Artur Oppman

PIEŚNI

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

Z SERCA I Z DUCHA.

AVE!

POTWARCOM PIEŚNI.

NIMFA

PACIERZ ZA MAMĄ.

NA KOLOSEUM.

NA SCHYŁKU STULECIA.

DEMONY.

A GDY JUŻ UMRĘ....

BLIZKIEJ ... DALEKIEJ.

BEATRIKS

ZE WSPOMNIEŃ.

BYLIŚMY DZIEĆMI

ROZMOWA DUCHÓW.

WYZNANIE.

LIST.

SKARGA.

ODPOWIEDŹ SERCA.

DO MŁODEJ MATKI.

KOŁYSANKA.

O, NIE UMIERAJ.

MIRAŻ

FOTOGRAFIA.

PO ZŁOTYM ŚNIE.

NIEZAPOMNIANEJ.

PROŚBA.

MÓJ ŚMIECH.

W ROZŁĄCE.

Z MOTYWÓW SZOPENA

DZIEŃ SZOPENA.

KOŁYSANKA.

WALC.

MAZUREK

SCHERZO

W BŁĘKITACH.

SZKICE Z ZAUŁKÓW.

DZIEWCZĘ Z FACYATKI.

STARY AKTOR.

RYNEK STAROMIEJSKI.

TRZY BOGINIE

JASKÓŁKI

"POD SYRENĄ."

NA FACYATCE

PIOSNKI POD MUZYKĘ.

KRÓLEWICZ MAJ.

MY SIĘ KOCHAMY.

GDYBYM BYŁ PTAKIEM...

NIE BUDŹ SIĘ.

POD OKIENKIEM.

UPOJENIE.

OSTATNI RAZ.

CZY CI SZKODA?

UŚMIECHNIJ SIĘ.

OSTATNI KWIAT

ŚREDNIOWIECZNE ECHA

GRÓB NAD MORZEM.

ŚPIEWAK-ZWYCIĘZCA.

NA SKRZYPKACH

PRZYGRYWKA.

OBEREK.

KRAKOWIAK.

MAZUREK.

Z DZIEJÓW ŚWIATA.

MOZAJKA

WIECZORNY ZMROK.

NA SKRZYDŁACH PIEŚNI

DEMON.

Z TRAGIKOMEDYI SERCA

TRZY CHWILE

OSTATNI LISI

TY JEDNA

BLIZKIEJ... DALEKIEJ...

GONDOLIERA.

Z MOTYWÓW WIOSENNYCH.

PAMIĘTASZ TY?

MORITURUS.

PAMIĘCI PRZYJACIELA.

GDZIE JA CIĘ ZNAJDĘ?

BAŚŃ.

NAD GROBAMI.

NIE ZAPOMINAJ.

MÓWIĄ MI LUDZIE.

PIEŚNI

Artur Oppman

Z SERCA I Z DUCHA.

AVE!

Znów do mnie wracasz, pieśni moja cicha,
Z dalekich światów legendy i baśni;
Znów do mnie ziemia wdzięczniej się uśmiecha
I blade słońce świeci dla mnie jaśniej.
Uśpione struny w sercu mem zadrżały,
Gdy pod swe skrzydła wzięłaś mnie łaskawe,
O, powrócony aniele mój biały,
Ave!...

O, powrócony aniele mój biały.
Ty wiesz, jak smutno było mi bez ciebie,
Gdy szpony życia moja, pierś targały,
Gdy o swych marzeń zapomniałem niebie.
Fala mnie bytu poniosła szalona,
Ty się rozwiałaś w tony ciche, łzawe;
Żeś powróciła, bądź błogosławiona,
Ave!...

Żeś powróciła, bądź błogosławiona!
Jak za dni dawnych, władaj sercem mojem.
Pieśni! do ciebie wyciągam ramiona —
Pieśni! swych natchnień orzeźwij mnie zdrojem.
Pragnę miłości melodyą, wspaniałą
Ukoić bólu i tęsknoty wrzawę —
Dziś, gdy prócz ciebie nic mi nie zostało —
Ave!...

Dziś, gdy prócz ciebie nic mi nie zostało,
Gdym wszystko, stracił... z winy może własnej —
Wróć ty mi dawną szatę moja białą,
Wróć ty mi dawny świat mych złudzeń jasny.
Jak złota gwiazda w noc głuchą w noc ciemną,
Godziny życia opromień mi krwawe.
Pieśni, coś przyszła żyć i kochać ze mną,
Ave!..

POTWARCOM PIEŚNI.

Wy się śmiejecie z uroków i cudów,
Wy się śmiejecie z fantazyi polotów,
Z mistrzów poezyi, z przedniej straży ludów
Czyniąc Orlandów albo Don Kiszotów;
Pieśń, która serca wśrod życiowych trudów
Strzegła od bólu i od zwątpień grotów,
Co wiodła duchy pod tarcz słońca złota,
Z sfer ideału chcecie zepchnąć w błoto?

Chcecie ją w błoto zepchnąć i pokalać,
I archanielskich pozbawić ja skrzydeł:
Serc nie powinna wiara dziś ostalać,
Ani słonecznych tworzyć malowideł,
Ani nad głodem duchów się użalać.
Karmiąc je chlebem tęczowych mamideł, —
Niech ona świata nie czyni piękniejszym,
Niech żyje bytem ludzkim... i dzisiejszym!

Niech żyje bytem dzisiejszym?! Więc chcecie
W strofach pieśniarzy słyszeć nerwów granie,
Najbrutalniejsze zmysłowe zamiecie,
Najszlachetniejszych porywów konanie,
W tych dziwnych pieśniach wszystko to znajdziecie,
Co najbrudniejsze wydają, otchłanie,
Wszystko, co dzisiaj ludzkim duchem miota —
Władzę niewiary i gorączkę złota...

Pod czaszką gniazda znajdziecie wężowe.
W półtrupich piersiach chłodną lodu bryłę, —
Dziś tłum nie patrzy w stropy lazurowe,
Zgniłe ma żądze i myśli ma zgniłe;
On nie wie, kędy jego drogi nowe,
Skąd ma nadzieję, skąd ma czerpać silę,
I gwiazd już swoich nie szuka na niebie —
On straci! wiarę i w Boga i w siebie!

Więc o czem śpiewać?... O tym nędznym tłumie.
Co zda się z nerwów zlepionym i z kału?
Co, tracąc zmysły w orgii duchów szumie,
Drwi z epopei piękna i zapału?
Co już samego siebie nie rozumie,
W przepaść nicości zstępując po mału?...

Więc o czem śpiewać? O zgniliźnie bytu?
O żądz przesycie lub żądz rozbestwieniu?
O zmroku nocy bez nadziei świtu?
O hańbie duchów i serc potępieniu?
O tym chaosie, pełnym jęku, zgrzytu,
Co z blasków powstał, a nurza się w cieniu?
Co upodleniem skończy się i gniciem,
A dziś ludzkości światem jest i życiem?!

O, nie! Pieśń winna czystą być i jasną.
Winna być ludów wieszczką i mistrzynią,
Wypiękniać duchy swą pięknością własną
(Tak blaski słońca nawet z błotem czynią):
Miłość i wiara nigdy w niej nie gasną,
A dom jej nie jest kramem, lecz świątynią;
Ona byt ziemski wznosi i uświetnia
I nie poniża — ale uszlachetnia...

Pieśni nie wolno tarzać po kałużach,
Jak nie podobna orla zmienić w żmiję.
W życiowych smutkach i w życiowych burzach,
(idy serca stygną, gdy zmrok niebo kryje,
Niech ona śpiewa o majowych różach,
Niech ona wianki z wonnych kwiatów wije,
Niech wiosennemi barwy świat obleka,
Chuć zima blizka... choć wiosna daleka...

Dzisiaj, gdy wszyscy prawie zapomnieli
O krajach marzeń, uniesień i złudzeń.
Niechaj pieśń spłynie w swej dziewiczej bieli,
Niech tłum oczyści z duchowych obrudzeń,
Niech serca wskrzesi i myśl wyanieli,
I da sen złoty... choćby bez przebudzeń,
Niech świat ukaże w barw tęczowych ramie,
Niech ona kłamie — lecz szlachetnie kłamie...

A jeśli chcecie, by inaczej śpiewać,
By schlebiać czem zgłupiałej i nizkiej,
By jadem bryzgać i błoto rozlewać,
I czystych natchnień gasić złote błyski,
I w arlekinów szaty się odziewać,
I mieć dla podłych sprzedajna uściski —
 Gdy tego chcecie... trzeba wam pieśniarzy
Z przegniła, piersią i z hańbą na twarzy...

Bo tych, co wierzą, w kapłaństwo śpiewaków,
Co nad chwilowe wyżsi są zamiecie,
Tych wam nie ściągnąć z napowietrznych szlaków,
Tych wam nie ujrzeć w innym niż ich świecie;
Wy do pełzania lotu orlich ptaków
I do swej woli nigdy nie nagniecie,
I nie zmienicie w własnych bóstw bluźnierce —
Chyba wprzód mózg im wydrzecie i serce.

NIMFA

Na wezgłowiu z róż i lilii
Złotowłosą wsparła głowę
I źrenice szafirowe
Zatopiła w srebrną dal.
Nad nią senne ptaszę kwili.
Szumią z cicha drzew konary
I zmieszane lecą gwary
Wśród powietrznych fal.

Rój boginek psotny czeka
Na skinienie swej królowej,
W blaskach nocy księżycowej
Chcąc rozpocząć pląs i śpiew.
Noc przemija, noc ucieka,
A królowa zadumana,
Dziwnym smutkiem oplatana,
Marzy w cieniu drzew.

I podniosła głowę złotą
Rozmarzona nimf królowa,
Dreszczem westchnień pierś jej dyszy,
Oczy zaszły srebrną łzą.
Tchnące bólem i tęsknotą
Z ust wybiegły ciche słowa,
Potężniejąc w leśnej ciszy,
W głębie jarów mkną:

"Więc na wieki roić tylko,
Więc na wieki śnić mi dano,
Prząść zachwytów nić różaną,
Wiotką jak poranne mgły?
Z każdą nową życia chwilka
Nic prócz marzeń nie mieć więcej,
Nie czuć żywiej i goręcej.
Niż te leśne mchy?

Czar marzenia haszyszowy,
Jak trucizna, pierś przetrawia,
Serce pali i zakrwawią,
Mózg ostrymi szarpie kły.
Stokroć lepszy szał życiowy,
Co... jak burza, duchem miota —
Miłość, rozpacz i tęsknota,
Uśmiechy i łzy.

Lepiej szaleć i rozpaczać,
Piąć się w górę, na dół spadać,
Szczęście losom z rąk wykradać,
Żyć jak człowiek, nie jak cień.
Nienawidzieć i przebaczać
Całem sercem, duszą cala,
Ginąć dumnie, walczyć śmiało,
Bez skarg i bez drżeń.

Trzykroć, trzykroć nieszczęśliwy,
Kogo uwiódł czar marzenia —
Wśród sennego odrętwienia
On bezczynnie spędzi dni.
Urok życia, ten prawdziwy,
Już go nigdy nie ogarnie,
Wiecznie będzie gnuśnieć marnie
Bez sił i bez krwi."

Rój boginek próżno czeka
Na skinienie swej królowej,
W blaskach nocy księżycowej
Chcąc rozpocząć pląs i śpiew.
Noc przemija, noc ucieka,
A królowa zadumana,
Dziwnym smutkiem oplątana,
Marzy w cieniu drzew...

PACIERZ ZA MAMĄ.

Gdy się chwieję wśród życiowej drogi,
Gdy mnie zwątpień opadną katusze,
Wtedy wzywam jeden obraz błogi,
Co łagodzi moją smutną duszę;
Wzbiera w sercu rzewnych uczuć fala,
W dal pierzchają zniechęcenia mgły —
 I znów uśmiech usta me okala,
Choć po twarzy spływają mi łzy.

Widzę dziecko bez grzechu i winy,
O wesołych oczkach, słodkiej mince,
Jak w kołysce, złożywszy rączyny,
W swojej białej klęczy koszulince.
Jak co wieczór, i dzisiaj tak samo
Dobry anioł bierze nad niem straż,
Dziecko pacierz powtarza za mamą
I usteczka szepczą: "Ojcze nasz!"

Obok matka stoi pochylona,
Modre oczy w dziecko zatopiła.
Ach! jej znana walka serc szalona
I trawiąca rozczarowań siła —
Przeto skłania smutną, skroń w pokorze,
Z głębi duszy swą modlitwę śle:
"Memu dziecku nie daj cierpieć, Boże!
Tyle głogów nie daj, ile mnie!"

I bolesna pochyla się głowa
Nad tą główka z wioskami jasnemi:
"Niech Twa laska w szczęściu nas zachowa,
Daj spoczynek tym, co śpią już w ziemi... "
Blado lampa na stole się pali,
W pokoiku łagodny półzmrok,
Szepczą pacierz usteczka z korali
I do "Bozi" kieruje się wzrok...

Okiem ducha na ten obraz patrzę,
Taki smutny i samotny taki, —
Na mej drodze kwiaty coraz rzadsze,
Coraz pustsze chmurne życia szlaki.
Więc gdy piersi miłość nie odświeża,
Gdy mi ciemno wśród światowych pul,
Dziecięcego zazdroszczę pacierza
I tej ciszy, która koi ból.

Każ się modlić swej dziecinie, droga,
Za ginących wśród życiowej bitwy.
Każ jej za tych modlić się do Boga,
Co nie znają balsamu modlitwy,
Za tych wszystkich, których rozpacz pali,
Wśród ciernistych a samotnych dróg.
Pamięć dziecka może ich ocali,
Prośby dziecka może spełni Bóg!...

Coraz cichsze słowa w przestrzeń płyną,
Senne oczki mrużą się a mrużą.
Śpij spokojnie, śpij, moja dziecino,
Jutro mama da ci lalkę dużą.
Błogi uśmiech oplótł buzię białą,
Drobne usta zawarły się już, —
Matka duma... nad kołyska małą
Srebrnopióry czuwa anioł-stróż...

Niech się święcą te wieczorne chwile,
Te za matka mówione pacierze!
Życie złudzeń odbiera nam tyle,
Lecz tych wspomnień sercu nie odbierze
One pełne tajemniczej siły,
Nęcąc duchy lat dziecięcych snem,
Od kolebki strzegą do mogiły
Naznaczonych tym matczynym chrztem.

Kiedy piersi ból życia rozsadza,
Kiedy serce w krwawych mękach kona,
Z głębi duszy wstaje wspomnień władza,
Trzykroć święta i błogosławiona!
Bo, choć wokół taka pustka głucha,
Choć nie wysechł jeszcze łez twych zdrój,
W pierś zbolałą wstępuje otucha
I moc nowa na życiowy bój.

Jakże biedni ci, którym nie dano
Matczynego wspominać pacierza!
Czemże leczą swoją pierś stroskana,
Kiedy życie gromem w nią uderza?
Obce dla nich były swojskie gniazda,
Tak jak obcy cały wielki świat —
Ach! i żadna nie świeci im gwiazda
W tej dolinie tęsknoty i strat...

Gdy się chwieję wśród życiowej drogi,
Gdy mnie zwątpień opadną katusze,
Wtedy wzywam jeden obraz błogi,
Co łagodzi moją smutną duszę.
Wzbiera w sercu rzewnych uczuć fala,
W dal pierzchają zniechęcenia mgły
I znów uśmiech usta me okala,
Choć po twarzy spływają mil łzy...

NA KOLOSEUM.

Śmieje się w kwiatach rozpustna rzesza,
Trupia twarz starców w kwiatach się śmieje,
Z posoki struga faleni się miesza —
Wszechwładna Roma szaleje.

Głodem i trwogą motłoch trawiony,
Krwią męczenników czołem zbryzganem
U stóp Cezara bijąc pokłony,
Woła: "Circenses et panem!"

Na Koloseum pochodnie płoną,
Pijaną wrzawą huczą igrzyska,
Gladyator kona... Na skroń zbroczoną
Dłoń władcy róże mu ciska.

Gladyator kona... i pierś przebita
Drży pod osłoną skrwawionych tkanin —
To nie Dak hardy, lub dziki Scyta,
Nie! To najemny Rzymianin.

Podniósł gladyator wybladłe skronie,
Błysnął płomieniem wzrok obumarły,
I wyprażyły się drżące dłonie
I sine usta otwarły:

"Biada ci, Rzymie! Ty, co z uśmiechem
Na własnych synów śmierć patrzysz krwawą,
Oszołomiony heter oddechem
I orgii rozpustna wrzawą!,

O, patrycyusze! biada wam, biada!
Spojrzyjcie w przyszłość błędną źrenicą —
Złowróżbnych kruków lecą już stada
Nad zgniłą świata stolicą!

Kiedyś odwieczne pękną łańcuchy.
Kiedyś rachunek zdacie przyszłości
Za zmarnowane ciała i duchy,
Za krew z krwi waszej, kość z kości!

Wtedy wam tłuszcza, rozpaczą wściekła,
Obwieści zemsty wyrok ponury,
Wtedy przejdziecie przez wszystkie piekła,
Przez wszystkich zgryzot tortury.

A ty, z haniebnem podłości piętnem,
Z miedzianem czołem, z twarzą szyderską,
Plebsie, co okiem dziś obojętnem
Siedzisz męczarnię braterską —

Pamiętaj o tem, że, choć dziś świeci
Słońce swobody na twojem niebie.
Jeśli kupieni padną atleci,
Dzień zguby przyjdzie dla ciebie!"

NA SCHYŁKU STULECIA.

O, dziwny wieku, coś wszedł jutrznią krwawą
Nad otrząśniętym z dawnych mętów światem,
Walk tytanicznych ogłuszył go wrzawą
I oplótł skronie bohaterstwa kwiatem,
Wieku, coś czasy miał otworzyć nowe,
Jakeś ty zawiódł sny tłumów tęczowe!

Tyś mi; d zgrzybiałych fałszów być lekarzem,
Jak ten wiek, który przeszedł, był mścicielem,
Tyś miał przed bratniej miłości ołtarzem
Zjednoczyć ludy, związać wspólnym celem
I dać im przyszłość jasną i spokojną —
Tyś je powitał pożogą i wojną.

Nim na błękitach błysło twe zaranie,
Rycerzy ducha poległy tysiące —
Szli oni mężnie nad ciemne otchłanie,
Gdzie płaczą tłumy stęsknione i drżące,
I zapładniali ich pierś marzeń ziarnem.
Mówiąc, że wzejdzie świt na niebie czarnem.
Że wzejdzie świt ów, który ducha zbudzi
I złotym blaskiem cały świat ogarnie,
Da odpoczynek trwożnym sercom ludzi.
Które wiekowe szarpały męczarnie,
I po wybuchu szaleństwa ostatnim,
W jednym uścisku połączy je bratnim.

Przeto szły tłumy z nadzieją i wiarą,
Szły, zapomniawszy o bólach przeżytych,
Śniąc, że tę dobę obumarłą, starą,
Pełną walk smutnych, wiecznie krwi niesytych,
Zakończy jutrznia, wschodząca na niebie —
Tłumy tej jutrzni czekały od ciebie.

I cóż im dałeś? Łzy nowe, ból nowy.
Nowe marzenia, nigdy niespełnione.
Na czoło wianek zawodów cierniowy,
Posępną gorycz w piersi krwią zbroczone,
Bezbarwne życie bez jutra, bez słońca,
W łzach ukrywanych, w tęsknotach bez końca.

O, dziwny wieku! Jeśli z twego łona
Wybuchnie czasem krzyk ducha namiętny,
Ducha, co rwie się, jak lwica więziona,
Wściekły rozpaczą i tęsknotą smętny,
Jeśli go wyda pierś, co bólem dyszy,
To wnet błazeński dzwonek go uciszy.

Fałsz! twoją wiarą, a twym bogiem — złoto
Tych, co śnią jeszcze, zwątpieniem obwijasz,
Wieńczysz skalanych, czystych spychasz w błoto,
W młodzieńczych piersiach marzenia zabijasz!...

Jaki twój zachód będzie smutny, wieku!
Czem świat pożegnasz, gdyś go witał burzą?
Czy sny prześnione ożyją w człowieku?
Czy błękit mroki ciemniejsze zachmurzą?
Wieku, coś serca rwał czerni stęsknionej.
Czem będziesz w dziejów baśni nieskończonej?

Może ty jesteś jako wulkan, wrzący
Lawą, głębiną, ukryta przed okiem,
Który, przez długie stulecia milczący,
W końcu płomiennym wybucha potokiem,
Przetrawia dęby i wypala kwiaty,
Burząc dawniejsze, wznosząc nowe światy...

DEMONY.

I.

Ja go wydrę słonecznej krainie,
Nim zabłyśnie w świetlanych gwiazd wieńcu,
Będę ciało szarpała w dziecinie,
Będę ducha szarpała w młodzieńcu.
Pod naporem żarłocznych mych szponów
Wzniosłych marzeń potarga się przędza,
Ja go wydrę z słonecznych regionów —
Ja potężna! Ja wielka! Ja nędza!

Zdrój porywów olbrzymich wychłepcę
Trosk codziennych zwycięskim pochodem
I do ziemi go wstydem przydepcę,
Ja go spodlę i złamię go głodem.
Mózg mu wyżrę i krew mu wypiję,
Tak jak pisklę w uścisku go zduszę —
I zabiję! zabiję! zabiję
Jego ciało, i serce i duszę!

II.

A gdy krwawej się oprze tej męce,
Pełen dumy, i wzgardy i siły,
Ja piekielnym swym czarem go znęcę,
Wrzącą lawą napełnię mu żyły.
Ciał drgających oślepią go błyski,
Mózg płomienne rozżarza mu słowa,
Aż go porwę w zabójcze uściski,
Ja namiętność! Ja orgii królowa!

Gdy krew młoda powodzią w nim wzbierze,
Gdy się furya w nim ocknie szalona,
On w rozżarte zamieni się zwierzę,
Opleciony w bachantek ramiona.
W piersi żądz mu ohydnych dam żmiję,
Błotem życia splugawię i skruszę —
I zabiję! zabiję! zabiję
Jego ciało, i serce i duszę!

III.

On nie pójdzie na skalne krawędzie,
W blaskach słońca potężne snuć dzieła,
I anielskość swą zgwałci i będzie
Jako gwiazda, co w błoto runęła.
Gdy zatęskni za niebios ojczyzną,
Wąż cynizmu przydusi wspomnienia;
Ja kipiącą go zwalczę trucizną —
Ja alkohol! Ja demon zniszczenia!

Gdy wpierw zgryzot odbiorę go hydrze,
Widm czarownych gdy zwabię obliczeni,
Nic go z wściekłych mych szponów nie wydrze
Mojej grozie nie oprze się niczem.
Myśl, że ginie, w nerw każdy mu wpiję,
Rzucę w czaszkę szaleństwa katusze —
I zabiję! zabiję! zabiję
Jego ciało, i serce i duszę!...

A GDY JUŻ UMRĘ....

A gdy już umrę, to moje ciału
Pośmiertną. i szatą osłońcie biali
I skroń ustrójcie w kwietne spowicia:
Tak mało kwiatów miałem za życia!

A gdy zakończę swe dni tułacze,
Nad moją trumną niech nikt nie płacze,
Wy leż srebrzystych nie lejcie zdroje,
Ale się w pieśni wsłuchajcie moje.

Bo gdy już usnę, dziecko stroskane,
To w moich pieśniach ja zmartwychwstanę;
Dla własnych oczu osnuty mgłami,
Żyć będę z wami i cierpieć z wami!

A gdy już grób mój zapadnie w ziemie.,
Zbudzi się duch ten. co dotąd drzemie;
Za moje pleśni szczere a skromne
O łzy się wasze wtedy upomnę...

BLIZKIEJ ... DALEKIEJ.

BEATRIKS

O, pozwól, droga, że do czarów świata
Znowu stęskniona moja myśl ulata!
O, pozwól, droga, że ten świat zaklęty
Wskrzeszę, nim życia porwą, mnie odmęty!
Nim cię pożegnam, by nie ujrzeć więcej,
Daj mi znów kochać! Daj mi czuć goręcej!

Dziś, gdy się ścieżki już rozeszły nasze,
Płomień swych uczuć przytłumiam i gaszę,
I chcę znieczuleć i duch mój się ludzi,
Że serce uśnie, że się nie obudzi,
I w mojej piersi uśpione, jak w grobie,
Da mi zapomnieć... zapomnieć o tobie!

Da mi zapomnieć!... Jakież straszne słowo!
Chcieć z swej przeszłości wydrzeć baśń tęczowa!
Chcieć, by te życia najpiękniejsze chwile
Pierzchły, jak barwne pierzchają, motyle;
By duszę w chmurnym zostawiły cieniu,
By nie wróciły... nawet we wspomnieniu.

A jednak pragnę!... jednak chcę zapomnieć!
Z marzeń się otrząść, ze snów oprzytomnieć.
A. jednak pragnę! Bo tych wspomnień roje
Tak oplatały biedne serce moje,
Takie w niem krwawe zatopiły szpony,
Że konam z bólu... z tęsknot... z łez... szalony!

Czy ty nie tęsknisz? Powiedz! Czy o zmroku
Nigdy łza żalu nie błyśnie w twem oku?
Czy się nie łudzisz, że tak jest, jak było?
Czy ty nie pragniesz, żeby to wróciło,
To, o czem marzę, jak w stepie wędrowiec
Śni o oazie? Czy nie pragniesz? Powiedz!

Przyjdzie tęsknota!... Siądzie na twym progu,
Pod stopy rzuci garść cierni, garść głogu;
Kędy krok zwrócisz, w ślad za tobą, wionie,
I mgłą przysłoni twoje białe skronie,
I w twego serca zamieszka świątyni
I krew ssać będzie... tak, jak ze mną czyni...

W bezsenne noce, w straszne moje noce,
Gdy, jak przy trupie blask świecy migoce,
Gdy chorych nerwów szamoce mną władza —
 Tysiące myśli czaszkę mi rozsadza,
Ssą mózg, żrą serce myśli te płomienne,
W straszne me noce... w noce me bezsenne...

Wiesz, o czem myslę?... O tem, że Bóg w niebie
Ciebie przeznaczył dla mnie, mnie dla ciebie,
Że wionął na nas boskim swym oddechem, "
Mówiąc: "szczęśliwi bądźcie!..." I z uśmiechem
Patrzył na dzieci rozkochanych dwoje...
I gdzież to szczęście? gdzie to szczęście moje?...

Wiesz, o czem myslę?... O tem, że Bóg w niebie
Chciał, byśmy razem szli po życia glebie,
Byśmy szli razem, siejąc w ziemię czarną,
Ziarno-miłości i nadziel zianiu,
Ula tych, co cierpią, dla tych, co sit; trwożą —
I oto ludzie zepsuli myśl bożą...

Miałaś być dla mnie — tak mi wspólna duchem, —
Miałaś być dla umie aniołem i druhem,
W chwile żywota chmurne, smętne, głuche,
Z ciebiem miał czerpać silę i otuchę —
Bo mękę życia i życia zawiłość
Rozjaśnia miłość... takich, jak ty, miłość !

Los czar ten uniósł, jak wiatr różę polną...
Nawet mi mówić z tubą dziś nie wolno,
Nawet nie wolim patrzeć mi na ciebie
I łkać nie wolno na mych snów pogrzebie, —
Na każdym kroku — widowiska chciwe —
Śledzą mnie uczy... zimne a złośliwe...

O! patrzą na mnie!... Widzowie ciekawi!...
Jakie to śmieszne, gdy się serce krwawi!
Jakie to śmieszne, gdy w życia rozkwicie
Trzeba już przekląć — ludzi nie — lecz życie!
O, tak! od farsy śmieszniejsze daleko!...
Ja sambym śmiał się — tylko... łzy mi cieką...

Bo powiedz sama... cóż mi warte życie,
Gdy moja gwiazda zgasła na błękicie!
Gdy wiem, że dni me będą coraz krwawsze!
Żeś ty stracona dla mnie — i na zawsze!
Gdy w świat mam lecieć, jak ten ptak przelotny,
Taki samotny..... samotny... samotny!.

Sława? I. chociaż moją skroń młodzieńczą.
Tę skroń pieśniarza, kwiatami uwieńczą —
Jeśli uwieńczą, nim w niebieskie progi
Wstąpię. — w tych kwiatach będą ostre głogi...
I duch mój grubszą zaćmi się żałobą;
Jam śnił o sławie podzielonej z tobą".

Więc dla mnie szczęścia niema już w tem życiu.
Po snów przelocie i marzeń rozbiciu;
I dziś jedyny mój ze światem związek:
Wielkie lecz suche słowo: obowiązek!
Więc odtąd pójdę... i bez skargi próżnej,
Ludziom i światu oddać to, com dłużny...

Tylko mi pozwól! o, duchu mój bratni —
Podumać jeszcze, marzyć, raz ostatni
Przyłożyć usta do snów złotych czaszy,
Przypomnieć dzieje tej miłości naszej:
Dzieje tak proste, ot, jak innych tyle...
Zapomnę o nich... wiesz kiedy?... W mogile...

Koniec wersji demonstracyjnej.

ZE WSPOMNIEŃ.

BYLIŚMY DZIEĆMI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZMOWA DUCHÓW.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WYZNANIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LIST.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SKARGA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ODPOWIEDŹ SERCA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO MŁODEJ MATKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KOŁYSANKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

O, NIE UMIERAJ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MIRAŻ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

FOTOGRAFIA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PO ZŁOTYM ŚNIE.

NIEZAPOMNIANEJ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PROŚBA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MÓJ ŚMIECH.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W ROZŁĄCE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Z MOTYWÓW SZOPENA

DZIEŃ SZOPENA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KOŁYSANKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WALC.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAZUREK

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCHERZO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W BŁĘKITACH.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SZKICE Z ZAUŁKÓW.

DZIEWCZĘ Z FACYATKI.

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

Miała dziewczyna sąsiada,
Zaś mieszkał, on naprzeciwko.
Muz był gorliwym czcicielem,
A także panienki z grzywką...

Gdy pisał ody płomienne,
Lub rzeźbi! czule sonety,
W głębokich oczach dziewczyny
Do natchnień szukał podniety.

W majowe, ciche wieczory,
Gdy świat się zdaje być rajem,
Z podniebnych swoich okienek
Patrzyli na siebie wzajem...

Drżały ich serca młodzieńcze,
Zbratane słodką harmonią,
A cynik odwieczny, księżyc,
Na niebie śmiał się z ironią...

III.

Dni przemijają jak chwile
I biega w otchłań przeszłości —
Krótko trwa smutku elegia,
Krótko sielanka miłości!

Skończył się romans poety
Oraz sympatya panienki —
Nazbyt ceniła świecidła
I atłasowe sukienki.

Zaś muza swoich wybrańców
Unosi wprawdzie do nieba,
Daje im skarby fantazyi,
Lecz zato odmawia chleba.

Więc gdy się zjawił kusiciel —
Fabrykant łysy i gruby,
Modniarką z bladym śpiewakiem
Miłosne zerwała śluby...

IV.

Odtąd, gdy ziemię oplotły
Przezrocze zmierzchy wieczorne,
Zaglądał księżyc ciekawy
W pokoje szwaczki wytworne.

Rzucał swe srebrne promienie
Na jedwab i na kryształy,
I w świetne perły zamieniał
Łzy, co w jej oczach błyszczały.

Ona marzyła przy oknie,
Dziwnie żałosna i blada,
I zapatrzona w tę przeszłość,
Co bezpowrotnie przepada.

Przywoływała obrazy,
Co się rozwiały bez śladu,
I łkało serce w jej piersiach,
Pełne goryczy i jadu...

V.

I powróciła po latach
Do swojej cichej facyatki,
Lecz w jej podniebnem okienku
Już białe nie kwitły kwiatki.

Zniknął w szerokim gdzieś świecie
Wybladły sąsiad dziewczyny...
Już dźwięczna piosnka nie płynie,
Złączona z gwarem maszyny...

Małe okienko z przeciwka
W powietrzu zmrokiem osnutem,
Jak smutne oko człowieka,
Patrzy się na nią z wyrzutem.

I jakieś szepty posępne
Prosto do ucha jej płyną:
"Co utonęło w przepaści,
Nie wraca nigdy, dziewczyno!..

STARY AKTOR.

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

I wierność poprzysiągł poezyi...
I został wędrownym aktorem...
Te tłumy, co w dzień nim gardziły,
Porywał i wstrząsał wieczorem.

Wśród zgrai artystów dla chleba,
Na scenie na prędce skleconej,
On kochał, i szalał i konał,
W potężne kreacye wcielony.

Gdy wijąc się; w kurczach śmiertelnych.
Nick wołał: "Uśmiechnij się, królu!"
Dech w piersiach zamierał słuchaczom
I Serca pękały im z bólu.

Drżał teatr od grozy, wiejącej
Z Otella, Makbeta lub Moora...
I kwiatów padały girlandy
Pod stopy tułacza-aktora...

III.

Minęły sceniczne sukcesy,
Przebrzmiała baśń sławy złocista —
W izdebce łaciarza Dratewki
Zamieszkał na starość artysta.

Los-figlarz i ciernie i róże
Pod nogi mu sypał obficie —
Dziś aktor nauczył się łatać
I szewctwem zarabia na życie.

Nie nazbyt sławetny Dratewka
Jest kontent z swojego kamrata:
Miast wglądać w tajniki przyszczypek,
On myślą po niebie gdzieś lata.

Nieświadom jest szewckich zwyczajów
I fachu jest zgoła nieświadom...
"Ot, szkoda! Zmarnował się człowiek!"
Tak mówi Dratewka sąsiadom.

IV.

Przy chwiejnem światełku łojówki
On nieraz przesiedzi noc całą.
Z arcydzieł wielkiego Szekspira
Kreacyę; studyując wspaniała,.

Dratewka po mendlu kufelków
To mruknie, to chrupnie od ucha...
A Makbet spostrzega cień Bańka,
A Hamlet szyderstwem wybucha.

Jak czarem, kolejno się zmienia
Podstrysze łaciarza prostacie:
Park... cisza... szept tęskny Romea...
Pustkowie... pioruny... Lir pioruny...

Szewc-aktor z orszakiem widziadeł
Odprawia nadziemskie wędrówki...
Wiatr z jękiem uderza w okienko,
Migoce światełku łojówki...

V.

Gdy w brudnej izdebce pod strychem
Rozgoszczą się mroki wieczora,
Dratewka, utracyusz i birbant.
Do knajpki wyciąga aktora.

Po trzecim kufelku bawara,
Po "gorzkiej," "miętowej" i "czystej,"
Twarzyczka wędrownej Ofelii
Połyska przed okiem artysty.

Zbyt krótko się Hamlet napawał
Miłości tej błędnym ognikiem:
Ofelia nie zgasła w szaleństwie,
Lecz zato uciekła z kupczykiem.

I z oczu sennego aktora
Do kufla dwie słone łzy biegą...
Dratewka go budzi kułakiem:
"Hej! Pora do domu, kolego!..."

VI.

W ubogiej izdebce pod strychem
Dobiegło to życie do końca...
I skonał wędrowny artysta,
Wołając: "Do słońca! Do słońca!"

Tak z żalu pił majster Dratewka,
Aż dostał gorączki i chrypki...
Do butów zmarłego ostatnie
"Na urząd" dorobił przyszczypki...

Za trumną aktora-tułacza
Szło czterech kolegów łaciarza,
Garść ziemi cisnęli do grobu
I poszli do knajpy z cmentarza.

Po piątym kufelku bawara
Rzekł majster, ścierając łzę z powiek:
"To partacz był, panie, nie łaciarz!
Ot, szkoda! Zmarnował się człowiek!"

RYNEK STAROMIEJSKI.

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

Ledwie słońce przetrze oczy
I na stare zerknie mury,
W rynku siedzą już przekupki
I ładowne stoją fury.

Ta swój towar ma na wozie,
Ten się rozparł przy kramiku
(Wszyscy byli wprzód "na rożku",
Łyknąć "blaszkę" alembiku).

W starym rynku coraz ludniej,
Targ ożywia się pomału —
Kędy spojrzeć, pełno warzyw.
Mięsa, chleba i nabiału.

Woń surowizn, głosy kłótni
Na wietrzyka mkną podmuchu;
Słońce sypie blaski złote
Na ten obraz, pełen ruchu.

III.

Tłusty majster do warsztatu
Niesie w flaszce przedni trunek;
Że chłopakom nie dowierza.
Sam załatwił ten sprawunek.

Rozczochrany terminator,
Dziecko bruku od kolebki,
Jedząc "zalcka, " biegnie szybko
I podrzuca nogą trepki.

Pod szynkownia, cala w słońcu,
Hogartowska drzemie para —
Ona gruba i czerwona.
On wyżółkły, gdyby mara.

Wśród gawiedzi ożywionej
Dziwnie chmurne błysły lica:
Łzy wstrzymując, do roboty
Idzie głodna wyrobnica.

IV.

Przy kramiku z warzywami
Wre zacięta jakaś sprzeczka —
To z przekupką się targuje
Filuterna mężateczka.

I przekupce i mężatce
Z ust potokiem słowa biega...
Chce nowalia stolarzowa
Ufetować majstra swego.

Fury z drzewem strzeże chłopek,
Ogłupiały w tym rwetesie,
Tuż emeryt wygolony
Dla kanarków siemię niesie.

Ze swem kupnem biedna wdowa
Do facyatki biegnie małej —
Trochę sera, trochę chleba
Dla drobiazgu na dzień cały.

V.

Cichnie rynek staromiejski
I wyludnia się pomału,
Pustoszeją kramy warzyw,
Mięsa, bulek i nabiału.

I przekupki i przekupnie
Znów "na rożek" dążą, miły,
By ochrypłe zwilżyć gardła
I zwabione wzmocnić siły.

Gdzieś pod murem dziad pieśń nuci
I do szynku tęsknie zerka,
Gdzieś popsuta katarynka
Gra mazura, czy oberka.

Z okien domów staroświeckich
Warsztatowe płyną echa,
Złote słońce z jasnych niebios
Dobrodusznie się uśmiecha.

TRZY BOGINIE

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

Przyjaciółką nierozłącznej pary
Jest garbata panna Domicela —
Na wotywę w trzy co dzień do fary,
W trzy na sumę chodzą co niedziela.
Z miną wdzięczną i dziewiczo skromną
Siadły w ławie, co ołtarza blizka,
Każda księgę rozkłada ogromną.
Okulary każda na nos wciska.

Gdy zamilkną organy w świątyni,
Gdy ostatnie księdza cichną słowa,
Trójka panien mały spacer czyni,
Nim nadejdzie pora obiadowa.
Drepcą z pompą, ubrane od święta,
Jak przekupki językami mielą...
"Punkt o czwartej! Niech pani pamięta!
Będzie placek, panno Domicelo!..."

Domicela o godzinie czwartej
Na panieński śpieszy podwieczorek;
Nim zakipi kawka, wróży z karty,
Lub nowinek wysypuje worek.
Panna Ewa urząd ma kawiarki —
W filiżanki leje nektar słodki;
Niknie kawa, znikają sucharki
I kursują staromiejskie plotki...

III.

Choć na zbytki fundusz nie pozwala.
Trzy boginie biedy nie zaznały:
Mają w banku Ewa i Rozalia
Po rodzicach mająteczek mały.
Domicela robi sztuczne kwiatki
(Takich kwiatków poszukaj ze świecą!),
Czasem skroi suknię dla sąsiadki,
Czasem z haftu kapnie jej co nieco...

Gdy Warszawę senny zmrok zalewa,
"Domcia" drepce spędzić rekreacyą:
Na Zapiecku Rozalia i Ewa
Z apetyczną czekają kolacyą.
Do kabały skłonność mając wielką,
Po kolacyi stawiają pasyanse,
Lub przy lampie z zieloną umbrelką
Staroświeckie czytają romanse.

Dawno z marzeń rozstawszy się czarem,
Od trosk wolne i światowej pychy,
W starej farze i w mieszkanku starem
Trzy staruszki wiodą żywot cichy.
Czy świat srebrzy zima, jędza siwa.
Czy z pod śniegu pierwszy kwiat wyrasta.
Jednakowo dzień po dniu upływa
Starym pannom ze Starego Miasta...

IV.

Gdy noc letnia blaski śle wspaniale,
Gdy w dal srebrną pierzchną dzienne gwary
Z ganku panien na podwórko małe
Mknie śpiew czuły z tonami gitary.
Pośród murów odzywa się echem
Stara piosnka, pełna melancholii...
Dwie staruszki słuchają z uśmiechem,
Uśmiech w łzy się zamienia powoli.

I wspomina Ewa i Rozalia
Pierwszych wzruszeń, pierwszych marzeń kitka..
Wszystko niszczy bystra czasu fala,
Nie oszczędza najmilszego kwiatka.
I wspomina Ewa i Rozalia
Groby, które wiosna zazielenia...
Wszystko niszczy bystra czasu fala.
Tylko smętne zostawia wspomnienia.

"Domcia" z kąta sięga w dal oczyma,
Wielki ból się w piersiach jej rozszlochał..
Ona jedna żadnych wspomnień nie ma,
Bo jej tylko nigdy nikt nie kochał.
W monotonnej, szarej przędzy życia
Nie błysnęła żadna nić jaśniejsza —
Najbiedniejsza ona od powicia,
Do mogiły ona najbiedniejsza!...

JASKÓŁKI

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

O zmierzchu w oknie siadali —
On z książką, ona z robótką,
Ćwierkały wtedy jaskółki
Wieczorną piosnkę cichutką.

Pod wpływem ptasiej sielanki
Małżonka brały pokusy:
Na szyjce, oczach i ustach
Gorące składał całusy.

Wśród brudnych murów zaułka
Czar wiosny serca zachwyca
Choć modrych niebios kawałkiem,
Choć srebrnym skrawkiem księżyca.

Więc, chłonąc zapach majowy,
W zgiełkliwem mieście tak rzadki,
Śniło małżeństwo z gniazdeczka
Oraz małżeństwo z facyatki.

III.

Przelata chwila za chwilą,
Jak roje barwnych motyli —
Do gniazdka i na poddasze
Rozkoszni goście przybyli.

Szczebiotem ptasząt lepianka,
Śmiechami brzmiała facyatka —
Jaskółki karmią pisklęta,
Figluje z dzieckiem mężatka.

Gdy z biura biedny urzędnik
Powraca w stronę Zapiecka,
Z daleka widzi już w oknie
Twarz mamy i buzię dziecka.

Jaskółki patrzą, jak sąsiad
Całuje słodkie usteczka —
"Cmok! Cmok!" ulata z facyatki,
"Ćwierk! Ćwierk!" ulata z gniazdeczko.

IV.

Minęła wiosna kwiecista,
Minęło lato po wiośnie —
Maleństwo chore i blade
W kołysce kwili żałośnie.

Z sercem goryczą wezbranem
Matka je tuli do łona
I sama z bólu zamiera,
W gasnące dziecko wpatrzona.

Gdy w oknie staje urzędnik,
Łzy srebrne z oczu mu biega, —
Jaskółki z niemem współczuciem
Podnoszą główki do niego.

I patrzą, jakby pytały.
Za buzią stęsknione miłą:
"Powiedz nam, powiedz, sąsiedzie,
Co to się u was zrobiło?"

V.

Tak blado słonko połyska
Z błękitnych niebios namiotu —
Jaskółki z gniazdka pod oknem
Już się zbierają do lotu.

A w oknie nikt się; nie śmieje,
Nikt słodkich zaklęć nie szepce —
I dziwnie smutno w gniazdeczku
I dziwnie smutno w izdebce.

Aż kiedyś w ranek jesienny,
Ostatnia lśniący pogoda,
Wynieśli w białych trumienkach
I dziecko i matkę młodo,.

Jaskółki tonią, lazurów
Za morze chyżym mknąc lotem,
Umarła swoją sąsiadkę
Żegnały cichym szczebiotem.

VI.

Znów wiosna blaskiem i wonią
Wionęła w miejski zaułek —
Do swego gniazdka pod oknem
Wróciła para jaskółek.

"Ćwierk! Ćwierk! Dzień dobry, sąsiedzie
Ćwierk! Cwierk! Czyś tęsknił za nami?"
I pustej celi mieszkaniec
Powitał ptaszęta łzami.

A kiedy w gniazdku wieczorem
Jaskółcza brzmiała rozmowa,
On szeptał usty drżącemi:
"Gdzież moja przeszłość tęczowa?

Wróciła wiosna i kwiaty,
Z za morza ptaki wróciły...
I tylko moi najdrożsi
Nie wstaną z zimnej mogiły..."

"POD SYRENĄ."

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

Właścicielka, co ma z dawna
Nazwę "ciotki Magdaleny, "
Nie odznacza się zupełnie
Podobieństwem do syreny.

Zato kuchnię jadłodajni
Reklamuje świetnie ona:
Tryska zdrowie z jej postaci,
Jest pękata i czerwona.

Do obsługi licznych gości
Są W zakładzie dwie dziewice —
Obie pulchne mają kształty,
Oraz wdzięczne mają lice.

Znajomemu kundmanowi
Dając kufel pełen trunku,
Nie obrażą się za uścisk,
Nie odmówią pocałunku.

III.

Wieczór miasto mgłą otula,
Bladem światłem gaz się pali —
W jadłodajni "Pod syrena "
Siedzą tłumnie goście stali.

Brzęczą kufle i kieliszki.
Wre gawędka ożywiona,
W kłębach dymu połyskuje
Gospodyni twarz czerwona.

Przy stolikach ciągną piwo
Staromiejskie przednie typy.
Na ulicę płyną śmiechy
i rubaszne mkną dowcipy.

Wśród kundmanów się krzątają
Dwie dziewice, dwie syreny,
A na wszystkich patrzy czujnie
Oko "ciotki Magdaleny. "

IV.

Już. dwunasta na zegarze,
W knajpce z wolna lampy gasną,
W głowach gości z "Pod syreny"
Także nie jest bardzo jasno.

Nawpół drzemiąc przy stolikach,
Siedzą, szewcy i stolarze,
W rembrandtowskich toną cieniach
Chwiejne głowy, senne twarze.

Za bufetem gospodyni
Zysk oblicza całodzienny,
W kącie izby sam do siebie
Jakiś kundman mówi senny.

Już ostatni gość się żegna
Z grubą "ciotką Magdaleną..."
Jutro wszyscy przyjdą znowu
Pić i gadać "Pod syreną."

NA FACYATCE

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

W jasne poranki z niebios krainy
Zwykle "dzień dobry" daje mi słonko
I stroi główkę mojej jedynej
Blasków koronką.

A kapryśnica buzię zasiania,
Jak senne dziecię oczęta mruży,
Podobna w złotych blaskach świtania
Do barwnej róży.

Zalotne słonko pieści jej usta,
Bierze ją całą w uścisk miłosny,
A ona srebrnie śmieje się, pusta,
Żem niezazdrosny.

I przez paluszki patrząc liliowe,
Błękitnooka moja dzieweczka
Do pocałunku swe koralowe
Chyli usteczka.

III.

A gdy nadejdzie szara godzina,
Niewysłowioną tchnąca tęsknotą,
Na mojej piersi składa dziewczyna
Swa główkę złota.

Główkę na piersi składa mi ona,
Szyję otacza rączka jej drżąca.
Tuli się do mnie taka spłoniona,
Taka mdlejąca.

Kędyś tłum chmurny za szczęściem goni,
Kędyś tłum chmurny wre i szaleje —
Nam dobra gwiazda na niebios toni
Wiernie jaśnieje.

Gdzie z długich marzeń nikt nas nie budzi.
Gdzie wielkomiejski gwar nie dolata,
Śnimy we dwoje z dala od ludzi,
Z dala od świata...

IV.

Pod marzącego artysty ręka,
Płaczą, gdzieś skrzypki piosnką Szumana,
I płynie ona w nasze okienko,
W echo rozwiana.

Chora akacya, pod murem schnąca,
Wieczorny pacierz szumi listkami,
Z jasnego nieba tarcza miesiąca
Sypie blaskami.

I w czarodziejski świat ideału
Na skrzydłach marzeń duch tęskny płynie,
By śnić choć chwilkę w gmachach z kryształu,
W cudów krainie.

Cichemi łzami srebrzą, się oczy,
W sercu piosenki wschodzą, jak kwiatki —
Anioł poezyi spływa uroczy
Do mej facyatki.

PIOSNKI POD MUZYKĘ.

KRÓLEWICZ MAJ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MY SIĘ KOCHAMY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

GDYBYM BYŁ PTAKIEM...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NIE BUDŹ SIĘ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POD OKIENKIEM.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

UPOJENIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OSTATNI RAZ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CZY CI SZKODA?

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

UŚMIECHNIJ SIĘ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OSTATNI KWIAT

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŚREDNIOWIECZNE ECHA

GRÓB NAD MORZEM.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŚPIEWAK-ZWYCIĘZCA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NA SKRZYPKACH

PRZYGRYWKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OBEREK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KRAKOWIAK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAZUREK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Z DZIEJÓW ŚWIATA.

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

I zaludniły się oliwne gaje
I zaludniły cyprysowe lasy,
Bóstw wymarzonych orszak dziwnej krasy
Opuścił niebios podbłękitne kraje.
Gdy na szafiry wyszedł księżyc blady,
Rozpustnych faunów wabiły monady
I w dal płynęła cudna pieśń dryady.

Tchnieniem fantazyi zbudzony do życia,
Piękny był świat ten, cały w blaskach, w kwiatach
Bogi po greckich wędrowały chatach,
Swoim czcicielom jawiąc się z ukrycia.
Ze śmiertelnymi wchodziły w zażyłość
I nieraz, czując wrzącej krwi opiłość.
Pięknej dziewczynie bożek dal swą miłość.

Potem wróciły na Olympu szczyty
Starej Hellady bóstwa poetyczne,
W zamian postacie błysły tytaniczne
Z sercem jak dyament, z piersią jak granity.
Z fal Salaminy, z Maratonu pola
Wstała wieczystej sławy aureola,
Co marmurowe skronie ich okola.

A potem zwolna świat ten padał w gruzy,
Hołd rozpasanych orgii dając hydrze,
I stało nad nim z ręką na klepsydrze
Widmo nicości z obliczeni Meduzy.
Więc przypominał dawnych marzeń sploty,
I ku przyszłości pełen był tęsknoty
I z upragnieniem czekał jutrzni złotej.

III.

Przyszła z orszakiem skrzydlatych rycerzy
I z trubadurów miłosną piosenka,
Na ziemię, strojna poezyi sukienką;
Z pogodnych niebios oddech wionął świeży,
Z misternych sklepień gotyckiego tumu,
Wśród hymnów gwaru, wśród modlitwy szumu
Szło ukojenie dla smutnego tłumu.

Była to doba miłości i pieśni.
Błędnych rycerzy, królewien zaklętych,
Pełna uniesień bohaterskich, świętych —
Jak sen młodzieńczy, co sit; prędko prześni.
Na morskiej toni pląsały ondyny,
Młodych wędrowców wśród leśnej gęstwiny
Nęciła piosnka pięknej Meluzyny.

Dumny kochanek brał od swej kochanki
Kwiat róży białej i szedł w świat daleki,
Aby z imieniem jej usnąć na wieki,
Albo zwycięskie przynieść lubej wianki.
Wśród pustyń Azyi, wśród niw Ronsevalu
Padli w koronie z własnej krwi koralu —
Zostały po nich baśnie, pełne żalu.

A później serca zażegły się trwogą —
I były mroki hadesowej nocy,
I fanatyzmu szaleli prorocy
Toporem kata i stosów pożogą.
Więc tłum wzniósł oczy pod niebios namioty,
I śledził w górze srebrnych gwiazd obroty
I z upragnieniem czekał jutrzni złotej.

IV.

I zabłysnęła epoka najnowsza,
Wyczekiwana długo i gorąco.
I rozchmurzyła rzeszę ludów drząca,
Zda się, od innych lepsza i różowsza,
Po latach trwogi, tęsknoty i szalu
Tłum do jasnego dążył ideału,
Pełen młodzieńczej wiary i zapału.

Kult sztuki władał odmłodzonym światem
I wiódł na czystych upojeń wyżyny,
I fantastyczne otwierał krainy,
Strojne poezyi niewiędnącym kwiatem.
Dłóto Anioła, pędzel Rafaela
Były jak nektar, co myśl rozwesela,
A nizkie żądze niszczy i spopiela.

A potem przyszły walki dzikie, krwawe,
Nędza i rozpacz, i krew i płomienie,
Zapanowało ducha odrętwienie
I rozpasanie podniosło swą wrzawę.
Po zmrokach ducha, po orgiach morderstwa
Napoleońskie błysły bohaterstwa,
Potem wiek przyszedł zwątpień i szyderstwa.

Ten wiek dzisiejszy, co serca zakrwawił,
Najdroższy klejnot odbierając — wiarę,
Co z piedestału strącił bogi stare,
A na ich miejsce innych nie postawił.
Przeto w swych piersiach mając bólu groty,
Tłum znów, jak dawniej, pełen jest tęsknoty
I z upragnieniem czeka jutrzni złotej.

MOZAJKA

WIECZORNY ZMROK.

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

Ileż pamiątek, wspomnień ile
Ten zmrok wieczorny budzi w łonie,
Każąc młodzieńcze wzywać chwile,
Każąc w przeszłości patrzeć tonie!
Ileż pamiątek, wspomnień ile
Odnawia rany, co najkrwawsze...
Ach! było kwiatów tyle, tyle!
I zwiędły wszystkie.. I na zawsze!...

Ta, co mi serce oplatała
Anielskich źrenic swych urokiem,
Ta moja cicha, moja biała,
Przed załzawionem staje okiem.
Srebrzystą lilię w włosy wpina,
W twarzy mej topi jasny wzrok —
Wszystko mi, wszystko przypomina
Wieczorny zmrok...

III.

Prześnił się prędko sen świetlany
I los rozdzielił nas na wieki —
I dla tej mojej ukochanej
Jam dzisiaj obcy i daleki.
I nie pamięta może ona
Tych chwil, co znikły w czasu toni,
Kiedy ją białem w swe ramiona,
Gdy dłoń jej drżała w mojej dłoni...

I nie pamięta może ona
Naszej przechadzki przy księżycu...
Z jej ust płynęła pieśń stęskniona,
Jaśniała miłość na jej licu.
Szła jak królewna nimf zaklęta,
Kierując za mną lekki krok —
Najpierwszy uścisk nasz pamięta
Wieczorny zmrok...

IV.

I znów, jak wtedy, ptaszę nuci,
Księżyc błękitną, toń ozłaca,
A młodość przeszła... i nie wróci,
A szczęście znikło... i nie wraca.
Już się skończyły cudne baśnie,
Już się wyprzędła nić złocona —
I zwolna, zwolna serce gaśnie...
I zwolna, zwolna serce kona...

Pragnę, by w chwili niego zgonu
Kończył się cichy dzień majowy,
Niech wieczornego drży głos dzwonu.
Niech sierp zabłyśnie księżycowy.
Wtedy w mem sercu będą cisze,
Weselem jaśnieć będzie wźrok,
Kiedy mnie do snu ukołysze
Wieczorny zmrok.

NA SKRZYDŁACH PIEŚNI

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

W rzymskim cyrku tłum szaleje,
Strojny w blaski, strojny w kwiaty;
Linia niewolnic nagie ciała,
Patrycyuszów lśnią szkarłaty.

Na arenie Scyta kona,
Widowisko kończąc krwawe:
"Moriturus te salutat!
Ave, Caesar! Ave! Ave!"

A w różami zdobnej loży
Pretoryanów strzegą warty
Tyberyusza, co w omdleniu
Śni, na heter łonach wsparty.

I gladyator wchodzi nowy,
By za chwilę paść przebity
Na arenie, obryzganej
Krwią tygrysa i krwią Scyty.

III.

Dumnie płyną fale Renu,
Jakichś tęsknych pełne szmerów —
Na skalistych jego brzegach
Stoją zamki raubritterów.

Dumnie szumią fale Renu,
Niby zwrotkę epopei,
A z daleka wiatr przynosi
Cudne pieśni Lorelei.

W starych zamkach ponad Renem
Śpią rycerze w złotych zbrojach —
O krzyżowych marzą wojnach,
O minionych marzą bojach.

I wybiega giermek z lutnia. —
Twarz ma blada, włos rozwiany,
Patrzy tęsknie w fale Renu,
W Lorelei zakochany.

IV.

Nad "królowa. Adryatyku"
Wszedł marzący księżyc blady —
Czarnowłosy gondoliere
Śpiewa czułe serenady.

A w gondoli śniada Włoszka
O pierś chłopca wsparła głowę —
Przed ich okiem w srebrnym blasku
Lśnią. pałace marmurowe.

Wstaje dawny świat wenecki
Z swym wyniosłym patrycyatem —
Orszak dożów w złotogłowiach.
Orszak dziewcząt, strojnych kwiatem.

Mkną, miłosne barkarole,
Lśnią misterne kolumnady —
Nad "królową Adryatyku"
Wszedł marzący księżyc blady...

DEMON.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Z TRAGIKOMEDYI SERCA

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

Dla niej zrzekł się bez skargi przyszłości uroczej,
Dla niej rzucił rodzinę, i sztukę i sławę,
Bo go czarem urzekły jej głębokie oczy,
Chwilami tak płomienne, chwilami tak łzawe!

I nie rwał się już duchem do cudów krainy
I gwiazdy swej nie szukał na nieba błękicie,
Tylko u drobnych nóżek tej swojej jedynej
Chciał o świecie zapomnieć i przemarzyć życie.

Zaś w miłości tej nimfy dziwny był demonizm —
Jak wampir krew mu ssały dzikie jej pieszczoty;
Z tej przyczyny popełnił wielki anachronizm
I, jak śmieszny romantyk, umarł na suchoty.

A ona rzekła wtedy: "Ten, kto śni i marzy,
Najlepszą rzecz uczyni, lokując się w niebie..."
I rada, że w żałobie bardzo jej do twarzy,
Była z nowym kochankiem na jego pogrzebie...

III.

Szczęśliwi wiosną serca i młodości wiosną,
Śnili o wspólnej doli w rozkoszach, czy w trudzie —
Ale nie wszystkie kwiaty wschodzące wyrosną,
Tak, jak nie wszystkim snom się dają spełnić... ludzie.

I dwojgu tych dusz bliźnich (któż zgadnie dlaczego?)
Los dawne złote słońce chmurami ocienił...
Więc ona — bez miłości — wyszła za innego,
A on — z rozdartem sercem — z inną się ożenił.

I dziś, gdy się spotkają już jak obcy zgoła,
Choć w piersiach tęskne serce silniej im uderza,
On zda się nie pamiętać, że swego anioła
Widział w niej, tak jak ona w nim swego rycerza.

I dziś, gdy żadnej dla nich nadziei już niema,
Gdy się szczęście tak blizkie na wieki rozwiało,
Cierpią., milcząc... i tylko niekiedy oczyma
Pyta jedno drugiego: "Czemu sit; tak stało?...

IV.

Zakochał się na zabój w dziewczynie z facyatki.
Co miała piękne serce, choć pokłute raczki...
Jak w typowej sielance, przynosi! jej kwiatki
I nawet chciał z nią ślubne zamienić obrączki.

Że jednak stały "związek z "tej sfery" dziewczyna
Mógłby zwichnąć karyerę młodemu poecie,
Więc tak zwany rozsądek, do współki z rodzina,
Kadził mu szukać żony w solidniejszym świecie.

Kto szuka, pewnie znajdzie... Wśród finansów świata
Znalazł gąskę, gotowa z wieszczem wejść w zamężcie:
Zyskał w niej przedni portret małżonki Sokrata,
Gdy tamtaby mu wniosła, miast posagu, szczęście.

Dziś poświęciłby wszystko, byle niepowrotny
Czar nanowo snuć jęła dłoń życiowych prządek,
Gdy w wytwornych pokojach, chmurny i samotny,
Myśli... że dziwnie głupi jest ludzki "rozsądek..."

TRZY CHWILE

I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

Po długich pięciu latach dawne swoje bóstwo
Ujrzał nad brzegiem morza (było to w Ostendzie);
Dokoła niej się snuło wielbicieli mnóstwo,
Zaś ona miała wszystkich w jednakowym względzie —
Każdy dostał swój uśmiech, każdy uścisk rączki,
Z boku ziewał posiadacz jej ślubnej obrączki.

Był to zacny filister z nieco pustą głową,
W tuszę, w złoto, a także w podagrę zasobny;
Na świat, jak optymista, poglądał różowo
(Przyczyniał się do tego majątek nie drobny),
Dysputował z kucharzem i układał "menu,"
I powszechny obudzał podziw... przy jedzeniu.

Zbliży! się do swej donny adorator były,
Witając ją ukłonem oraz komplimentem;
Otrzymał, tak jak inni, w zamian uśmiech miły
(Czar ich wspólnych uniesień rozwiał się ze szczętem),
Flirtował, jak jej czułych satelitów roje,
A potem: "Pani!" "Panie..." — Ot, światowców dwoje...

III.

I spotkali się znowu po czterdziestu latach
W tym samym wonnym sadzie, w tej samej altance...
Był wieczór, w górze słońce konało w szkarłatach,
Gdy siadł dawny kochanek przy dawnej kochance,
I myśli do rozmowy szukając wciąż w głowie,
Spytał wreszcie z uśmiechem: "Jakże pani zdrowie?"

Chętnie się dala babcia skłonić do gawędki
Na temat: jako zdrowie to rzecz najcenniejsza.
Ona ma kłucie w boku, on ma oddech prędki...
Ach! dawniej była pora jaśniejsza, piękniejsza...
I raz już zabłądziwszy na przeszłości cmentarz,
Jęli pytać się wzajem: "Pamiętasz?" "Pamiętasz?"

Potem wionął wiatr chłodny, — więc staruszka, dbała
O zdrowie towarzysza, jako też o własne.
Wspierając się na kiju, z ławki ciężko wstała.
Zwróciła na sąsiada swe źrenice jasne
I rzekła: "Czas do domu, wilgoci się boję...
Napijem się rumianku..." — Ot, staruszków dwoje...

OSTATNI LISI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TY JEDNA

BLIZKIEJ... DALEKIEJ...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

GONDOLIERA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Z MOTYWÓW WIOSENNYCH.

 I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

Świąteczna szatę wzięło miasto całe,
W złocistych blaskach lśnią kamienic skronie
Gdzie na Powiślu stoją domki małe,
Biegną ożywcze z łąk zarzecznych wonie,
I dzieci, zimą wśród ścian brudnych schnące,
Uśmiechem zieleń witają i słońce.

Na Starem-Mieście, stęskniony do wiosny,
Wybladły student patrzy w dal z okienka,
O piętro niżej tęsknoty miłosnej
Sentymentalna rozbrzmiewa piosenka —
I chłopcu, w cudne wsłuchanemu pieśnie,
Sny brylantowe marzą, się, jak we śnie.

A gdy nad miastem wzejdzie księżyc blady,
Kiedy latarnie zapłoną gazowe,
Zda się, że błądzą w ulicach dryady,
Zda się, że dźwięki jakieś drzą, echowe...
Po skwerach szepczą, zakochane pary —
To noc i wiosna czynią swoje czary.

III.

A tam daleko, za wiślaną tonią,
Gdzie łąki leżą, gdzie lasy czernieją,
Wilgotna ziemia bucha krzepką wonią
I gwiazd oczyma błękity się śmieją,
W wieśniaczych chatach błyskają ogniki
I słychać z karczmy dźwięk skocznej muzyki.

Słońce w czerwieni na zachodzie kona,
Z przeciwnej strony wstaje pełnia blada,
Gdzieniegdzie piosnka popłynie stęskniona,
Gdzieniegdzie śmiechu zadźwięczy kaskada,
Drzew wierzchołkami cichy wiatr kołysze
I gwarem wiosny cała wioska dysze.

A potem drzemią i ludzie i niwy,
Kiedy na ziemię głucha noc zapada,
Tylko bór gwarzy, niby starzec siwy,
Tylko na Wiśle fala z fala, gada,
I w nocnej ciszy te glosy natury
Płyną w dni srebrną, jak anielskie chóry...

PAMIĘTASZ TY?

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MORITURUS.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PAMIĘCI PRZYJACIELA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

GDZIE JA CIĘ ZNAJDĘ?

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BAŚŃ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NAD GROBAMI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NIE ZAPOMINAJ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MÓWIĄ MI LUDZIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej