Franciszek Lasocki

POEZYE

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY.

AKT I.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

AKT II.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX.

AKT III.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

AKT IV.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

POEZYE

Tom Pierwszy.

Lasocki Franciszek

OSOBY.

ZBIGNIEW, kuzyn Matwackich.

LOJOLA, Marja Matwaccy, małżonkowie, właściciele wioski.

PRYSCJAN, ich syn.

ZENOBJA, córka Mennickich.

PROTOSZ.

DUDASKI, lokaj Protosza.

ESTERKA, żydówka.

JOEL, jej ojciec.

HUBERT TURZYCA.

ATANAZY MENNICKI, ojciec Zenobji.

MENNICKA, żona Atanazego.

ONUFRY, lokaj.

MAŁGOSIA, gospodyni Protosza.Żydzi.

Rzecz dzieje się tegocześnie.

AKT I.

W domu państwa Mennickich.

Scena I.

Gabinet p. Mennickiego.

LOJOLA, MATWACKI, PRYSCJAN, ONUFRY.

ONUFRY (uśmiechnięty głupowato wchodzi kłaniając się ciągle).

Najniższy sługa, z przeproszeniem panów!

Jakżem szczęśliwy, że śmiem, z przeproszeniem,

Do stóp się skłonić.

LOJOLA (protekcjonalnie pociągając kamizelkę).

U kroćset szatanów.Ładniejesz Fryniu — bo krew ci płomieniem

Policzki krasi

ONUFRY (biorąc się za nos).

A nos mój najhojniej!

Tak, że dziewczęta zowią, mnie indorem.

LOJOLA (klepiąc go po ramieniu).

Zwykle tak starzy bałamuci strojni.

— Państwo są w domu?

ONUFRY.

Są — wczoraj wieczorem

Z panną przybyli, zmęczeni podróżą

Więc, z przeproszeniem, nieubrani jeszcze,

Ale za kwadrans to z pewnością służą.

(patrząc na Pryscjana zmieszanego)

Co tam hatłasów! aż w domu szeleszcze,

Różnych różności, z przeproszeniem ślicznych

Nawieźli z sobą — to aż oczy rwą się.

Co złota, srebra — pudła nut muzycznych —

A pan nasz wesół wciąż rękę na wąsie

Trzyma z uśmiechem i układa koki

W osobne kosze — pieska służyć uczy;

Przez laskę skakać — ot! tak pod obłoki!

I, z przeproszeniem, niewyraźnie mruczy:

Że mądre żony w takiej gimnastyce

Często swych mężów próbują miłości —

Tylko coś pannie bardzo zbladło lice,

Nie wiem czy z drogi, czyli też z radości ?

I nawet w wielkim słyszałem sekrecie:

Że przez noc całą płakała okrutnie,

Mówiąc: "Już dla mnie grób tylko na świecie."

(słychać dzwonek, Onufry wybiega przewracając krzesło).

LOYOLA (ostatniemi wyrazami zaniepokojony mocno, chodzi chwilę w zamyśleniu).

Mój Pryscjan dzisiaj już głupstwa nie utnie,

Choć są tu, widzę, jakieś niespodzianki,

Ale raz przecie mądrym się pokaże,

Ślubne dotrzyma w swojej dłoni wianki —

I pełen ducha pójdzie przed ołtarze.

— Trudności złamie cierpliwością stałą,

I głuchym będzie gdzie ogłuchnąć trzeba,

Choćby piorunów sto w koło zagrzmiało

To nie usłyszy, patrząc słodko w nieba

Jakby to ztamtąd złote gwiazdy biegły,

Na tęczach wieńce z aniołów splecione.

Bo gmach przed sobą masz ze złotej cegły:

Dwakroć w gotówce! a w przydatku żonę.......

Byle odważnie próg przestąpić (robi gest biegu), pędem,

Na żadne głupie: honory! miłoście!

Nie zważać wcale — a nowych się rzędem

Przeszkód nie zrażać — jak na lichym moście

Wśród zbałwanionej u stóp jego rzeki

Iść naprzód śmiało, z odwagą żołnierza.

Zwłaszcza że cel ten już nie jest daleki —

Niech tylko Pryscjan praktycznie doń zmierza!

Wszak oświadczyny przed rokiem przyjęte,

Z wyprawą teraz przyjechali wszyscy,

Mam słowo ojca, rachunkowe, święte,

Więc i banknotów jesteśmy już blizcy.

PRYSCJAN (zakłopotany).

Mój ojcze! ale......

LOJOLA (przerywając z gniewem).

Jakież znowu ale?

PRYSCJAN.

Rok nie widziałem, bawiła w Warszawie.

LOJOLA.

Słowo i w piekle dotrzymałbym stale!

PRYSCJAN.

Ja już jej twarzy zapomniałem prawie —

Gdybym ją spotkał samą, na ulicy

Tobym nie poznał — nawet na wieczorze.

LOJOLA (gwałtownie).

Jabym znów żadnej nie znalazł różnicy

Widząc cię, w stadzie osłów na ugorze.

O kiedyż to ten rozum wlezie w głowę!

Chłop jak drabina, wąsy jak dwie wichy!

A jak co powie, zawsze głupstwo nowe.

Człowiekiem tylko robi go sen cichy.

Szkoda, żeś tego dowcipu na potem

Nie schował sobie, na przysmak dla Zeni,

Za który ona musi płacić złotem,

Za kwiatki z głowy wiosennej zieleni! (głaszcze go po czole).

ONUFRY (wbiega).

Państwo czekają już wszyscy na sali.

(Matwaccy oba wychodzę).

ONUFRY (sam).

Jakoś kleili i kleili razem —

A, widzi mi się, że teraz najdalej

Są weseliska, panienka jak głazem

Wróciła do nas z dalekiego miasta.......

(po chwili).

Tylko się strasznie swego ojca boi,

A on co każe, to zrobi i basta!

— Więc może będzie ślub naszej dziewoi?

Bo, z przeproszeniem, także i macocha

Bardzo jej radzi a radząc zniewala.

Idź, mówi, każęć, on cię wielce kocha.

Bogaty człowiek, równego rywala

W tej okolicy wcale się nie lęka.

A mówiąc prawdę, to ona chce pono

Wypchnąć ją z domu — obca to już ręka!Źle, kiedy taką w świat błogosławiono —

Gdy zimna w grobie dłoń pierwszej matuli.

(idzie do szafki wzdychając).

Robakom z rana trochę krombambuli!

(wychodzi spiesznie).

Scena II.

W sali.

Obydwa MATWACCY, MENNICKI, jednocześnie przyjeżdżają: TURZYCA z PROTOSZEM, potem MENNICKA, ZENOBJA, ONUFRY.

PROTOSZ (wchodząc z Turzycą).

Witam serdecznie moich drogich panów!

HUBERT TURZYCA

(ubrany w zielony myśliwski surdut z kościanemi dużej wielkości guzikami — na jednym wisi pęcherz z tytoniem, na drugim fajeczka drewniana, czapka w ręku starego fasonu z siwego sukna).

Pan Atanazy i pączek Lojola!

LOJOLA.

Hubert Sosenka! u kroćset szatanów!

ATANAZY (z uprzejmością).

Siadajcie! palcie ! jak tam czyja wola?

Przecie też Protosz zbłądził w naszą steczkę,

Tak długo nie był, zatęskniłem szczerze.

(ściskają się obłudnie).

HUBEBT.

Pozwól mi Taziu zapalić fajeczkę,

Za dym z mej lulki odmówię pacierze.

ATANAZY (rozkłada szachy).

Jak w własnym domu — panowie do boju!

Dwóch mistrzów: Protosz z zwycięzkim Turzycą.

(Wchodzi Mennicka z Zenobją stroskaną).

HUBERT.

Przebaczą panie, że w kniejowym stroju,

PROTOSZ (pełen elegancyi).

Do nóżek padam! z jakąż błyskawicąPanna Zenobja od gwiazd znowu z nami ?

Tak długo, długo, zda się wieki całe

Brak nam jej było.

LOJOLA (na stronie atakując Pryscjana).Śmiało! z duserami!

Ukłon i całus w obie rączki białe!

PRYSCJAN (wysuwa się prawie nieprzytomny — na środku sali idąc ku Zenobji poślizguje się).

Pani! dalibóg! (siada i kaszle),

LOJOLA (do siebie ze wstrętem).

Wprost go na ambonę.

ATANAZY.

W szeregach dawno już czekają szachy —

Siadajcie proszę — ja wezmę obronęProtosza, gdy go opanują strachy,

A ty Lojola pokrzepiaj Turzycę. (dzwoni).

(Onufry wchodzi).

Onufry! prędko porozstawiaj świece!

ONUFRY (niosąc dwie świece wzrokiem gapia przygląda się Pryscjanowi i Zenobji w milczeniu siedzącym, a tymczasem upadli).

O! rety! lecę na wznak, z przeproszeniem!

ATANAZY (podnosi go za uszy).

Już hultaj spił się, wstawaj! i precz z oczu!

(Siadają do szachów: Protosz a przy nim Atanazy, Turzyca z pomocnikiem gry Lojolą. Aż do tej chwili Pryscjan siedzi obok narzeczonej nie mówiąc ani wyrazu, tylko wzdycha, chrząka i chustką się bawi — blady, nie może przyjść do słowa).

MENNICKA (półgłosem rozkazująco do Zenobji).

Ośmiel go słowem i czułem spojrzeniem!

PRYSCJAN (dziwnym głosem).

Jak śliczny kwiatek u pani w warkoczu?

Jeszczem nie widział takich ładnych kwiatków,

Chociaż po polu zbierałem ich wiele.

ZENOBJA (obojętnie).

Jakto pan nie zna zwyczajnych bławatków?

PRYSCJAN.

A — to bławatek ?

ZENOBJA.

W błękitnem swem ciele.

(po chwili).

Jakże pan rok ten przepędził w swej wiosce?

PRYSCJAN (ośmielony).

Jak w istnym raju — polowałem co dnia,

Wesół najmniejszej nieuległy trosce.......

(Lojola rzuca spojrzenie na Pryscjana).

ZENOBJA.

Niebieska pana budziła pochodnia,

Z pieśnią skowronków prowadząc w świat boży,

Gdzie tyle piękna, harmonii, zachwytu

Z czego się srebrny hymn aniołów trworzy,

W duszę wsłonecznia, wznosząc do błękitu.

Wierzę w ten spokój co jak balsam płynie

W piersi człowieka, w której szczęście wschodzi

Jak jutrznia w czyste lazurów głębinie.

LOJOLA (d. s. ze złością).

Głupstwa mu prawi, po księżycu brodzi.

ZENOBJA (kończąc rzecz).

Nie dziw mi przeto, że panu wesoło

Czas zchodził na wsi.

PRYSCJAN.

Tak było istotnie.

PROTOSZ (d. s.)

Czule przywitał.

ATANAZY (do grających).

Wciąż jak kania w koło

Plany bez celu: trzy po trzy, tnie po tnie.

PRYSCJAN.

Jak się też pani wydała Warszawa?

ZENOBJA.

Jak dziecku matka raz pierwszy poznana —

Cudowna, piękna — w pamiątki jaskrawa,

Tęczą, aniołów w koło opasana —

W strumieniach ducha pływa świętą nogą

Czołem do nieba sięga przez swe dzieci,

A one kwitną tak w jej sercu błogo

Od tylu zmarłych a żywych stuleci,

Że choć koszulki na Powązkach ciała

Pozostawiają dla śmierci haracze —

To znów girlanda dusz czystością biała

W nowe sukienki jako w klatki skacze.

I przędzie żywot biegnący do słońca

Gwiaździstą nicią piękna i mądrości —

A tu na ziemi nie dowije końca,

Bo on dolata tronu Opatrzności.

LOJOLA (d. s. ze wzrastającem nieukontentowaniem).

Do Bonifratrów ta dziewczyna prawie!

ZENOBJA (po chwili milczenia).

Cóż pan podziwia najwięcej w Warszawie?

PROTOSZ (d. s.)

To mu sęk ostry wbiła w ciasną głowę.

PRYSCJAN (zakłopotany traci odwagę.)

.....Dla mnie.....ja.....pani..... kiełbaski parowe!

LOJOLA (d. s. z całą gwałtownością).

Jak mi Bóg miły! oszalał dziś widzę.

ZENOBJA (z ironią pokrywającą tajony śmiech).

Czy pan żartuje?

PRYSCJAN (strojąc się w powagę).

Nie mówię nic żartem,Żartów i kłamstwa okrutnie się brzydzę.

PROTOSZ (d. s.)

Mniemałbym, że jest opętany czartem.

ZENOBJA.

Gdzie pan najwięcej chodził na spacery?

PRYSCJAN.

Zwykle chodziłem za Żelazną bramę,

Chciawszy odetchnąć wśród pachnącej sfery.

ZENOBJA (szyderczo).

Na prawdę?

PRYSCJAN (naiwnie).

Tak jest — jak kocham swą mamę!

Tam woń befsztyków jak w pysznym obiedzie,

Produkta ziemi naszej na wystawie:

Cebula, czosnek, ziemniaki i śledzie.......

ZENOBJA.

I śledzie nasze?

PRYSCJAN (nie zwracając uwagi na pytanie).

Wszystko tam jest prawie

W czem rad smakuje gospodarz praktyczny —

W kmiotka przeglądać można się tam rysach,

Które jak brylant wydają się śliczny,

Po tych uczonych, warszawskich dandysach.

Swoboda wielka w wyrazach i ruchu,

Co serce czuje to przyjmują usta —

Nie chodzi człek tam jak więzień w łańcuchu

I nie gra roli przed światem oszusta.

MENNICKA (d. s. ze zdziwieniem).

A to okropność! co za głowa pusta!

ZENOBJA.

Bywał pan często przynajmniej w teatrze?

PRYSCJAN (ze zgorszeniem).

Niech mnie Bóg broni! marnować pieniądze —

 Do tego żaden przymus mnie nie natrze.

MENNICKI (d. s. z gniewem).

Natrzeć ci uszów, byłbyś mędrszy, sądzę.

PROTOSZ (d. s.)

To wysłowienia! jak na błaznów patrzę.

ZENOBJA (d. s. z trwogo).

O! Jezus, Marja! (głośno) ale choć raz przecie?

PRYSCJAN

(odetchnąwszy spostrzega ojca swego, który go pożera wzrokiem i wykrzywia mu się — bardziej zmięszany).

A byłem prawda raz na paradyzie.

ZENOBJA.

Chciał pan być w raju razem i na świecie.

PRYSCJAN.

Tam człek swobodnie pączki sobie gryzie,

Nie patrzy wcale na czcze etykiety —

Jak w swoim domu — dowcipy wciąż łyka

Afisze puszcza na piękne kobiety;

Popychającym daje się w nos byka,

Rej pięścią wiedzie — i wszystko uchodzi,

Obrazy własnej zwykle się nie słyszy,

Słowo i wiater mało komu szkodzi.

LOJOLA (d. s.)

Żeby choć gap ten rozmawiał z nią ciszej.

TURZYCA (do Protosza).

Jak dzik przed psami chyłkiem pan dobrodziej.

ZENOBJA.

A jakąż sztukę wtenczas grali panie?

PRYSCJAN (trąc się po czole).

Gra......grali...... Halkę.

ZENOBJA.

To piękna opera.

Więc i Moniuszko był przy fortepianie?

PRYSCJAN.

Jaki Moniuszko ?

ZENOBJA (d. s. z rozpaczą).

Grób mi się otwiera,

(głośno) Twórca jej wielki.

LOJOLA (d. s.)

Bębnom z niego skóra!

PRYSCJAN (przypominając sobie).

A teraz to wiem..... wiem__ tańczył mazura.

MENNICKA (półgłosem z gwałtownością do Zenobji).

Skończ - że raz przecie twoje egzamina!

ZENOBJA (z ironią).

Ze swej przyszłości poznam się obrazem.

(głośno)

Jakaż tę sztukę scena rozpoczyna?

(Gra w szachy skończona, wszyscy się zbliżają do rozmawiających).

PRYSCJAN (d. s. w ostatniem pomięszaniu).

Ratunku trzeba — zachoruję nieco.

LOJOLA (przystępuje do Pryscjana, szarpiąc na sobie kamizelkę).

Gapiu! przestaniesz mówić jak cię nogą

Udepczę albo o stół stuknę świecą.

PRYSCJAN

(jakby nic słyszał, obciera czoło chustką, zaczyna ziewać, sykać i po bokach się trzeć rękoma wijąc się na krześle — wszystkich uwaga zwrócona na niego).

(PROTOSZ d. s).

A cóż to bedzie znów za gimnastyka?

TURZYCA (u. s. do Lojoli).

Słuchaj Lojola, Pryscjan głupstwa gada.

LOJOLA.

Prawda, nieszczęście! i coś znowu syka!

TURZYCA.

Bedzie znów głupstwo — a Zenia coś blada.

ZBNOBJA (d. s.)

Tem zapytaniem całkiem go dobiję,

A sobie słodką wywalczę swobodę.

MENNICKI (do żony).

Patrz - że co on się tak na krześle wije ?

ZENOBJA (z udaną troskliwością).

Co to pan chory? (woła) Onufry daj wodę!

(Onufry w największym pędzic wbiega z karafką w ręku).

MENNICKA (n. s. do męża).

Taką - bym córkę oddała na ścięcie!

ZENOBJA.

Cóż więc jest panu?

ONUFRY (głupowato).

Z przeproszeniem, młode...

(Mennicki daje Onufremu znak pięścią milczenia).

PRYSCJAN (nie przestaje girestów, karykaturalnie zkrzywiony).

Ja.. prawdę mówiąc, mam od rana.. (półgłosem) rżnięcie...

(W trakcie tych słów Lojola depcze Prysejana, ale zanadto boleśnie, tak że ten skończywszy odpowiedź zrywa się jak szalony na jednej nodze, kręci się w kółko, a drugą nogę trzyma w ręku).

MENNICKI (do żony z pewnem rozczarowaniem).

Kołowacizny zdaje się już blizki.

TURZYCA.

Jak dzik wywijasz się miły Pryscjanie!

PRYSCJAN.

Oj! gwałtu, gwałtu! te moje odciski!

LOJOTA

(zapanowawszy nieco nad sobą, łapie go za ramię i z całą siłą przybija go do krzesła).

Siadaj! nieszczęsny, nerwowy (półgłosem) baranie!

PROTOSZ (ironicznie zamawiając).

Pan Hubert ciągle przesiaduje w kniei,

Słyszałem, zabił niedawno trzy dziki —

 Czy w dzień pogodny, czy w czasie zawiei

Aż uszy bolą z psów jego muzyki.

Zawsze do lasu kałamażką swoją

Zawozi sławną w okolicy psiarnię,

Której zwierzęta jak djabłów się boją,

A on tymczasem setkami je garnie.

TURZYCA.

Tylkom nie dobrał te ze sobą klacze —

 Lojola ręczył, że są skore obie —

 Jedna leniwa, druga jak żbik skacze,

Tak że aż koła w dziwnym się sposobie

Toczą na osiach — od leniwej wolno,

A od tej rączej takim pędem warczy,

Że wieźć się rzeczą jest bardzo mozolną;

Bo i uwagi nawet już nie starczy,

Czy kół pilnować, czy biegu swych koni?

PROTOSZ.

Na koła patrząc, tym sposobem może

Dostrzedz, która się w biegu bardziej śpieszy.

ONUFRY (półgłosem).

To sobie zakpił z nich mój miły Boże!

Czy pan nieprawdą troszeczka nie grzeszy?

TURZYCA.

Kłaniać nie umię —

LOJOLA (opierając pilico na czole).

Jakże - by to było?

TURZYCA (żartobliwie).

Tak jak mówiłem — wy wszyscy nie chcecie

Wierzyć zdarzeniom, jakich się nie śniło

Waszemu życiu i w powszednim świecie.

Różne m w myślistwie przechodził wypadki,

I różne z końmi miewałem koleje,

W koniach ten wybryk jeden tylko rzadki

Mogłem przytoczyć — a kto się nie śmieje

Niech słucha drugi wydarzony w lesie.

Było nas kilku, psy dzika obsiadły —

Cierpiał, póki mógł, zęby psiarni biesie

I byłyby go szarpiąc dobrze zjadły

Aż przybiegliśmy — (ja byłem na koniu).

......Kulki świsnęły — dzik w nogi — ja za nim

Sadziła bestja przez debry; po błoniu,

Koń już ustawał — a że trwożnych ganim

Wielbiąc odwagę — z siodła szust na dzika

Skoczyłem śmiało, zamiast w ręku bata

Dobyłem szybko z za pasa nożyka.

Hulał też ze mną jak żmija skrzydlata,

Aż się zawrócił nazad w swoje tropy

I czmychał wartko tak na stanowiska.

Jak przed upiorem w las uciekli chłopy

Tylko mu Filip podleciał dość z blizka:

Wypalił gracko, ale zamiast w zwierzę

Mnie w obcas trafił i wyrwał do szczętu.

Po tym wiwacie jakoś drgnąłem szczerze —

ragnąc zatrzymać bieg swego okrętu,

W dno go ubodłem moim kordelasem

I na pniu usiadł jak na strasznej skale —

Echo od trąbki popłynęło lasem

A krwawe w koło zawrzały mnie fale.

MENNICKI.

Sławne Huberta zawsze anegdoty.

TURZYCA (żartobliwie).

Kiedy tak — więcej już nic wam nie powiem.

ONUFRY (nachylając się ukradkiem do Pryscjana).

Ha! z przeproszeniem, to myśliwskie psoty.

MENNICKA.

Jakże to można tak z życiem i zdrowiem

Jak z jakiem cackiem urządzać zabawy ?

(występuje na środek i przybiera ton uroczysty).

Z woli rodziców i przez wolę boże

Kiedy nam Zenia wróciła z Warszawy,

Pragnąłbym wiedzieć kiedy ślub być może?

Rok czasu przeszedł a ręka jest nasza,

Kredytu wielka to wprawdzie ofiara,

Lecz ceniąc słowo, zwłoka nie przestrasza

Zwłaszcza gdy widzim, że dłużnik się stara

Oddać, co winien — a choć to skarb duży,

Jedyny w życiu prawdziwie kobiety

Zawsze-ć jednemu on tylko posłuży

Jeźli czas sprzyja — bo później niestety!

Gdy pora minie, zawód brat rozpaczy

Targa nam życie, burza losów miota,

Przeszłości sobie człowiek nie przebaczy

Choćby klasztorne zamknęły go wrota.

MENNICY.

Zeniu! Pryscjanie!

ZENOBJA (zrywa się nagle, pada na kolana).

Ach! ojcze mój drogi!

Ja go nie kocham! nie pójdę za niego!

LOJOLA (ciągnie za poły Pryscjana z całej siły).

Omdlałym padaj! zginaj gapiu nogi!

(Pryscjan dość powoli mdleje).

MENNICKI (z wielkiem oburzeniem).

Pójdziesz szalona! a to co nowego ?

(Zenobję nieprzytomna wynoszą — idą wszyscy — Pryscjan zostaje leżący).

Scena III.

PRYSCJAN sam, potem ONUFRY.

PRYSCJAN (podnosząc zwolna głowę).

To bankiet dzisiaj miałem doskonały —

 (podnosi się z bojaźnią patrząc dokoła).

Żeby nie moja na prędce choroba

Byłbym nie wyszedł z tej batalii cały —

Nie wiem jak komu, lecz mnie się podoba

Zawsze komedja odegrana gładko.

Co zaś do Żeni, to mówiąc otwarcie,

Nie w moim guście byłaby mężatką,

Tylko że ojciec woła wciąż: "lamparcie!

"Żeń się! i żeń się!" więc muszę się żenić.

Wprawdzie ja czuję affekta gorące

Do płci nadobnej, lecz lubię odmienić

Czasem kochankę. Kobiety myślące

Jaką jest Zenia i jak ludzie zwą ją,

Wielki strach we mnie obudzają zawsze —

Zwłaszcza gdybym miał żonę taką swoją.

Ona by czasy przeklęte! najkrwawsze!

Przypominała — czasy szkolnej ławy.

W jej bym obliczu widział ustawicznie

Wszystkich belferów i bolesne sprawy

Ich strasznych sądów, (po chwili) Ale - m politycznie

Wymknął się z nudnej kobiecej dysputy.

Tylko mnie wielce ojciec zdeptał nogą

I byłem przez to w ostatku jak struty.

Co za przyczyna wpaść na myśl nie mogę?

Przecie - żem głupstwa nie wypalił znowu?

Dobrze myślałem co mówić wypadło,

A że nie jestem z sowizdrzałów chowu,

Nie naśladuję błaznów jak zwierciadło.

To mówię sobie jak człowiek stateczny.

Gdy przy mnie ktoś tam kazanie uczone

Prawi zacięcie nie będąc bezpieczny

Z bronią języka na ich wyostrzone —

Szukam. "ratunku w czemkolwiek naprędce

Aby nie zostać wyśmianym w ostatku,

Albo zawisnąć na uczonej wędce.

I być przyczyną własnego upadku.

Nie dla mnie; żona z warszawskiego świata!

Na moją godność wieczna poniewierka —

To też Bóg daje, że ślub się nie splata —

Nie ma jak piękna ta moja Esterka!

ONUFRY (wbiega zasapany).

Wszyscy tam proszą o przybycie pana.

PRYSCTAN (z bojaźnią).

Gdzie ? po co ?

ONUFRY (nalegając gestami).

Do panny pokoju.

PRYSCJAN

Cóż to ja lekarz ?

ONUFRY (z uśmiechem).

Ale taka rana

Co tam nabrzmiewa po łez ciepłych zdroju,

To, z przeproszeniem, łatwo leczyć da się.

PRYSCJAN.

Któż mnie tam woła? powiedz prawdę stary!

ONUFRY.

Ojciec! i mówił w jak nąjprędszym czasie.

PRYSCJAN (idąc bardzo powoli).

Jeszczem też w życiu nie brał takiej kary.

(wychodzą obydwa).

Scena IV.

ZBIGNIEW

(sam w ogrodzie — noc, miesiąc wschodzi, opodal widać kościół).

Odziedziczyłem wreszcie moją wioskę.

Uwiązłem, widzę, jak motyl w bursztynie,

Nowego życia pierwszą-m ujrzał zgłoskę:

Otchłań milczenia, duchowe pustynie!

Zenia dni kilka przyjechała pierwej.

Nieszczęsne dziecko, ofiara ciemnoty —

W Warszawie drżała na tę myśl bez przerwy:

Że weźmie przyszłość z rąk ojca despoty!

Cóż z jej nauki, co z chwalebnej pracy?

Gdy skarby ducha wchłoną próby ognie —

Pośród złych żyjąc sami będziem tacy,

Lada przeciwność wolę naszą pognie.

Trafem złączeni, miłością wśpiewani

Duszami w siebie, zgodni jak źrenice,

Rok spędziliśmy w zachwytów przystani

Mając w krąg siebie losów błyskawice.

Ja czułem dobrze, że ona nie w sile

Oprzeć się doli spienionym bałwanom,

Nie brałem przysiąg — jej słowa motyle

Robiły ulgę mym serdecznym ranom.

Postanowiłem czekać czasu woli,

Aż gdybym świętą ujrzał ją w torturze

I rzekła blada: "ratuj mnie! bo boli!"

To jużbym wtenczas piorun wydarł chmurze

I umiótł jednym mej ręki zamachem

Całe walk pole — szatanowe zgraje!

I sąd uczynił pod piekielnym dachem

Co serce nożem przedajności kraje

Bojaźń i dziwna w niej nadziemska trwoga

W obliczu ojca zasłania jej duszę

Jak chmura słońce, zkąd tylko do Boga

Cofnięty promień biegnie przez katusze.

Los mnie rozdzielił z jej przyszłą rodziną,

Mur z nienawiści stawili przedemną,

Choć blizkiej w żyłach krwi strumienie płyną

To w otchłań serc ich nie ugrzęzłem ciemną.

Oglądać w domu nie mogę ich twarzy

Tem bardziej teraz — a więc nie zobaczę

Pogardy wzrokiem ich dzieci sprzedaży —

Jak niewolnikom serce w piersiach skacze?

(odchodzi).

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT IV.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej