepokoju budziło to w Lampieurze! Przez szczelinę okiennicy, która otwierała jego oczom jeno bardzo ciasne pole bez oboczów, odkrywał asfalt, który dotykał bezpośrednio wejścia do sklepu i dalej nie sięgał. Czy Leontyna zatrzymała się poza tą granicą? Napróżno ucha nastawiał. Zaledwie mętnie rozróżniał sród wrzawy, jaka huczała w okolicy Halli, turkot ciężkich wozów zieleniarzy albo drganie pospieszne i dźwięczny odgłos trąbki automobilowej. Niekiedy powiew zimny, wilgotny, świszczący między okiennicami, strącał na nie krople deszczu i rzucał na trotuar wirujący cień latarni gazowej. Człowiek nie słyszał i nie widział nic innego. Ulica była bezludna. Nic się na niej nie poruszało. Krążył po niej tylko wiatr a chwilami nawet i wiatr przestawał wyć i deszcz jedynie lał prostopadły, milczący, ściśniony, obojętny, który jakby pragnąc pogrzebać swoje padanie, z głębi stuleci wybrał tę ulicę bezbarwną i uśpioną.

Słuchając, jak ta ulewa ześlizguje się z nieba i nie narusza milczenia, Lampieur tracił zwolna kontrolę nad samym sobą i trwoga powstała z żądzy zobaczenia znów Leontyny oraz z zawiedzionego oczekiwania — przeszkadzała mu przypomnieć sobie, z jakiego powodu tu był, stał poza zamkniętą okiennicą sklepu i aż do głębi duszy natężony ku czemuś, niewiedzieć czemu nierealnemu i niepewnemu. Bez wątpienia cel jego trwał jasny i określony i Lampieur miał nadzieję, że go osiągnie. Pójdzie do tej dziewczyny? Cóż jej powie? Dręczyły go słowa Fouasse'a: "jeżeli na to położą łapę." — tak powiedział — i powiedział: — "niema co... okaże się, że to wedle kobiety... jak zawsze..."

Lampieur powtarzał sobie ten frazes. Każdy wyraz, każda litera, wycisnęły się w jego pamięci. Cóż miał czynić? A ponieważ uległ opętanej żądzy, by wiedzieć, kto się przechadza koło sklepu, mógłże teraz być pewny, że znajdzie dość siły, aby się powstrzymać i nie pójść na spotkanie tej kobiety i aby jej nie powiedzieć o trwodze, co go dręczy? Bynajmniej nie był tego pewny. A jednak gdyby się dał jej poznać, gdyby na pewność zmienił podejrzenia, które żywił: byłby zgubiony. Fouasse, uprzedził go o tem mimochcąc. Nie prawdaż?

"Jeżeli na to położą łapę"... Lampieur wypominał te słowa, jak gdyby czytał je wydrukowane:

Jeżeli na to położą łapę...

Czyżby już nie rozumiał treści tych słów? A przecież ten frazes miał swą treść. Treść to brutalna... "położą na to łapę"... na co? Na niego oczywiście, na Lampieura... Oczywiście. Czemu nie? Czyż on zapomniał, o swojej zbrodni? Prawda. Nie zapomniał, ale nie myślał o niej. Nie myślał o niej prawie nigdy. W jego głowie, nie tyle zbrodnia zaplatała wspomnienia i myśli bolesne, ile raczej ta zbijająca z drogi historją sznurka, a wraz z tem spólnictwa Leontyny. Jakże się to stało? Dlaczego? Było to nieprawdopodobne. Czyżby zabójca nie czuł wyrzutów? On, zabójca — nie czuł ich bynajmniej. Nie wiedział nawet, co to jest. Z początku, w ciągu pierwszych paru dni rodzaj zdumienia łączył się w nim z przerażeniem. Potem przerażenie ogarnęło w nim wszystko, a zarazem jakieś ciemne przeczucie kazało mu wierzyć, że nikt go niebędzie niepokoił za zbrodnię, pod warunkiem, że będzie dalej żył tak samo jak dotychczas. Zdawało mu się, że coś w rodzaju umowy milczącej zawarł między swojem sumieniem, a siłą machinalną swych przyzwyczajeń codziennych. Zatem, ponieważ z tej strony mogł się już niczego nie lękać, Lampieur zaczął przypuszczać, że tylko jego mimowolna wspólniczka mogłaby go zadenuncjować i z tego powodu jedyną jego troską było zapobiec tej możliwości.

"Jeżeli na to położą łapę" powtarzał sobie prawie głośno — "położą łapę"... Myśl ta. była mu nie do wytrzymania. Ścigała go, drażniła. Rzekłbyś drwiła z niego, śmiała się szyderczo, wyrzuty mu robiła, że czeka na Leontynę i nie przewiduje nic z tego, co będzie dalej. Czyżby w istocie chciał, aby ta dziewczyna — skoro raz do niej przemówi — doniosła o nim, gdzie należy. Ona to była — ta kobieta, do której aluzje robił Fouasse. Lampieur nie miał na świecie gorszego wroga. Czyż nie czuł tego? Bezwątpienia, czuł; wiedział o tem; był nawet o tem przekonany, lecz atmosfera, w której przesiewał swoje myśli, działała ciężko na niego i mieszaią rozkosz ze zgrozą do tego stopnia, że już brakło mu sił, by rozłączyć jedno z drugiem — i głęboko, z jakiemś ponurem zadowoleniem smakował obojgo.

Gdyby w tej chwili ukazała się Leontyna, Lampieur niewątpliwie byłby się oddał jej cały i przyznałby się do wszystkiego. Drzwi sklepu, które zlekka otworzył, rozwijały przed jego okiem pole znacznie szersze. Ale Leontyny nie było i Lampieur w końcu czuł się rozdrażniony, a siła tego rozdrażnienia rosła w miarę tego, jak czas upływał, nie przynosząc mu nic, chyba jakieś hałasy niewyraźne i dalekie albo czasami śmieszny gwizd małej lokomotywy, co przywoziła wagony przez bulwar Saint Michel do Halli. Być może Leontyna zawieruszyła się w jakim barze? Może w blasku olbrzymich świateł podziwiała wszystkie wozy, co wyrzucały całe góry jarzyn w pawilony? Lampieur wyobrażał ją sobie drobną i delikatną śród poruszającej się na wszystkie strony, zatroskanej ciżby: spoglądała, nic nie widząc, na te tłumy co krążyły dokoła niej, oddane swoim zajęciom... Czemże, oprócz niego, mogła się interesować? Nie rozumiał. Do rozdrażnienia dołączał się rodzaj zazdrości. Była to zazdrość gorzka, węsząca, ponura, pełna zgnębienia, dwoistości, głuchego żaru... Lampieur widział jedno: że to ona co noc błądziła koło piekarni; zdawało mu się, że ta dziewczyna należy do niego. Uczucie, którego nie był w stanie wyrozumować, skłaniało go, że stworzył sobie jakieś prawo w stosunku do niej, choć jeszcze prawa tego nie miał; ale, gdyby nie zbrodnia, czyżby Leontyna uległa temu osobliwemu pociągowi, który nad nią panował i który nią kierował? Widział doskonale, że nie. A więc dlaczego tego wieczoru nie robiła swej tajemniczej przechadzki? Dlaczego zmieniła postępowanie swe z nocy poprzednich? Dlaczego?

Lampieur otworzył drzwi. Lodowate powietrze zzewnątrz, woda smagana wiatrem uderzyły go po twarzy. Jeden krok zrobił na trotuar, spojrzał. Koło okna stała Leontyna nieruchoma, i obaczył ją — jak przyciśniona do muru wydawała się niby cień, do którego nie śmiał się zbliżyć.

 — A więc? zapytał zdaleka. Cóż? Co to jest? O co chodzi?

Cień milczał.

Mówię do ciebie, wolał Lampieur. Słyszysz? Tak — do ciebie — do ciebie. Czy nie słyszysz?

Zdawało mu się, że Leontyna chce uciec.

— Dlaczego to, powiedz, przychodzisz tu co wieczora? pytał, starając się zagrodzić jej drogę. Co wieczora? — powtórzył.

Ale był tuż koło niej, i ruch, jaki zamierzył dla jej zatrzymania, rozwiał się.

 — Czy nie poto, — mówił po krótkiem milczeniu Lampieur — że chcesz umyślnie mię zadręczyć? Powiedz. Chcę wiedzieć! A może zamierzasz narobić mi kłopotów? O, ja was znam — dalej, dalej — nie ma po co tu stać — i grac komedję. Jakto? Mulisz mi odpowiedzieć, rozumiesz... Nie puszczę cię inaczej.

Przybliżył się schylony ku niej, spojrzenie miał posępne, ręce ściśnięte, a oddech męczący, brzemienny przerażeniem.

 — Nie, nie! broniła się Leontyna. Lampieur zaśmiał się jakimś śmiechem ostrym i niepokojącym, i oprzytomniawszy, włożył do kieszeni swe ogromne dwie ręce, któremi zda się chciał uderzyć nieszczęsną; poczem stanął i czekał.

Leontyna milczała. Utkwiła oczy w jakimś nieokreślonym punkcie, a ze strachu co ją opanował, dygotała całem ciałem, zgięta i połamana we dwoje, koło ściany, gdzie stała podparta.

 — No, więc? zawołał nagle Lampieur.

Dziwił się sam sobie, że się powstrzymał i nie zaczął trząść Leontyny, aby ją zmusić do odpowiedzi. Ale czyż ona długo będzie się tak zachowywać? Patrzył na nią, badał ją z natarczywą uwagą — i już się jej nie lękał. Opanował trwogę. Minęła. Wrażenie próżni, prawie nieobecność samego siebie drążyła w jego istocie otwór głęboki, rozziewny, tejemniczy, dokoła którego wszystko wydawało się poszarpane, prócz niego samego, i gdy jego uwaga zwracała się ku Leontynie, jeszcze mocniejsze było wrażenie tej otchłani, jaką stał się poniekąd sam, by w niej podjąć ten olbrzymi ciężar... Ten to ciężar go przygniatał i przeszkadzał mu zrobić jakikolwiek ruch albo krok dalej iść ku Leontynie. Paraliżował całą jego siłę, zatrzymywał ją gdzieindziej, bardzo daleko, nigdzie, poza czasem i przestrzenią; siła jego bowiem była zajęta trudem kolosalnym, by ten ciężar zachwiać, potem go przesunąć, potoczyć i pochylić nad otchłanią. Lampieur się wstrząsnął.

 — Nie chcesz ze mną mówić? — nastawał.

Ręce, które trzymał w kieszeniach spodni, były tak ciężkie, że zdało mu się niepodobieństwem wyciągnąć je stąd, gdzie włożył — by podnieść na Leontynę. Ale po co? Nieszczęsna i tak była dość przerażona. Zęby jej szczękały; ciało od stóp go głów dygotało; chwilami podnosiła głowę lub kiwała nią powoli nie równo, przyczem w miarę tego drżały jej ręce i ramiona.

 — No, no! zawołał Lampieur. Nie bój się. Nie chcę ci zrobić nic złego, do licha.

Leontyna uczyniła jakby wysiłek, by odpowiedzieć.

 — Ja, nie! mówił Lampieur. Ja? To nieprawda. Nie chcę ci zrobić nic złego. To nie prawda. To nie ja...

Poraz trzeci powiedział, bardzo pocichu, głosem prawie niezrozumiałym.

 — To nie prawda!

I nie pojmując już sam zupełnie, do czego w swoim umyśle czynił aluzję — uczuł się nagle wyzwolony z niewiedzieć jakiego pętania, gdy Leontyna tymczasem ośmieliła się nakoniec spojrzeć na niego, rozpaczliwie się uczepiła jego ramienia, którego nie usunął — i rozpłynęła się cała we łzach gorących.

V.

... Lampieur przypominał sobie później wrażenie niemal lubieżne, jakiego doznał, słysząc poraz pierwszy tę kobietę płaczącą, ale w chwili, gdy ta nie mogła jeszcze łez powstrzymać, była dla niego tylko Leontyna t. j. nie tyle kobietą, ile raczej jego spólniczką — i był tem przerażony.

 — Czego ty płaczesz? pytał.

Nie przewidział, że ona się tak rozpłacze; oparta o jego ramię, tak ciężka była do prowadzenia, że zdawała się z ołowiu. A jednak ją ciągnął, niósł ją. Nie chciał by stała na deszczu. Sam był przemokły. Było mu zimno. Rozgrzewał go, zmięszany z przestrachem, rodzaj litości.

 — Nie trzeba płakać — powtarzał kilkakrotnie. To na nic. Nie, — chodź, chodź!

Leontyna się nie opierała; brakło jej siły; nie była zdolna ruszyć krokiem. Bez Lampieura, którego się chwyciła — upadłaby na ziemię. Ale on jej nie odepchnął, nie usunął ramienia.

Przeciwnie, podtrzymał ją teraz, ona zaś rozumiała, że ją prowadzi do piekarni.

 — Chodź! — chodź! — powtarzał Lampieur.

Pchnął drzwi, które się przez pół zamknęły, wszedł, poszukał krzesła i złożył na mem swój osobliwy ciężar.

 — Dziękuję — rzekła Leontyna.

Już przestała płakać. Czkanie i dreszcze wstrząsały nią i przeszkadzały jej oprzytomnieć. Gdzie była? Nie pytała o to. Widziała po prostu, że nie jest na ulicy. Otaczała ją atmosfera ciepła i spokojna. W niewyraźnem świetle, dochodzącem z dołu poprzez schody, z ukośnego szarego odbicia, rozpoznawała lustro, dalej kontuar, półki, dwa wózki, w których Lampieur zgromadził chleb swoich pierwszych wypieków, wagę...

 — Panie! zawołała Leontyna.

 — Jestem — rzekł Lampieur. Wzruszył ramionami.

 — Oh, nie! Ja nie chcę — szeptała powoli Leontyna.

Gestem znużenia usunęła myśli, wspomnienia, obrazy, które przed nią tańczyły — i nie mając jeszcze żadnej określonej treści — zagrażały jej, że wnet ułożą się w treść, co ją na nowo strąci w zgrozę. Istotnie w tym nieustannym wirze co się miotał przed jej wzrokiem, Leontyna odkrywała cel, do którego dążyła. Był to cel jej wszystkich nocy. Nie mogła o tem wątpić i tę rzecz, która w niej tkwiła i która nieustannie się odradzała w mętnem a głębokiem poczuciu jej świadomości — tę rzecz rozpoznawała znowu: było to bezlitośnie to samo, co począwszy od nocy zbrodni — kierowało nią ku piwnicy, gdzie przed chwilą spotkał ją Iampieur. Teraz przybliżyła się do przedmiotu swego cierpienia tak, że mogła się go dotknąć. Nie była na zewnątrz na ulicy; od chwili, gdy została doprowadzona do miejsca, w którem się teraz znajdowała — wydawało się jej, że przebyła jakąś drogę fantastyczną; nic jej nie przeszkodzi wstać z krzesła, pójść po linji prostej, ku schodom, skąd płynęło światło piwnicy, zejść w to podziemie...

 — Dokąd idziesz? krzyczał Lampieur.

Nie odwróciła się. Siła rozkazująca podniosła ją na nogi i prowadziła na środek magazynu. Stąd rozróżniała pierwsze szczeble schodów, ścianę, koło której gruby sznur podtrzymywany przez haki żelazne, służył za poręcz schodów, oraz sklepienie podziemia. Światło idące z dołu rzucało na jej twarz promienie. Odbijało się też w jej oczach, które iskrzyły. Lampieur zrozumiał, że jej nie zatrzyma.

 — "Dobrze! zamruczał. Weź za sznur i schyl sio..

Wzięła za sznur i nachyliła się. Machinalnie była posłuszna temu co jej mówiono. Z tyłu szedł za nią mężczyzna, jakby i on był posłuszny tym samym nakazom, ale gdy Leontyna zsuwała się całą swą osobą ze schodów niby automat, on rozglądał się dokoła po piwnicy z dziwnem uczuciem osłupienia.

Niedorzeczna myśl, że mógł tu gdześci pozostawić jakiś przedmiot, przypominający jego zbrodnię — prześladowała go nieustannie. Co za przedmiot? Czy oszalał? Dla czegoż miałby zapomnieć przedmiot tego rodzaju? Lampieur nie wiedział. Oko jego błądziło na wszytkie strony naraz, rozpytywało każdą rzecz, ściany, ubitą ziemię, dzieżę z ciastem, deskę co ją pokrywała, płótno rzucone na sformowane chleby, połamane drzewo, dwa stare trzewiki, ręcznik, koszyki i kulawy zydel, na którym koło północy siadywał czasami, by zjeść kawałek chleba i sera. Kolejno badał te rzeczy, z któremi przeżył tyle nocy i znajdował je na swem miejscu. Dlaczegoż by tam być nie miały? On jeden tylko miał o niestaranie. Jednakże przyglądał się im okiem nieufnem, jak gdyby przez swój układ i wygląd — mogły one odsłonić Leontynie tajemnicę, którą ona w nich odgadywała.

Leontyna, stojąc pośrodku tych rzeczy, przyglądała się im uważnie i nie była wstanie zrobić kroku dalej. Nogi jej zdawały się przykute do ziemi; wszystko co widziała, co ją otaczało — wciskało się wirem w jej mózg, wywołując w nim wielki nieład. Nie rozumiała już nic. Przyglądała się. Cierpienie — rzekłbyś — wyślizgało się z jej istoty. Nie było to już cierpienie. Był to jakiś wirwar wrażeń i skojarzeń myśli, jak najmniej określonych; była to sarabanda nieprawdopodobna obrazów i wspomnie; chorowód dziwaczny i niewstrzymany. Bezwątpienia to miejsce — była to piwnica. Tu — jest dzieża mechaniczna; tam ognisko pieca; tu blady otwór okna suterenu a tu. koło niej, człowiek, który zazwyczaj znajdował się w piwnicy, gdy przychodziła kupować funt chleba. Ponieważ Lampieur znajdował się w tej piwnicy, cóż tu robiła ona, Leontyna ? Nie myślała wcale o tem, że Lampieur tu będzie. Jego obecność psuła wszystko. Przeszkadzała Leontynie cofnąć się wstecz, obrachować się z samą sobą, z samą sobą rzecz rozważyć, nakoniec odczuć w całej zgrozie, jakiej oczekiwała — wrażenie, że poraz wtóry, ale przeniknąwszy do środka, odkryje to podziemie próżnem, jak je widziała owej nocy, gdy na sznurku rzucała swe grosze.

 — Siadaj — rzekł Lampieur. Przybliżył zydel i objaśnił:

 — Koło pieca — to lepiej. Tu jest cieplej. A przy tem nie przeszkadza się w robocie.

 — Tak, tak — mówiła Leontyna. Siadła jak jej kazał — i przyglądała się, gdy dorzucał drew do ognia, potem zdjął kurtę i sopdnie — i wyciągał po dwa po trzy upieczone bochenki chleba na łopacie.

 — Jakże ci? zagadnął po dłuższem milczeniu.

Leontyna kiwnęła głową. — Na taki czas! dodał Lampieur — tu. dobrze.

 — Tu dobrze — powtórzyła.

Gorący, apetyczny zapach napełniał atmosferę. Zapach suchego płonącego drzewa, zapach chleba. Leontyna wdychała głęboko.

 — To dziwne, rzekła potem. To mi przypomina, kiedy byłam mała... sprawunki...

 — Aha — odparł Lampieur roztargniony. Odwrócił się. Gdzieś w oddali zegar zadzwonił dwojgiem uderzeń w mroki nocy.

 — Aha — sprawunki — zauważył Lampieur — ale inne nie przyszły...

 — Jakie inne ?

 — A no... po chleb — szepnął. Leontyna spojrzała ku oknu.

 — Dla czego — pytała zamyślona, po dłuższej minucie — dlaczego ty na nie oczekujesz ?

 — Ja?

Ona bacznie mu się przyglądała.

 — Wcale nie czekam na nie — twierdził Lampieur. Same przychodzą — i, oczywiście, kiedy tu jestem, nie zawsze przychodzą.

Mówił powoli, kładąc nacisk na pojedyncze słowa, jak gdyby w miarę ich wypowiedzenia — próbował je pochwycić. Ale był zmięszany i słowa mu się wyślizgiwały. Same z ust mu wchodziły.

 — Ty mi nie wierzysz? — pytał. Leontyna nie miała co powiedzieć. Nie wiedziała — nie wiedziała już nic.

Po cóż istotnie postawiła mu takie pytanie?

 — Dobrze — dobrze — mamrotał Lampieur, niby to zabierając się do roboty. Tylko...

Nie dokończył zdania, jakie miał wypowiedzieć i milczenie pełne dwuznaczności i skrępowania — oddzieliło go od Leontyny.

VI.

Nazajutrz u Fouasse'a w godzinie, w której zazwyczaj opuszczał swą izbę, Lampieur spotkał się z Leontyna i wrażenie, jakiego wobec niej doznał, nie było bynajmniej tem, czego się spodziewał. Nie był zgoła skrępowany tem spotkaniem. Przeciwnie — jej obecność była mu niemal przyjemna i odczuł w tem jakby zadowolenie. W każdym razie — cóż go obchodziła ta kobieta? Lampieur nie mógłby tego powiedzieć: znaczenie miała nie ta kobieta... albo raczej ona, ale pośrednio, bo Lampieur mniej pamiętał o Leontynie niż o spokoju, jaki jej zawdzięcza. Spokój bardzo dziwny — który trwał całą dobę. — który jeszcze trwa. Alboż wiedział? Jedyna rzecz, której miał świadomość była ta, że się teraz czuł pewniejszy siebie dzięki tej kobiecie, którą znał, a której nie miał powodu się obawiać.

W istocie Leontyna ze swego miejsca patrzała na Lampieura, a ten rozumiał dobrze, że ona tu do baru przyszła tylko dla niego. Lampieur nie wymagał więcej. Stwierdzał swoją władzę nad tą dziewczyną. Czyliż nie pragnął spotkać się z nią u Fouasse'a? Wyzwalało go to od ciągłego wpatrywania się w siebie i od tej osobliwej troski, jaką uprawiał dotychczas, rzekłbyś dla przyjemności — by dręczyć sić i mnożyć niepokoje swego lęku i wyobraźni. Czy to możliwe? Zakwitło w nim nowe uczucie, Rodzaj nieprzewidzianej rzeźkości, odwrotu, tajemnego wyzwolenia...

Lampieur zaledwie w to wierzył. Po raz pierwszy od czasu zbrodni każda rzecz stała się dlań prostą i naturalną. Widział to. I osoby i przedmioty. Co za cud przekształcił chaos, w którym miotał się dotychczas — w jakiś niby światek spokojny i uporządkowany?

Cud, naprawdę. Cudu trzeba tu było niewątpliwie. Lampieur był o tem przekonany. Dokoła niego łapserdaki, dziewki, milczące opoje, zwykła klijentela szynku. Wchodzili — wychodzili. Niektórzy wybierali z boku miejsce, by usiąść przy szklance wina i wypić ją spokojnie. Inni opierali się o cynk i Lampieur, osłupiały, spostrzegł w końcu, że żaden z jego sąsiadów nie zajmuje się jego osobą.

A przecież były to te same opłakane przybłędy, których widywał co wieczór, gdy się noc przybliżała a którzy się zbierali po barach dokoła Halli, by się ochronić od zimna i deszczu. Larnpieur tak często z nimi się stykał, że nic pomiędzy nimi już go razić nie mogło. Ale cóż on sobie o tych ludziach uroił? Nie ufał im. Nie był przy nich spokojny. Co do kobiet, to frazes Fouasse'a w tym przedmiocie, nie był taki, by Lampieur zmienić mógł swój sposób myślenia o nich. Nie zapomniał tego frazesu. A jednak aluzję, która w tym frazesie była ukryta i która odnosiła się do Leontyny — dzisiaj Lampieur rozumiał inaczej niż przedtem. Dlaczego? Oto dlatego, że ta aluzja, brzemienna z początku tajemniczą groźbą, straciła całą swą tajemniczość i nie zawierała już groźby istotnej. Lampieur mógł na to przysiądz. Cóż mogła zrobić Leontyna: nie wiedziała nic określonego, nie mogła nic powiedzieć, San: on nie zwierzył nic tej dziewczynie. W ostatniej chwili zdobył się na tyle mocy, że zdeptał swoje słowa, opanował się i pomiędzy sobą a tą nieszczęsną postawił jakby przegrodę. Pamiętał to doskonale. Po tem Leontyna poszła. Towarzyszył jej do drzwi sklepu i nikt ich nie widział.

Tak idą rzeczy w życiu, a ich równowaga bywa niewzruszona, a nawet długi czas niezachwiana. Lampieur mrocznie to rozumiał, bo jeżeli ze spotkania z Leontyną wysnuł sobie wrażenie własnej pewności, to utrwalał je dzięki nader chytrej wymianie. Ale cóż! czyż nie taka bywa cena tych osobliwych targów? Lampieur nie miał powodu troszczyć się o to. Istota rzeczy polegała na tem, że się czuł jakby wyosobniony od zła, na które cierpiał i że na nowo obudziła się w nim jakaś dręcząca rozkosz żądzy życia. Czy chciał, czy nie chciał — już to samo było przyjemnością. I próżno! Choć wcale do tego nie był przygotowany, wrażenie to jakby sączył i nie mógł się przeciw niemu obronić.

 — I cóż? zapytał p. Fouasse.

Lampieur uścisnął rękę gospodarza, którą mu tamten podał przez kontuar — przysunął swą szklankę.

 — Czekaj pan, trącimy się — rzeki Fouasse.

Trącili się. Na ulicy krzyżowały się światła a sylwetki, poruszające się we wszystkich kierunkach, odbijały się żywo na kamiennej posadzce baru. Szary opar, który powstawał z długich strumieni deszczu — pokrywał te postacie. Tenże sam opar wilgotny zasłaniał jedyne zwierciadło zakładu w kasztanowem obramieniu. Na ziemi, śród niedopałków i miękkiej warstwy trocin, szły zapełnione błotem wyżłobienia a gdy chwilami otwierały się drzwi szynku, między nogami wiał lodowaty przeciąg powietrza a jednocześnie wrzawa uliczna, dotąd pomięszana — stawała się dźwięczną i wyrazistą.

 — Hej, drzwi, drzwi! wołało paru gości do "matki wszystkich ludzi", która zatrzymała jakiegoś klijenta w chwili wejścia, u progu.

Lampieura chwycił dreszcz.

 — Zamknąć drzwi natychmiast! — ryknął p. Fouasse.

W tej chwili drzwi zamknięto.

 — Chciałbym widzieć — rzekł z prosta Fouasse — żebym musiał w swoim domu dwa razy zrobić tę samą uwagę.

 — Dobrze mówisz! podziwiał Lampieur, Wczoraj było mu to zapewne obojętne,że "matka wszystkich ludzi" tak pokornie słucha rozkazów szynkarza. Nie zwracał na to uwagi. Ale teraz Lampieur interesował się najmniejszemi zdarzeniami, których był świadkiem i brał w nich żywy udział.

 — Tak więc, rzeki, wszystko idzie dobrze.

 — Tak być powinno — zakończył Fouasse.

Lampieur wyszczerzył zęby. "Tak być powinno" — powtórzył dla własnej przyjemności...

Tak być powinno. Jakaś tam "matka wszystkich ludzi" nie miała żadnego prawa naruszać porządku swoim zachowaniem się. Było to niedopuszczalne. "Porządek przedewszystkiem" — myślał Lampieur. Rozumiał przez to, że ten co jest słabszy powinien ustąpić temu, który mu wolę swoją dyktuje. Jakby, naprzykład, on miał postąpić, gdyby Leontyna zamierzyła mu się opierać? Szczęśliwie, Leontyna mu się nie opierała: łatwo dawała sobą powodować. Ustępowała. Stała taka malutka tam przed tą szklanką, której nie tknęła. Lampieur był jej za to wdzięczny. Przynajmniej z tą dziewczyną — nie miałby kłopotów. To co myślała, jej podejrzenia, chorobliwy niepokój jaki czytać można w jej oczach — wszystko to nie miało znaczenia. Wszystko to na ostatku pewnego dnia samo przez się wyczerpie się i rozproszy. Lampieur ani chwili o tem nie wątpił. Zresztą przypuszczając, że Leontyna próbowałaby iść dalej w pragnieniu, jakie żywiła by osiągnąć straszliwą jasność poglądu: Lampieur był zdecydowany, że środków jej do tego celu nigdy nie dostarczy. Dla niej jak dla niego — wszystko było lepsze, niż ta niezdrowa ciekawość, której ofiarą — jak rozumiał — była Leontyna. O ile sądzić o tem z wyników, jakie odczuł w sobie, ciekawość tego rodzaju tylko niepotrzebnie komplikowała rzeczy i wysuwała je po za właściwe granice. A po tem czegoż oczekiwać? Lampieur zachowywał o tem wspomnienie pełne wstrętu.

 — A więc! szeptał, przeszukując kieszenie, by wyjąć sakiewkę.

Uregulował rachunek.

 — Skończyło się — rzekł sam do siebie. Jestem nie ten co byłem.

 — Do zobaczyska — powiedział Fouasse. Wyszedłszy z baru Lampieur skręcił na rogu ulicy des Precheurs. Powietrze, żywe i pełne zapachów morskich, idących od rynsztoków — rozszerzało mu płuca. I myślał sobie:

 — Wszystko to — to są historje...

Koniec wersji demonstracyjnej.

VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXI. 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXIV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej