Andrzej Niemojewski

POEZJE PROZĄ

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

HABDANK.

RETMAN.

HELOTKA.

PIDOMI.

OGŁOSZENIE.

NAD BRZEGAMI DUNAJCA

PALI SIĘ!

BAJKA NOWOROCZNA.

POEZJE PROZĄ

(Obrazy)

Niemojewski Andrzej

HABDANK.

Czerwień zachodu pali się na wodach Regnicy.

Słońce chyląc ognistą skroń nurza się w purpurowych tumanach mgieł niby w obłocznem morzu krwi.

Bo krew wszędzie.

Zabarwiła nurty Odry i Łaby, Wisły i Persanty; zbryzgała ziemię morawską, pociekła na czeskiej i szląskiej; lała się ciepłemi potokami śród winnic uherskich i lęch mazowieckich. Więc jakby i w oparach powietrznych unosiła się i słońce gasiła, aby nie przyświecało dłużej straszliwej tragedji narodów.

Mgławi się wdali Babigród.

Odblask zachodniej purpury spełza powoli z omszonych czół jego wieżyc; szarzeją tęgie mury bawarskiego zamczyska, bo noc zapada.

Ciągnie tędy Henryk na czele wojska. Walą za nim hufce przetrzebione, złamane. Powracają z Psich pól w łachmanach sławy, strzaskanych pancerzach, zostawiając za sobą klęski.

Krew, pot i kurzawa miesza się na ich zapadłych obliczach. Tam za nimi leżą gromady rycerstwa, stosy trupów; tu sunie wojsko jak orszak mar.

Ciągną hufce bezładnie, dzwoniąc niedołamanemi mieczami. Drżał ongi na dźwięk ich surmy wojennej i Paschalis II-gi i Rzym i kardynałowie. One wkładały cesarską koronę Henrykowi na czoło! Dziś, po nieszczęsnej lidze czeskiej, została ta garść zaledwie, garść niewystarczająca na grabarzy poległego rycerstwa.

Więc — tam — psy wyją pluchając się w krwi...

Rozbite hufce nie zdołały nawet unieść na tarczach trupa sprzymierzonego Świętopełka. Bo Krzywousty był mężem, co na żądany haracz szczerbcem odpowiadał a zdrajców karać nie zaniechał.

On i jego naród, niedawno interdyktem obłożony, niedawno jeszcze wyklęty, co w pół głowy podgalał na znak hańbiącej pokuty, teraz miecz podnosi dwusieczny niby gniewny archanioł!

Hufce Henrykowe wstępują przez bramy na dziedziniec bawarskiego zamczyska. Mijają świątnicę, przed której progiem stoi w nocnej pomroce olbrzymi posąg Czernoboha z runicznym napisem w słowiańskim języku na bazaltowej podstawie. Zapomnieli go zwalić rzymscy kapłani.

Więc patrzy on bóg na tłumiące się dołem szeregi, groźny, niemy, jak gdyby świadczył tu, w grodzie Baba, o czasach prasłowiańskich.

Kroczy cesarz Henryk po kamiennych wschodach, mija przedsionki, spieszy do skarbca. Rycerstwo przyświeca mu trzaskąjącemi łuczywami; on siada na tronie, aby przyjąć poselstwo lechickie.

A kołem stają biskupi w infułach złocistych, do stóp spływających litych kapach; dzierżą srebrne pastorały w poświęconej dłoni.

Odchylono wieka skrzyń skarbcowych; Henryk spogląda na góry mieniącego się złota.

On... dziś zwalczony, dziś na pół złamany... ale rozporządza bogactwy tych skrzyń, z których wysypią się nowe hufce...

Co pocznie to rycerstwo polańskie, posiadające li pasieki, lemiesze i szczerbce?!

Oto stają przed nim posłowie zagonowego narodu w pancerzach zardzewiałych, zdartych płaszczach na szerokich barkach ziemiańskich, wspierający spracowane dłonie na mieczach-piorunach. Siwe, nieczesane brody opadają aż do rzemiennych pasów, spiętych klamrami z żelaza.

A na przedzie sędziwy Jan z Góry, najstarszy poseł, patrjarcha polański. Czeka spokojnie, niezmięszany przepychem walącej się potęgi, bogatemi szaty dworactwa, blaskiem, co bije z uchylonych skrzyń.

Cesarz powstał z tronu, dumnie starców czołem powitał, uśmiechnął się i jął mówić.

Wyliczał swoje dziedzictwa i państwa podległe i ziemie ujarzmione i narody pokłon mu bijące.

Wyliczał nieszczęścia bolesławowe, lata jego nadaremnych zabiegów, zdrady wójtów grodzkich, ubóstwo księcia-karła.

I ważąc wymownie przyszłe losy dwóch krain na szalach słów dobranych, wzniósł rękę z tryumfem w kierunku odemkniętych skrzyń swych niewyczerpanych bogactw.

Wtedy on stary Jan z Góry w odpowiedzi zerwał kosztowny pierścień z palca, a rzucając go do skarbca henrykowego zawołał gromkim głosem:

— Złoto do złota!

— Hab' Dank — odparł cesarz, opuszczając zasępiające się czoło....

Powiały dziejów wichry.

* * *

Czerwień zachodu pali się na nurtach Warty.

Słońce, niskie w zachodzie, pławi gasnącą skroń w głębi czerniejących borów.

Ostatnie odbłyski purpurowe padają na szyby okien pałacowych. Szumiących topól zielony wieniec okala rozległy dziedziniec, gdzie tłumi się wiejska gromada.

Poszepty jak fale przebiegają po cisnącej się ciżbie aż tam do schodów marmurowych, do ganku omajonego bluszczami, gdzie stół papierami zarzucony, gdzie czterech urzędników w obcisłych mundurach i szpadach u boku zapisuje stemplowane foljały.

Gdzie duma na uboczu młody wnuk wojewódzki, blady nieco, niespokojnie pocierający drżącą dłonią zasępione czoło.

— Nie opuszczaj nas!... — szemrają tłumy wyciągając ręce w stronę pałacu, kolebki wojewodów, kasztelanów, hetmanów, biskupów....

Uśmiechnął się starszy urzędnik. Położył pióro, powstał, zapiął mundur na mosiężne guziki i skinął na czekających opodal żandarmów.

Stawili natychmiast przy drugim stole ciężką, kutą skrzynię; uchylili wieka i poczęli sypać na stół dukaty, brzęcząc złotem i szablami.

Zapłonęły źrenice prawnukowi lemieszowych władyków; powstał z miejsca targając wąs.

— Nie opuszczaj nas!... — zaszumiały tłumy a za nimi złotokłose dziedziny i bory głębokie.

Urzędnik sypał złoto na stół, więcej i więcej, stosy gwiazd....

Młody pan mierzył okiem górę rosnącą pod ręką urzędnika brandenburskiego; twarz jego mieniła się jak ten kruszec szlachetny.

I zabrzmiało raz ostatni z dołu: "Nie opuszczaj nas!"...

Urzędnik dosypał do końca; wyprostował się, uśmiechnął zwycięsko, a rzucając obie dłonie w kierunku złota, zawołał:

— Bierz pan — to twoje!

— Hab' Dank... — odparł potomek Jana z Góry, zgarniając ramieniem górę gwiazd teutońskich.

RETMAN.

Gwiazda przystani rewelskiej blado błyszczy przez nocne mgły na burzliwym brzegu. Wiatr ramieniem olbrzyma przewala kurhany fal, morze z wściekłością uderza o piętrzące się skały wybrzeża. Ale ani wiatr, ani ciemność, ani rozdąsany. Bałtyk nie powstrzymają szalonego Tomy. Opuszcza on chatę nadbrzeżną, ukrytą w załomie skał, całuje swą młodą Anetę, skacze do śmigłej łódki i sunie w kierunku, skąd przed chwilą się rozległ sygnał trwogi.

Aneta odprowadza go w milczeniu aż do zatoki, pomaga zepchnąć łódkę na burzliwe morze, podaje wiosła; a gdy retman odbije, gdy go porwą fale w swój taniec, wtedy młoda kobieta z ręką u czoła stoi i długo jeszcze spogląda za odjeżdżającym.

Gdy powraca do chaty zastaje w niej kilku rybaków wychwalających szalonego Tomę, który jeden jedyny dotąd podobno nie widział jeszcze "latającego holendra", widma przestrogi, znaku zaguby. Zastaje również młodych agentów niemieckich domów handlowych, co przyszli oczekiwać na przybycie swych statków i tymczasem, gdy retman szaleniec walczy z morzem, próbują szczęścia u pięknej Anety.

Aneta krząta się, załatwia sprawy rnęża a następnie osobistych interesantów za drzwi wyrzuca. Dokłada do ogniska suchych gałązek, warzy strawę, wzdycha od czasu do czasu. Markotno jej. Zdejmuje spódniczkę kolorową, kładzie się do łóżka. Ale nad rankiem, zanim różowa zorza opromieni wschodni kraj nieba i wód, już Aneta stoi na muszlach i piaskach wybrzeża, już z ręką u czoła śledzi fale i za ich białemi grzywami szuka ukochanego Tomy....

— Ha, to on!

Retman łódką niby igłą. czarną przeszywa strzępiące się morza łachmany. Ile razy łódź wbiegnie na szmaragdowe wzgórze wodne, mieniące się u szczytu białym pian kwieciem — to ścieg łódki retmana.

Już wiatr noc przeszalał i legł wyczerpany na wodach. Wody układają się niby znużone ogary po długiej gonitwie, dysząc i sapiąc coraz słabiej. Słońce promieniami ciepłemi spędza tumany z błękitnej drogi dziennej. Toma dobija do brzegu i całuje swą ukochaną, śliczną Anetę.

Przeprowadził przez pasma podwodnych skał okręt niemiecki, ocalił ludzi i ładunek. Nieznany bohater, cichy pracownik, estończyk wzgardzony, wraca teraz do swej ubogiej chaty, by przespać dzień, jeśli go nie zbudzi nowy sygnał.

A niemiecki parowiec dumnie wywiesza flagę w przystani estońskiej, zapuszcza kotwicę, bogaty towar przewozi do składów. Setki kupców czekają tam z trzosami. Żeglarze zapalają lulki, gwarzą przy kuflach, sprzedają i kupują, napełniają kieszenie złotem. On — biedny Toma — przez całe życie nie zbierze nawet połowy ich dziennego dochodu. Ale bo też Toma nie jest niemcem!

Pierwsi rywale Tomy przybyli w te strony przed siedmiu wiekami. Nosili wtedy żelazne pancerze, czarny krzyż na białym płaszczu i różaniec zadzierzgnięty o rzemienie miecza. Śpiewali niezrozumiałym językiem hymny w kołybańskiej katedrze a nocą porywali śliczne Anety. Lecz po stu latach, wyparci przez arcybiskupa rygskiego, poszli za czudskie jezioro i tam nową katedrę zbudowali.

Pioruny czasu biły wprawdzie w te gmachy gotyckie, ale ich nie rozwaliły. Wtedy nawy wojsk obcych jęły przechodzić przez kraj, jak gdyby Bałtyk z brzegów wystąpił i świat chciał zatopić. Niejeden Toma uciekał ze swą Anetą do ciemnych borów, gdzie nikt prócz łosi dotąd nie mieszkał i gdzie w leśnych jeziorkach tylko sarny się przeglądały.

Katedry później legły niby zwalone na wznak komtury. Zaroili się kupcy niemieccy, siekierami wytłukli bory, pozakładali fermy. Poprzybierali tytuły baronów a Tomom kazali rżnąć pługiem soczystą glebę inflantską, ślicznym Anetom tkać po nocach cienkie płótna. I kiedy Chińczycy z niemcami wojowali o kodeksy, Ruś z polakami o wyznania, kroplistą posoką zalewały się wzgardzone tłumy Tomów, Anety zaś dostarczały baronom robotników krwi lepszej, na pół niemieckiej. A kiedy przed ćwierć wiekiem od Wołgi do Wisły, od Białego do Czarnego morza nadawano własność ziemską, kiedy i rusin i mazur i litwin już własną glebę orać poczęli, baroni pomorscy wzgardzonym Tomom wypłatali prawdziwe prima aprilis: jakoś tak to zrobili, że wolno im było w dowód łaski brać fermy w dzierżawę, lub — ratować bogate statki niemieckie u bram portów na łodziach retmańskich. Anety zaś odgrywały dalej role kochanek minorum gentium, wyjątkowo tylko wolno im było wyrzucać za drzwi natrętnych agentów handlowych.

— Psia dola! — mawiał w chwilach melancholji Toma, gdyż w ogóle melancholja nie czepiała się jego duszy. Nie było na to czasu. Toma musiał wciąż myśleć o wiośle, lub o tem, jak w danym wypadku "brać falę". Marzył i on, ale najzwyklej o tem, by się raz przecie wyspać porządnie; pracy był nawał. Żalił się także, jeżeli w ogóle kiedykolwiek się żalił, że potomka niema.

Aneta odpowiadała na to zazwyczaj:

— Ot, o jeden kłopot mniej. Ale skrycie i ona tęskniła za dziecięciem. Ilekroć zaś Toma na noc w chacie zostawał, sama najstaranniej poprawiała mu łoże, zaścielała białe prześcieradła, wybijała poduszkę. Wtedy bowiem przytulała się do boku ukochanego męża.

Wicher za oknami wyjący nie przerażał jej wówczas. Wszakże Toma był przy niej! A gdy retman przez sen chrapnął jak Bałtyk, Aneta uśmiechała się, okrywała męża derą i przykładając zarumieniony policzek do jego ogorzałej twarzy spokojnie usypiała. Snu jej nie przerywały dalekie sygnały morskie.

Lecz jednej takiej nocy, gdy na tle ciszy rozlegały się w chacie jedynie równomierne tętna oddechów Tomy i Anety, silniej niż zwykle zagrzmiał orkan i Bałtyk szaleć począł, jak gdyby się wściekł. Wicher pospuszczał ze smyczy wszystkie swoje brytany. Fale najeżyły swe grzbiety i ruszyły do szturmu, na skaliste wybrzeże. Zdawało się, że morze zetrze odwieczną granicę wód i ziemi.

Rybacy powybiegali z chat i zalegli nadbrzeżne wzgórza. Nie było nic widać. Noc czarna ryczała burzą, a Bałtyk ukryty w ciemnościach skowyczał jak stado hyen przedpotopowych.

Nagle błyskawica rozdarła niebo i oślepiająca jasność oświeciła prolog morskiego dramatu.

Ujrzano parowiec, który w walce rozpaczliwej z falami usiłował opłynąć cypel zatoki. Znajdował się między dwoma pasmami skał podwodnych. Pierwszy zły powiew lub nieumiejętny ruch sternika mogły pchnąć statek na rafę granitową.

Zahuczał strzał armatni.

— Potopią się Niemcy jak myszy w klatce — zawołał jeden z rybaków, śledząc przy świetle błyskawic ruchy parowca.

— Lecą jak ślepi na skały!

— Zawracają na pełne morze....

— Ha, tam ławice!

— Nie znają drogi....

Parowiec zaczął dawać sygnały piszczałkowe. Wzywał retmana.

— Ale, ba! — odezwał się stary, doświadczony rybak — któżby odważył się popłynąć na śmierć oczywistą!

— Nawet szalony Toma nie uczyniłby tego. Pierwsza grzywiasta fala łódź zaleje.

— A jednak to ludzie, giną — szepnął któryś z rybaków.

Nowa błyskawica oświeciła tragedję Bałtyku. Maszty parowca były już zrąbane, komin zgięty. Nieopisane zamięszanie panowało na pokładzie. Załoga kłębiła się jak robactwo, parte ze wszech stron przez stado wilków morskich, wdzierających się na pokład, kąsających liny i boki parowego jelenia. On się zanurzał w głębie wód, szamotał i rwał, dysząc ciężko przez komin.

— Ho, retman! — zabrzmiał nagle donośny

Był to, głos nadbiegającego agenta niemca. Toma stał już na brzegu.

— Szalony, szalony! — wołano.

— Phi, phi! On z djabłem trzyma!... Sama Aneta wiosło mu podaje.

— A widzicie jak ten - niemiec umizga się do Anety?... Ho, ho! Kiedy kłopot to do Tomy....

— Ten Toma chyba nigdy nie. ujrzy "latającego holendra "!...

Na to słowo zadrżeli rybacy i oczy swe skierowali ku huczącemu morzu, azali tam w istocie nie płynie statek z czarnemi żaglami, bez załogi, wprost przeciw wichrom.

— Retman już śmiga po falach! — zawrzały okrzyki.

— Zachwiał się....

— To zły znak!

— Już sunie dalej....

— A szczęść ci Boże, szalony człowieku! Lecisz niemcom na ratunek; byle ci się tylko wywdzięczyli, jeśli nie zatoniesz w tem piekle dzisiejszem.

Aneta stała na brzegu spokojna, milcząca. Jedną, rękę założyła pod fartuszek, drugą trzymała u czoła patrząc za mężem.

Stał przy niej i nśmiechał się do niej zalotnie agent niemiecki.

Betman ślizgał się po grzbietach fal jak węgorz. Łódka jego niekiedy wystrzeliła nad wody, znowu znikała na długo, aż wypływała o wiele dalej, szarzejąc, ciemniejąc.

Rybacy zatamowali w piersi oddechy. Chylili się oni naprzód chcąc przebić okiem grubą pomrokę. Olśniewające błyskawice ukazywały im śmiałego retmana jak się posuwał dalej i dalej.

— Parowiec przestał dawać hasła — zawołał któryś z rybaków. Znać spostrzeżono Tomę.

— Na rufie stanął majtek z pękiem lin w pogotowiu.

— Zmiotła go fala!

— Ba! drugi staje na posterunku.... Bałwany huczały coraz straszliwiej.

— Rzucono linę !

— Toma wpadł do wody!...

Aneta zadrzała. Niemiecki agent szepnął jej do ucha:

— W razie nieszczęścia wdowie sto pruskich talarów....

— Toma uchwycił linę, ciągną go na pokład!

— Tłuką go fale, on nie wytrzyma....

— Już się winduje na statek....

W tej właśnie chwili straszliwy orkan zatrzymał się i nastała przez kilka chwil przerażająca cisza. Lecz natychmiast huknął on tak straszliwą zawieją, że fale wzniosły się na kilka sążni, stoczyły w potworne wzgórze i popędziły w odwrotnym kierunku.

Krzyk przerażenia dobył się z piersi rybaków. Parowiec zrobił jakiś fatalny obrót. Czub jego wzniósł się do góry, tył pozostał w głębi.... A rozjuszone fale poczęły teraz wtaczać się nań z podwójną zaciętością. Uderzały z dwóch stron a gdy starły się ze sobą, tytaniczny gmach wodny unosił szczyt pienisty wysoko nad pokładem, nad załogą nieszczęsną, nad Tonią szalonym...

A kiedy rozbite bałwany poczęły odwrót, zgnieciony parowiec ledwie już rąbkiem czarnym wystawał po nad powierzchnię ziejącej otchłani.

Lecz czarne bałwany i teraz jeszcze nie dały za wygraną. Zwarły się powtórnie, a gdy ustąpiły, widać było już tylko morze, kilka desek i głów Mika z wyciągniętemi w powietrze rękami....

Okropne ciemności ogarnęły świat. Już i błyskawice nic nie ukazywały na wrogim widnokręgu.

Omdlałą Anetę przeniósł na rękach młody agent niemiecki do jej wdowiej chaty.

.........................................................................................................................

Gwarne miasto kupieckie siadło na piaskach wybrzeża opierając się plecami o ścianę stał.

Wysoko w górę strzelają ciemne iglice jego przejrzystych wieżyc gotyckich. Niżej kąpią się w blaskach słonecznych i falach barki skrzydlate, białe jak mewy; pałają wstęgi trójbarwne u masztów, przyczepione do warkocza lin. Mieni się przystań blaskami toni morskiej i jasnego nieba.

Na platformie nadbrzeżnej gra muzyka, snują się szesciojęzyczne tłumy marynarzy i kupców, dzwonią szklanki na długich stołach, uśmiechają się pstro przybrane subretki.

Kto powrócił z długiej włóczęgi, przeorał swym statkiem morze, napił się wichrów, nakarmił troską, rad teraz spoczywa, smakuje życia, wspominając z lubością przy szklance i dziewczynie legendy swych tułactw.

A kto wrócił jako rozbitek, zostawiwszy na dnie morza nadzieję i uniósł tylko znękaną duszę z odmętów, ten przychodzi zaczerpnąć w gwarze portowym trochę otuchy, otrzeć się przynajmniej

— Już się winduje na statek....

W tej właśnie chwili straszliwy orkan zatrzymał się i nastała przez kilka chwil przerażająca cisza. Lecz natychmiast huknął on tak straszliwą zawieją, że fale wzniosły się na kilka sążni, stoczyły w potworne wzgórze i popędziły w odwrotnym kierunku.

Krzyk przerażenia dobył się z piersi rybaków. Parowiec zrobił jakiś fatalny obrót. Czub jego wzniósł się do góry, tył pozostał w głębi... A rozjuszone fale poczęły teraz wtaczać się nań z podwójną zaciętością. Uderzały z dwóch stron a gdy starły się ze sobą, tytaniczny gmach wodny unosił szczyt pienisty wysoko nad pokładem, nad załogą nieszczęsną, nad Tonią szalonym...

A kiedy rozbite bałwany poczęły odwrót, zgnieciony parowiec ledwie już rąbkiem czarnym wystawał po nad powierzchnię ziejącej otchłani.

Lecz czarne bałwany i teraz jeszcze nie dały za wygraną. Zwarły się powtórnie, a gdy ustąpiły, widać było już tylko morze, kilka desek i głów kilka z wyciągniętemi w powietrze rękami....

Okropne ciemności ogarnęły świat. Już i błyskawice nic nie ukazywały na wrogim widnokręgu.

Omdlałą Anetę przeniósł na rękach młody agent niemiecki do jej wdowiej chaty.

......................................................................................................................................

Gwarne miasto kupieckie siadło na piaskach wybrzeża opierając się plecami o ścianę skał.

Wysoko w górę strzelają ciemne iglice jego przejrzystych wieżyc gotyckich. Niżej kąpią się w blaskach słonecznych i falach barki skrzydlate, białe jak mewy; pałają wstęgi trójbarwne u masztów, przyczepione do warkocza lin. Mieni się przystań blaskami toni morskiej i jasnego nieba.

Na platformie nadbrzeżnej gra. muzyka, snują się sześciojęzyczne tłumy marynarzy i kupców, dzwonią szklanki na długich stołach, uśmiechają się pstro przybrane subretki.

Kto powrócił z długiej włóczęgi, przeorał swym statkiem morze, napił się wichrów, nakarmił troską, rad teraz spoczywa, smakuje życia, wspominając z lubością przy szklance i dziewczynie legendy swych tułactw.

A kto wrócił jako rozbitek, zostawiwszy na dnie morza nadzieję i uniósł tylko znękaną duszę z odmętów, ten przychodzi zaczerpnąć w gwarze portowym trochę otuchy, otrzeć się przynajmniej

O ludzi w przyszłość swą wierzących — i jeżeli można — zagłuszyć w sobie dzieje przepłakanych losów.

Kto wreszcie żyć musi na wietrznych, niegościnnych urwiskach skalistego wybrzeża, walczyć z niedostatkiem, złością ludzką i wyzyskiem ludzkim, codziennie za próg wypędzać ponure widmo nędzy i być pewnym jego powrotu nazajutrz, ten dąży tu już tylko po łatwiejszy zarobek.

Chłop pójdzie dźwigać paki, toczyć wózki z towarami do składów. Dziewczyna brzydsza — na służbę do miasta; ładniejsza — na platformę, gdzie grzmi muzyka, brzęczą szklanki, gdzie szałem zatruć się łatwo — i gdzie dużo, dużo pieniędzy!...

Bo i dlaczegóżby zresztą nie zrzucić prostaczego stroju estonki, nie przedzierzgnąć się w gładką, zwinną "kurlandkę", zapomniawszy mowy rodzinnej i zaśmiawszy się z niechlujnych, gburowatych czuchnów?.

Bieda wszystkiego nauczy. Ona jest złym duchem słabych.

Gwarno tedy, tłumno i wesoło — szalenie wesoło na rozległej platformie. Muzyka głowę tumani. Krzątają się dziewczęta, nie mogąc wszystkim nastarczyć. Wszędzie śmiech i wrzawa.

— Hej ty ładniutka, kufel piwa! — woła basowym głosem gruby kupiec z Rygi.

— Dalej, Aneto, tu do mnie... — odciąga ją drugi.

— Śliczna Aneto! Czy zaskarbię twe względy na dzisiejszy wieczór?

— Uśmiechnij się do mnie, dziś zrobiłem dobry interes.

Aneta biega lekka, zwinna, uśmiechnięta. Tu stawi wiązkę szklanek, tam żartem na zaloty odpowie, niekiedy ulegnie od niechcenia niespodzianemu pocałunkami — a zawsze wesoła, zawsze świeża, rozpromieniona, śliczna.

— To serce przystani rewelskiej!

— Czy ona kiedy miała jaką troskę? — Nieoszacowany nabytek!

— Immer lustig. Anett'!...

..................................................................................................................................

Pracuj na chleb Aneto — pracuj! Chata twoja nadbrzeżna już się zawaliła. Mąż retman tobie nie pomoże. Spoczywa on cicho pod całunem fali....

HELOTKA.

Mgły ciągną nad Dorpatem.

Posępny wieczór jesienny cieniami zasłał ulice, wiatr wyje w zaułkach jak potępieniec czyscowy, a przez gęsty mrok migocą latarnie niby ślepia czarownic.

Staroświecki ratusz, rzekłbyś z flamandzkiego obrazka wykrojony, szeroko rozparł się na swej podstawie i z niewielkiej wieżyczki spogląda okiem oświeconego zegara w głąb prostokątnego rynku, gdzie stoi redyl miejski w urzędowej postawie i dzierży za uzdę nikłą szkapinę pustej dorożki. Szkapina zaś patrzy na piramidalne schody ratusza, po których dość niesfornym krokiem zstępuje jej pan, Kerning, furman z profesji; szkapina pyta go filuternie żałosnem spojrzeniem, czemu rozpaczliwie trzyma ręce z tyłu pod kapotą, czemu klnie tak brzydko, jak gdyby wzywał z piekieł Diracha, najmocniejszego z szatanów?

Kerning bowiem monologuje po estońsku:

— Bodaj dziegciem pluli! Bodaj trąd ich toczył! Bodaj... Kurrat!!!

I tak dalej. Pewnie niemiła przygoda wydarzyła się biednemu Kerningowi.... Pewnie zawiózł kilku burszów na pole rozprawy pistoletowej, pewnie schwytano ich w powrocie i najpewniej wsypano za to w ratuszu dwadzieścia pięć Kerningowi.

Pociesz się, stary druhu, nie ty pierwszy i nie ty ostatni! Właśnie wczoraj sędziwy profesor moralistyki we wspaniałej prelekcyi zastanawiał się nad tobą. A tak mówił:

— Panowie! Czyż mamy zapychać szczupłe nasze izby aresztanckie i żywić darmozjadów? Jako moralista zapuszczam sondę badań w odmęty tej kwestyi; jako teolog rozwijam sztandar swego poglądu. Mówią przeciwnicy kary cielesnej, że człowiek stworzony na obraz i podobieństwo Boga. Tak... (dodaje sędziwy mentor z humorem fauna) ale gdy złapią starego Jana Kerninga, że szanownych komilitonów wiózł na pojedynek, gdy wsypią mu za recepturą policyjną ćwierćsetkę, czy ta część ciała, pytam, za którą chwyta się obżałowany, ma być właśnie owym obrazem i podobieństwem?...

Szalony aplauz pełnego audytorjum przerywa tytanowi liwońskiej wymowy i rozstrzyga kwestje tak stanowczo, że Kerningowi nie pozostaje nic, jak podjąć bat z bruku, świsnąć i pojechać dalej.

Kerning jest rozsądnym człowiekiem i wie, że niemiecki profesor zna się lepiej na moralistyce niż on, głupi Czuchna, który tylko co wziął w tak niemoralne miejsce.

Kerning popędza szkapinę w stronę "Jamajki", furmańskiego kasyna, już nie wierci się nawet na koziołku maleńkiej dorożki, bo siedm wieków niemieckich wyprawiło jego siedm skór czuchońskich. Zresztą — nie było go, był las; nie będzie go, będzie las.. Pałki mają swą nieśmiertelność. Kerning jest lojalnym.

Szkapina stanęła przed "Jamajką". Gwarno tam i tłumno. Narodowy instrument, cytra estońska, brzęczy ochrypłemi strunami "skocznego", senatorowie kozłów przytupują, popijają, hukają, a wicher jesienny, niepłacący pasażer, siada w ich puste dorożki i płoszy lękliwe, długogrzywiaste bucefaloidy.

Kerning miał właśnie zsiadać ze swego urzędowego miejsca, gdy z bocznej bramy wypadła jego żona. Pomagała ona w zarobkowaniu mężowi, obsługując dziesięciu akademickich "junkrów" w fantazyjnych kołorówkach, które noszą wiecznie na głowie i w których podobno czasem przez zapomnienie nawet spać się kładą.

— Nie złaź, Janie, nie złaź! — wołała dziwnie rozpłomieniona Estonka. — Powieziesz naszą Minkę na bal do resursy mieszczańskiej.

Kerning miał lejce założyć za latarkę doróżki, ale na słowa żony tak się zmieszał, iż upuścił je razem z batem na kamienie i klasnął w ręce.

— Jakto ?! — krzyknął. — Naszą córkę do resursy mieszczańskiej na bal?!... Słuchaj-no babo, czy ci się przypadkiem co we łbie nie popsuło....

— Eh, stary łosiu — odparła żona. — Cóż ty myślisz, że nasza córka nie taka, jak inne mieszczanin ? Toć chuchałam, pieściłam, do szkoły posyłałam, aby to na panienkę wyrosło i nie zaznało doli posługaczki żony furmańskiej.

— Zapachniały tobie wonności niemieckie czarownico! — huknął mąż głosem wcale nie budzącym zaufania.

— A więc dokąd córka się zwróci? — wołała żona. — U kogo dziś pieniądze? Kto żyje jak Bóg przykazał? Kto panuje? Ciasny twój łeb, ty strzelajbatogu, i do polityki całkiem niezdatny.

Ubodło to obywatelską dumę Kerninga i odparł aforystycznie:

— Leź djabłu w oczy, leź! Napluje ci w nos... Ale żona postanowiła wcale nie zważać na jego wykrzykniki i ciągnęła dalej:

— Minka ma powodzenie. Oto wczoraj dwóch strąciłam ze schodów.

Na te słowa Kerning rozwinął ściśnięte w kutak dłonie i rzekł z satysfakcją w głosie:

— Dobrześ zrobiła, psia budo!

Aby całkowicie ukołysać gniew rnęża, wyniosła Kerningowa z "Jamajki" setny kufel piwa, a gdy dorożkarz umaczał w napoju zroszone mgłą wąsy, żona poczęła szeptać mu do ucha, tłómaczyć, przekładać; mąż dąsał się, przeczył, ulegał.

1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh 1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh *

Minka ubiera się.

Nędzne mieszkanko, prostacza izba. W połamanem zwierciadełka przegląda się hoża dziewczyna; gorączkowe rumieńce pałają na jej twarzy. Smukłą postać nakrywa pstry kostjum maskaradowy, z pod krótkiej sukienki wychylają się kształtne nóżki w błękitnych pończoszkach, zgrabnych pantofelkach, na których mienią się klamerki w kształcie kotwicy. Na łóżku leżą rękawiczki, maska i ręczna siatka rybacka.

Skąpe światło łojówki drży i chwieje się, brudna izdebka tonie w mroku.

Lecz piękna dziewczyna nie traci uroku w tem otoczeniu, jak cudne malowidło Makarta, gdybyś je oprawił w nędzne ramy. Jakaś dystynkcja i godność szlachetna cechują zgrabne ruchy dziewczyny. Możnaby rzec do niej:

— Zły demon chyba kazał ci się urodzić tak nisko.... Podesłać perskie dywany pod ciebie, sznury pereł zawiesić na szyi, otoczyć przepychem.... Byłabyś gwiazdą pałaców!...

Minka to czuje. Pociera drżącą ręką płonące czoło. Jakiś głos wewnętrzny mówi jej:

— Ty należysz do innego spółeczeństwa. Przepaść was dzieli, przebyć ją tylko....

Kto podaje w takich razach rękę ubogiej, pięknej dziewczynie i pomaga ominąć szczeble drabiny kastowej ? Kto wywodzi z suteren na pierwsze piętro, gdzie prawo do życia, do jego szczęścia i upojeń?

Mężczyzna.

On nigdy nie zwłóczy, zjawi się zawsze w porę, wyciąga dłoń i zaklina.

Minka kocha. Wspomnienia jak widma ułudne gromadzą się w cieniach izdebki.

Szepczą widma:

— On rok szaleje za tobą....

— Podchodził czujność matki, rozsądek ojca. Otworzył tobie oczy i ukazał świat inny, nieznany. Tam rosną kwiaty szczęśliwości, cudne, odurzające...

— On cię wywiedzie z poniżenia. Dla ciebie wzgardził perłami dziewic Liwonji. Ufaj mu!

— Pamiętasz chwile pierwszych szałów? Pamiętasz jaką wiarą w życie napełnił twoje serce?...

— Pamiętasz rady matki, które raniły boleśnie twą kobiecość? On takim nie jest! Jego miłość jest czystą.... Idź za nim!

— Idź... idź!

Tak szeptały widma. Minka dobyła z zanadrza list. Czytała go już tyle razy, czyta jeszcze.

"Kapitalna moja dziewczyno! Matka twoja strąciła mnie wczoraj ze schodów. Cierpię dla ciebie. Djabli wiedzą, czego chce ta baba! W każdym razie mogłabyś się była postarać o jaką porządniejszą matkę. Bądź na balu. Pogwarzymy swobodnie a przewrotny świat, nie weźmie nas na języki.

Wprawdzie nie wpuszczonoby cię do resursy mieszczańskiej, gdyby poczciwi filistrzy dowiedzieli się, kogo maska kryje. Miłość jednak bywa przemyślną. Oto karta wejścia. U drzwi oczekiwać cię będą dwie maski. Czyż mam dodawać do jakiego stopnia głupieję za tobą? Do widzenia na balu.

Twój Robert".

Minka spuściła głowę. W tem posłyszała lekkie puknięcie w szybę okna.

— Spiesz, spiesz!...

1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh 1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh *

Ruszyła dorożka.

— A nie strachaj się... pamiętaj! — wołała matka za odjeżdżającą córką. — Nie daj się byle komu zbałamucić. Dałażbym ja tobie!

Kerning świstał i zacinał grzywiastą szkapinkę; wiatr huczał i śmiał się w zaułkach ulic.

Drżała Minka....

Dziwny strach ją ogarnął. Czuła, że odbija od brzegu na niepewne fale. Lecz z zamętu myśli wyłaniała się postać młodzieńca, niby zwiastuna lepszej doli, i to zjawisko zażegnywało burzę.

Dorożka toczyła się dalej i dalej.

Kerning mruczał pod nosem; zły był widocznie, gdyż rzucał lejcami i śmigał batem. Koń wierzgał a pomykał żwawiej i żwawiej.

Mijali kręte zaułki. Z ogromnego gmachu strzelały przez wysokie okna blaski na ciemną ulicę. Minka chciwie spoglądała tam, w ten świat nowy, nieznany a tak upragniony. Czemużby ona miała tam być wzgardzoną, odepchniętą ? Czyż ludzie nie posiadają równego prawa do szczęścia — biedni i bogaci?...

Czyż społeczeństwo jest w istocie ową drabiną, na której szczeblach wiszą ostemplowane warstwy ? Czyż powój nie może śmignąć wyżej, omijać, czepiać się tam, gdzie natura każe mu szukać oparcia?...

Czy strąci go stamtąd ręka przesądu ?...

Wiatr jesienny zaśmiał się na nowo przebiegając puste ulice. Mince przyszło do głowy, że słaby powój może być strąconym i upaść nisko, nisko....

Niżej, niż strzelał przedtem!

Dłoń przycisnęła do serca, jakby chciała pohamować jego uderzenia. Lecz młode serduszko biło silniej i silniej....

Dźwięki orkiestry, podniecając fantazje, wylewały się z gmachu na ulicę, jakby się tam pomieścić nie mogły. Oszołomiająca nuta walca brzmiała głośniej i głośniej, sfinksową szaradą marzeń dorastających, dziewczyn, mącąc zmysły, upajając nadzieje.

Cały świat, myśli przyciągała ku sobie potęgą magiczną. Fala ułudnych tonów wpadała do ucha szemrząc: "Tu bliżej, tu prędzej!?..."

Dorożka zatrzymała się. Minka lekka jak sarenka wbiegła w obszerny przedsionek. Dwie maski zbliżyły się ku niej.

— Nareszcie jesteś!

Minka zrzuciła płaszczyk i pomknęła za towarzyszkami po szerokich, granitowych wschodach, rzęsiście oświeconych.

Rozwarły się podwoje. Buchnęły fale dźwięków i świateł. Wir balowy zionął na nią swym gorącym oddechem.

Kerning patrzał przez chwilę za córką, zaklął, splunął, zawrócił i odjechał.

— Czego te baby chcą? — szeptał, sam z sobą w niezgodzie.

Szumi bal.

Dwa złociste pająki wiszące u podniebia sali rzucają smugi oślepiających blasków na wirujące tłumy taneczne. Szeleszczą różnobarwne suknie, czernią się fraki modnych panów.

Jak w onej grocie czarodzieja Fingala pomykają pary za taktem zdradzieckiej muzyki, migają wieszczki leśne, dryady i fauny; mienią się arabki i cyganki.

Wir, zamęt...

Ale tam, tam na chórze, on, Fingal orkiestry, gdy batutą niby różdżką skinie raz po raz, wnet chaos taneczny zamienia się w fale rozkołysanego Bałtyku, w fale, co ze złudnym szmerem biegną naprzód a kołem, dalej a dalej.

W powiewach jedwabiów, ciepłych a przyspieszonych oddechach, poszeptach cichych rozmów, tajemnych ściśnieniach rąk, w namiętnych skrętach walca, gdzie żar i śmiech, gdzie szał i młodość, on dźwiękiem fletni faluje pośrodku. Tam podszepnie, tu zbliży, tam zaczepi, tu połączy. A wszędzie półgłosem, gubiącym się w zamęcie, wieje do ucha słowa: "Tu jestem, tu jestem!"....

Kołem przy ścianach na aksamitnych fotelach drzemią sędziwi ojcowie. Poważne matrony śledzą okiem za kołyszącemi się córami, poskramiają surowem spojrzeniem zapał serc, gorączkę duszy.

Ale on Fingal wionie żarem po licach, zatoczy krąg w powietrzu berłem wszechwładnem i wnet fale szału wznoszą się na nowo i rosną, rosną...

Daremnie wiek późny brew marszczy; młodość rozpętała skrzydła. Z wiankiem dni wiosennych na liljowej skroni, spragniona czary wiecznie wytrącanej, sunie w mgły upojeń....

Minka tańczy.

Powojem ramion zwinęła się koło tancerza, patrzy mu w oczy, chwyta gorące oddechy wzburzonej piersi męskiej. Pochyla główkę na ramię chłopca i bezwiednie twarz jego muska kędziorami. On się uśmiecha.

Serce dziewczyny bije przy jego sercu; biją jednym taktem: młodością i chęcią użycia jej. Ale przecież każde inaczej....

Gdy Minka spojrzy na błąkających się po sali baronowiczów, długich, o twarzach wybladłych, znudzonych, pojąć nie może ich obojętności i chłodu.

Dwóch z nich rozparło się właśnie w fotelach; Minka przelatywała tędy w upajających walca obrotach.

— I ona tu? — krzyknął jeden.

— Przecież wpadliśmy między knotów. Zdaje mi się, że towarzystwo jest trochę mieszane. Cha, cha! córka dorożkarza.... Szelma Robert!

Minka posłyszała te słowa. Krew zaszumiała jej w skroniach; wsparła się silniej na ramieniu tancerza.

— Co ci jest, dziecko — zapytał on troskliwie.

— Nic, nic... Tańczmy dalej! — szeptała drżącym głosem dziewczyna.

Pary przesuwały się po sali. Zabawa dochodziła do szczytu. Szał porywał.

— Kochasz ty mnie Robercie?

— A pewnie.

— Pamiętaj... bo ja... bardzo!

— Dla. ciebie popełniłbym nawet głupstwo...

— Bądź tylko wiernym i wyłącznie moim.

— Nie rozumiem...

— Szalone życie wiedziecie... o, nie przecz!

— Ach, więc o to ci chodziło... No, prawda, póki nie spotkamy takiej kobiety, jak ty.

— Młodość to mój skarb, a niewinność jedynem bogactwem....

W odpowiedzi na te słowa Robert ujął ją silnie, po męsku, zawinął jak piórkiem i niemal wyniósł do przyległej sali, gdzie pękały korki szampana.

Poglądano na nich z zaciekawieniem. Zabawa huczała dalaj. Oni siedzieli na szezlągu z dłonią w dłoni, pojąc się wejrzeniami.

1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh 1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh *

Póty młodości, póki uczuć w piersi.

One porywają w płomienne ramiona duszę człowieczą i unoszą w świat szaleństw.

Młodość ma dantejską wyobraźnię a pragnienie Tantala. Z morza uciech czerpie dłonią Danaid i z heinowską lubieżnością chwyta woń kwiatów ziemi, narkotyzując myśli dnia dzisiejszego, aby jutra nie przeczuć.

Zmysłowość ubiera się w maskaradową szatę ideałów, mieniącą się jak skóra bazyliszka. Na lep półsłówek, przelotnych uścisków, omdlewających spojrzeń chwyta się cnota i powierza swą dziewiczość łupinie wstydliwości na bezkresowych odmętach morza namiętności.

Szaleć, szaleć....

Minka drży przy piersi Roberta. On ściska dłoń pięknej Estonki a czuje wiew czarowny, co zwolna ramionami zachwytu obejmuje całą jego duszę.

W teutońskiej piersi rodzi się nadreńska tęsknica. O, bo Niemcy sentymentalni w poezji....

A Minka?

Ona płonie jak wieszczka Pejpusu, gdy Dejwr celtycki spływał z Walhalli w stronę szumiącej błoni czudskich wód.

1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh 1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh *

Bal szumiał i szumiał, a dorożki kolejno unosiły zmęczonych z gmachu maskaradowego. Wracały matki z córkami, wracali ojcowie, poczciwi mieszczanie, mówiący: oto zabawiliśmy się.

Sala opustoszała, tłum zalegał przedsionki. Minka żegnała na ulicy towarzyszki, dziękując im za opiekę. Wskoczyła do dorożki. Nagłe posłyszała za sobą:

— Nie uciekniesz mi!

Konie pomknęły, zawył wiatr na skrętach ulic.

Gasły światła, przebrzmiewały dźwięki orkiestry, szarzał ranek. Z mgławic budzącego się dnia otrząsał się gród liwoński; wystrzelały ciemne domy, belkowane na wzór szwajcarski.

Tam wysoko, w ciepłych komnatach, na jedwabnych wezgłowiach i koronkowych nawłoczkach dosypiała rozkosz, mgławiły się resztki snów gasnącej fantazji. Purpura gorejącej duszy płowiała, a w uchylonych oknach już siadały szare widma czczości i przesytu.

1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh 1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh *

Kerning, przespawszy noc na koźle i podżywiwszy szkapinę w pobliżu "Jamajki", miał już nawracać do domu, wyprządz dorożkę i położyć się, gdy go najął jakiś ranny ptaszek i kazał się przewieść na drugi koniec miasta.

Załatwiwszy się, wracał Kerning leniwym stępem, gdy nagle w górze nad sobą, z uchylonego okna piąterka, dziwną nieco usłyszał rozmowę.

— Moja droga... Czegóż jeszcze chcesz?

— Wierności, Robercie! Czyż nie oddałam ci wszystkiego, co tylko oddać i poświęcić może kobieta, aż do szaleństwa kochająca?

— Jesteś sentymentalną. No, idź już, idź. Ranek mam bardzo zajęty. Dam ci na dorożkę.

— Bobercie!... Jam cię tak kochała, tak czystą miłością.

— E! gadanie moja droga. Wy wszystkie jesteście jednako cnotliwe. Nie łap mnie na uczucia, bo tego ogromnie nie lubię. Wreszcie gdy chcesz koniecznie, to przychodź kiedy niekiedy. No, zabieraj się!...

Trzasnęły drzwi. Młoda dziewczyna dziwnie przybrana wybiegła na ulicę. Lecz tu zachwiała się tak, że aż musiała wesprzeć się o ścianę domu. Opuściła ręce, po bladej, jakby zakamieniałej twarzy potoczyły się łzy w dwa strumienie. Na górze zaś przez otwarte okno zabrzmiał piękny barytonowy głos, pełny, drżący:

Wenn die Schwalben heimwärts ziehn,
Wenn die Rosen nicht mehr blühn...

Dziewczyna oparła głowę o zimną, wilgotną ścianę domu i ścisnęła pięści.

Kerning, czy jej nie poznał, czy mrok poranny przyćmił mu oczy, dość, że po chwili odwrócił głowę, świsnął i popędził konia lekkim truchcikiem.

Dziewczyna chciała krzyknąć za nim, lecz brakło jej głosu i odwagi. Wiatr wymiatał ulice, ranek rozjaśniał się szybko, jakby coprędzej chciał ukazać nagość życia. W dali ozwały się turkoty. Budził się ruch miejski.

Dziewczyna załamała ręce. Sny prysły jak tęcze sfer ułudnych za powiewem wiatru rzeczywistości. Rozpacz wżerała się w tę pierś, kołysaną niedawno najcudniejszemi snami nadziei. Widma następstw, trosk, boleści, zbiegały się, siadały kołem, zgarbione, straszne, wlepiały w nią oczy, wykrzywiając twarz szyderczym uśmiechem.

— Głupia, głupia dziewczyno! — szeptały widma....

Minka zakryła twarz, ale widziadła nie znikały, jak gdyby tworzyły się na źrenicy. Wytykały ją palcami, sycząc:

— Sturamienna hydra czepiła się jednym skrętem.... Uchwyci niedługo całym splotem ramion... Cha, cha, cha!...

— Oni sentymentalni w poezji, brutalni w życiu... Oni panami losu, do nich świat należy...

— A ty?

— Hetera, hetera!...

Minka z zakrytą twarzą uciekała przed chórem nękających widm. Za nią staczała się za widnokrąg dobra jej gwiazda

* 1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh *

Cały dzień przepłakała Minka w kąciku prostaczej izby. O zmroku matka wzięła ją na spytki.

Dziewczyna wiła się w odpowiedziach, jak węgorz żywcem odzierany ze skóry. To, co ona widziała w barwach magicznych, matka oświecała światłem dnia zimnego rachunku, logiki życia codziennego. W końcu, szlochając okropnie, wyznała całe swoje nieszczęście.

Matka chwyciła się za głowę.

— O głupia, głupia! — wołała. — A ty bezecna córko! Żeby tak zmarnować całą moją pracę... On ci nic nie da! Patrzcie! Jeszcze będę miała kłopot z nią... A wynoś mi się z domu! — krzyknęła, otwierając drzwi - wynoś się, boby-m potem może serca nie miała wyrzucać cię za próg!

Dziewczyna osłupiała. Matka rozwścieczona wypchnęła ją na ulicę. Minka siadła na schodach płacząc rzewnie.

Przejeżdżał Kerning. Już chciała pobiedz za nim i zawołać: "ojcze, ty ratuj!" ale on tak obojętnie poświstywał.... Nie obejrzał się nawet.

Ruszyła Miuka przez wąską ulicę, nie wiedząc, dokąd ją ona zawiedzie. Nagle posłyszała szum i plusk.

Wezbrana rzeka toczyła się ścieśnionem korytem, zimna, mętna.

Dziewczyna drgnęła, krew uderzyła jej do głowy; spojrzała w głąb. Sprzeczne uczucia poczęły wrzeć w jej piersi. Żal, ból, rozpacz, zgryzota, te wampiry sumienia, gryzły jej serce, chłonąc chciwie krew.

Pochyliła się nad wodą...

W tem zadudniła dwukonka, śmiech, wrzawa, młodych głosów napełniła głuchy zaułek.

— Stój, stój! — zawołano.

Dziewczyna skurczyła się, skoczyła. Dał się słyszeć plusk wody.

— To Minka!

— Dalej za nią!

Po chwili wyciągnięto z rzeki dziewczynę. Oddychała ciężko, oczy miała przymknięte.

— A to wzięła do serca!...

— Trzeba ją koniecznie wydać za kogoś...

Wyprawimy wesele...

Ot, głupie jeszcze! Powoli przywyknie....

1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh 1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh *

W tej właśnie chwili może stary Jan Kerning zawoził przed schody liwońskiej alma mater sędziwego prelegenta moralistyki, który skłoniwszy się audytorjum, tak swój wykład rozpoczął:

— Panowie! Przeglądając dane statystyczne, możemy być dumni ze stanu obyczajowości naszej inflantskiej stolicy, grodu muz. Poczciwi mieszczanie zabawiają się w swej resursie, strzegą ognisk rodzinnych, by ich nie zalewał heteryzm; malum necessarium chroni się w odpowiednich instytucjach. Jako moralista mogę się o was pochlebnie wyrazie, moi panowie...

Tu uśmiechnął się Diospater, a audytorjum głośnem szurganiem nóg po podłodze wyraziło prelegentowi swe zadowolenie.

Koniec wersji demonstracyjnej.

PIDOMI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OGŁOSZENIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NAD BRZEGAMI DUNAJCA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PALI SIĘ!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BAJKA NOWOROCZNA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej