Gabriela Zapolska

OSTRYGI

Konwersja: Nexto Digital Services

OSTRYGI

"Teatr bez szminek"

Gabriela Zapolska

— Przyszły!... przyszły!...

Zawrzało na próbie, jak w ulu. — Wreszcie nadeszły te spodziewane i długo oczekiwane ostrygi. W koszach pięknie ułożone  — dostały się świeżo i cało do miejsca przeznaczenia.

— Gdzież są? gdzież są?...

Reżyser — łysawy brunet o przebiegłej, frantowatej minie, łypnął oczami i uśmiechnął się tajemniczo.

— U mnie!...

Cała gromadka mimo woli powtórzyła:

— U niego!...

Był pewien szacunek w tym szepcie. Nic dziwnego. Boże drogi! Ostrygi — świeże, sprowadzone umyślnie, zapisane en gros przez reżysera i obecnie mające być rozebrane pomiędzy żądnych tej niezwykłej biesiady aktorów. — Tak już sprowadzono winogrona, mandarynki, wina — obecnie smakosze lwowskiej sceny zdecydowali się na ostrygi...

— Huitres! monsieur le directeur! — krzyczał okrągłotwarzy komik — huitres... chablis... donnez moi une cigare!

Reżyser, obdarzony ogromną dozą kupieckiego sprytu; był główną sprężyną owych „sprowadzań“. — On to wynajdywał cenniki, firmy, załatwiał trudności cłowe, zbierał pieniądze. W zamian za to jego część przypadała mu bezpłatnie. — Mówił o tym otwarcie, z pewnym cynizmem łypiąc oczkami. Artyści nie protestowali, czując jego geniusz handlarski i uznając go jako rzecz pożyteczną, a dla nich niedoścignioną.

Obecnie nadejście owych ostryg zepsuło cokolwiek nastrój próby i subtelne, alembikowe cedzenie ról. Niektóre artystki otwarcie przyznawały się, iż nie jadły jeszcze nigdy ostryg.

— Czy to prawda, że taka ostryga piszczy w gardle, skoro się ją połyka? — pytała młoda, ładna blondynka skazana przez los na udawanie wieczystej naiwności na deskach sceny.

— Prawda! — odpowiedziały chórem artystki, siedzące rzędem na ławce w głębi sceny i robiące z daleka wrażenie całego szeregu tropikalnych ptaszków, cisnących się na pałączku klatki.

Blondynka aż porwała się za głowę.

— Ja tego nigdy nie przełknę.

— Zapisałaś się pani — musisz wziąć! — odparła poważnie jakaś flegmatyczna dama, owinięta w rotundę.

— Och! zapisałam się... zaledwie na tuzin.

— I ten tuzin trzeba wziąć! — wyrzekła monotonnie dama.

Reżyserowi przeszkadzały widocznie te kobiece głosy, bo krzyknął od budki:

— A cicho tam... co się to dzieje?...

Komik okrągłotwarzy wychylił głowę spoza dekoracji.

— Huitres, monsieur le regisseur! — wyrzekł donośnym głosem.

Od pewnego bowiem czasu — komik ów dla niewiadomych przyczyn w prywatnym życiu mówił przeważnie po francusku.

Blondynka nazywała się panna Kasicka, ale studenci, a za nimi Wszyscy nazywali ją panną Kasią.

Była jasnowłosa, biała na buzi, błękitnooka i smukła jak młoda sosna.

Śmiała się jak srebrny dzwonek. — Płakała na scenie nieszczególnie, ale za to śmiała się rozkosznie. Zdawało się wtedy, że robi się nagle wiosna, ptaki szczebiocą, mchy srebrzą się rosą. Coś świeżego, dziecinnego było w tym śmiechu, coś jakby modlitwa skowronka o różowym świcie. I było to niewinne i czyste dziewczę.

Tak, w teatrze na scenie są takie niewinne, czyste dziewczęta, jest ich nawet dużo — tylko ludzie o tym wiedzieć nie chcą.

Panna Kasia jednak była tak promiennie ładną i niewinną, że pół miasta godziło się na to, iż jest uczciwą panienką. Proszono ją czasem na bale. Bywała w kilku familijnych domach — mówiono nawet, że ktoś tam ma zamiar żenić się z nią, ktoś z pozycją i nazwiskiem. — Druga połowa miasta z początku szyderczo odnosiła się do „cnoty“ panny Kasi — lecz powoli, sterroryzowana wzrastającą coraz szybciej dobrą renomą młodej panienki — umilkła —. i tylko ze złośliwością zaczajonej małpy śledzono — rychło się też coś wyda.

Tymczasem panna Kasia śmiała się coraz srebrniej, dodzierałą na „po domu“ swoje białe atłasowe pantofle sceniczne, uczyła się ról, marzyła o podwyżce gaży i o tym, aby (ach Boże!) urządzić sobie tualetkę wspaniale i opiąć ją muślinem i tanimi koronkami; co rano — pakowała tornister szkolny i wyprawiała braciszka do klasy.

Tak, panna Kasia już miała obowiązki. Miała przy sobie braciszka — małego, jasnowłosego chłopaczka, którego wzięła ze sobą z Warszawy — aby ulżyć rodzicom, któ rzy mieli Warsztat stolarski daleko pod boleją i wiodło się im rozmaicie.

Boluś miał zaledwie dziesięć lat, tępą głowinę, darł strasznie buciki, sypiał na sofeczce pod oknem i bał się trochę „starszej“, która usiłowała trzymać go ostro.

W gimnazjum jednak cieszył się wielkim respektem. Był to „brat Kasi“ — i coś z tej czarującej dziewczyny snuło się dokoła niego, gdy pojawił się w klasie. Nawet profesorowie byli dlań szczególnie łaskawi. Po każdej premierze, w której Kasia grała wybitniejszą rolę i podobała się — profesorowie i uczniaki zwracali się ku Bolciowi ze szczególnymi względami. Chłopak odczuł to instynktownie. Chwalił się tą siostrą, zastawiał się nią i dobrze mu się z tym działo.

Czasem ten i ów mrugnął złośliwie okiem na widok panny Kasi prowadzącej za rękę Bolka.

— E! kto wie... jaki to braciszek... — mówiono po cichu — może to coś bliższego..

A panna Kasia, która miała dwadzieścia dwa lata życia, przechodziła pomiędzy tymi uwagami ze swym dziesięcioletnim braciszkiem jasna i roześmiana, nie przypuszczając, iż złość ludzka potrafi nawet prędzej przypuścić jakiś cud — niż istnienie uczciwej dziewczynki za kurtyną teatralną.

W niewielkim pokoiku zajmowanym przez Kasię — wielka uroczystość.

Posługaczka przyniosła właśnie od reżysera ów tuzin ostryg. — Kasia nakryła stół. Boleś zbił szkiełko od lampy z nadmiaru wzruszenia i przyniósł z dołu, od przekupki, cytrynę. Kasia poinformowała się u reżysera, jak się jada owe ostrygi i oto — z namaszczeniem razem z Bolusiem zasiadają do uczty. We drzwiach stoi niespokojna i przerażona posługączka. — Kasia pierwsza odważnie, zamknąwszy oczy, połyka ostrygę. Natychmiast Bolek przykłada ucho do jej szyi. Posługaczka wytęża słuch. Ci sza. — Ostryga nie piszczy. Prześlizgnęła się. Już po niej! Bolek wydaje okrzyki zachwytu. — Kasia otwiera oczy i spogląda dumnie dokoła.

Tak się jada ostrygi!

Teraz — Bolek rozanimowany chce także spróbować. — Kasia napuszcza mu cytryną ostrygę. Lecz chłopak nie połyka od razu. — Rozgryza ją cichaczem, zdjęty jakimś nerwowym, niewytłumaczonym okrucieństwem.

I zaraz potem deklaruje z miną tajemniczą, że on lepszy ma system jadania ostryg niż Kasia. Szybko znika ów tuzin z półmiska. Posługaczka z uporem zakamieniałej konserwatystki wstrząsa głową i nie chce skosztować owych „robaków“. Mówi nawet — aż trzeba nie mieć smaku w gębie, a Boga w sercu, alby jeść podobne szkaradztwa, kiedy tyle dobrych rzeczy aż same się pod ząb proszą.

Jeno wielcy państwo ze zbytków takie brzydactwo jedzą! — mówi, zbierając ze stołu skorupki, które Boluś stara się wypełnić herbatą i atramentem.

Kasia wybucha swoim srebrnym śmiechem.

— A żeby wiedziała Madejowa! — mówi, sięgając po rolę — ostrygi jedzą sami wielcy państwo, popijają białym winem... szampanem, czy tam jakimi innym...

— A czemu u nas nie ma do ostryg szampana? — pyta Boluś.

— Bo się spóźnił, głuptalu!... — śmieje się Kasia — pij tymczasem herbatę i zabierz się do książek.

Po chwili — stół jest czysto sprzątnięty i dwie jasne, pochylone głowy kują — jedna rolę Berangery w Odecie, a druga bardzo prozaicznie jakieś zadanie rachunkowe, przerażająco naiwne i nieskomplikowane.

Na drugi dzień — przypadała lekcja zoologii. Dziwnym zbiegiem okoliczności nauczyciel miał mówić o — ostrygach.

Boluś, który z wielką nonszalancją słuchał dotąd wykładu i zajmował się gorliwie wyrzynaniem liter swej siostry na pulpicie i tak sowicie pokiereszowanym — posłyszawszy słowo „ostryga“, aż drgnął cały i zaczął kręcić się niespokojnie.

— Ostrygi są jadalne — mówił profesor — u nas jest to przedmiot zbytku. — Wy naturalnie o ich smaku pojęcia nie macie — z czasem może jednak...

Cienki głos Bolka nagle ostro wpadł w słowa profesora:

— Ja już jadłem ostrygi!... Zapanowała cisza.

I nagle wszystkie głowy zwróciły się ku Bolkowi, oczy wszystkich chłopców z ciekawością i zachwytem utkwiły się w braciszku „Panny Kasi."

On, początkowo stropiony swą śmiałością, w jednej chwili ogarnął sytuację i uczuł się bohaterem. Podniósł głowę i z dumą patrzył na swych kolegów.

Tak, on jeden w całej klasie już wiedział, jak smakują ostrygi.

Lecz nie tylko koledzy Boluńcia zdziwili się tym objawieniem.

I profesor — biedny, w zniszczonym surducie proletariusz inteligencji, który z trudem zdołał doprowadzić do tego, aby cała jego rodzina co dzień miała ćwierć funta mięsa na głowę, posłyszawszy, iż jeden z jego uczniów w tak młodym wieku jadał ostrygi, zdumiał się nad wczesną rozpustą żołądkową młodego pokolenia.

W pierwszej chwili przypuszczał, iż Bolunio chwali się tylko, iż zna smak ostryg. Dla owego profesora bowiem ostrygi — to były jakieś niejasne wyobrażenia kosztownych śniadań, podawanych w osobnych gabinetach, na srebrze i przez wspaniałych oberkelnerów.

Profesor zbliżył się tedy do ławki i bystrymi oczyma starał się zbadać do naga duszę nieszczęsnego Boluńcia.

Lecz Boluńcio wzrok ten inkwizytorski wytrzymał i nawet z pewną brawurą na profesora spoglądał.

Więc pedagog ustne badanie rozpoczął: —  Kiedyż to jadłeś owe... ostrygi? Kasicki! — wycedził ironicznym tonem.

Boluńcio, tak zainterpelowany, powstał wprawdzie raźno, ale milczał.

— Zdaje się, że we śnie — szydził, dalej profesor. Tu i ówdzie dał się słyszeć przytłumiony chichot. W Bolusiu krew zawrzała.

— Wczoraj jadłem, panie psorze! — odparł cicho, lecz zuchwale.

— I gdzież to? czy wolno wiedzieć?

— U nas w domu. Siostra mi dała ostrygi — i sama jadła...

Nastąpiła chwila milczenia.

Była to chwila tryumfu Bolka. Czuł dokoła siebie nieme uwielbienie. Chciał je wzmocnić. Pewna żyłka kłamstwa, którą miał już wrodzoną, zadygotała w nim wcale pokaźnie.

Tymczasem profesor pytaniem swoim sam tę żyłkę w jeszcze większy ruch wprawił.

— A więc — to u was w domu jada się ostrygi? — zapytał.

— A jakże!... — odparł już głośno Boluś — jadamy codziennie... i pijemy do tego szampana.

Wyrzucił to jednym tchem, zaczerwieniony, jak mały kogutek.

Po klasie rozszedł się szmer. Ten „szampan“ dopełnił miary. Chłopcy czuli się oszołomieni.

Z twarzy profesora znikłoa ironia.

Coś na kształt zdumienia, a potem odrazy przesunęło się po jego zmęczonych rysach.

Popatrzył chwilę na Bolka i zupełnie poważnie zapytał:

— I siostra pozwala ci być przy tym?

— Sama mnie woła do stołu — odparł Bolek zuchowato.

Profesor nie odpowiedział nic, tylko jakoś dziwnie pokiwał głową i wrócił na swoje miejsce.

Boluś usiadł dumny i zwycięsko całej klasie pokazał dwie figi i język w dodatku.

Niedługo — o! bardzo niedługo potem panna Kasia straciła dobrą opinię.

Rozniosło się bowiem po mieście, że u panny Kasi, tej skromnej, jasnowłosej panienki — odbywają się co wieczór orgie z ostrygami, szampanem i Bóg wie jakimi zbytkami.

Całe kosze tych specjałów dostarcza młodzież z Kasyna , a Kasia bawi się wesoło i, co najstraszniejsze, pozwala, a nawet niejako zmusza swego małego braciszka, aby przyjmował udział w tych zabawach.

Lwów już nie dzielił się teraz na dwa obozy — przeciwne, połączył się w jeden. Wszyscy potępiali Kasię za jej rozpustę i coraz potworniejsze wieści krążyły o tych orgiach. W dyrekcji nawet zaczęto się tym niepokoić, bo Kasia traciła czar i urok, jaki rzucała ze sceny na publiczność. Cała lawina błota gromadziła się i wzrastała dokoła tej dziewczyny i groziła zalaniem jej przyszłości i dobrego imienia.

A ona — nie przeczuwała nic, zawsze spokojna i uśmiechnięta — wesoła i śliczna. Gdy roześmiała się — to całe stado skowronków dzwoniło w powietrzu, gdy zjawiła się przed kikietami w swej białej sukience, to zda wało się, że lilia polna wykwitła nagle wśród płomiennych tulipanów.

A wieczorami, gdy nie grała — smarowała powidłami lub masłem kromkę chleba i podając ją Bołuńciowi, mówiła ze śmiechem:

— Jedz chleb, niebożę!... co dzień nie można sobie na ostrygi pozwolić!...