Jan Kanty Galasiewicz

PAN ZOŁZIKIEWICZ

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

ODSŁONA 1-SZA.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

ODSŁONA II-ga.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

ODSŁONA III-cia

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

ODSŁONA IV.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

ODSŁONA V-TA.

Scena I.

Scena II.

SCENA III.

Scena IV.

PAN ZOŁZIKIEWICZ

Obraz dramatyczny w 5-ciu odsłonach ze śpiewami i tańcami

Galasiewicz Jan Kanty, Z. Mellerowa

OSOBY:

BURAK, wójt.

GOMUŁA, ławnik.

ŚRODA, radny.

PAN ZOŁZIKIEWICZ.

RZEPA

drwale:

PIEŃ

ODZIOMEK

KROKWA

MARYCHNA, żona Rzepy.

WACH RECHNIA, parobek.

BAŚKA ŻABIANKA, dziewka.

stójka:

BARTOSZ,

KUBA

dziewczęta:

MAGDA,

JAGNA,

HANKA

nowożeńcy

PAWEŁ

ZOSIA

JANEK, drużba.

SZMUL, arendarz.

WIKTOR, akademik.

WIEŚNIACY, WIEŚNIACZKI, MUZYKANCI.

(Rzecz dzieje się na wsi.)

ODSŁONA 1-SZA.

Scena przedstawia skraj wioski, po lewej chata Buraka (practicable) z oknem od strony publiczności i od strony sceny; poza tem drugiem są drzwi wchodowe. — Z prawej drobne zabudowania gospodarcze. W głębi za drogą wznosi się brzeg rzeki, zarosłej krzewami, przez którą z kąta polowej ku środkowi sceny prowadzi kładka — przed chatą drzewo, pod niem stolik i dwa stołki — ostatnia dekoracya przedstawia widok na pola i łany dojrzałych zbóż.

Scena I.

ZOŁZIKIEWICZ — MAGDA — JAGNA — HANKA — KASIA — DZIEWCZĘTA.

INTRODUKCYA.

(Z chwilą podniesienia kurtyny muzyka przechodzi w akompaniament kobiecego chóru, rozlegającego się zdala z za sceny z lewej — Zołzikiewicz, wychylony z wnętrza chaty przez okno — a raczej wsparty na niem łokciami, czyta z zajęciem zeszyt "Izabelli Hiszpańskiej", uderzając od czasu do czasu dłonią po wypomadowanej głowie, bijąc na niej muchy. — Ubrany jest w aksamitną marynarkę, jaskrawą kamizelkę, takiż krawat i jasno piaskowe pantalony, — nos zadarty, wąsy podkręcone do góry i spiczasta bródka.)

ŚPIEW NR. I.

PIEŚŃ ŻNIWIAREK.

CHÓR.

Wesoło zanućmy, wesoło!

Sprzęt idzie nam raźno i składnie,

Gdy niebo pogodne wokoło,

Ze zbiorów nam nic nie przepadnie.

Choć słonko swym skwarem dopiecze

Choć potem nam czoła się zroszą,

To jednak niech piersi człowiecze

Dziękczynną modlitwę zanoszą !

Gdyż Bóg nam obfitość dał plonów

Ni ziarna nie skąpił, ni słomy

I z naszych ojczystych zagonów

Dostatek zawita nam w domy.

ZOŁZIKIEWICZ

(usłyszawszy śpiew, żywo poruszony wykrzykuje z przesadą).

Sikory idą!...

(zagina kartkę zeszytu, chowa go do kieszeni — wydobywa grzebyk, szczoteczkę, zdejmuje ze ściany z wnętrza chaty proste lusterko, patrząc w nie, poprawia w komiczny sposób wąsy, włosy, krawatkę itp. co trwa prawie do końca śpiewu. — Chór żniwiarek — Śpiew nr. 2 — rozlega się coraz bliżej, kończy się z ukazaniem dziewcząt w głębi za rzeką.)

ZOŁZIKIEWICZ

(z końcem śpiewu wybiega z chaty w komicznych podskokach)

Hej! grandessy! donny dziewuchy!

(biegnie ku kładce)

MAGDA

(zobaczywszy go).

Pan Zołzikiewicz?

DZIEWCZĘTA.

Pan pisorz! o jej!

ŚPIEW NR. 2.

CHÓR.

Plon niesiemy, plon

Jego mości w dom,

Żeby dobrze plonowało,

Po sto korcy z mędla dało.

Plon niesiemy, plon

Jego mości w dom.

DZIEWCZĘTA

(same).

Rosła bilicka na przyłogu,

Dożęliśma żytka — chwała Bogu.

CHÓR.

Plon niesiemy, plon

Do dziedzica w dom;

Otwierajcież nam szeroko wierzeje,

Bo pszeniczka się na polu nie wieje,

Otwierajcież nam szeroko wrota,

Bo skończyła się na polu robota.

ZOŁZIKIEWICZ

(tamując przejście przez kładkę).

Jak się macie, sikory?

DZIEWCZĘTA.

Bóg zapłać.

ZOŁZIKIEWICZ.

No dalej! przełaźcie! tylko po jednej...gęsiego!

MAGDA

(wchodząc na kładkę).

To niech pan puści. —

ZOŁZIKIEWICZ.

A kopytkowe?

MAGDA.

Cy to ja koza, żebym kopytkowe za przełaz dawała? (podnosząc nogę z zalotnością)

ja kopytek ni mom. —

ZOŁZIKIEWICZ

(z przesadnem ugrzecznieniem).

Ale masz ślepki, jak hiszpańska donna... i pysio!... rychtyk cukierek (przyciągając ją) rozumiesz, szelmutko, więc dawaj pysiowe... (obejmuje ją wpół i całuje)

MAGDA

(krzyczy, lecz z pewnem zadowoleniem).

O lo Boga!.. o jej!...

ZOŁZIKIEWICZ

(przerzucając ją za siebie na scenę).

Ruszaj! (chwytając Jagnę) Chodź tu Jagna!

(całuje i przerzuca)

JAGNA.

O rety!... rety!...

ZOŁZIKIEWICZ

(jak wyżej).

A no Hanka!

(tak samo)

HANKA.

O lo Boga rety — dajże pon pokój, bo będę krzycała.

ZOŁZIKIEWICZ

(jak wyżej).

No dalej reszta! tylko po jednej... słyszycie? pojednej... (staje w zwycięskiej postawie i kiwa na każdą giestem rozkazującym — dziewczęta przechodzą po jednej, on każdą całuje i przerzuca z wyjątkiem brzydszych, które pogardliwie przepycha. Cała ta scena odbywa się wśród śmiechów, krzyków i wspólnego zadowolenia. Podczas gdy Zołzikiewicz z resztą dziewcząt zajęty jest na kładce, Magda, Jagna i Hanka zbliżają się nieco ku przodowi)

MAGDA

(obcierając usta i poprawiajac ubranie).

Śwarny kawalir ten nas pisorz. —

JAGNA

(tak samo).

I cerwony kiej jabłusecko.

MAGDA.

A głowa to mu tak pusy, kieby róza... jak cię złapi wpół, to jaze zamgli. (w głębi trwają ciągle śmiechy i przytłumione krzyki, Zołzikiewicz, przepuściwszy przez kładkę ostatnią dziewczynę, upatruje, która ładniejsza, rozigrany goniąc za niemi, powtarza całusy)

Scena II.

ZOŁZIKIEWICZ — MAGDA — JAGNA — HANKA — KASIA — DZIEWCZĘTA — WIKTOR.

WIKTOR

(ubrany ze smakiem i wytwornie, w czapce uniwersyteckiej — wchodząc z prawej.

Brawo! brawo! panie Zołzikiewicz!

DZIEWCZĘTA

(przestraszone).

Ach! (krzyki i śmiechy ustają)

ZOŁZIKIEWICZ

(do siebie).

Akademik? żeby go djabli... (postępuje nieco ku przodowi)

DZIEWCZĘTA

(ze spuszczonemi oczyma przemykają się chyłkiem koło Wiktora — kłaniają się, mówiąc półgłosem)

Pochwalony ! (wybiegają na prawo)

WIKTOR.

Na wieki! (patrzy za niemi)

Scena III.

ZOŁZIKIEWICZ — WIKTOR.

ZOŁZIKIEWICZ

(do siebie).

Przeklęty smyk! spłoszył mi sikory.

WIKTOR

(zbliżając się).

Powinszować, powinszować, panie Zołkiewicz.

ZOŁZIKIEWICZ.

Sługa wielmożnego akademika! (do siebie) bodajżeś kark skręcił.

WIKTOR.

Chwat z pana co się zowie! Tyle dziewcząt, a pan sam jeden!

ZOŁZIKIEWICZ.

At, żarty — nic więcej.

WIKTOR.

He, he, mnie się zdaje, że na upartego tobyś się pan i nie na żarty zdobył. A dziewczęta, widzę, lgną do acana jak muchy do mazi.

ZOŁZIKIEWICZ

(z śmiesznem zadowoleniem).

No, nie chwaląc się, ma tam człek trochę szczęścia do niewiast, ma...

WIKTOR.

I nic dziwnego — tak przystojny młodzieniec! (drwiąco) bo wie pan, kaducznie jesteś przystojny.

ZOŁZIKIEWICZ.

Wolne żarty wielmożnego akademika!

WIKTOR

(oglądając go).

Ba, co to gadać przystojny, — nawet piękny.

ZOŁZIKIEWICZ

(do siebie).

Drwi, czy drogi pyta?

WIKTOR

(jak wyżej).

Ta bródka, wąsik... nos...

ZOŁZIKIEWICZ

(gładząc się po twarzy).

A co do nosa, to rzeczywiście...

WIKTOR

(kończąc).

Prawdziwie rasowy!

ZOŁZIKIEWICZ.

Doprawdy?

WIKTOR.

Czysty Yorkshir,

ZOŁZIKIEWICZ.

Jaki? —

WIKTOR.

Yorkshir.

ZOŁZIKIEWICZ.

A tak... słyszałem gdzieś o tej rasie... wspaniała podobno... (skromnie) Ale co do mnie, nie pochlebiam sobie znowu tak dalece...

WIKTOR.

Ależ zaręczam, wypisz, wymaluj, istny Yorkshir! z tem zwłaszcza czołem i uczesaniem! nawet zapach pomady...

ZOŁZIKIEWICZ.

Nieprawdaż? cudowny zapach gwoździkowy...

WIKTOR.

No tak, nie przeczę — miły to zapach, ale na pańskiem miejscu wolałbym inny.

ZOŁZIKIEWICZ.

Jakiż?

WIKTOR.

Hm... tego... tego jak się nazywa... aha!... smołowy...

ZOŁZIKIEWICZ

(podejrzliwie).

Smołowy?

WIKTOR

(potakując).

Umhu?... dzisiaj tego zapachu przeważnie używają... zwłaszcza ludzie do pana podobni!

ZOŁZIKIEWICZ.

Bardzo być może — sam po gazetach czytałem nieraz, że smoła dziś w modzie. (jakby sobie przypomniał) Ach... (wyjmuje zeszyt) i tu jest o tem (czyta na okładce zeszytu) "kapsułki

smołowe Guyota."

WIKTOR.

Cóż to za zeszyt?

ZOŁZIKIEWICZ.

"Izabella Hiszpańska". Romans prześliczny! Wielmożny akademik zapewne czytał? "Izabella" czyli tajemnice dworu Madryckiego". — Wspaniałe dzieło!...

WIKTOR.

A tak, pięć olbrzymich tomów, wiem, wiem.

ZOŁZIKIEWICZ

(tonem znawcy, uderzając po zeszycie).

Co tu piękności!... poezyi, uczucia, miłości.

WIKTOR.

Phi, pi... pan widzę, nie żartem uczony.

ZOŁZIKIEWICZ.

No, nie chwaląc się, nie jestem bez edukacyi. Czytam, piszę, rachuję, śpiewam, a nawet gram.

WIKTOR.

Doprawdy?... a na czemże?

ZOŁZIKIEWICZ

(z dumą).

Na harmonii.

WIKTOR.

Niema co gadać, piękny instrument!

ZOŁZIKIEWICZ.

Piękny i czuły!... jakby to powiedzieć... dycht romansowy, (czule) Czasem gdy mi tu... tu... (wskazuje na serce) wzbierze, koło Serca ciśnie... (z uniesieniem) chwytam instrument, (naśladując grę na harmonii) naciskam i Wzdymam, nucąc pieśń tkliwą... a tony lecą... lecą...

WIKTOR

(naśladując go).

Aż do Hiszpanii, do Izabelli!

ZOŁZIKIEWICZ

(po pauzie, filuternie).

Nie... nie tak znowu daleko. — Ja tu w blizkości mam swą Izabellę.

WIKTOR.

Doprawdy? któraż to taka? która?

ZOŁZIKIEWICZ

(przesadnie).

To tajemnica mojego serca!

WIKTOR.

Ach, umiem ją uszanować!

ZOŁZIKIEWICZ

(do siebie).

Czuje pismo nosem, wie o kim myslę. (głośno, coraz poufałej) Wielmożny akademik zapewne z przechadzki zdąża do dworu. Jakże tam zdrowieczko wielmożnych dziedziców, (ze znaczeniem) a pańska kuzynka, panna Jadwiga, jakże się miewa?

WIKTOR

(pogardliwie).

Ach, panie Zołzikiewicz, zbytek troskliwości.

ZOŁZIKIEWICZ

(do siebie).

Zazdrośny!... he, he, zmierzymy się jeszcze ze sobą, panie akademiku, a wtedy zobaczymy, kto kogo wysadzi, (poufale do Wiktora, który chce odejść) A pan w swoim sercu nosi jaki ideał?

WIKTOR

(zatrzymując się — do siebie).

Bawi ranie ta małpa. (głośno) Pomiń pan mnie, a mów o sobie, to ciekawsze. Ot np. zechciej mi wytłomaczyć, jakim sposobem pomieścić się mogą w tem sercu: "Izabella Hiszpańska" — i nie hiszpańska — Magda, Hanka, Jagna i inne dziewczęta ?

ZOŁZIKIEWICZ.

He, he, i nietylko dziewczęta, panie akademiku... znajdzie się w niem miejsce i dla mężatek!... zwłaszcza dla jednej !... ślicznotki!... Ale ideał ideałem, a reszta resztą.

WIKTOR.

A? no, już teraz w łeb strzel, nic nie rozumiem.

ZOŁZIKIEWICZ

(mędrkując).

Ideał, to jedna jedyna!... reszta zaś, to apetycik !. O !. rozumię teraz wielmożny akademik?... hę? rozumie?

WIKTOR

(na stronie).

A to łotr!

Scena IV.

ZOŁZIKIEWICZ — WIKTOR — BURAK.

BURAK

(wchodząc z prawej z papierami pod pachą)

Pochwolony.

WIKTOR.

Na wieki!...

BURAK.

Ot wielmożny skubent!... powitać.

(schyla mu się do kolan)

WIKTOR.

Cóż to za papiery niesiecie?

BURAK.

Eh, to ta, wielmożny skubencie, wedle spisu. — Panie Zołzikiewic.

ZOŁZIKIEWICZ

(z pogardą przez ramię).

Czego?

BURAK.

Napista ino rapurt do wsi Wrzeciądza, bo mnie jakoś nieskładno dzisioj.

ZOŁZIKIEWICZ

(dumnie).

A to co ma znaczyć?

BURAK

(zdumiony).

Niby co?

ZOŁZIKIEWICZ.

Do kogoż to się w ten sposób mówi?

BURAK.

A no do pana, przecie pon je pisorz.

ZOŁZIKIEWICZ.

Milczeć, chamie jakiś! pisarz jest od tego, żeby pisywał gdzieindziej, a nie do takich chamów jak wy.

BURAK.

Owa, chamów, chamów! toć do Wrzeciądza trza pisać, do wójta a nie do kogo.

ZOŁZIKIEWICZ.

A wójt co jest? chłop i basta! zrób chłopa czem chcesz, zawsze chłopem zostanie.

BURAK.

A cemże mo ostać, babą?

ZOŁZIKIEWICZ.

Głupiś! schowaj swe dowcipy dla takich, jak sam jesteś i wynoś się! tu nie dla ciebie towarzystwo... rozumiesz?... Ja i pan akademik...

WIKTOR

(przerywa).

Ach, za pozwoleniem... mów pan zawsze tylko o sobie.

ZOŁZIKIEWICZ.

Ale bo wielmożny akademik nie ma pojęcia, co to za męka z tą hołotą! Sam pan widzi... taki cham włazi tu, kiedy my we dwóch.

WIKTOR

(przerywa).

Nie we dwóch, nie we dwóch, panie Zołzikiewicz, tylko w jednego.

ZOŁZIKIEWICZ

(nie rozumiejąc).

Jakto?

WIKTOR.

Pan tylko jeden jesteś tu pisarzem.

ZOŁZIKIEWICZ

(z pogardą).

Et, ta posada już mi tu... kością w gardle stoi... człek wśród tego chłopstwa ordynarnieje tylko...

WIKTOR.

Głupieje...

ZOŁZIKIEWICZ.

Jak Boga kocham, najświętsza prawda; między chamami i zgłupieć można — słowo honoru.

WIKTOR.

Poco zaklęcia, kiedy to widać.

ZOŁZIKIEWICZ.

Nieraz sobie myślę, na co mi ta edukacya, talent do muzyki...

WIKTOR.

Do harmonii.

ZOŁZIKIEWICZ.

Jeżeli wciąż ocierać się muszę o sukmany...

WIKTOR.

No, nie o sukmany tylko, bo i o gorsety...

ZOŁZIKIEWICZ.

Et, co tam z tego... zawsze to tylko dziewki nic więcej... choć człek pożar-

tuje... (sentymentalnie wskazując serce) tu pustka zostaje.

WIKTOR

(dobitnie)

Oj, nietylko tu... (wskazując na czoło) ale i tu...

Burak (który się przysłuchiwał, wybucha śmiechem). Hu!.. hu!.. hu!...

ZOŁZIKIEWICZ

(obrażony do Wiktora).

Co to ma znaczyć?.. jak to pan rozumie ?

BURAK

(skwapliwie).

Jesce się pon pyto? to znacy, ze niby..

ZOŁZIKIEWICZ

(wściekle).

Precz! (do Wiktora z wymówką) Albo mi się zdaje, albo wielmożny akademik ma mnie za głupca?

BURAK.

A dyć to przecie nietrudno zgadnąć...

ZOŁZIKIEWICZ

(jak wyżej).

Tego się od wielmożnego akademika nie spodziewałem.

WIKTOR.

Ja zaś... (wskazując na czoło) tego... u pana Zołzikiewicza zawsze pewny byłem.

ZOŁZIKIEWICZ

(z pewnym rodzajem przygnębienia).

Niby, żem głupiec?

WIKTOR.

Nietylko głupiec, ale i łotr!.. szubrawiec ostatniego rzędu! (do Buraka) Bądźcie zdrowi, Burak! (do Zołzikiewicza) pan także bywaj zdrów i kłaniaj się odemnie Izabelli.

(wybiega)

Scena V.

ZOŁZIKIEWICZ — BURAK.

ZOŁZIKIEWICZ

(chwilę stoi osłupiały — potem jakby się obudził).

Burak, co to było?

BURAK

(drapiąc się po głowie).

Hano — ten jakademik coś nie po przezwisku pana nazywał.

ZOŁZIKIEWICZ

(jakby do siebie).

Ja łotr!.. ja szubrawiec ostatniego rzędu?

BURAK.

Rychtyk takusieńko.

ZOŁZIKIEWICZ

(nie zważając na Buraka, do siebie).

I on mnie w oczy śmiał to powiedzieć?.. mnie?..

BURAK.

Jużci co prowda z jankorem młokos... jo chocioz stary, a wagowołbym się tak prawdę godać.

ZOŁZIKIEWICZ

(jak wyżej).

Otóż to szlachta! pyszałki! arystokraci! Nic dla nich nie znaczy edukcya... stanowisko... każdego traktują jak swego fagasa! Każdy, kto nie panek, jest dla nich łotrem, gałganem, szubrawcem!

BURAK.

Oj, święto prowda, nikaj ta szlachta cłeka nie posanuje.

ZOŁZIKIEWICZ

(jak wyżej).

A ten chłystek, widzę, jeszcze gorszy od innych! tak mnie podejść! Ha! czekaj, smyku! Ja z nim jak z kim dobrym o edukowanych rzeczach rozprawiam... jak przed przyjacielem serce otwieram... o poezyi... uczuciu... miłości gadam... a on...

BURAK

(kończąc).

Chyb! na zadnie nogi, i brzyćkiem słowem, jak kopytem w łeb... (z uśmiechem) He, he... nima co godać, śpetnie z pana zadrwił... he... he!

ZOŁZIKIEWICZ

(wściekły).

I z czegóż się śmiejesz, ty chamska duszo? myślisz, że się nie potrafię zemścić? He, he! ja mu pokażę, co to jest drwić z Zołzikiewicza! Nie tacy jak on mnie tu szanują... mnie się boją!

BURAK.

Święto racyo... jak dyobła tak się pana chronią... omijają jak jancykrysta!

ZOŁZIKIEWICZ

(z dumą).

Bo wiedzą, żebym każdemu potrafił zaleźć za skórę, gdybym tylko chciał... Wszystkich ich mam tu, o... na końcu języka.

BURAK.

O innych nie godom... ale takiemu jakademikowi, cóż to pon zrobi?

ZOŁZIKIEWICZ.

Już się o to nie bój! Zołzikiewicz nie w ciemię bity, wymyśli co mu potrzeba, wyszpera, wygrzebie bodaj z pod ziemi, wywącha z wiatru!.. i zada mu takiego bobu, że popamięta mnie ten chłystek, pyszałek... ten elegancik z morskiej piany, laluś, wymoczek!

BURAK

Ładny mi wymocek... chłop jak sosienka, śmigły i wartki kieby wrzeciono... (wesoło) jakby pana zdzielił, tobyś się pon do krzty nogami nakrył!

ZOŁZIKIEWICZ

(szyderczo)

Doprawdy ?

BURAK.

A i język tyż mo nie od parady, tak pana schlapić obelżywością, że się pon ze wstydu pod ziemię schowo, jak ono i dziś.

ZOŁZIKIEWICZ

(z pogardą).

Ze wstydu? przed kim? może przed wami.

BURAK.

Eh, co ta przedemną, o tern nie godom, (dosadnie) ale we dworze jak znowu powie panu łoter... i ten ostatni... jak się nazywo... jakiś szubrawiec, to...

ZOŁZIKIEWICZ

(wściekle).

Burak! (po pauzie akcentując) Wy... Burak... wy chmyziu! chamie... (groźnie) Gębę mi stulić! stulić.. bo wam takiego psa wybiorę, że popamiętacie.

BURAK.

A dyć jo przecie nie kunieruję, ino powtorzom.

ZOŁZIKIEWICZ

(wściekle).

Stulić — mówię! (po chwili milczenia) Zanadto mi swoją jadaczkę coś rozpuszczacie.

BURAK.

Jo?...

ZOŁZIKIEWICZ.

Wy! słyszę ja dobrze, a jeszcze lepiej widzę!

BURAK

(przestraszony).

Co takiego?

ZOŁZIKIEWICZ.

No, coś ku dworowi zaczynacie zyrkać dlatego was tak cieszy, że mnie ten chłystek zobelżył i skrzywdził.

BURAK.

Uchowaj, Boże, cóżbym się mioł ciesyć? A dyć jo z panem jedno trzydzieści! Na co mi dwór, kiej mnie ino pisorza potrza... jak ono i teroz z onym rapurtem. No, nie gniewaj się pon. (przygotowuje papier i pióro na stole) Siodoj i pis...

ZOŁZIKIEWICZ.

Ani mi się śni!

BURAK.

O, o! cóżeś pon dzisiok znowu taki harny?

ZOŁZIKIEWICZ.

Hardy, nie hardy, a ciebie bierz czort z twojem pisaniem i skończyło się. (chodzi zły)

BURAK

(obrażony).

Nie chce pon, to się obejdzie, (siada za stołem) Abo się to jeden rapurt napisało, jak było potrza, to się i ten ulepi; a bez pana i tak świat się nie skońcy. (pisze)

ZOŁZIKIEWICZ.

Świat się nie skończy, ale wy będziecie kwacza w maźnicy maczać i kwaczem w księgach pisać. Będzie wam ciepło, aż przez aksamit drąg poczujecie. (Burak co chwila drapie się w głowę, ale pisze — Zołzikiewicz grożąc w stronę, w którą odszedt Wiktor) Ha! i tobiebym, nadęty paniczu, drąga na plecy nie pożałował... Urągasz mi dlatego, że tu siedzę w czworaku, a ty we dworze się bawisz i do panny facyatę stroisz? Ho! ho! i jabym to potrafił...? jam także nie byle kto, nie pierwszy lepszy... W mieście Osłowicach dwie klasy skończyłem, rzec mogę chlubnie... a przecież mi ani w głowie nadymać się z tego. Pierwej jeszcze byłbym akademikiem niż ty, pyszałku, gdyby nie złość i niesprawiedliwość nauczycieli, co mi naukę obrzydzili do cna. Nie tryumfuj jednak przed czasem, bo ja i bez tego radę sobie dam w świecie. Ciebie z twoim rozumem w kozi róg zapędzę i od panny Jadwigi jak szczenię odsądzę.

BURAK 

(prostując się i ocierając pióro o sukmanę).

No, z pomocą Bożą skońcyłem.

ZOŁZIKIEWICZ

(szyderczo).

Skończyliście? a no zobaczmy! przeczytajcie tedy coście nagwazdali.

BURAK.

Co ta miołem gwazdać, wypisołem wszyćko akuratnie jak potrza i tylo...

ZOŁZIKIEWICZ.

Akuratnie? no dalej czytajcie?

BURAK

(ująwszy papier oburącz — czyta).

"Do wójta gminy Wrzeciądza. W imię Ojca i Syna i Ducha świętego. Amen. Nakozano wroz, zeby spisy były dycht po Matce Boskiej, a tu u waju mentryki w parachfii u dobrodzieja — i tyż nase chłopoki chodzą do waju na bandosę, rozumita!.. zeby były wypisane i bandośniki tyż przysłać przed Matką Boską jak skończone 18 lat, — bo jak tego nie uczynita, to dostanieta po łbie, cego sobie i wom życę. Amen." (ociera pot z czoła)

ZOŁZIKIEWICZ

(śmiejąc się do rozpuku).

Ha! ha, ha, to tak!? ha, ha, żeby was — ha, ha, ha — po łbie dostanie, ha, ha!

BURAK

(zmięszany).

Źle?

ZOŁZIKIEWICZ

(jak wyżej).

Ha, ha, ha, on się jeszcze pyta! A to nagwazdał! ha, ha, ha!

BURAK

(obrażony).

Kiej się nie podobo, to napis pon lepi.

ZOŁZIKIEWICZ.

Pewno, że napiszę, bo mi wstyd za Baranią Głowę. (siada i zatoczywszy kilka kół po papierze,  jakby dla nabrania rozmachu, pisze, dyktując sobie głośno)

"Wójt gminy Barania Głowa. — Do wójta gminy Wrzeciądza. — Tak jak spisy mają być gotowe na dzień 20 lipca rb., tak zawiadamia się wójta gminy Wrzeciądza, ażeby metryki włościan Baraniogłowskich, nachodzące się w kancelaryi, wyjął i do gminy Barania Głowa w samym skorym czasie nadesłał. Włościan zaś, znajdujących się na robociźnie we Wrzeciądzy, na tenże dzień przystawić!"

BURAK

(który z otwartą gębą słuchał z podziwieniem).

Przystawić! Ano jużci co prowda, to prowda, gładko panu idzie, jakby po mydle

ZOŁZIKIEWICZ.

No, a widzicie, to nie tak jak wam.

BURAK.

Ej, co się ta dziwić, cłek od pługa rękę mo zerwaną — kaj mu ta pisać... (bierze papier, przeglądając) "Włościan na robociznę przystawić;" i w kancelaryi lepiejby nie napisali. Mos pon olej we łbie! ho, ho, mos!

ZOŁZIKIEWICZ

(z dumą).

Spodziewam się!

BURAK.

Tak — co prowda, to prowda — olej jest!.. No, a teroz polecę i wyślę on rapurt. Pochwalony! (oddalając się, patrzy w raport) ho — ho! łebski olej jest!

Scena VI.

ZOŁZIKIEWICZ  (sam, patrząc za Burakiem).

A co?., nawet taki cham się poznał, że u mnie głowa jest, edukacya jest... ba, ale djabliż mi z tego... czy to w tej głupiej Galicyi ocenią człowieka jak się należy? chorobę!.. Zatracony kąt i basta!

Żebym tak urodził się gdzie indziej... ot... w Hiszpanii na przykład, karyera gotowa?.. Co to musi być za kraj ta Hiszpania! ach!.. Pojechaćby tam do djabła albo co? Z moją posturą, edukacyą mogę wpaść w oko jakiej grandesie, a może nawet samej Izabelli... kto to wie?.. Udało się Marforemu, czemużby nie miało udać się i mnie?

ŚPIEW NR. 3.

KUPLETY.

Ach, jakże u nas jest głupio tu!

Przyzna to każdy, kto olej ma.

Czyż edukacya na co się zda?

Czyliż karyerę zapewni mu?

Oj nie, oj nie,

Na nim tu nikt nie pozna się!

Żywym przykładem ot — jestem ja,

Jak trudno u nas wydrapać się...

Żem z edukacyą to każdy wie,

I salonowość mą także zna —

Więc cóż? więc cóż?

Czy na mnie się poznano już?

(mówi) Choroba!..

Hiszpania jedna, uroczy kraj,

Tam nawet grandem można się stać,

Z miłości tylko egzamin zdaj,

A wnet cię będą bożyszczem zwać!

Grandesa ci — objęcia swe

Rozchyli, mówiąc "kochaj mnie!"

Więc gdy los dla mnie zawistny tu,

Trza do Hiszpanii dążyć co tchu! —

Ach! patrzcie! cudny jam chłopiec jest...

Podziwu godzien — rasowy nos,

Ta śliczna bródka, muskany włos,

Wspaniała postać i pański gest!..

Lecz cóż?., oj źle!..

Piękności mej, nie widzą, nie!..

W zapadłym kącie muszę żyć,

Między chamami pędzić dni,

Ordynarnieję — wierzajcie mi...

A jednak u nas — tak musi być!

Oj tak, oj źle!..

Na mnie tu nikt nie poznał się..

(mówi) Słowo honoru, nikt a nikt.

Hiszpania jedna szczęście mi da!

Tam nawet grandem mogę się stać.

Miłosny zapał tam walor ma,

Więc mnie wnet będą Serranem zwać!...

Królowa mi... objęcia swe...

Rozchyli mówiąc: "kochaj mnie!"

Bierz djabli zatem pisarkę tu,

Trza do Hiszpanii drapnąć co tchu!

Wszak gust w ubraniu paryski mam!

Spodnie... o!., patrzcie hrabiowskie są!..

A reszta zdobi tak postać mą,

Żem ideałem godzien być dam!

Lecz tu... oj źle!..

W miłości mi nie wiedzie się!

Więc Zołzikiewicz, wybaczcie mu,

Że z końcem sztuki plunąwszy wnet...

Pisarską godność rzuci co tchu,

Wiedeńską drogą w świat pomknie het?

A tak... gdyż tu...

Oklasków, braw... skąpicie mu!

(mówi) A co?... żeby kto klapnął!..

Hiszpania jedna szczęście mi da!

Tam łatwo grandem mogę się stać...

Miłosny zapał w mej piersi drga,..

Więc mnie wnet będą don Primem zwać...

Królowa mi objęcia swe

Rozchyli mówiąc: "kochaj mnie!"

Tak! Zołzikiewicz, wierzajcie mu,

Dziś do Hiszpanii drapnie co tchu !

KUPLETY OKOLICZNOŚCIOWE.

Gdy "bis" wołacie, jam bardzo rad,

Ale powtarzać — to głupi kram;

Więc Zołzikiewicz w koncepcie chwat,

O innych chyba zaśpiewa wam. —

Więc cóż ?.. czy mnie

Posłuchać tu zgadzacie się?

(po śpiewie) Do Hiszpanii! Tak! ale za co? zkąd fundusz na drogę? A to musi być chyba djablo daleko... Ot!., darmo sobie tylko robię oskomę — rozsądniej będzie zakrzątnąć się tu... wszak i tutaj jest śliczności dziewczyna!.. nie grandesa prawda i nie Izabella tylko Jadwiga, ale szlachcianka i bogata co się nazywa!.. Człek prawda jest goły jak turecki święty — ale się postaram fortuny dobić — posady dochrapać... Nie pójdzie mi to może tak łatwo jak w Hiszpanii, ale zawsze jakoś to będzie. — Toć nie dawniej jak wczoraj, rewizor Stołbicki powiada do mnie: "Ej, ty Zołzikiewicz, z ciebie byłby czort nie podrewizor, ty słyszysz jak trawa rośnie!... I prawda, z moją edukacyą, rozumem zachodzi się wysoko! Podrewizor gorzelany!.. setna pozycya!. pyszności posada!., gdyby ją tylko jak najprędzej dostać, zarazby panna Jadwiga innem na mnie spoglądała okiem! Chociaż, przyznam się państwu, ona i teraz nierzadko w moją stronę zyrka. Jak się tylko pokażę we dworze, zaraz się chichocze, jakby ją kto po żebrach łechtał! A i Skorabiewski, widać, rachuje na mnie, bo często gęsto i na obiad mnie zatrzyma i papierosa nie pożałuje, ho — ho!.. to nie bez kozery!.. Przewąchał widać, że się mogę wydrapać wyżej i zawczasu mnie sobie kaptuje na zięcia. (zachwycając się) Zięć pana Skorabiewskiego! dziedzic Baraniej Głowy!! Ach!., tożbym sobie dopiero pohulał we wsi... żadnaby mi się wtedy nie oparła... a Rzepową na stałe wziąłbym do dworu, choćby się Rzepa miał wściec z zazdrości. Ach, ta Rzepowa!.. Co to za kobieta, powiadam państwu!., biała, jędrna, zdrowa — no, co to gadać, to nie Rzepowa, to prawdziwa Rzepa!., aż ślinka idzie, słowo honoru!. (z prawej za sceną słychać głos Marychny, nawołującej psa — on żywo) Ona!. Marychna!.. Rzepesia ma złota, (krygując się, podbiega w tę stronę) Tu!.. tutaj idzie?., czyżby do mnie?, a kto wie? Zawszeć niby ceregiele stroi, lecz może dziś.. he — he!., w czepkuś się urodził, panie Zołzikiewicz... (skrada się ku głębi, czyhając na przychodzącą)

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ODSŁONA II-ga.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ODSŁONA III-cia

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ODSŁONA IV.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ODSŁONA V-TA.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej