Maria Hagen

PIĘKNA HALKA

Konwersja: Nexto Digital Services

PIĘKNA HALKA

Hagen Maria

Po skończonem nabożeństwie w pierwszy dzień świąt Wielkanocnych, tłumy zapełniające kościół, wylały się na rynek miasteczka Lityny i spiesznie w różne rozpierzchły się strony. Po ostrym poście, jakim lud nasz zwykł się przygotowywać do tych świąt, każdemu pilno było zasiąść do święconego. Wielkanoc w tym roku wypadała późno, a wiosna przeciwnie, nadzwyczaj wcześnie zawitała i była niezwykle piękną. Śliczne, ciemnobłękitne niebo rozpinało swój słoneczny namiot po nad budzącą się przyrodą, która zewsząd młodą śmiała się zielenią. Pięknie, jasno, ciepło było na dworze; lud świątecznie ubrany, gwarno powracał do domów, a weselny, rozrzewniający, radośny śpiew Alleluja! jakoby brzmiał w powietrzu.

W kilka minut po wyjściu z kościoła, rynek miasteczka przed chwilą jeszcze zalany ludem, wypróżnił się niemal zupełnie; oddalające się tylko bielały płótnianki wiejskie, jaskrawe stroje mieszczanek migały niby różnobarwne kwiaty, a ogromne słomiane kapelusze, z któremi nasz wieśniak na bardzo krótko się rozstaje, olbrzymie przypominały słoneczniki.

Łąkami, które po obu stronach gościńca zielonym rozłożyły się kobiercem, młoda dziewczyna spiesznym krokiem dążyła ku lasom, które, hen, daleko jeszcze ciemną odbijały ścianą. — Była to córka gajowego, zwana we wsi i w miasteczku pod mianem »pięknej Halki«.

I piękną była rzeczywiście młoda wieśniaczka. Wyrosła, smukła jak topola, świeża jak poranek wiosenny, o niebieskich oczach, które kawałek lazuru nieba uwięziły chyba w sobie, o ustach czerwonych jak jagody, a włosach ozłoconych słońcem, przed którem Halka osłaniać ich nie zwykła. Jej siedmnastoletnia główka pełną była pustej wesołości, oczy i usta zawsze pełne śmiechu, a serce pełne szczęścia.

Rodzice jej mieli się dobrze, niczego też nie żałowali jedynaczce, która była ich pociechą, radością i dumą. Ona jedna w rodzinie czytała dosyć biegle i pisała wielkiemi literami, które w zachwyt wprowadzały matkę i ojca; ona zimowemi wieczorami, kiedy na dworze szalała śnieżnica, opowiadała zdumionym rodzicom o krajach, w których śniegi nigdy nie tają, których lody urągają wiośnie i latu. Obdarzona niezwykłą pamięcią i ciekawością, pamiętała dobrze posłyszane w szkole opowiadania i czytania, prosząc nieraz nauczycielkę o bliższe objaśnienia. To, o czem nie wiedziała, lub nie słyszała, uzupełniała jej bujna wyobraźnia, wyrosła w głowie tej prostej dzieweczki, jak świat cieplarniany na dzikim stepie.

Nikt jej wyobraźni nie budził i nie kształcił, ani książki, ani życie nie rozwijały u niej skłonności do marzycielstwa, a przecież ona myślą odlatywała często po za lasy, w pośrodku których stała chata, odlatywała gdzieś daleko, w stronę, w którą jej duże spoglądały oczy, w jakiś świat nieznany a piękny i serce jej nieraz biło jakiemś uczuciem, któremu w około niej nic nie odpowiadało.

Była szczęśliwa! szczęśliwa spokojnem, pracowitem życiem, którem żyła! szczęśliwa temi krótkiemi chwilami odbiegu myśli! Kochała każde drzewo lasu, każdy strumyk płynący jasną wstążeczką u stóp drzew, każdy kwiatek, ptaka każdego, który jej swą piosnkę nucił. Była szczęśliwą, bo żyła nieświadoma życia, swem przedłużonem, błogosławionem dzieciństwem, z którego byłoby zbrodnią przebudzać te wielkie, wiejskie dzieci, których jedynem szczęściem może, jest właśnie to ich dzieciństwo.

Halka od kilku miesięcy, zaręczoną, a raczej przyrzeczoną była Janowi Maludze, młodemu strażnikowi, pełniącemu swą służbę przy posterunku w Litynie. Maluga zaledwo ujrzał dziewczynę, zakochał się w niej na zabój, miłością gorącą, namiętną, lecz czystą jak jego zamiary. Ujrzał ją po raz pierwszy, wychodzącą z kościoła. On stał u progu, a Halka przechodząc, podniosła na niego swe śliczne, ogromne oczy. Oczy te zajrzały mu od razu aż w głąb serca i odtąd ścigały bezustannie; wszędzie migotał przed nim blask tych dwóch gwiazdek. Oczy rwały się do nich i serce poszło za niemi, a poszło tak prędko, że oczy nie napatrzyły się jeszcze, a serce już kochało. Nie namyślając się długo, żeby nie powiedzieć — zupełnie, nie zważając że ona była prosta, wieśniaczką, a on synem zamożnego mieszczanina z większego miasteczka, pewnego wieczora udał się Maluga do chaty gajowego i powiedziawszy rodzicom, że kocha ich córkę, prosił, by mu ją dali za żonę. Szczęście i zdziwienie rodziców nie miało granic, ubóstwiali oni córkę, marzyli dla niej o świetnym losie, ale marzenia ich nie śmiały nigdy sięgnąć tak wysoko.

Matka prawie nieprzytomna z radości wybiegła po córkę, a ta, posłyszawszy o co chodzi, spłonęła cała i ze spuszczonemi oczyma żywo zwijając rąbek fartuszka w palcach, z uśmiechem, od którego rozjaśniła się twarz młodego strażnika, odpowiedziała, że i ona się zgadza. Z powodu różnych służbowych formalności, ślub miał się odbyć dopiero w jesieni. Maluga dnia tego wyglądał z upragnieniem, a tymczasem żył szczęśliwy nad wyraz spędzając każdą wolną od służby chwilę przy ukochanej dziewczynie, każdą, z daleka go od niej trzymającą, zapełniając jej wspomnieniem. Wszystkie pieniądze strażnika zamieniały się w rozliczne podarunki dla Halki, byłby chciał świat zakupić cały, by go złożyć u stóp tej dziewczyny, która go oczarowała, całą duszą jego zawładnęła, zapełniła całe serce swym wdzięcznym obrazem.

Czemże mu ona odpłacała za tyle miłości?... Tem, czem serce czy to wielkich, czy małych tego świata odpłacać się chce i może, bo ono jedno nie zna praw i różnicy na tym świecie, który z praw i różnic się składa; ono jedno, jak prawdziwe cygańskie dziecko, nie ulega żadnej sile, żadnej woli, ulega tylko swemu przeznaczeniu, ucieknie z drogi prawdziwego szczęścia, a w przepaść się dobrowolnie pogrąży. Więc i Halka za tyle miłości odpłacała tem, czem jej serduszko odpłacać było w stanie: przywiązaniem wywołanem pewną wdzięcznością; pewną dziecięco-kobiecą dumą, którą zazdrość całej wsi w niej obudziła. Lubiła serdecznie tego łagodnego, dobrego, przystojnego człowieka ; w dni, w które miał przyjść do chaty, wyglądała go uśmiechnięta, bez niepokoju i niecierpliwości, żegnała bez żalu; o przyszłem wspólnem życiu myślała i mówiła wesoło, bo czuła się bardzo kochaną, a jej własne przywiązanie było tylko odbiciem gorącej miłości narzeczonego.

Serce jej było podobnem do przejrzystej szyby lodu pierwszym mrozem ściętej, której powiew wiatru nawet nie musnął. Ale właściwa miłość, to złudzenie, to kłamstwo, a przecież to wszystko życia kobiety, nie stało się jeszcze tętnem życia dzieweczki ; ona jeszcze nie tęskni do niej, ani o niej nie marzy; nie wie nawet że serce, które nie zna miłości, to niby morze bez wody, słońce bez światła, ciało bez duszy. Brak wyrafinowanego wykształcenia nie rozbudza przedwcześnie serca w wiejskiem dziewczęciu, a przez to samo zostawia je najskłonniejszem do odczucia w danym razie prawdziwej, głębokiej miłości.

Halka miała pójść za Jana, przyrzekła go uważać za swego przyszłego męża; gdyby go nagle straciła, byłoby to dla niej pewnie wielką boleścią, ale nie wiedząc co to jest miłość, w ścisłem tego słowa pojęciu, nie pytała też siebie czy, i jak go kocha? Wszystkie rówieśnice zazdrościły jej losu, mówiono jej nieraz: Jaka ty szczęśliwa! Nieraz sobie te słowa powtarzała, nie mogąc sobie zdać sprawy, czemu odkąd jej szczęścia zazdroszczą, ona go więcej nie czuje w sercu.

Nasza młoda wieśniaczka wyśpiewawszy się głosem i sercem całem w kościele, dążyła spiesznie ku domowi. Idąc drogą, prowadzącą po pod dwór do lasu, spotkała na niej właściciela Lityny, pana U., przechadzającego się w towarzystwie swej żony i Stefana B., syna bogatego włościanina z Lityny Małej (tak się nazywała wiejska, że tak powiemy, część miasteczka, przy samym dworze położona), który ukończywszy świetnie szkoły i uniwersytet, otrzymał posadę adjunkta w odległym prowincyonalnem miasteczku i jechał odwiedzić rodziców i pana U., z którym łączyły go stosunki koleżeństwa i przyjaźni. Halka poznała w nim owego »Stefanka«, o którym wspominał jej nieraz ojciec, a którego cała wieś, dumna że z jej łona wyszedł taki »uczony człowieka, z którym nawet dziedzic »się brata«, jeszcze za czasów praktyki sądowej, nie nazywała inaczej, tylko »panem komisarzem«. Dziewczyna zbliżyła się do państwa i powitawszy zwykłem : Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus, ucałowała rękę pani i pana, a wreszcie i do ręki »pana komisarza« się nachyliła.

— Co robisz, moja mała? — zawołał młody człowiek, usuwając żywo swą rękę — powitanie twoje mi wystarcza.

— A... — dodał, wpatrując się ciekawie, pożądliwie niemal w oczy, które zakłopotana Halka wzniosła ku niemu — cóż to za śliczna dziewczyna!

Pan U. uśmiechnął się i żartobliwie pogroził Stefanowi.

— Na wieki wieków! — odpowiedziała pani U. — To córka naszego gajowego — dodała — ale nie zatrzymujmy jej dłużej. Tobie jeszcze daleko do domu, a i głodną być musisz... Panu najlepiej wiadomo, jak ostro pości nasz lud przez ostatnie dnie Wielkiego Tygodnia?

Stefan spuścił głowę z nieukontentowaniem, bo wszelkie przypomnienie, że on z tego »ludu« pochodzi, było mu bardzo niemiłem. Chciał, by drudzy tak o tem zapomnieli, jak on to sam z pamięci swojej wymazał, jak zatarł w sercu i umyśle naukę wiary i zasady moralności, które nieoświecona lecz głęboko pobożna matka, prostemi słowy w duszę chłopięcia wszczepiała.

— Jak ci na imię ? — zapytał pan U., który słuchając słów żony, z oka nie spuszczał Stefana.

— Halka, proszę wielmożnego pana — odrzekło dziewczę.

Bądź zdrowa, piękna Halko! — zawołał, a Stefan z galanteryą niemal uchylił przed nią kapelusza.

Zaśmiała się do niego wszystkiemi perłami swych ust czerwonych, całym blaskiem swych szafirowych oczu, a na ten uśmiech i on uśmiechem i powtórnem skinieniem głowy odpowiedział. Kiedy zawidniała przed nią świeżo na święta pobielona rodzicielska chata, dziewczyna zatrzymała się zdumiona, że już stoi u kresu swej drogi, nigdy bowiem, nie wydała jej się tak krótką. U progu powitała ją matka, wiadomością, że Jan dał znać iż dopiero z końcem tygodnia będzie u nich, gdyż dla względów służbowych, nie może do Lityny powrócić.

Z końcem tygodnia — powtórzyła bezmyślnie Halka i było to jedyne słowo, jakiem dnia tego wspomniała całem sercem do niej tęskniącego narzeczonego.

Po południu rodzice poszli na nieszpory i do miasta, Halka zaś została przy domu. Zamiast pójść do lasu, jak to zwykła była czynić w podobnym razie, usiadła w chacie, na skrzyni pod oknem i z twarzą wspartą na ręku, z oczyma utkwionemi w drożynę, która z lasu prowadziła do chaty, siedziała nieruchoma i zadumana, o niczem właściwie nie myśląc. Zbierało jej się na sen, oczy kleiły się mimowolnie, nareszcie zamknęły zupełnie, a głowa osunęła się na rękę wspartą o krawędź okna. Dziwne jej się sny plotły. Była niby to z Jasiem, tylko on, zamiast być sobą, był »panem komisarzem«, widzianym z rana. Miał jego oczy czarne jak węgiel, jego twarz bladą, jego uśmiechnięte usta i miękkim głosem powtarzał przez pana U. wymówione słowa . »bądź zdrowa, piękna Halko !

— Hop! hop! czy tam nie ma nikogo?

Tem nawoływaniem przebudzona dziewczyna, zerwała się na równe nogi, popatrzyła w okienko i jakby nie dowierzała swym oczom, przetarła je raz i drugi, powtórnie przez okno spojrzała, cała krew zbiegła jej do twarzy, a serce biło w piersi jak młotem. Przed chatą, na pańskim, wierzchowcu, stał »pan komisarz«, ten sam, którego głosu tylko co we śnie słuchała.

— Czy tam nie ma nikogo ? — głośniej zawołał jeździec.

Halka otworzyła drzwi od chaty i stanęła w progu.

Koniec wersji demonstracyjnej.