Bolesław Londyński

POEZYJE

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

W ŚWIAT!..

OBOWIĄZEK.

STAGNACJA.

ŻYCIE.

PROMYK.

SUNT LACRIMAE!

NADZIEJA.

NOC.

NAD PRZEPAŚCIĄ.

POWITANIE.

KOCHAM!

MYŚL.

Z PIEŚNI MIZANTROP!

OPINJA.

DO * * *

PIOSNKA.

SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEM.

WYZYSK.

DYJOGENES.

URYWEK.

NA ZIMĘ.

JĘK DUSZY.

NĘDZA.

PO ZAMACHU.

W DZIEŃ ZADUSZNY.

SMUTNE!

HYMN MŁODOŚCI.

PYŁEK.

O POMOC.

LUBIĘ...

MATKA.

POBUDKA.

WIGILJA.

POWITANIE RODZIMEGO GRODU.

POWÓDŹ W ROKU 1884.

NA PRÓŻNO.

PEWNIK.

WIWAT KAWALERSKI STAN!

ŻALE POETY.

RYWALE.

OBŁAWKA.

W PRZEDDZIEŃ CIĄGNIENIA.

HORRENDUM!

SI NON É VERO...

KARNAWAŁ MUZY.

BEZ APELACYI.

HAJŻE! NA BIELANY!

ŻARŁOCY.

KOŁYSANKA.

PRÓŻNA PROŚBA.

DWIE WIGILJĘ.

GÓRĄ MASKI!

NIEUBŁAGANA.

BĘDZIE CZY NIE BĘDZIE?

PIEŚŃ SATYRA.

MIŁOŚĆ.

OJ WESOŁO!

NIECH ŻYJE WINO!

NA POZIOMKACH.

PO ROKU,

JANOWI KRÓLIKOWSKIEMU.

HYMEN I SCENA.

ALOIZEMU ŻÓŁKOWSKIEMU.

KONESERZY.

KAŻDY SOBIE...

LUDZIE-PLASTRY.

BYŁA...

DOLA I NIEDOLA.

USTA.

TRYUMFALNY WJAZD KEDYWA DO EGIPTU.

GORŻKIE ŻALE.

NIEOMYLNY ŚRODEK.

ACH TE PANNY!

GŁUPIE JAGNIĘ.

DO WARSZAWY.

KOBIETY-KWIATY.

CIĘŻKIE CZASY.

JADWIGA.

EPIDEMJA! DZIKIE CZASY!

NEMROD, JAKICH MAŁO.

WARSZAWIANKA.

BENJAMINEK.

NAJSERDECZNIEJSZYM.

DLA NIEPRAKTYCZNYCH.

WNUSIA.

ZŁOTE SŁOWA.

PRZEZ SZPARY.

WZGLĘDY I WZGLĘDZIKI.

BYLE HANDEL.

GRZECZNOŚĆ.

PERPETUUM MOBILE.

A TO PIĘKNA HISTORJA!

SZANUJMY SIE!

NIC POD NACISKIEM.

NIEZDECYDOWANI.

NIEOMYLNI

WIDZISZ NO GO! PATRZAJ NO SIĘ!

HONOR.

PRZEZ NOGĘ.

NA WYŚCIGI!..

SEMPER IDEM.

ŻNIWA.

POD PRYSZNIC!

CZY PRAWDA?

WARSZAWSKI PARLAMENT.

FEBRIS AUREA.

KOMEDJANCI.

SZACH I MAT.

OKROPNA ZEMSTA.

JAWNOGRZESZNICE.

MISTRZE I OPINIA.

PTAKI WĘDROWNE

"ALE"

REGATY.

WIELKA NARADA POSTĘPOWCÓW NA PROWINCYI.

ORANGUTANG I ZAJĄCZKI.

TAKICH JAK JA WIELU!

POZNAWAJCIE!

SZCZUPAK.

O TRADYCJO!

PRZEZ KOBIETKĘ.

W IMIĘ TRADYCYI.

KLOCKI I KLOCE.

MAM POSAGU STO TYSIĘCY.

PO BALU

KARNAWAŁ.

FERENCZ RENYI.

POEZYJE

Londyński Bolesław

W ŚWIAT!..

Wiersze pisać — nie trudnego:

Maczam pióro w atramencie,

Szukam rymów — ten do tego,

Ot i całe przedsięwzięcie.

Wiersze pisać — bagatela !

Lecz w tych wierszach piękno streścić,

Czar, co zmysły onieśmiela,

Piekieł gromy w nich zamieścić.

Wiersze pisać, by zadrżały

Góry, lasy i doliny,

By się rzeki sfałdowały,

By skał drgnęły podwaliny.

Wiersze pisać, by świat dumny

Dreszcz zachwytu uczuł w łonie,

By shołdować orszak tłumny

I na mistrzów zasiąść tronie!..

Wiersze pisać jędrne, żywe —

Innych wierszy nie pojmuję!..

Dla mnie jest to niemożliwe,

Lecz ja do nich zapał czuję;

Czuję dla nich serca bicie,

Czuję werwę, ogniem płonę.

Bez nich zbrzydło by mi życie,

W nich mam szczęście, mam obronę;

W nich mój każdy ból ukoję.

W nich zapomnę, żem na ziemi!..

Wiersze moje! Skarby moje!

W świat, pieszczotki za innemi!

W świat! Choć spokój mi zakłóci

Bezlitosna tłumów drwina,

W świat! Choć krytyk błotem rzuci

W nieprawego Muzy syna.

Poklask? Sława? — Wiersze moje!

To zawielki dla was zbytek.

Ja o jednem tylko roję:

W świat — ojczyźnie na pożytek!

OBOWIĄZEK.

Z pragnieniem szczęścia, miłości, słońca,

Myśl młoda rwie się do czynów, —

Świat jej się zdaje rajem bez końca,

Przyszłość — skarbami wawrzynów.

Nie kłują, ciernie, nie ranią, głogi

Wśród tej krainy omamień,

I człowiek szuka gwiaździstej drogi,

Mężny i twardy jak kamień.

Ale choć wolę energja krzepi,

Nim młodość zdąży na szczyty,

Wiatr przeciwności oczy oślepi,

A z serca pierzchną, zachwyty!

Wytrwać, o wytrwać w tej trudnej roli,

Nim znów otucha zabłyśnie,

Szydzić z burz, gromów, trosk i niedoli,

Śmiać się, choć piersi ból ciśnie;

Nie dbać o losów złowrogie drwiny,

Wciąż naprzód płynąć jak rzeka,

Najśmielsze myśli zamieniać w czyny —

To obowiązek człowieka!

STAGNACJA.

BALLADA.

Gwarno, szumno dokoła,

Wre stolica wesoła,

Gore ogniem brylantów i złota.

Tam u panów dziś bale,

Tańczą możni w zapale,

A u progów ich motłoch — hołota!

Hej! Rozpędzić te tłumy!

Pełen groźby i dumy

Błazen pański do stróży zawoła.

Lecz tłum stoi zgnębiony,

Jęczą męże i żony,

Ich moc ludzi ztąd ruszyć nie zdoła!

Psami poszczuć tę gawiedź!

Służba! W turmę ich zawiedź!

Woła dworniś pijano ponury.

Służba milczy, nie szydzi,

Bo przed sobą tuż widzi

Groźne tłumu wzniesione kostury!

A na sali balowej

Magnat w szacie godowej

Po raz pierwszy w świat córkę wprowadza.

Jedynaczka, pieszczotka,

Młoda, hoża i wiotka

Dobroć twarzą, i oczkiem swem zdradza.

Dzisiaj smutna. W zadumie

Marzy dziewczę o tłumie,

Co tak szemrze i jęczy przed domem...

Dworniś krzyknął — zadrżała:

Biada! Gawiedź wołała,

Trzykroć biada ozwało się gromem!

— Ojcze! Ja się ich boję,

Weź te perły — to twoje,

Daj im, ojcze, te perły, niech idą.

Słyszysz, biada, wołają —

Oni jeść wszak nie mają,

Ach ulituj się, ojcze, nad Biedą...

Łzę wzruszenia pan otarł,

Córkę wywiódł z za kotar

I do tłumu z nią razem pośpiesza:

— Dobrzy bracia! Zawoła.

Jeszcze nie mam nic, zgoła...

— Precz z nim! Szydzi! — Odpowie mu rzesza.

— Bracia! Pragnąłbym z duszy

Ująć wam tych katuszy,

Macie perły mej córki, gdy chcecie...

— Ha! Jałmużna!.. Wy tacy...

Pracy dajcie nam, pracy!

Wyście możni, gdy bale dajecie!..

Magnat blednie i płonie,

Córkę tuli na łonie.

Już do komnat swe kroki kieruje.

Gdy wtem, w ciżbie gwar nowy:

Nędzarz silnej budowy

Drogę sobie przez ciżbę toruje.

Stanął, otarł pot z czoła,

I tak groźnie zawoła.

Aż umilkła i gawiedź niesforna:

— Możnyś, panie, więc chłodny!

Jam inożniejszy, bo głodny!

Chodź tu do mnie, ty panno pokorna!..

Ty nam będziesz zastawem!..

— Łotrze! Jakiem śmiesz prawem!..

Jęknął magnat — lecz próżno pierś sili,

Bo ramieniem tytana

Córka pańska spętana,

Znika w tłumie i z tłumem po chwili.

Jęczał magnat, a rzesza

Coraz żywiej pośpiesza,

Tylko echo już dzikie dolata

Jakby śpiewów prostackich,

Bachanalij pijackich

I odgłosów: to nasza zapłata!

— Córka w zastaw za pracę!

Dam robotę — sam stracę,

Nie dam — biada! Gdzież dziecię me drogie!

Dam — to kredyt upadnie,

Nie dam — zabija zdradnie.

Służba! "Wołać te tłumy ubogie!!

Dzika ciżba powraca.

— Zakład nam się opłaca!

Głodna panu urąga szyderczo.

A on bieży i woła:

— Dajcie mego anioła!

Już wygraliście walkę morderczą.

Jutro pójdzie fabryka.

Jutro szczęście me znika! —

Przebiegł w myśli ponuro swe straty.

A tłum głodny, w zachwycie,

Snać odzyskał już życie:

Pańskie stopy całuje i szaty.

I w ojcowskie objęcia

Padła kibić dziewczęcia,

Wiotka, słaba, jak listek jesienny,

A nad niemi wszystkiemi

Zawisł anioł nie z ziemi,

Zawisł anioł niebieski, promienny.

Tylko zdala szarzała

Jakaś postać zuchwała,

A na ustach jej widniał śmiech jędzy:

Wszyscy na nią spojrzeli,

Wszyscy naraz zadrżeli,

Bo przeczuli śmiech głodu i nędzy...

ŻYCIE.

Życie!... Cóż to jest życie? — T. o lampa przyćmiona,

Zawisła od fantazyi możnej losu-ręki:

Podniesie knot do góry — światło się rozjaśni,

To chwila, kiedy wolni od cierpień i męki,

Żyjemy jak w marzeniu, żyjemy jak w baśni.

Przyćmi ją — nikną baśnie i marzenie kona...

Płomień drgnął — to nadzieja! I jej giną wdzięki,

Jeszcze chwilka — drgać przestał — komedja skończona!

PROMYK.

Ani wierzę ja w czary, ani wierzę w cuda,

A jednakże nie wiem, co się ze mną dzieje;

Może to gra losów, może zła ułuda,

Dość że wszystko do mnie tak się dziwnie śmieje,

Tak mnie wabi ku sobie, tak nęci serdecznie,

Że pragnę nie umierać, ale źyć, żyć wiecznie.

SUNT LACRIMAE!

Bóg zmartwychpowstał. Świat pada czołem,

Korzy się ludzkość, moc jej truchleje,

Szatan niedoli z szczęścia aniołem

Bratnią się dzisiaj jednoczą dłonią

I raj na licu świata widnieje...

A tam, jak głuche widmo, nad tonią

Łzami wezbraną, stanęła nędza!

Straszna jak potwór, blada jak mara,

Groźna, okrutna ludzkości kara!!

Świat hołd przynosi dziś swemu Bogu,

A ona, wiedźma, stoi na progu

Nizkiej lepianki albo poddasza

I cień radości nawet odstrasza!

Wszechmocny Panie! Ziarneczko piasku.

Zrodzone iskrą Twojego blasku,

Wielbić Cię winno choć podeptane.

Więc kiedyś dzisiaj dozwolił, Boże,

By hołd Ci niosły usta skalane"

Zerwij ze świata nędzy obrożę!

A ty, ludzkości rozpromieniona,

Śpiesz tam, gdzie nędza, jak fala groźna:

Pośpiesz do chatek, do lochów wstrętnych,

Tam gdzie ponuro, gdzie wilgoć mroźna,

Gdzie gniazdo brudów, robactw natrętnych,

Gdzie może jęczy zbrodnia skruszona!

Pośpiesz, ludzkości, z jałmużny datkiem,

Z bratniego serca świętym zadatkiem!

NADZIEJA.

Precz, maro smutku! Wesołym być muszę:

Słoneczko świeci tak jasno, tak mile,

Świat się uśmiecha! Zda się białe dusze

Z cmentarzy zbiegły tu do nas na chwilę,

Tak wszędzie jasno i tak barwno wszędzie!

Gdyby Archanioł na tem cudnem niebie

Wygłosił światom, że i tam tak będzie,

Sam bym się zaparł dziś samego siebie...

Lecz przebóg! Chmura... niebo sposępniało...

Już prorok Eljasz puścił wóz ognisty...

Słyszysz?.. Już zdala grzmią chmury, nieśmiało,

Już głośniej, głośniej, a wtem błysk złocisty,

Grom!! — Tak jak w życiu — rozpacz po rozkoszy!

Łudzisz się nieraz, a wtem grom złowrogi

Z łoskotem wpadnie, z raju cię wypłoszy

I brniesz bezsilny — przez ciernie i głogi...

NOC.

Szedłem ulicą. Było ciemno.

Nademną

Gwiazdy błyszczały,

Tonące w czarnej swej bezdeni...

W przestrzeni

Wichry melodję smutną grały,

Kalecząc ciszy uroczystość.

W powietrzu była czczość i mglistość.,

Grzech, cnota — spały.

I rzekłem sobie: Dla tej nocy

W niemocy

Ducha poety,

Wszak pieśń niejedna się zrodziła!

Olśniła

Ludzkość, dodała jej podniety

Do uwielbiania tej Potęgi,

Co utworzyła widnokręgi,

Życie bez mety!

I czemuż jabym tonów nowych,

Gromowych,

Z mej piersi wrzącej

Wydobyć, nie mogł za innemi?

Na ziemi

Wszak nieraz ślad mej Izy gorącej

Za podkład służył do pieczywa,

A i na niebie też spoczywa,

Zbudźże się, śpiący!

Tak rzekłem sobie. Idę dalej,

Wtem, szalej,

Czy inne jady

Do gardła wlano pijakowi,

Zwierzowi!

Bo zaryczał w szynkowni... Mirjady

Gwiazd powab dla mnie wnet straciły..

Znikł, luba nocy, wdzięk twój miły...

Wróciłem blady.

I zamiast śpiewać ci pieśń nową,

Królowo

Mroku i ciszy,

Pytam się ciebie bez wzruszenia,

Bez drżenia,

Czy kiedy ryk ów się uciszy?..

Czyli cię zawsze szpecić będzie

Pijak w nieszczęsnym swym obłędzie?..

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Lecz noc nie słyszy!

NAD PRZEPAŚCIĄ.

Szalony jestem czy pijany — nie wiem!

Dość że mnie pali coś w piersiach zarzewiem.

Dość że mi w- oczach Izy stają się warem,

A życie cale męką i ciężarem.

Miotam się. walczę, bez celu, bez treści...

Los się mną nigdy dosyć nie napieści.

Rzucił ze drwiną kęs ciała na ziemię

I dźwigać każe straszne życia brzemię !...

Przed chwilą jeszcze, w pogodny ten ranek

Promyczek słońca wybiegł z za firanek

I po sypialni igrając z ochotą,

Wzrok mój przynęcał smugą srebrnozłotą.

Pyłki, atomy śmiały się w pogoni,

A ja, z krwią w żyłach, z sercem w krzepkiej dłoni

I z mózgiem w czaszce, ja człowiek, łzy leję.

Straciwszy miłość, wiarę i nadzieję!...

Maleńkie dziecko lalkę, swoją kocha.

Mir w możnym tłumie ma przedajność płocha,

W bezludnej puszczy samca ma samica.

Mną wszyscy gardzą, mnie nic nie, zachwyca —

Z piętnem Parjasa, błędnym chodząc torem,

W masce na twarzy, dostatku pozorem

Chcę przyjaźń znęcić ! Ironjo złowroga!

Bóg mnie opuścił, bom się wyparł Boga!

Kogoż mam winić przed prawdą mej zguby ?

Czy was, potężni władzą, samoluby,

Czy was, szalone w kołowrotku światy,

Na których postęp, ten szatan skrzydlaty,

Wśród szaleństw myśli, czynów i zabiegów,

Tylu genjuszy wypiera z szeregów

I tyle wiodąc walk z potęgą losu,

Buduje jeden, wielki gmach chaosu?..

Nie! Ja nikogo nie winie, prócz siebie!

Jak dziś pamiętam, byłem raz w potrzebie,

Nędza, ta hjena z wejrzeniem ponurem,

Jęła szyderczo grozić mi kosturem.

Gdyby nie litość, musiałbym za młodu

Paść na rozdrożu, z rozpaczy i głodu.

Litość, tak, litość podała mi rękę,

A jam ją za to oplwał na podziękę!

Straszna to była, okrutna zniewaga.

Ach na myśl samą serce mi się wzdraga

I włosy dębem stają mi na głowie.

Pomnę, już spokój zyskałem i zdrowie,

Kolega szkolny, ten, co mnie litośnie

Wyrwał niedoli w samej życia wiośnie,

Co mnie nakarmił i odział dostatnio,

Chciał ze mną także dzielić przyjaźń bratnią.

Serce mi jeszcze w niedoli nie skrzepło,

Więc chciwiem chwycił przyjaźni dłoń ciepłą.

I jako żeglarz, widząc lądu brzegi,

Takem się cieszył ufnością kolegi.

Ha! Dziwne dzieje i smutne jak życie!

Jeszczem nie tonął po uszy w przesycie,

Pleśń mi się jeszcze nie wkradła do ducha,

A jam go... zdradził, wybawcę i druha!..

Minęły chwile bolu i rozpaczy...

Znowu rzucony życiem w świat tułaczy,

W kale rozpusty, brnąc po uszy w błoto.

Długo walczyłem z sumieniem i cnotą.

Aż wreszcie walkę przerwała mi ona!

Ona. aureolą piękna otoczona,

Ona, niewinna jak cherub, jak dziecie.

Miała mi sobą opromienić życie!

Czelny! Jam serca nie zamknął na kłódki.

Wyparłem z myśli wyrzuty i smutki.

Wyparłem przeszłość i piętna niepomny,

Śmiałem pokochać kwiatuszek ten skromny.

Ach! Czemuż szczęście jest złudą na ziemi!

Kochałem piękną zmysłami wszystkiemi,

Byłbym jej oddał skarby mojej cnoty,

Byłbym na wieki zapomniał sromoty!..

Ale Bóg nie chciał!.. Może nie ma Boga!..

Bo dola ludzka, to dola złowroga.

Bo młode dziewczę, zaledwie w rozkwicie,

Na mojej piersi zakończyło życie!...

Jak zwierz raniony na jej ciałko padłem,

Z ustek skostniałych jad śmiertelny kradłem,

I — przemów do mnie, przemów jedno słowo!

Targając trupa, ryczałem grobowo.

Napróżno! Zgasła w pełni piękna blasku.

Na jej trumienkę rzuciłem garść piasku,

A choć mi wieko znikło już z przed oczu,

Jak słup cmentarny, stałem na uboczu.

Śpij, lube dziecię. Śpij. wybranko ducha,

Na łzy rozpaczy i na jęki głucha!

Śpij! Śpij! Szczęśliwszaś, o dziecino miła!

Ja hańbę dźwigam, tyś jej nie przeżyła!..

Jeszcze mi w oczach tkwił obraz jej luby,

Gdym z ciężką pracą zawarł wieczne śluby:

W niej miałem czerpać zapał i otuchę.

Nią krzepić miałem nitki życia kruche.

Z werwą, pragnieniem czynów podnieconą,

Wdarłem się w biednych i maluczkich grono.

I była chwila, gdy wierny swej roli,

Przyniosłem ulgę niejednej niedoli.

Lecz gdy mi lądu zabłysły już brzegi.

Jak mara powstał groźny cień kolegi

I strasznem "zdrajca!" bluznął w oczy moje.

Odtąd się szczęścia zamknęły podwoje,

Dawniej, gdy miałom kochankę mą drogą.

Do niej biedz mogłem z boleścią i trwogą.

Gdy jej nie stało — nie ma dla mnie serca.

Gdzie spojrzę kamień, gdzie spojrzę — szyderca!

I oto pierś mą pali coś zarzewiem:

Szalony jestem czy pijany nie wiem.

I oto w oczach łzy stają się warem,

A życie całe męką i ciężarem.

Pyłki, atomy, śmieją się w pogoni.

A ja, z krwią w żyłach, z sercem w silnej dłoni

I z mózgiem w czaszce, ja człowiek łzy leję,

Straciwszy miłość, wiarę i nadzieję.

POWITANIE.

Dziutulko, szezebiotko — różyczko, stokrotko,

Ach witaj mi, luba dzieweczko,

Choć biednie w mym domu — nie lękam się gromu,.

Ty szczęścia mi. będziesz gwiazdeczką.

Przed tobą proch ścieram — i raźno spozieram

Na ciernie i głogi i troski,

Bo cudnie jak w baśni — me życie rozjaśni

Twój szczebiot i uśmiech twój boski.

Dziutulko, aniele — ja z tobą podzielę

Me serce, trawione tęsknotą,

I szczęściem zuchwały — dobytek mój cały

Zamienię w brylanty i złoto.

I będziem jak w niebie — urągać potrzebie,

Dostatków nam świat pozazdrości,

Odopchniem pokusy, — a licząc całusy,

Utoniem w rozkoszach miłości.

Lecz strzeż się, o droga — Dziutulko na Boga,

Niech zdrada rozkoszy nie splami!

Bo szczęście się skruszy — i ciosem katuszy

Do grobu nas wtrąci ze łzami!..

Więc strzeż się, dzieweczko — i świeć mi gwiazdeczka.

Przeczystą, przejrzystą i białą.

Ach witaj mi, witaj — o szczęście nie pytaj,

Bądź wierną, uczciwą i stałą.

KOCHAM!

Długom się błąkał po życia wertepach,

Sam, z uczuć skarbem, wśród ludzi, jak w stepach.

Długom przytłumiał duszy mej zachwyty,

W namiętnych lotach rwące ją na szczyty,

Pod lazur niebios, tam, gdzie piękno wieczne,

Gdzie drogi życia równe i bezpieczne,

Gdzie jak lilijka biały anioł gości

I nuci zcicha cudną pieśń miłości...

Niedoścignione duszy ideały!

Wyście mi życia cel i treść kłamały,

Wyście mi w ucho kładąc niebios pienia,

W serce wlewały gorżki jad zwątpienia.

I byłbym runął niby dąb podcięty,

Żalem do Boga i do ludzi zdjęty.

I byłbym klątwą lżył ich nadaremną,

Ażby grób chyba uczuł żal nademną!

O precz! precz! wspomnień załzawiona maro!

Życie dziś dla mnie jest ambrozyi czarą.

Dumny, że dźwigam jego ciężkie brzemię,

Z fantazyi szczytów upaść chcę na ziemię.

Chcę, z całem męztwem, przez ciernie i głogi

Stąpać przy lubej, przy wybrance drogiej!..

O! Bom ją znalazł, bo mam ją przy boku,

Bo moge czerpać z jej uczuć potoku,

Bo z jej całunków, z jej lubej pieszczoty

Mogę sen marzeń zamienić w raj złoty!..

Kiedym ja ujrzał, świat się cały zmienił.

Jakiś blask dziwny twarz mi rozpromienił

I jakaś błogość, nieznana a święta.

Serce mi wzięła w czarodziejskie pęta,

I póty czarem poiła mnie suto,

Póki zmysłami nie była odczutą.

Jam kochał!.. Śmiesznem wam pewno to zda się,

Wy, co w nędz ducha pogrążeni masie.

Tyleście warci wśród ziemskiej podróży,

Ile drzew szkielet wart po gromach burzy:

Dla waszych uczuć wystarczy mamona;

Dla mego serca wystarczyła ona!

Ona! Czy piękna?.. O! niczem Oheruby!

Harmonjii niebios dźwięk głosu jej luby.

Blaskiem djamentów cudny blask jej cnoty!

I czy to słyszę jej śmiech szczerozłoty,

Czy to aksamit jej włosków mnie pieści,

To zda się dla mnie szczyt krasy niewieściej!

W cudnych jej ocząt głębię lazurową

Raz wzrok zatopię — zatapiam nanowo,

I gdyby kodeks życia mnie nie stropił,

Jabym się cały w jej oczach utopił...

Czy dobra?.. Stwórco! Światy Twe dokoła

Mierzę, i lepszej nie spotykam zgoła!

Próżno los-tyran uparcie nam psoci.

Nic nie jest w stanie skruszyć jej dobroci!

Raz, gdy mi w oczy smierć zimna zajrzała,

Łza na jej oku jak perełka drżała!

Jam ją ocenił, choć w zmysłów rozterce...

W tej łzie natrętnej — ja przeczułem serce...

Więc pokrzepiony na duchu i ciele,

Hołd uwielbienia składam ci, aniele!

Nie ma trosk dla mnie i nie ma kłopotów!

Dla ciebie wszystkie zwalczać jestem gotów!

Bo cóż mi znaczą i głogi i ciernie,

Kiedy cię kocham, kocham tak niezmiernie!..

O podaj luba, podaj dłoń twa białą!..

Widzisz w mych oczach tę werwę zuchwałą,

Słyszysz w mych piersiach głośne serca bicie?

Tak ręka w rękę pójdziemy przez życie...

I chociaż nędza szarpie świat kosturem,

My, zawsze silni, stać będziemy murem!..

Na pocałunkach spłynie nam czas błogi!..

A gdy dożyjem tej chwili złowrogiej,

Że śmierć nam oczy oślepi swą kosą,

Twe łzy w rozstaniu będą dla mnie rosą, —

Ona mnie krzepiąc, pokrzepi i ciebie,

I znów całusy rozpoczniemy w niebie!..

MYŚL.

Z jednego świata na drugi

Człowiek ocean przechodzi,

Czy nie dla tego kołyska

Kształtem podobna do łodzi?..

Z PIEŚNI MIZANTROP!

I.

Spotkawszy raz głodnego psa,

Dałem mu kość, bez mięsa prawie,

I odtąd pies mnie dobrze zna

I liże rękę mą łaskawie.

Lecz kiedy raz przyjaciel mój

Nie miał do ust co włożyć zgoła.

Oddałem mu wnet przysług rój,

A on — oszczekał mnie dokoła.

Zaprawdę! Dziwnym jest nasz wiek:

Płakać i śmiać się chętka bierze, —

Narowy zwierząt miewa człek,

Uczucia ludzkie — zwierzę!..

II.

Widziałem raz, jak na noc dziatwę swą

Wabiła, miaucząc, kotka mała,

Jak jedno z nich, niemocą tknięte złą,

Do domu w pyszczku swym dźwigała.

A w parę chwil — ach dotąd czuję dreszcz —

Ujrzałem obraz wcale inny,

Kobieta zła, wygnała nocą, w deszcz.

Córeczkę swą za grzech dziecinny.

I zapał mój dla kobiet odtąd zgasł,

Zbladły w mych oczach ich zalety,

Bom widział wszak, choć wprawdzie tylko raz,

Że kotka lepsza od kobiety!..

OPINJA.

Upije się biedak:

— Podłe pijaczysko!

Spije się bogaty:

— Wesołe panisko!..

DO * * *

Gdy zaczniesz śpiewać — wnet słowik

Na twe okienko się wspina.

— Dokąd? Raz pytam słowika.

— Do szkoły! Rzecze ptaszyna.

PIOSNKA.

(Z Wiktora. Hugo.)

Lubię przedstawiać sobie dziewczę uśmiechnięte,

Gdy z piosenką na ustach, wiotka, pełna wdzięku.

Powraca z nabożeństwa, niosąc palmy święte

Na ręku.

Miewam sny, co godziny mych smutków skracają —

Grono dziatek, i ta ich radość i swawole.

Ten śmiech ich srebrny i te róż wianki, co mają

Na czole.

I jeszcze mnie zachwyca sen iście królewski:

Młode dziewczę o lśniących i długich warkoczach,

Co w dal patrzy i sama nie wie. zkąd ma łezki

Na oczach.

A najpiękniejsze z widzeń — sen boski — wspaniały.

To Jańcia i Małgosia (1). Spójrzcie, jak po dróżkach,

Łączkach, ścieżkach fruwają, jakby skrzydła miały

Na nóżkach.

Ale z tych widzeń, snów, co myśl mą obciążają.

Sny dla duszy najsłodsze — to groźne szydercę,

Tyrany! Godząc we mnie, ostrzem natrafiają

Na serce!...

(1) Wnuczki poety.

SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEM.

Lingwistą nie jestem, a niechże Bóg broni,

Toć trzaby się grzebać w tajnikach Sanskrytu,

Po uszy w słowiańskich pierwiastków brnąć toni,

By mowę rodzimą wyjaśnić do szczytu.

Nie! Oto poprostu, z doświadczeń życiowych

I z praktyk pobożnych wśród tłumu tułaczy,

Młodzieńcza myśl moja, spragniona ziarn zdrowych,

Dziwacznie mi nieraz nasz język tłomaczy.

Niesforny — cytuję przykładów tu kilka:

Więc — co to jest cnota? Z pozoru — rzecz lśniąca

Słodziutka i wonna, jak pokarm motylka,

A w gruncie — przedajna i kałem cuchnąca!..

A co to jest serce? To cnoty mieszkanko.

Brzmi tętnem czarownych, niebiańskich rozkoszy,

Lecz nie miej posagu, o serca wybranko,

Realizm — czar, niebo i ciebie wnet spłoszy!

Ztąd przyjaźń — to wyzysk, a miłość — o nieba!..

W słowniku ten wyraz tchnie dzisiaj tandetą,

Z łamańców języka wymazać go trzeba —

Dla serca — brzęk złotka krańcowa dziś meta!

Hart ducha! Jak piękne, jak cudne to słowa.

Czuć męztwo w ich dźwięku, energję, heroizm.

Lecz bliżej gdy spojrzę. — to gleba jałowa,

Nic, tylko sobkostwo — przebrzydły egoizm!

A walka o życie, o honor, o imię,

O suty dobrobyt — czem dzisiaj ? — Szacherką!

Sumienie w kadzideł dziś kopci się dymie,.

A bratni dostatek dla bliźnich wyżerką.

A wiara, zasady? — To głupstwo, błazeństwo!

Chęć błysku i sławy, fałsz, blaga, ślepota!..

Napróżno cię boli twych bliźnich męczeństwo,

Napróżno maluczkich wydźwignąć chcesz z błota.

I jeszcze słóweczko. Gdy człowiek w przesycie,

Gdy skarbów mamony w swym trzosie nie pieści.

Gdy nędza go trapi — czem zowie on życie ?

Komedja bez barwy, bez sensu, bez treści.

WYZYSK.

Młyny mielą zboże,

Trudzą się i biedzą,

One robią mąkę.

A inni ją jedzą.

DYJOGENES.

LEGENDA GRECKA.

Świat mu się nędzną wydał owczarnią,

Więc uzbrojony w powagę greka,

Szedł po Atenach mędrzec z latarnią

I wśród gawiedzi szukał człowieka.

Wonczas mu kapłan zachodzi drogę

Z podniesionemi w górę oczyma.

— Ojcze wielebny! Daj zapomogę,

W sakwie mej chleba dawno już niema!

— Niech cię modlitwa, synu, pocieszy.

Sługa mu bogów odrzecze na to,

I znikł — a mędrzec znowu wśród rzeszy

Szuka człowieka pod możnych szatą.

Oto błyszcząca zdala od stroi,

Pełna djamentów, pereł i złota,

Piękna greczynka przed sklepem stoi,

Bo ją do fraszek zdjęła tęsknota.

Wesprzyj! Zawoła mędrzec z boleścią.

Lecz wzrok pogardy był jej jałmużną.

I poszła, w sklepie, z butą niewieścią

Rozrzucać skarby przez pychę próżną!

Więc w inne mędrzec podążył strony.

Wtem jedzie magnat: wytworne cugi,

Pyszny baldachim suto złocony

I niewolnika ma do posługi.

Mędrzec zabiega drogę i prosi:

Rumaki stają, magnat się zrywa,

Pięść na natręta własną podnosi —

A niewolnika gniewem przeszywa.

Zrozumiał sługa. Z wściekłością kata

Upadł na mędrca i wraz z nim runął.

Lecz wypełniając rozkaz magnata,

W sakwę nędzarza własny grosz wsunął!

Gasząc latarnię, mędrzec "eureka!"

Obwieścił światu smutnym okrzykiem,

Bo choć na ziemi znalazł człowieka,

Lecz i ten nawet był niewolnikiem!

URYWEK.

... I mamże śmiać się z tobą, ty rzeszo tytanie,

Kiedy gdzie okiem rzucę, gdzie spojrzę po tobie,

Wszędzie pod maską szału, znajdę głód w żałobie,

Bladą nędze, lub straszne powolne konanie?..

NA ZIMĘ.

TRAWESTACJA.

Nad Karpatami, nad Wisły kołyską,

Raźno wybiegłszy z za chmury.

Falował sokół — dziwak sokolisko,

Bo mierząc Wisły lodowe łożysko,

Budził ją ptak białopióry.

Lecz spała rzeka, chociaż sokół biały

Nurty jej słowem zagrzewał,

Choć głośno marzył przez swój żywot cały,

Choć rozżalony i żalem zuchwały,

Proroczą piosnkę jej śpiewał.

Aż przyszła chwila, gdy spostrzegł się sokół,

Że budzić Wisłę zawcześnie,

Więc, poleciwszy mnie spisać protokuł.

Pofrunął, patrząc z wymówką naokół

I sani pogrążył się we śnie.

JĘK DUSZY.

Gdzieżeś o gdzieżeś, życia mego tęczo!

Kapłanko cnoty, szczęścia przewodnico?

Cienie twych czarów wciąż mi zmysły dręczą,

A duch mój cierpi, trawiony tęsknicą.

W masce spokoju, po wertepach życia.

Szukam cię błędny, w złudach i na jawie

I jako żeglarz przed ciosem rozbicia,

Jadem zwątpienia biedne serce krwawię.

A jednak, piękna i promieniejąca,

Ty żyjesz dla mnie, gdzieś na końcu świata.

Wśród cierni, głogów, wśród pokus tysiąca,

Musi cię znaleźć młoda myśl skrzydlata!

Śmiało więc, w pogoń za wybranką ducha!

Jak Farys wołam: precz, wątłe przeszkody!

Czoło me zdobi werwa i otucha,

A pierś mą krzepi zapał duszy młodej!..

Chcę biedz szalony, przez góry i skały.

Przez mórz odmęty, przez drogi bez końca,

Chcę zdeptać gwiazdy w pogardzie zuchwały

I dotrzeć śmiało do kresu, do słońca!..

Plemię szyderców syknie jak gadziny,

Jam dla nich karzeł — byle wiatr mnie skruszy!

Im tylko można sięgać po wawrzyny,

A dla mnie... dla mnie... jęk i ból katuszy!

O nie!.. Dość bólu! Odkrywam przyłbicę!

Do boju, śmiałki! Do boju, rycerze!

Karzeł, w lwie szpony każdego pochwycę,

Kto śmie urągać ducha mego wierze!

Bo moja wiara jest twardą opoką;

Nie znam już zwątpień, nie mnie już nie płoszy:

Naprzód i naprzód! Daleko, wysoko,

Gdzie toń bezdenna uciech i rozkoszy!..

Gdzie ona! Piękna, jak blask djamentu,

Jak myśl genjusza, jak dla matki dziecię,

Władna znicestwić cierpienia do szczętu

I władna ducha rozbudzić w szkielecie!

Więc dalej, dalej! W tym wiecznym obłędzie,

Niech się rwie Tytan ze swego łańcucha,

Niechaj stanąwszy w męczenników rzędzie,

Cierpi i pragnie, lecz niechaj wybucha!..

NĘDZA.

Był wieczór, pomnę. Wicher wył, mróz trzeszczał;

Pod mojem oknem dzieciak jakiś wrzeszczał.

Tak się zanosił i tak jęczał czasem,

Że nawet śmiech mój skłócił tym hałasem.

Gniewny, wybiegłem. Patrzę... to maleństwo

Półnagie kona!! Zadrżałem. Przekleństwo!

Świecie macoszy, toż to pisklę twoję!..

Chwytam dziecinę, rozbijam podwoje,

Do ciepła wnoszę, wnoszę mróz i... trupa!!

Ach jakże nędzna ta ziemska skorupa!

Takiej kruszynki podtrzymać nie w stanie !...

Sprawiłem pogrzeb, a na pożegnanie

Garść dałem piasku i ponoć... łzy czułem...

Potem do grobu myślą się przykułem,

Aż mnie zbudziła ciężka dłoń grabarza!..

Zły i znękany wybiegłem z cmentarza...

W oczach uparcie tkwił mi cień mogiły.

Usta me ludziom, światu złorzeczyły,

Przekląłem śmierci tyrański egoizm

I tej hyeny, tej nędzy heroizm,

Która, zakrywszy oczy przed potrzebą,

W swej bachanalii z śmiechem patrzy w niebo.

Wtem — konwulsyjnie zadrżało mi serce...

Wspomniałem malca, co padł w poniewierce,

Biedny!.. On wczoraj może jeszcze skakał...

Gdzieś ojcze, matko!.. Śmiejcie się — jam płakał!.,

PO ZAMACHU.

DO ZAKONNICY.

Serce mi biło młotem. Za chwilę, za chwilę,

Jedna iskra, huk jeden i będę w mogile...

Chwilka, stanę na nieba wyśnionego szczycie.

Wstrzymałem ciężki oddech, przycisnąłem serce.

Blady, drżący, przed sobą mając śmierć lub życie.

Walczyłem z tłumem myśli: niejedne szyderco

Snuły mi nić nadziei, już cofnąć się chciałem,

Zapóźno! Padłem, dzikim zgłuszony wystrzałem.

Przebóg! Żyję! Przekleństwo! Jakaż straszna siła

Na kark mój osłabiony to życie zwaliła!

I strzał więc nie pomoże? I znów męka stara?

Znów jęki i zgrzytania? Ha! Powtórzę próbę!

Niestety! W koło stoi już gawiedzi chmara...

Podła! Niby z współczuciem patrzy na mą zgubę.

A po chwili uciecze, krwią mą nasycona.

By z cynizmem roztrząsać: skona, czy nie skona ?

Gdybym skonał! Bo cóż mi dziś to życie znaczy?

W oczach spokój, a w sercu głuchy jęk rozpaczy.

Pierś ta sama co dawniej, lecz w niej głębsza próżnia!

I choć chciałbym przymusić duszę moją biedną,

By trawić to zechciała, co oko wyróżnia,

Napróżno! O tak! Dzisiaj wszystko mi już jedno...

Kochać ? Kogo ukochać ? Jeśli zewsząd skały?

Szukać?.. Szukałem przecie! Czemuż świat tak mały?..

Ty, aniele na ziemi, ty promieniejąca,

O ty, dziewczę rycerzu, jedna śród tysiąca,

Ty, coś w swej klauzurze wypieściła godło:

"Modlitwa, Bóg i praca" — ja się ciebie wstydzę.

Ty nie możesz, nie umiesz być zła ani podlą.

Ciebie nie nie obchodzą ci kamienni widzę,

Co nie czując w Twem serca gorzkiej tajemnicy,

Wyszydzili oddawna habit zakonnicy.

Ty potrafisz ich kochać za ten lód ich właśnie!..

Masz wolę! Lecz gdy iskra tej woli zagaśnie,

Gdy chcesz a bezwładniejesz, do pracy sił nie ma,

Gdy próżno myśl z rozsądkiem wieczną walkę wiodą,

A w sercu ciepło młode zastępuje zima;

Gdy próżno dusza rwie się do gwiazd na błękicie?

Czyż nie lepiej, że wtedy człek skrócić chce życie?

Siostro! Zostańmy nadal w takiej samej szacie!

Ty, niebianka, w kwiecistym rajskich cnót ornacie.

Ja, w włosienniey z bólu i jęków utkanej:

A gdy w pielgrzymce życia zetkniemy się kiedy

I znowu ujrzysz rozpacz w mej twarzy znękanej,

Na tem czole zbolałem ślady nędzy, biedy, —

Natenczas, może olśnisz mnie swych uwag czarem,

Choć późno, nazwę Boga najświętszym sztandarem.

Dziś. pójdę dalej walczyć, by w życia zawiei,

Uratować kruszynę zamarłej nadziei.

W DZIEŃ ZADUSZNY.

Dokąd tak biegnie i po co

Ten tłum żałobny, ponury?

Łzy mu spojrzenia wilgocą

W licach czuć smutku tortury.

A śmiech, ten tłumu druh stały,

Zmilkł dzisiaj, jak skamieniały.

O ziemio — matko! Twe łono

Straszne, wilgotne i ciemne.

Dla myśli dziś otworzono,

Więc jęki, skargi daremne,

Więc żale, bóle, rozpacze

Znoszą ci twoi tułacze.

I po cóż ? Gdybyż mogiły

Choć rąbek martwej zasłony

Na chwilkę nam uchyliły?

Gdyby z szkieletów wskrzeszony

Choć jeden powstał z ukrycia

I wytłomaczył cel życia?

Lecz próżne światła i kwiaty,

Próżne te skargi i modły.

Napróżno drzemy dziś szaty,

Nadzieje znowu zawiodły.

Próżno się dusza w nas karli —

Milcząc, świętują umarli.

Niech całun lekkim wam będzie,

Nieczułe prochy i kości,

W naszym rok rocznym obłędzie

Hołd niesiem waszej nicości.

Lecz choć pokusa krew toczy,

Nic nas z tej drogi nie zboczy!

Spijcie, kamienni mocarze,

Zwiększajcie nasze katusze.

Dla nas mogiły — ołtarze,

Przed niemi korzym się w skrusze,

Ludzkość nie umie uwierzyć,

Że umrzeć, to znaczy... nie żyć!

SMUTNE!

Wczoraj będąc na balu.

Rzecz okropną widziałem:

Dziewczę w usta z koralu

Dziad całował z zapałem.

Wtedy, pełen zazdrości,

Zawołałem zgorszony:

Starzec — sługą miłości,

Dziewczę — sługą, mamony!.

HYMN MŁODOŚCI.

Póki w piersiach zapał drga,

Póki w żyłach bije krew.

Nie znaj, chłopcze, co to łza,

Kochaj dziewki, taniec, śpiew.

Po zabawie każdy trud

Raźniej spełnisz, młody lwie,

W miarę pijąc uciech miód,

Życie spędzisz w złotym śnie.

Ale dziś, zapomnij trosk,

Nie znaj, co to życia kwas:

Gdy wyżółkniesz tak jak wosk,

Do spoczynku wtedy czas!

PYŁEK.

Nadzieja pociesza,

Posiadanie nuży,

Pragnienie pobudza,

Zawód życie burzy.

O POMOC.

GŁOS NA PUSZCZY.

— Oto, panie, rachunek. — Rachunek ? Ach bracie,

Jeszcze wam nie zapłacę, może poczekacie!..

— Ależ panie, wszak miesiąc już cały czekamy!

My darmo dla nikogo hotelu nie mamy...

Rzeczy pan wyprzedałeś, zająć nie ma Czego,

Wciąż tylko jedno w koło: zapłacę, zapłacę.

Leży pan po dniach całych! Dla człeka biednego

Nawet grosza zarobku! — Boże! Zmysły tracę!

Ach na litość, przestańcie! Rzeczy wyprzedałem,

Ależ głodny wszak byłem, z głodu omdlewałem!..

— A no... juścić... tak... prawda. Eh! Taka robota!

Machnął ręką i wyszedł lokaj zniechęcony,

A z piersi podróżnego wybiegł jęk tłumiony,

A z jękiem ryk rozpaczy: sromota! sromota!..

Szumiała wartko młodość! Ach hucznie się żyło!

Sumienie, cześć i honor — wszystko się stroiło

W szał, w szał dziki, w szał nieposkromiony;

Aż zbrakło w końcu ducha, bo zbrakło mamony...

Świat wyparł się. birbanta — odepchnął ze wstrętem.

Nieszczęsny — jeszcze nie żył — już stał się natrętem!

Nieśmiało wraca lokaj i niesie mu strawę.

— Jedz pan, już zapłacone. — O nieba łaskawe !

Więc są na świecie serca?.. Zerwał się podróżny,

Dotknął strawy... ha! dotknął lokajskiej jałmużny!!

Sromota! Groźny wyraz. Wy, co w złocie spicie,

Możni losu wybrańcy — wy się nim brzydzicie...

Przyłóżcie szkła do oczu. Na łasce lokaja

Toż dziecię waszych progów przeklina swą dolę!..

Patrzcie! On skona z głodu! — Na tem młodem czole

Hula dziko, złowrogo już, szatanów zgraja!

Patrzcie, jaką gorączką spieczone ma lica!

Tak walczy myśl występku z honorem szlachcica...

Lokaju! Serce twoję ważę z sercem tłumu,

O, twoje zwyciężyło tyranję rozumu!

Paniczu! Oparzyłeś się lokajską strawą ?

A więc wstydem zwyciężasz zwątpienie przesytu?

Jedz bez trwogi — i ruszaj w świat pracować krwawo!

Ludzkości! Dla chwilowo upadłych kredytu,

Miru, wiary w poprawę, pomocy!..

Wołałem,

Biedak zbliżył się do mnie — pierwszy go wyśmiałem!

LUBIĘ...

FRAGMENT.

Lubię, gdy w smutne dnia godziny

Dzieweczka w domu mi szczebiocze,

Gdy fałszu ani odrobiny

W szczebiotce tej nie zoczę.

Lubię, gdy piosnkę o kochaniu

Nuci, miłości nieświadoma,

Lub gdy mi cudnie przy spotkaniu

Klaszcze rączkami obydwoma.

Lubię, gdy dziwi się wszystkiemu

I gdy o wszystko chętnie pyta,

Gdy powie prawdę niejednemu,

Luba — pół dziecko, pół kobieta!

Nawet, gdy życie ją, zepsuje

I w szał namiętny zdradnie wtrąca,

Chociaż kto inny jej żałuje, —

Dla mnie, jest bardzo... zajmująca...

MATKA.

urywki z poematu

M.NIKRASOWA

Przekład z rossyjskiego.

I.

W drwiącym i hardym naszym wieku,

Matka — ten wyraz wielki, święty.

Uczuć nie wzbudza już w człowieku!

Lecz ja zwyczaju zrywam pęty,

Nic mnie nie trwożą drwiące tłumy, —

Taką mi Muzę dały losy,

Że śmiało wzlata pod niebiosy,

Albo też milczy, pełna dumy.

Niegdyś, w spoczynku czy znużeniu,

Byłem zaiste tchórzem wstrętnym,

Chciałem zapomnieć o tym cieniu

Tak bolejącym a ponętnym.

Lecz przyszedł czas. Świat lubi czelność.

Tłum do przyjaciół niechęć żywi;

Tym tylko daje nieśmiertelność,

Co go chłostali najdotkliwiej.

Wieniec, przez tłum bezmyślny dany.

Opali czoło zapomnianej,

Myśl go nie pragnie rozżalona:

Lecz chcę, by światło wielkiej duszy,

Przyniosło ulgę wśród katuszy,

Wam, męczennice, tak jak ona.

Może to błąd. że śmiem, o matko,

Przerywać sen twój?.. Przebacz!.. Życic

Spędziłem całe nad zagadka.

Która z uporem tkwi w kobiecie.

Wieczna poddanką — brak jej siły,

By mogła ulżyć swej niedoli!

Wice wzruszam prochy twe z mogiły.

Niech dadzą, przykład silnej woli.

W mej duszy wrą już żalu. dźwięki...

Czas, by je myśl ma w karb ujęła.

Przebacz!.. Opiewam trudy, męki,

I twej miłości szczytne dzieła.

II.

Malcem ojcowski dom rzuciłem,

Po sławę biegnąc do stolicy.

Tu własną pracą biednie żyłem,

Głodząc się. z musu w tajemnicy.

W dwudziestym roku wycieńczony,

Lecz hardy, lubo nawpół żywy.

Rodzinne znów zwiedziłem strony.

Ta sama wieś, te same niwy

I ten sam naród i ta rzeka...

Ujrzałem nowość — objaw życia:

Parochód przemknął się zdaleka

I znikł, zbudziwszy z snów powicia

Na jedną chwilkę ciche wody,

Aż się zdrzemnęły znowu wkrótce!..

Drzemało wszystko: drzewa, kłody

I nawet burłak drzemał w łódce.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Sennością nagle odurzony,

Wśród spieki, skryłem się do sadu.

Słychać w nim źródeł raźne tony,

Bijących z werwą wodospadu.

Szum lip podwaja dźwięczne gwary,

W ich cieniu raźniej się oddycha,

Ja kocham, matko, ten sad stary,

Boś w nim błądziła, jak noc cicha.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Przy grobie twym uczułem dreszcze;

Wspomniałem, marząc wśród tęsknicy,

Że mogłem ciebie ujrzeć jeszcze,

Lecz się spóźniłem! Wir stolicy

Wraz z pracą porwał mnie jak w kleszcze.

Rad jestem, że twój duch spoczywa

O matko, nie w rodzinnej stronie,

Tam duszno, ziemia nieszczęśliwa,

I ja nie legnę tam po zgonie.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Nareszcie, wszedłem w ojcow progi.

Nowe tam były już porządki,

Nowe obicia i podłogi.

Lecz ja pobiegłem tam, gdzie szczątki

Twych prac, przez ojca przechowane

Znaczyły ślady twego życia...

Listy, robótki w krosnach tkane,

Wszystko dobyłem wnet z ukrycia.

I oto pośród szczątków tylu,

List jeden z herbem wpadł mi w oko.

W porywająco-silnym stylu

Znać, że odczuty był głęboko.

Po polsku list ten był pisany

I francuszczyzną przeplatany.

Wnet smutek mnie ogarnął nowy,

Bo oto przyszło mi do głowy,

Czy nie to pismo tyś czytała,

Kiedyś, w młodości mej, w lip cieniu,

Spłakana, drżąca, trwożna cała?

Wtedy już ulgę w utrapieniu

Mateczce przynieść pragnąc, — chciałem

Go spalić — tak go niecierpiałem!..

. . . . . . . . . . . . . . . . . . .

O cicha nocy! Do sadu spieszę,

Błędnemi w koło patrzę oczyma...

Ach czyliż jękiem matki nie wskrzeszę?.

Niestety, echo w dzikiej uciesze,

Wtórzy mi głucho: niema jej, niema!..

Lecz oto nagle, księżyc wesoło,

Osrebrzył drzewa, liście i kwiaty...

Bólem targany, spoglądam wkoło...

Co widzę!.. Ona, ona, jej szaty!

Krok chwiejny stawia, list trzyma w ręku.

Oczom nie wierzę. — Drżenie i trwoga

Duch mój przejmują. W radosnym jęku

Pędzę, przed siebie... Tam matka droga!..

Tyśto, o matko? Wołam szalony.

Tyśto, mateczko? Plonie mi głowa...

Sza!.. Szept jej słyszę, cichy, zamglony,

Sza!... Słowa listu... znane mi słowa.

III.

LIST.

Warszawa, rok 1824.

"Przebyłam dzisiaj straszną noc. Drżę cała.

Źle sobie z nami, córko, postąpiłaś.

Komuż to komu serceś swe oddała?

Dla jakiej ziemi ojczyznę rzuciłaś ?..

Przyśniło mi się, żeś zaszczuta psami,

Żeś zasypana ruskiemi śniegami!..

Było to zimą. Noe. W rowie głębokim

Stos zapalili jacyś dzicy ludzie,

A tuż przy stosie, ty, z przymkniętym wzrokiem,

Leżałaś, córko, na skrwawionej grudzie.

Ponury las, czerniejąc w krąg daleki,

Wył niby zwierzę. Noc wieczną się zdała.

Tyś jak niewolnik przy pługu jęczała,

Aż wreszcie... wreszcie... zastygłaś na wieki!...

IV.

Przetarłem oczy, źródła grały

I ptaszki ranne świergotały.

W ręku mam list, lecz matki nie ma!.

Dotąd się seree bólem zżyma!..

. . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Przejrzałem książki mojej matki

Kiedyś zdaleka przywiezione.

Na marginesach jej notatki,

Zdobiły prawie każdą stronę.

Dostrzegłem rozum w nich i serce.

I słowa listu znów wspomniałem!..

O w jak niesłusznej poniewierce

Cierpiała święta w życiu całem!

Odtąd, ze łzami i tęsknicą.

Dążąc po świecie droga, różną.

Twój syn, o matko męczennico.

Szuka cię wszędzie, lecz napróżno!..

. . . . . . . . . . . . . . . . . . .

O zmroku nieraz, ręka biała.

Którąś tak czuie mnie głaskała.

Gdym się do twego tulił łona. —

Stajo mi w oczach wpółzamglona.

I słyszę głosik twój uroczy...

Dźwięki tak lube, słodkie, rzewne,

I dotąd stają mi przed oczy

Z twych bajek mnichy i królewnę.

Potem, wczytując się w Dantego

Albo Szekspira, — zdało mi się,

Żem napotykał coś znanego,

W każdej postaci, w każdym rysie.

Te ich obrazy, matko miła,

Tyś w mojej myśli utrwaliła.

Dzisiaj pojmuję, gdzie w rozpaczy

Nieszczęsna dusza twa błądziła,

Gdy sfora psów na psiarni wyła,

Gdy słychać było ryk siepaczy,

Gdy królowały: gwałt i siła!

W ojczyźnie biednej urodzona,

Choć mniej surowej — na północy,

Byłaś, o matko, wśród niemocy,

W ośmnastu latach opuszczona!

Ten, który wkradł się w twoje serce,

Za którym poszłaś w świat daleki,

Ten cię zostawił w poniewierce,

Lecz ty — kochałaś go na wieki!

. . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Na list nie dawszy odpowiedzi,

Nieulękniona brnęłaś dalej.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Klawikord grzmiał, a głoś twój smutny,

Dźwieczał. jak duszy jęk pokutny,

Choć maskowało go wesele.

"Nieszczęsnam ja, nieszczęsne moje życie!

Lecz, niewolnicy przyjaciele,

Napróżno gojąc straszne blizny,

Słusznie mej doli zazdrościcie,

Wiecznie gnębieni, wiecznie chorzy!.. "

. . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Chaos, gorączka, krew mi stygnie...

Okropne mary oko widzi...

Zaczynam bredzić jak w malignie...

Lecz póki czuję w piersiach dusze,

Chociaż mnie może świat wyszydzi,

Rozpaczy pieśń wyśpiewać muszę!..

Spóźniłem się!.. Dziś, matko droga,

Z rozwagą już nie dopnę celu,

Dziś, gdy mnie woła śmierć złowroga

Wystarczyć musi słów niewielu.

O tak! Wystarczy ! Mej boleści

Talent lub sztuka dopomoże!

Łza mała — ileż uczuć mieści !

Cóż przy niej znaczy bodaj morze?

V.

Przez lat dwadzieścia, w pętach katuszy,

Szłaś naprzód, matko, aż do mogiły.

Nie próżno bije źródło wśród suszy...

Iluż spragnionym dodałaś siły?

Twojej miłości wielkie są dzieła,

Bo choć na niebie chmury bez końca,

Gdy noc z jutrzenką walkę zaczęła,

Musi zabłysnąć promyczek słońca!..

Aż przyszła wreszcie zwycięztwa chwila!

Zdołałaś zatrzeć klątwę rodziny.

Ojciec twych dzieci swe czoło schyla,

Wraz z niewolnikiem wielbiąc twe czyny.

Lecz... lat dwadzieścia! Jak słodkie gody

Miałaś przy zgonie! Jak cichoś zmarła!

O! Boś potęgi dała dowody,

Boś fałsz i pychę z serca wyparła!

Jak garść brylantów w szczątki rozbita,

Wśród dzieł ogromu dusza twa płonie,

A choć ich błysków oko nie schwyta,

Jam je zrozumiał, po twoim zgonie!

I sił dla pieśni błagam u nieba.

Na szali czynów kładąc grosz wdowi,

Ani głodnemu nie dałaś chleba,

Ani swobody niewolnikowi.

Lecz ileż razy, on, dzięki tobie,

Potrafił ulżyć łzom i bojaźni,

Ileż to razy w trosce, w żałobie

Przez ciebie w przyszłość spoglądał raźniej !

Datek to mały, jak kropla w morzu...

Lecz lat dwadzieścia! Lecz serc tysiące!..

Kto w takim celu stał na bezdrożu

Ten wart, by po nim lać łzy gorące!

Twój pan wszechwładny ojców nałogi

Zdradzał burzliwie lub je porzucał.

Lecz jeśli kiedy w chwili złowrogiej

Swych własnych dzieci w przepaść nie rzucał;

Jeśli wśród szału i wyuzdania

Dzikiej swobody — nie przebrał miary, —

Tobie dać trzeba słowa uznania,

Tyś ocaliła jego ofiary!

I jeśli dążąc sani pośród tłumu

I jam się pozbył ojców ciemnoty,

Depczącej wielkie dzieła rozumu,

Dumnej, że ciska tyraństwa groty,

Jeżeli nie drga nuta fałszywa

W żadnej z mych pieśni, lecz miłość żywa;

Jeśli w pogoni za ideałem,

Piękno i prawdę kochać umiałem, —

To twoje, dzieło, o matko miła,

Tyś żywą duszę we mnie stworzyła.

Szczęśliwy jestem! Spoczęłaś w grobie,

Lecz póki lira moja żyć będzie,

Świat nie zapomni, matko, o tobie!

Może kto kiedyś z pyłu dobędzie

Prace poety — mych pieśni tyle!

Wtedy, wzruszony twych losów treścią,

Pójdzie odpocząć na mej mogile

I po mej matce westchnie z boleścią!..

Koniec wersji demonstracyjnej.

POBUDKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIGILJA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POWITANIE RODZIMEGO GRODU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POWÓDŹ W ROKU 1884.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NA PRÓŻNO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PEWNIK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIWAT KAWALERSKI STAN!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŻALE POETY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RYWALE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OBŁAWKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W PRZEDDZIEŃ CIĄGNIENIA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

HORRENDUM!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SI NON É VERO...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KARNAWAŁ MUZY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BEZ APELACYI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

HAJŻE! NA BIELANY!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŻARŁOCY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KOŁYSANKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRÓŻNA PROŚBA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DWIE WIGILJĘ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

GÓRĄ MASKI!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NIEUBŁAGANA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BĘDZIE CZY NIE BĘDZIE?

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ SATYRA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MIŁOŚĆ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OJ WESOŁO!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NIECH ŻYJE WINO!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NA POZIOMKACH.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PO ROKU,

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

JANOWI KRÓLIKOWSKIEMU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

HYMEN I SCENA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ALOIZEMU ŻÓŁKOWSKIEMU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONESERZY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KAŻDY SOBIE...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LUDZIE-PLASTRY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BYŁA...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DOLA I NIEDOLA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

USTA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TRYUMFALNY WJAZD KEDYWA DO EGIPTU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

GORŻKIE ŻALE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NIEOMYLNY ŚRODEK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ACH TE PANNY!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

GŁUPIE JAGNIĘ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO WARSZAWY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KOBIETY-KWIATY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CIĘŻKIE CZASY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

JADWIGA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

EPIDEMJA! DZIKIE CZASY!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NEMROD, JAKICH MAŁO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WARSZAWIANKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BENJAMINEK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NAJSERDECZNIEJSZYM.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DLA NIEPRAKTYCZNYCH.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WNUSIA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZŁOTE SŁOWA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZEZ SZPARY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WZGLĘDY I WZGLĘDZIKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BYLE HANDEL.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

GRZECZNOŚĆ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PERPETUUM MOBILE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

A TO PIĘKNA HISTORJA!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SZANUJMY SIE!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NIC POD NACISKIEM.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NIEZDECYDOWANI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NIEOMYLNI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIDZISZ NO GO! PATRZAJ NO SIĘ!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

HONOR.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZEZ NOGĘ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NA WYŚCIGI!..

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SEMPER IDEM.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŻNIWA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POD PRYSZNIC!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CZY PRAWDA?

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WARSZAWSKI PARLAMENT.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

FEBRIS AUREA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KOMEDJANCI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SZACH I MAT.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OKROPNA ZEMSTA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

JAWNOGRZESZNICE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MISTRZE I OPINIA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PTAKI WĘDROWNE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

"ALE"

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

REGATY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIELKA NARADA POSTĘPOWCÓW NA PROWINCYI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ORANGUTANG I ZAJĄCZKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TAKICH JAK JA WIELU!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POZNAWAJCIE!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SZCZUPAK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

O TRADYCJO!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZEZ KOBIETKĘ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W IMIĘ TRADYCYI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KLOCKI I KLOCE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAM POSAGU STO TYSIĘCY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PO BALU

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KARNAWAŁ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

FERENCZ RENYI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej