Guy De Maupassant

PANNA PEREŁKA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I

II

III

IV

PANNA PEREŁKA

Guy de Maupassant

I

Co za dziwny pomysł przyszedł mi do głowy tego wieczora, żeby wybrać na królową pannę Perełkę.

Co roku spędzałem wieczór Trzech Króli u starego przyjaciela, pana Chantal. Mój ojciec, który był jego najlepszym kolegą, zwykł był prowadzić mnie tam, gdy byłem jeszcze dzieckiem. Zwyczaj ten zachowuję nadal i zachowam do końca życia, dopóki na świecie żyć będzie choćby jeden Chantal.

Chantalowie wiodą dziwny tryb życia: mieszkają w Paryżu tak, jak gdyby mieszkali w Grasse, w Yvetot czy też w Pont-a-Mousson .

Posiadają w pobliżu Obserwatorium dom z niewielkim ogródkiem. Żyją tam jakby na prowincji. O Paryżu, prawdziwym Paryżu, nie wiedzą nic, nie mają o nim pojęcia, są od niego tak dalecy, tak dalecy! Czasem jednak udają się tam w podróż, w długą podróż. Pani Chantal jedzie „po wielkie zapasy”, jak się to mówi w rodzinie.

Oto jak się odbywa wyprawa po wielkie zapasy.

Panna Perełka, dzierżąca klucze od szaf kuchennych (szafami z bielizną opiekuje się sama pani domu), oznajmia, że zapas cukru jest na wyczerpaniu, konserwy kończą się, w worku z kawą już mało co pozostało.

Pani Chantal, uprzedzona w ten sposób o grożącym głodzie, robi przegląd resztek i notuje uwagi w notesiku. Po wypisaniu wielu liczb najpierw przeprowadza długie obliczenia, a potem długie dyskusje z panną Perełką. Panie dochodzą wreszcie do porozumienia i ustalają ilości wszystkiego, w co należy się zaopatrzyć na trzy miesiące, a więc: cukru, ryżu, suszonych śliwek, kawy, konfitur, puszek z Bielonym groszkiem, fasoli, homarów, solonej lub wędzonej ryby itp.

Po czym wyznacza się dzień na zakupy i wyjeżdża się dorożką — taką z galeryjką na dachu — do renomowanego kupca, który mieszka za mostami, w nowych dzielnicach.

Pani Chantal i panna Perełka odbywają tę podróż razem i wracają w porze obiadowej zmęczone, choć jeszcze podniecone i wytrzęsione w dorożce, której dach zastawiony jest paczkami i workami, niczym wóz służący do przeprowadzki.

Dla Chantalów cała część Paryża położona po tamtej stronie Sekwany to „nowe dzielnice”, zamieszkane przez dziwną ludność — hałaśliwą, nie bardzo godną szacunku, spędzającą dnie na rozrywkach, a noce na zabawach i wyrzucającą pieniądze przez okno. Mimo to od czasu do czasu zabierają córki do teatru, do Opery Komicznej lub do Komedii Francuskiej, kiedy sztuka jest polecona przez dziennik, który czytuje pan Chantal.

Córki, wówczas w wieku lat dziewiętnastu i siedemnastu, były to dwie piękne, rosłe i świeże panny, bardzo dobrze wychowane, zbyt dobrze wychowane, wychowane tak dobrze, że mija się je obojętnie niby ładne lalki. Nie przyszłoby mi nigdy do głowy, abym miał zwrócić uwagę na panny Chantal lub zalecać się do nich; prawie nie ma się odwagi do nich przemówić, tak bardzo są nieposzlakowane; czuje się nieledwie, że nieprzyzwoitością jest kłaniać się im.

Co się tyczy ich ojca, jest to człowiek czarujący, bardzo wykształcony, szczery, serdeczny, lecz człowiek, który przede wszystkim lubi ciszę, spokój, odpoczynek i który w znacznym stopniu przyczynił się do zmumifikowania swej rodziny, byleby tylko móc samemu żyć według własnego widzimisię, w całkowitym zastoju. Dużo czyta, chętnie rozprawia i łatwo się wzrusza. Brak kontaktów, urazów i potrąceń uczyniły jego naskórek bardzo wrażliwym — mówię oczywiście o naskórku moralnym. Byle co wzrusza go, podnieca lub sprawia mu przykrość.

Chantalowie mają pewne stosunki towarzyskie, lecz stosunki te są bardzo ograniczone, wybrane troskliwie w sąsiedztwie. Dwa czy trzy razy do roku wymieniają wizyty z krewnymi, którzy mieszkają gdzieś daleko.

Co do mnie, bywam u nich na obiedzie 15 sierpnia i w dzień Trzech Króli. Należy to do moich obowiązków, podobnie jak dla katolików spowiedź wielkanocna.

15 sierpnia schodzi się tam kilku przyjaciół, lecz na Trzech Króli bywam jedynym współbiesiadnikiem spoza domu.

II

A więc w tym roku, jak i lat poprzednich, poszedłem do Chantalów na obiad w święto Trzech Króli.

Według zwyczaju ucałowałem pana i panią Chantal oraz pannę Perełkę i złożyłem niski ukłon przed pannami Ludwiką i Pauliną. Zarzucono mnie pytaniami o wydarzenia miejskie, o polityką, o to, co mówi się o sprawach tonkińskich i o naszych zagranicznych posłach. Pani Chantal, otyła dama, której wszystkie poglądy robiły na mnie wrażenie kwadratowych, niby ciosane płyty, kończyła zwykle każdą dyskusję polityczną następującym zdaniem: „Z tego ziarna nic dobrego nie wyrośnie”.

Dlaczego poglądy pani Chantal wydawały mi się zawsze kwadratowe? Sam tego nie wiem, lecz cokolwiek ta dama powie, w moim wyobrażeniu przybiera zawsze ten właśnie kształt; jest to zawsze kwadrat z czterema symetrycznymi kątami. Bywają znowu ludzie, których poglądy wydają mi się okrągłe i toczące się, niby obręcze. Ledwo zdążą wygłosić o czymś zdanie, a już wyskakuje dziesięć, dwadzieścia, pięćdziesiąt dużych i małych okrągłych myśli, które toczą się i biegną jedna za drugą aż do kresu horyzontu. Inni znów miewają poglądy szpiczaste... Ale mniejsza o to.

Zasiedliśmy jak zwykle do stołu i obiad minął bez rozmów godnych zapamiętania.

Na deser wniesiono placek Trzech Króli. Otóż co roku królem migdałowym bywał pan Chantal. Czy było to skutkiem powtarzającego się przypadku, czy jakiejś rodzinnej umowy, sam nie wiem, dość że nieodmiennie on właśnie znajdował migdał w swoim kawałku ciasta i ogłaszał królową panią Chantal. Toteż byłem zdumiony poczuwszy w kęsie ciasta coś twardego, na czym omal nie złamałem zęba. Wyjąłem to delikatnie z ust i ujrzałem malutką laleczkę z porcelany, nie większą od ziarnka fasoli. Niespodzianka wydarła mi okrzyk: „Ach!” A Chantal klaszcząc w ręce zawołał:

— To Gaston! Gaston! Niech żyje król! Niech żyje król!

Wszyscy powtórzyli chórem: „Niech żyje król!” A ja zaczerwieniłem się po same uszy, jak to się każdemu zdarza w trochę głupiej sytuacji. Siedziałem ze spuszczonymi oczami, trzymając w dwóch palcach to porcelanowe ziarno, zmuszając się do uśmiechu i nie wiedząc, co mam dalej zrobić czy powiedzieć, gdy Chantal zawołał:

— A teraz należy wybrać królową.

Czułem się zakłopotany. Tysiąc pomysłów i przypuszczeń przeleciało mi przez głowę. Czy życzono sobie, bym wybrał jedną z panien Chantal? Czy w ten sposób miałem się wypowiedzieć, którą z nich wolę? Czy była to ze strony rodziców delikatna, zachęta do ewentualnego małżeństwa? Myśl o małżeństwie pokutuje nieustannie w domach, gdzie są panny na wydaniu, i przybiera różne kształty, różne maski, próbuje różnych sposobów. Ogarnął mnie strach przed kompromitacją, a zarazem niezmierne onieśmielenie wobec tak uparcie poprawnej i nieprzeniknionej postawy panien Ludwiki i Pauliny. Wybór jednej z nich z pominięciem drugiej wydawał mi się równie trudny, jak wybór między dwiema kroplami wody; przy tym obawa przed zaplątaniem się w historię, która mogłaby zaprowadzić mnie do ołtarza mimo mojej woli, za pomocą sposobów tak dyskretnych i niepochwytnych, jak ta nic nie znacząca nominacja na królową — wprawiła mnie w okropne zakłopotanie.

Nagle pod wpływem natchnienia podałem symboliczną laleczkę pannie Perełce. Na razie wszyscy się zdziwili widocznie, jednak szybko ocenili moją delikatność i dyskrecję, gdyż zaczęli gwałtownie klaskać w dłonie. Rozległy się okrzyki:

— Niech żyje królowa! Niech żyje królowa!

Za to biedna stara panna zupełnie straciła kontenans; cała drżąca, zmieszana, bąkała:

— Ależ nie... ależ nie... nie ja... bardzo proszę... nie ja... proszę...

Wtedy po raz pierwszy w życiu spojrzałem na pannę Perełkę i zadałem sobie pytanie, kim właściwie jest.

Przywykłem widzieć ją w tym domu, tak jak Widzi się stare wyściełane fotele, na których siada się od dzieciństwa, nie zwracając na nie uwagi. Aż pewnego dnia, nie wiadomo dlaczego, może gdy promień słońca padnie na fotel, nagle mówimy: „Ależ to bardzo ciekawy mebel!” I okazuje się, że drzewo było rzeźbione przez artystę, a pokrycie jest z cennego materiału. Nigdy dotąd nie zwróciłem uwagi na pannę Perełkę.

Należała do rodziny Chantalów, to wszystko. Ale dlaczego? Z jakiego tytułu? Była to wysoka, chuda osoba, która starała się nie zwracać na siebie uwagi, a przecież nie wydawała się pospolita. Traktowano ją po przyjacielsku, lepiej niż gospodynię, jednak gorzej niż krewniaczkę. Teraz zauważyłem od razu mnóstwo odcieni, których dotąd nie spostrzegłem. Pani Chantal nazywała ją Perełką, panienki — panną Perełką, pan Chantal również — może tylko z większym uszanowaniem.

Zacząłem się jej przyglądać. Ile mogła mieć lat? Czterdzieści? Tak, czterdzieści. Nie była stara, ale siliła się wyglądać staro. To mnie zastanawiało. Czesała się, ubierała i przystrajała w sposób śmieszny, a mimo to nie robiła wcale śmiesznego wrażenia, tyle miała w sobie prostego, chociaż przyćmionego i starannie ukrywanego wdzięku. Doprawdy, dziwna istota! Dlaczego nigdy nie przyjrzałem się jej uważnie? Czesała się w sposób groteskowy, jak starsze panie, w drobne, komiczne loczki; pod tą fryzurą zakonserwowanej dziewicy widniało szerokie, spokojne czoło, przecięte dwiema zmarszczkami mówiącymi o trwałym smutku, dwoje niebieskich oczu, dużych i pełnych słodyczy, nieśmiałych, bojaźliwych i pokornych — dwoje pięknych oczu, zawsze jeszcze naiwnych, pełnych dziewczęcego zdziwienia, młodzieńczej wrażliwości, a także zatroskania, które przeniknęło je na wskroś, a jednak nie zmąciło.

Cała twarz była drobna i delikatna — jedna z tych twarzy, które przygasły, mimo że nie zwiędły ani nie zostały zniszczone na skutek trudów czy też wielkich życiowych wzruszeń.

Jakie śliczne ustal Co  za śliczne zęby! A jednak można by powiedzieć, że wzbraniała się uśmiechać. Nagle porównałem ją z panią Chantal. Rzecz prosta, że panna Perełka była od niej ładniejsza, sto razy ładniejsza i bardziej delikatna! Miała w sobie więcej szlachetności i dumy!

Moje obserwacje wprawiły mnie w zdumienie. Nalewano szampana. Wyciągnąłem kieliszek w stronę królowej, wznosząc jej zdrowie w zgrabnym przemówieniu. Spostrzegłem, że miała ochotę ukryć twarz w serwetce. Gdy umaczała wargi w przezroczystym winie, wszyscy zawołali:

— Królowa pije! Królowa pije!

Królowa stanęła w pąsach i zakrztusiła się. Rozległ się śmiech, lecz widać było, że jest w tym domu bardzo lubiana.

Koniec wersji demonstracyjnej.

III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej