Ignacy Maciejowski

POJEDYNEK SZLACHETNYCH

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY.

AKT I.

Scena 1.

Scena 2.

Scena 3.

Scena 4.

Scena 5.

Scena 5.

Scena 7.

Scena 8.

Scena 9.

Scena 10.

Scena 11.

AKT II.

Scena 1.

Scena 2

Scena 3.

Scena 4

Scena 5.

Scena 6.

Scena 7.

Scena 8.

Scena 9.

Scena 10.

Scena 11.

Scena 12.

Scena 13.

Scena 14.

Scena 15.

Scena 16.

Scena 17.

SCENA 18.

Scena 19.

AKT III.

Scena I.

Scena 2.

Scena 3.

Scena 4.

Scena 5.

Scena 6.

Scena 7.

Scena 8.

Scena 9.

Scena 10.

Scena 11.

Scena 12.

Scena 13.

AKT IV.

Scena 1.

Scena 2.

Scena 3.

Scena 4.

Scena 5.

Scena 6.

Scena 7.

Scena 8.

Scena 9.

Scena 10.

Scena 11.

Scena 12.

Scena 13.

POJEDYNEK SZLACHETNYCH

Komedya w 4 aktach

Ignacy Maciejowski (Sewer)

OSOBY.

LORD HARVEY.

NORTH NORTHAMPIONSHIRE lord Burghley.

LIDYA, siostrzenica lorda Harvey

LETTY, nauczycielka muzyki,

JULIUSZ.

KIDD, sekretarz lorda Burghley.

KUFF, bibliotekarz lorda Harvey.

TROTTER, rządzca zamku Harvey.

BULL. stary sługa lorda H. Harvey.

PEGGY, jego żona, mamka Lidyi.

POCOCK, dozorca więzienia.

BRICK, młody negocyant.

NOTARYUSZ.

SŁUŻĄCY I-szy.

SŁUŻĄCY ll-gi.

DAMY, PANOWIE, SŁUŻBA I DŻOKEJE.

(Rzecz dzieje się w 18.. roku, w akcie pierwszym w Brougham pod Londynem, następnie w zamku Harvey).

AKT I.

Scena przedstawia park przy samym zachodzie słońca (o zmroku), później oświecony blaskiem księżyca. Po prawej stronie widzów gęsto rosnące drzewa, po lewej w możliwej głębokości boczna ściana zamku, ozdobiona portykiem i schodami prowadzącemi na ogród. Na scenie wśród klombów ławeczki.

Z chwilą podniesienia się kurtyny muzyka gra, walca.

Scena 1.

Lidya

(śpiewa z otwartego okna zamku).

Piosnko luba, szczęście moje,

Dzwoń mi, dzwoń uroczo!

Niech na głos twój cudne roje

Marzeń mie otoczą.

Dzwoń radośnie

W lat mych wiośnie,

Miłość wróż mej duszy;

Niech czarowna nuta twa

Jego serce wzruszy!

Lidya przy rozpoczęciu drugiej strofki ukazuje się we drzwiach zamku i schodząc po schodach do ogrodu, śpiewa dalej:

La la la la la la!

Dzwoń, piosnko, dzwoń!

Przez gaj, przez błoń,

La la la la la la!

Płyń z echem doń!

Ach, jakże ciężko czekać, gdy się spodziewamy!... Nawet bardzo ciężko... Gdy liść zaszeleści na drzewie, zaraz serce bije i to tak głośno, że aż słuchać przeszkadza. Aten czas jakże wtedy idzie powoli!... Ciągnie się długo i długo, jak życie, smutne życie, ozdobione łzami...

(Zamyśla się.)

Życie ozdobione łzami? jak brylanty na szyi indyjskiego księcia, oszlifowane z zamarzniętych łez jego niewolników... A czyliż my często nie jesteśmy także niewolnikami życia?... Dotąd było mi ono uśmiechem, dziś zachodzi łzami, które nawet nie skrzepną w brylanty dobrych uczynków. Rozwieją, się, jak mgła lub westchnienie, wyschną, jak rosa, i nie zostawią po sobie nic — nic, prócz smutnych wspomnień i zmiętego boleścią serca... A jednak kochać trzeba. Cóżbyśmy warte były, gdybyśmy nie kochały, kochać nie umiały, gdybyśmy nie były zdolne wytrwać i walczyć!?... Ach jak to ciężko walczyć i wytrwać, gdy tylko kochać pragniemy.

(Wzdycha).

Smutno sierocie.

(Śpiewa dalej.)

Twoje dźwięki pierś mi wznoszą

Krwi gorętszą falą,

Przenikają mnie rozkoszą,

Lica ogniem palą.

Gdy tajemnic

W nim, jak we mnie,

Serce zadrży wzajem,

O cudowna piosnko ma,

Świat mi będzie rajem.

O przyjdź-że, upragniona

Chwilo z cudy swemi,

Niech dusza się przekona,

Że jest raj na ziemi:

Niech ten o którym wiecznie

Myślę, marzę, śnię,

Poszepnie mi serdecznie:

"Luba! kocham cię!"

Lecz czekać, gdy się nie spodziewamy, to okropne!.,. Taka przerażająca pustka wokoło. Zdaje się, że czujemy jak nam serce schnie, a dusza ucieka...

(Spogląda na kwiatki.)

I wy, moje kwiatki, tuląc swe listki, czekacie na krople rosy, które was odżywią, czekacie spokojne i zadumane o szczęściu, zapatrzone w błękit nieskończoności— zasypiacie.

(Słychać w oddali' tętent galopującego konia. Lidya słucha, po chwili, chwytając się ręką za serce, szepcze:)

Cicho, biedne serce, cicho! zaczekaj chwilkę, bo jeśli tętent ominie zamek...

(Tętent się zbliża i nagle ustaje; Lidya, przyciskając rękę do serca.)

Ach, jak bije mocno! Cicho — pozwól i mnie troszeczkę radości.

(Patrzy z wytężoną uwagą w lewą od widzów stronę sceny.)

Juliusz!...

(Wybiega szybko. Muzyka cicho przegrywa walca.)

Scena 2.

JULIUSZ I LIDYA wchodzą z lewej strony razem. Juliusz trzyma w prawej ręce kapelusz, prowadząc Lidyą pod ramię. Idą wolno.

LIDYA.

No i widzisz, a tak cię. prosiłam, żebyś się nie męczył.

(Siadają na ławeczce ).

JULIUSZ.

Prosiłaś, a jednak oczekiwałaś mnie.

LIDYA.

Z początku nie przypuszczałam że przyjedziesz, byłam pewną że się nie odważysz być mi nieposłusznym. Jeżeli czekałam cały miesiąc, czyżbym nie mogła i dłużej zaczekać? Lecz myślę sobie: a nuż przyjedzie zmęczony i będzie czekał — czekał — i smutny odjedzie.

JULIUSZ.

I wtedy, moje dziecię, uczułaś litość..

LIDYA.

Troszeczkę i nad samą sobą... Nieraz gdy się wybieram do mojej Peggy i patrzę na zegar, którego skazówki, jakby naumyślnie, właśnie wtenczas odpoczywają sobie, to często łzy mi w oczach stają, ale ze złości, — słyszysz, mówię ze złości — gniewam się i irytuję.

JULIUSZ.

To okropne!

LIDYA.

Powiem ci prawdę, mój drogi: gdy się gniewam, jestem nieznośna, bo widzisz, należę do bardzo rozgrymaszonych istot.

JULIUSZ.

To straszne!

LIDYA.

Ludzie pieścili mnie i rozpieścili. Powinieneś znać swoję Lidyą i jeżeli zechcesz kochać taką jaką jest, te którą widzisz przed sobą, a nie Lidyą wymarzoną w twej szlachetnej fantazyi...

JULIUSZ.

Kocham Lidyą wymarzoną w fantazyi, lecz więcej jeszcze kochani tę którą widzę przed sobą, gdyż pierwsza jest zaledwie słabem odbiciem drugiej, rzeczywistej.

LIDYA.

To źle, bardzo źle; zaczynam się bać, abyś później nie tęsknił za wymarzoną, i w końcu nie uciekał od rzeczywistej, w której wady wcześniej lub później odkryjesz.

JULIUSZ.

Boję się kochać aniołów i abym silniej pokochał, jeżeli to być może, radbym w mej Lidyi odkryć cóś więcej ludzkiego.

LIDYA.

Mów wyraźnie: chciałbyś wyszukać w swej Lidyi więcej ułomności, aby później nad nią tryumfować.

JULIUSZ.

I aby nie wzdychać do anioła, lecz kochać kobietę.

LIDYA.

To wiedz, mój panie, że nie będziesz długo czekał na odkrycie... przygotuj się.

JULIUSZ.

Słucham, słucham!

LIDYA.

Wyobraź sobie, często, bardzo często zdaje mi się że powinnam być wielką panią.

JULIUSZ.

Pod każdym względem masz prawo do tego, moje najdroższe dziecię.

LIDYA.

I nie przestraszasz się?

JULIUSZ.

Przeciwnie, cieszę się. Będziesz zawsze panią w swoim domu i wielką damą w naszem małem kółku, otoczona poważaniem i czcią twego męża.

LIDIA.

Ale ja mam i kaprysy wielkiej damy.

JULIUSZ.

W miarę zwiększających się naszych dochodów, podniesionych pracą, mamy wszelkie prawo dogadzać szlachetnym upodobaniom, a wierzę że moja Lidya może mieć tylko kaprysy, zgodne z jej wykształconym smakiem,

LIDYA.

Zawsze mnie pokonasz.

(Wzdycha).

Twoja Lidya odkryje ci wielką tajemnicę.

JULIUSZ

(udając zdziwienie ).

Aż wielką?

LIDYA

(poważnie ).

Ogromną! Twoja Lidya musi cię kochać....

JULIUSZ.

Chociażby tylko przez wzajemność.

(Całuje ją w rękę.)

LIDYA.

I niedość że cię musi kochać, lecz im mocniej cię kocha, tem lepszą się czuje. Nie bój się, Lidya wie, że im szlachetniejsze upodobania, tem są skromniejsze w swych wymaganiach. Lidya nie będzie marnowała ciężkiej pracy swego męża.

JULIUSZ.

I przyszły jej mąż daleko więcej zyska, gdy będzie kochał Lidyą rzeczywistą, niż nieokreślone i mdłe obrazy własnej fantazyi, nieprawdaż?

LIDYA.

Nie wiem, nie wiem; lecz Lidya będzie się starała zasłużyć na jego przywiązanie.

JULIUSZ.

Moja Lidya, jak zawsze, albo rozkazuje, albo pozwala kochać się swojemu niewolnikowi. I ośmielony niewolnik odważa się na jednę prośbę.

LIDYA.

(rozkazująco )

Mów!

JULIUSZ.

Radbym pójść nad brzeg jeziora i tam rozważać, o ile lazur oczu mej pani jest głębszy od wód niebieskich.

LIDYA.

Porównanie zręczne i dlatego przebaczam mu jego nieprawdę. Pójdźmy, jeżeli tylko nie jesteś zmęczony.

JULIUSZ.

Zmęczony?

LIDYA.

A rana?

JULIUSZ.

Z każdym dniem zapominam o niej więcej.

LIDYA.

A ja nie mogę zapomnieć, tem bardziej że ją tajemnica otacza.

JULIUSZ.

Zwykle wielkie tajemnice okrywają małe sprawy.

(Wstaje, podając rękę Lidyi i usiłując odwrócić tok mowy.)

Ach, jak tu dobrze!... tak dobrze, że aż cicho!

LIDYA.

Czy czasem nie pomyślałeś sobie, że byłoby to może i nieźle, gdyby ten zamek do nas należał?

(Idą powoli w stronę prawą od widzów.)

JULIUSZ.

Nigdy, gdyż szczęście nasze nie kryje się w zamkach — my je nosimy w sobie. Mam je już przy swoim boku. (Odchodzą.)

Scena 3.

BULL w białej chustce, czerwonej kamizelce, id zielonym surducie, czerwonawy na twarzy, ogolony (dobrze jeżeli będzie rudy), wychodzi z prawej strony. PEGGY wygląda przez otwarte okno zamku. Rozmowa między Peggy a Bullem przyciszona. Peggy mówi żywo i prędko).

PEGGY.

Bull!

BULL.

Co?

PEGGY

(głośno).

Zamknąłeś bażantarnię?

BULL za całą odpowiedź robi minę powątpiewającą o rozumie Peggy i daje jej to uczuć, bijąc się palcem po czole.

PEGGY

(przybiega do Bulla z zamku).

Nie o to idzie. Nie widziałeś mojej dzieciny?

BULL.

Cicho!

PEGGY.

Bull, przestraszasz mnie.

BULL.

Cicho!

PEGGY.

Bull, co to znaczy?

BULL.

To znaczy, abyś milczała.

PEGGY.

Milczę i milczę, atu coraz gorzej i gorzej.

BULL.

Jeżeli mogłaś wytrzymać dotąd, cóż ci przeszkadza wytrwać i dalej. Jest-to wprawdzie wielka praca dla ciebie, ale, radzę ci, pracuj.

PEGGY.

Ty zawsze byłeś i jesteś ordynaryjnym.

BULL

(śmieje się z lekkiem a cichem otwarciem ust ).

A ty byłaś i jesteś nieszczęśliwą.

PEGGY.

Od chwili kiedy zostałam żoną takiego człowieka jak ty.

BULL

(z godnością ).

Żoną Bulla?

PEGGY.

Tak, nigdy spokoju, nigdy wypoczynku, nigdy zdrowej rady — nic uczucia, nic przywiązania, nic serca....

BULL.

Serca?

PEGGY.

Ani kropli, ani odrobiny. — Ale nie o to mi idzie. Kochasz lub nie, wszystko mi jedno, przyzwyczaiłam się do twojej obojętności.

BULL

(śmieje się.)

PEGGY.

Tak dłużej zostać nie może.

BULL.

Chcesz rozwodu?

PEGGY

(wzrusza gniewnie ramionami ).

BULL.

Nie chcesz?

PEGGY.

Jak długo trwają te schadzki?

BULL.

Cicho!

PEGGY.

Sześć miesięcy, rozumiesz, sześć miesięcy.

BULL.

A tobie co do tego?

PEGGY.

Co mi do tego?

BULL.

Ty patrz, lub zamykaj oczy, a zawsze milcz i basta.

PEGGY.

Ja mam milczeć, kiedy ze wszystkich stron zbliża się nieszczęście?

BULL.

Cicho!

PEGGY.

Cicho — kiedy nieszczęście wali się na twoję głowę, na moję głowę, na głowę mojej dzieciny, naszej pani...

BULL.

Co ci powiedziała twoja pani?

PEGGY..

Powiedziała mi: Peggy, ty jesteś moją mamką, a ja jestem sierotą — prawda?

BULL.

Prawda.

PEGGY.

Cicho, nie żądam twego potwierdzenia co do tego, o czem wszyscy wiemy.

BULL.

A zadajesz mi pytanie?

PEGGY

(wzrusza ramionami ).

Tak panienka powiedziała.

BULL.

I sprawiedliwie powiedziała.

PEGGY.

Dodając tylko tyle: "Ani słowa, rozumiesz?. "

BULL.

Rozumiem.

PEGGY.

Cicho, tak panienka powiedziała.

BULL.

I sprawiedliwie powiedziała. A ty czego jeszcze chcesz?

PEGGY.

Czego ja chcę?... Człowiecze! człowiecze!

BULL

(poważnie).

Kobieto! kobieto! czego ty jeszcze chcesz więcej?

PEGGY.

Ja chcę odwrócić nieszczęście, wiszące nad twoją zakutą głową.

BULL

(z flegmą).

Nie odwracaj.

(Biorąc Peggy za rękę, mówi cicho):

Jeżeli lordowie się bawią....

(Słychać z prawej strony walca śpiewanego przez Lidyą. Bull odwraca się, pokazuje w prawą stronę, nakazując palcem milczenie, i wyprowadza Peggy).

Scena 4.

LIDYA I JULIUSZ, trzymając się pod ręce, wchodzą.

LIDYA.

Przypuśćmy że nie jestem... o nie, źle się wyrażam. Wyobraź sobie na chwilę....

(Siadają).

Me mogę dobrać słów do wyrażenia mej myśli.

JULIUSZ.

Więc nie dobieraj, aby sztuką nie zasłonić prawdy, a więcej jeszcze prostoty.

LIDYA.

Wyobraźmy sobie że ja....

(Zmienia ton głosu. )

Czy uwierzysz? często zdaje mi się, że mogę być bogatą, bardzo bogatą.

JULIUSZ.

Gdy uboga Lidya zostanie moją żoną, rad będę wierzyć, że i bogata nie porzuci swego męża.

LIDYA.

Chcesz dopiero wierzyć, niedobry, a zatem wątpisz?

JULIUSZ.

Nie wątpię i wierze, moje drogie dziecię.

LIDYA.

Powiedziałeś moje drogie dziecię, a nie dodałeś: moje rozpieszczone dziecię.

JULIUSZ.

Najdroższe i najwięcej rozpieszczone z dzieci!

LIDYA.

O tak, wybornie. A zatem, jako rozpieszczone dzieci, bawmy się w przypuszczenia.

JULIUSZ.

Czy i ja mam być rozpieszczonym?

LIDYA.

Może, a niezawodnie zepsuty mojemi ustępstwami.

JULIUSZ.

Aż tak dalece?

LIDYA.

Z pewnością,.

JULIUSZ.

Wybornie, a zatem bawmy się w przypuszczenia.

(Z prawej strony widzów ukazują się na scenie lord Harvey wraz z lordem Burghley, którzy, przyczajeni pod drzewami, nasłuchują, niewidziani.. przed Lidyą i Juliusza.

Scena 5.

LIDYA, JULIUSZ, LORD HARVEY I LORD BURGIILEY.

LIDYA.

A gdybym ja nie była ubogą dziewczyną, żyącą z własnej pracy?

JULIUSZ.

(przeciera ręką czoło).

LIDYA

(zmieniając ton głosu).

Tak sobie wyobrażajmy, przecież się tylko bawimy.

(Z mocą. )

Gdybym była córką jednej ze starożytnych rodzin Anglii i dziedziczką wielkiego majątku.., Juliuszu, czybyś mnie wtedy odepchnął?

JULIUSZ.

O nie, nie odpycha się tych, których się kocha... Odszedłbym sam z rozbitem sercem i złamanem życiem, odszedłbym, aby już więcej nie wrócić, zepchnięty z drogi, na której widziałem nadzieję szczęścia.

LIDIA

(zamyślając się, z głębokim smutkiem).

Poszedłbyś?

JULIUSZ.

Torować sobie inną, samotną ścieżkę wśród tłumów.

NORTH

(za sceną).

Poeta.

LORD

(j. w. )

Romantyk.

LIDYA.

I nie obejrzałbyś się nawet za swoją Lidyą?

JULIUSZ

(z wyrzutem).

Czy bym się obejrzał?

LIDYA.

Smutno się bawimy.

JULIUSZ

(wesoło).

A więc porzućmy ten temat. Ja jestem bardzo bogaty, gdyż za paro miesięcy będę mógł żonę wprowadzić do własnego domu, a moja Lidya jest bogatszą od córki lorda, gdyż potrafi pracować.

NORTH

(cicho).

James, słyszysz?

LORD.

Filut.

NORTH.

On?

LORD.

Ależ nie, dziewczyna.

LIDYA.

Prawda, jesteśmy bogaci, bo mamy przyszłość przed sobą... Zanim jednak porzucimy ten niewesoły temat, wytłumacz mi otwarcie, dlaczegobyś mnie opuścił, gdybym była bardzo majętną.

(Figlarnie.)

Naprawdę, bać się zaczynam. Jestem sierotą, jakaś tajemni ca mnie otacza i lękam się, abym nagle nie została dziedziczką wielkiego majątku i wielkiego imienia... A czasem chciałabym posiadać jedno i drugie, dla ciebie, słyszysz, dla ciebie tylko.

(North i lord porozumiewają się niekiedy w milczeniu przez cały ciąg rozmowy Juliusza z Lidyą)

JULIUSZ.

Drogie dziecię, nie myśl o tem i nie pragnij tego.

LIDYA.

Juliuszu, powiedz mi otwarcie zdanie swoje w tym względzie.

JULIUSZ.

Pocóż mam wyszukiwać chociażby w fantazyi przepaści, któreby nas rozdzielały?

LIDYA.

Rozdzielałyby nas... i mówisz o tom tak spokojnie?

JULIUSZ.

Mówie o tem, jako o nieuniknionem następstwie.

LIDYA.

Przypuszczasz więc, że jest jakaś siła, któraby twoję Lidyą...

JULIUSZ.

Przypuszczam że moja Lidya znajduje swoję zaginioną rodzinę — szczęściem dla niej, nieszczęściem dla mnie, należącą do pierwszych rodzin w Anglii. Dla mojej Lidyi otwiera się wtedy świat nowy, przyjmuje ją do swego towarzystwa, szczelnie zamykając za nią koło swych stosunków... Moja Lidya, królowa salonów, ubóstwiana, posiada miliony, jest piękną i rozumną...

LIDYA

(z wyrzutem.)

I zapomniałaby o tobie?

JULIUSZ.

O nie! Lidya posiada stałość charakteru; Lidya nie zapomina o swym narzeczonym, który, jako ubogi, musiał zostać po za obrębem zaczarowanego koła uprzywilejowanych. Nieznany, biedny, to dosyć... Lidya wyciąga do niego ręce, wprowadza go do tego koła zupełnie mu obcego, a on jest tyle słaby, że idzie za nią, popychany przywiązaniem.

LIDYA.

I to nazywasz słabością?

JULIUSZ.

Słabością i nędzą charakteru, gdyż od tej chwili zaczyna się upokorzenie dla nich obojgo, wszędzie i na każdym kroku. Obcy, wdzierający się gwałtem do towarzystwa tych. którzy uważają się za wybranych, będzie zawsze przez nich maltretowanym zimną grzecznością, uśmiechem protekcyi i łaski — a jego żona musi na to patrzyć i znosić w milczeniu nieoznaczone, a jednak dostrzegalne obelgi, wyrządzane człowiekowi którego kocha... Z początku oburzy ją niesprawiedliwość — lecz potem rumienić się będzie za swego męża i za siebie... Mąż jej, pozostając, straciłby godność swą, a uciekać mu niewolno!... Bo i czemże mógłby on w tem towarzystwie wyrobić sobie uznanie? Rozumem?... nie potrzebują go; do ich stosunków wystarcza im ten, który mają... Szlachetnością?... —ani jej wymagają, ani ją rozumieją. Samodzielność ich straszy, niezwykłość przeraża. Tam człowiek niknie wobec milionów lub nazwiska. A zatem jakież może być pomiędzy nimi położenie młodzieńca, który, oprócz człowieczeństwa i własnej godności, nie posiada nic więcej?

(Juliusz bierze Lidyą za rękę.)

Lepiej więc, niech żona wchodzi do domu swego męża, bo ją tam czeka miłość, szacunek, cześć... Lecz niech nie marzy o tem, aby mąż wstępował do pałaców żony. Anomalia taka zawsze zostaje ukaraną upokorzeniem.

(Lord Harvey daje sygnał lekkiem, jednorazowem świśnięciem na piszczałce, którą wyjął z kieszeni kamizelki. Dwóch ludzi ze służby lorda, niepostrzeżonych przez Lidyą i Juliusza, pocichu przemyka się po za drzewami przez scenę z prawej strony na lewo. Lidya, na odgłos piszczałki, wzdryga się przestraszona. )

JULIUSZ

(patrząc na Lidyą spokojnie).

Co to jest?

LIDYA.

(zostając. )

Nic, nic!

JULIUSZ.

Cóż się tu dzieje? gdzież ja jestem?

LIDYA

(zmieszana, żywo. )

U siebie.

(Poprawia się)

Tak jak u siebie. Lecz, mój drogi, proszę cię i błagam, w tej chwili nie pytaj się...

JULIUSZ.

Może właściciel zamku wrócił?

LIDYA.

Niezawodnie, a nie chciałabym aby nas spotkał tutaj i dlatego proszę cię, oddal się jaknajśpieszniej. Ja wracam do Peggy. Nie trać czasu... idź tą ścieżką, na prawo, znasz ją, i nie pytaj się o nic. Konia Bull ci przyprowadzi. Napiszę, jutro napiszę.

(Ściskając go za ręce, wyprowadza)

Do zobaczenia!

JULIUSZ.

Lidyo!...

(Lord Harrey daje sygnał podwójnem świśnięciem na piszczałce. )

LIDYA.

Spiesz się, śpiesz i kochaj swoję Lidyą!

(Juliusz znika, Lidya biegnie pośpiesznie do zamku. Na środek sceny wysuwają się lord Harvey i North. Lord daje sygnał trzeci potrójnem świśnięciem)

Scena 5.

LORD HARVEY I NORTH LORD BURGHLEY. PEGGY, BULL, poźniej KIDD, LIDYA i służba.

LORD.

Gdzie jest Peggy? — Peggy!

(Wbiega zadyszana Peggy.)

Co to znaczy?

PEGGY.

To znaczy, mój lordzie, że jestem nieszczęśliwą!

NORTH.

James, słyszysz? wytłumaczyła ci że jest niszczęśłiwą. Rozwiązanie dramatu. Peggy nieszczęśliwa!

PEGGY

(do Northa.)

Tak, mój lordzie — jestem nieszczęśliwą" bo kocham swoję panią i umiem ją kochać. Peggy potrafi kochać. (Prędko.)

Kochałam ją, gdy miała dwa lata, gdy miała lat pięć...

NORTH.

A gdy miała lat dziesięć, kochałaś ją? odpowiadaj.

PEGGY.

O tak, mój lordzie, kochałam ją zawsze.

NORTH

(do lorda.)

James,słyszysz?

(Wchodzi służba, między nią kilku z zapalonemi pochodniami i lampami. Lidya ukazuje się w otwartem oknie zamku. )

LORD

(na widok służby do Peggy. )

Peggy, dosyć.

(Zbliża się Bull, bierze Peggy za rękę i uprowadza ją w milczeniu, poważnie nabok pod ścianę zamku. Wchodzi Kidd w czarnym fraku, w materyalnych krótkich pantalionach, w jedwabnych pończochach i trzewikach. )

KIDD

(uroczyście).

Więzień wasz, lordowie, zatrzymany. Mimo to bezustannie się opiera — walczy jak Kokles

(Powiedzeniu temu towarzyszy dumne wokoło spojrzenie. Lidya opuszcza okno zamku. )

LORD.

Wiązać go, wiązać, aż do pęknięcia powrozów!

LIDYA

(biegnąc z zamku na środek sceny. )

Kto śmie wiązać wolnego obywatela Anglii w moim zamku? Kto śmie napastować mój dom i u mnie mojego narzeczonego?

LORD.

Ja, moja lady — ja, twój opiekun. Jeszcze nie jesteś pełnoletnią!

LIDYA.

Ale jestem wolną i panią u siebie, a jako obywatelka Anglii, mam opiekę praw.

LORD.

Hola! moja pani, jeżeli się odwołujesz do praw, to wiedz, że i my mamy swoje prawa za sobą.

NORTH.

Nie jesteśmy, moja lady, bez praw, powtarzam to, jako drugi twój opiekun.

(Lidya spogląda dumnie na. lorda, on jej się kłania).

LORD.

I nie pozwolę, dopóki jestem lordem Harvey...

NORTH.

A ja North Northamptonsliire Burghley...

LORD.

Nie pozwolę, aby moję siostrzenicę, córkę lorda Brougham, obrażano niegodnie w jej własnym domu.

(Do służby. )

Wiązać!

LIDYA.

Stać!

LORD.

Służba moja zna jednego tylko pana.

LIDYA

(z godnością. )

Czy lord Harvey chce się pastwić nad rannym?

LORD.

Gdzie ranny?

LIDYA.

Strzaskane żebro.

LORD

(do służby).

Nie dotykać żeber.

NORTH.

Wybornie; oto co się nazywa dawać rozkazy. James, rozkazuj, ja służę pod tobą.

(Część służby oddala się.)

LORD

(chodząc).

Nie pozwolę, aby obrażano córkę mego najlepszego przyjaciela i siostrzenice moję, którą kocham jak własne dziecko.

PEGGY

(płacząc).

I ja, mój lordzie, i ja...

(Bull usiłuje zmusić do milczenia Peggy. )

NORTH

(uroczyście, z podniesioną ręką).

Kochamy ją wszyscy! Przysięgliśmy, ściskając ostatni raz dłoń szlachetnego Broughama, bronić jego córki. (Kidd schyla głowę poważnie. To samo czynili Bull, Peggy i służba. )

LIDYA

(drżącym głosem, nawpół radośnie ).

A więc jesteś w błędzie, mój wuju, i ośmielę się powiedzieć że się mylisz. Lord.

Nie mylę się, moja pani. Młody człowiek, przekładający swoję próżność i ambicyą, nad obowiązki, jakie na niego wkłada przywiązanie osoby którą śmiał bałamucić

(z pasya ),

jest zdrajcy i przeniewierca!

NORTH.

Słuchajcie! słuchajcie!

LIDYA

(gwałtownie ).

Mój lordzie, rzucasz obelgi nieobecnemu.

LORD.

Nie umie on kochać, nie jest zdolny się wywzajemniać za ofiary, poświęcenie i miłość. Człowiek podobnego charakteru nie powinien się zbliżać do szlachetnej kobiety, gdyż w każdej chwili gotów jest ją porzucić, dla dogodzenia własnej próżności.

(Z mocą.)

Jeżeli się zaś zbliża, jest zbrodniarzem, a zbrodnia musi być ukaraną.

NORTH.

Słuchajcie! słuchajcie!

LlDYA.

W każdym razie rozstrzygnięcie tej sprawy do mnie należy.

NORTH.

Mylady, nie jesteś, dotychczas w parlamencie i chociaż mogłabyś zasiąść w izbie lordów, nie zasiadasz jeszcze. Więc póki ja, North Northamptonshire Burghley...

LIDYA

(mocą.)

Panie, powinieneś zrozumieć i uczuć, że interwencya twoja w tej chwili jest conajmniej zbyteczną.

NORTH.

James, czy moja interwencya jest zbyteczną?

LORD.

Interwencya przyjaciela ojca twojego, moja pani, i opiekuna, który cię piastował na swych rękach, niejest, mam to przekonanie, zbyteczną,

NORTH.

A zatem jestem w swojem prawie i póki żyję, nie pozwolę na to. mylady, abyśmy razem dyktowali bili dla Anglii.

(Zwraca się do lorda.)

James?

LORD.

I ja nie, albowiem zdrajcy i uwodziciele byliby wtedy ministrami.

NORTH.

Faworyci rządziliby Anglią..

LIDYA.

Nie obrażaj pan.

NORTH.

Ja nikogo nie obrażam. James, czy obrażami?

LORD.

Nie.

NORTH.

To mnie obrażają. Czytaliście w ostatnim numerze gazety? Garstka bezżennych niedołęgów...

(Obraca się do Kidda ).

Kidd, powtórz!

KIDD

( schylając z szacunkiem głowę, poważnie i dumnie zaczyna: )

Garstka bezżennych niedołęgów, małą większością, przyczyniła się do upadku billu i tym sposobem wstrzymała, mamy nadzieję nie nadługo, tak naturalnie i logicznie należące się prawo głosowania obywatelkom Anglii.

( Kidd z dumą spogląda po towarzystwie. )

North.

Oto język prasy liberalnej!

LIDYA

( oglądając się ).

Gdzie Juliusz? czy mi tylko przebaczy?

Lord

( z gniewem. )

Czy przebaczy, że bałamucił i kompromitował?

LIDYA

(z uniesieniem ).

Mnie nikt nie jest zdolny kompromitować.

LORD

(dalej ).

I dla własnej fantazyi i ambicyi zdradza cię i porzuca. Za to wszystko chcesz go błagać o przebaczenie? Lecz o tę łaskę prosić go nie pozwolę.

NORTH.

Ha, ha, James, dziękuję ci, to mnie znakomicie bawi!

LIDYA.

Sądzę, mój panie, że bawiłbyś się jeszcze lepiej, gdybyś patrzył na tortury.

NORTH.

a jeszcze lepiej, gdybyśmy się razem znaleźli w izbie gmin.

KIDD.

W takim razie należało, mój lordzie, głosować za biłem.

(Dumne spojrzenie).

NORTH.

Co?

KIDD.

Tak mój lordzie, należało.

(North odprowadza Kidda energicznie naboh, rozmawiając z nim. Peggy zbliża się do Lidyi.)

LIDYA

(do lorda ).

Więc mi pan zabraniasz widzieć narzeczonego?

LORD.

Stanowczo.

( Lidyą porywczo odwraca się z boleścią i obrażoną dumą, opiera się na ramieniu Peggy i wraz z nią odchodzi pośpiesznie do zamku. Na schodach staje, obraca się i znika we drzwiach ).

Scena 7.

Ciż sami, oprócz LIDYI I PEGGY.

LORD.

Prosić o przebaczenie za zbrodnię, ie będąc młodą, piękną i bogatą córką lorda Brougham, mogąc być żoną para Anglii, poznała ubogiego chłopca, a szanując jego pychę i ambicyą...

NORTH.

Wyborne wyrażenie, zgadzam się na te wyrazy: "pychę i ambicya. "

LORD

(dalej.)

Szanując jego pychę i ambicyą, tai się przed nim, ukrywa swoje stanowisko, aby tylko zdobyć jego przywiązanie.

NORTH.

Siostrzenica lorda Harvey! James, to mnie bawi, to mnie niezmiernie bawi!

LORD

(do służby ).

Przywołać Peggy!

(Jeden ze służby wybiega. Po chwili wchodzi Peggy ).

Scena 8.

PEGGY, LORD, NORTH, BULL, KIDD.

LORD.

Peggy!

PEGGY.

Mój lordzie.

LORD.

Gdzie zostawiłaś młodą, lady?

PEGGY.

W salonie, mój lordzie, siedzi zadumana.

(Płaczliwie).

Nawet na moje prośby nie odpowiada. Gotowa pomyśleć, że to ja ją. zdradziłam.

LORD

(daje znak służbie, aby się nieco oddaliła do Peggy ).

Kiedy i jak miss poznała dżentelmana?

PEGGY.

Kiedy i jak, mój lordzie? niełatwe to pytanie.

LORD.

Peggy, mów jasno i krótko.

NORTH.

Mów, moja Peggy, jak umiesz.

PEGGY.

Miss, najdroższa moja dziecina i pani, bywając u swoich biednych, tam zobaczyła młodego pana. I, jak zwyczajnie młodzi, jedno to, drugie owo — i poznali się. A jak się poznali, tak się tedy spotykali...

NORTH.

Bardzo naturalnie.

PEGGY.

I bardzo naturalnie, mój lordzie, że jak się spotykali, tak się pokochali, a jak się pokochali, tak się i kochali...

NORTH.

Bardzo naturalnie.

PEGGY.

Tak, mój lordzie, wszystko bardzo naturalnie. I naturalnie też że miss odwiedzała swoję mamkę w tym zamku, żonę rządzcy — i bardzo naturalnie, że była guwernantką...

NORTH.

Guwernantka — a to dlaczego?

PEGGY.

Dlaczego, mój lordzie? bo dżentelman ma być profesorem.

NORTH.

Bardzo naturalnie.

PEGGY.

Wszystko naturalnie, a i to także iż Peggy milczała, bo jej to kazała własna jej pani i Bull też przykazał.

(Ogląda się na Bulla. Bull, stojąc pod murem, kiwa potakująco głową. )

LORD.

Nie odstępuj miss na krok, czuwaj nad nią!

PEGGY.

Mój lordzie, jestem nieszczęśliwy, w głowie mi się mąci, serce tłucze się o żebra, przeczuwam okropne rzeczy! (Lord chodzi zamyślony. )

NORTH.

Serce Peggy rozbijające się o żebra!... Używaj ciągle, dobra Peggy, podobnych zwrotów.

(Bull zbliża się do Peggy, dając jej znaki, aby milczała.)

PEGGY.

Cóż ja jestem winna że kocham?

LORD.

Będziesz towarzyszyła młodej pani do zamku Harvey, przygotuj się.

(Lord daje znak Peggy, aby się oddaliła. Peggy kłania się z gracyą, Bull bierze ją za rękę i uprowadza. Lord spostrzega Bulla.)

LORD.

Bull!

(Bull staje wyprostowany i puszcza Peggy, która odchodzi.)

I ty, stary, widziałeś i milczałeś?

BULL.

Tak, mój lordzie, widziałem i milczałem.

LORD.

Co?

BULL.

Mój lordzie, znam swoje powołanie.

NOUTH.

Jakie, mów, jakie?

BULL.

Powozić i milczeć, mój lordzie.

NORTH.

Wybornie, Bull, wybornie, to mi się podoba. Kidd, pisz kwit na dziesięć funtów do banku, dla Bulla. — "Powozić i milczeć" — szczytne wyrażenie, które śmiało mógłby powtórzyć prezes ministrów w izbie gmin. Kidd, pisz kwit na dwadzieścia funtów, po dziesięć za każde ze znakomitych tych powołań.

(Bull stoi jak posąg. Kidd pisze kwit w książeczce, oddziera kartką i oddaje ją z powagą Bullowi. )

LORD

(do Bulla ).

Każ zaprządz do karety i odwieziesz sam swoję panią, milcząc.

BULL.

Stanie się, mój lordzie.

LORD.

Wsadzisz do karety i Peggy; ale poradź jej, aby również milczała.

BULL.

Powtarzam jej to od lat dwudziestu, mój lordzie.

NORTH.

Powtórz jej raz jeszcze.

BULL.

Ugłaskałem już w mojem życiu dwanaście łysych kasztanowatych, trzy z białemi pęcinami, a jednej, jedynej kobiety — ani weź!

NORTH.

Ty w prawo, ona w lewo.

BULL.

Tak, mój lordzie.

NORTH.

Bull, rozweselasz mnie.

LORD

(klaszcze w ręce. W chodzi służba. Bull odchodzi. )

Wsadzić schwytanego dżentelmana do karety i odwieźć na zamek.

NORTH.

A gdyby krzyczał?

LORD

(do służby ).

Czterech dżokei konno obok karety, a gdyby krzyczał, chustkę wpakować w usta.

NORTH.

Mało — kulę armatnia!

(Zastanawia się.)

Zły pomyśl... Linę okrętową!... James, jak to uważasz?

LORD.

Wybornie!

NORTH

(do Kidda ).

Kidd, pisz!. Najlepszym środkiem do zatamowania krzyku więźnia jest lina okrętowa.

KIDD

(pisząc).

Tak, mój lordzie, lecz nie podajesz rozmiarów.

NORTH

(wpatrując się to Kidda, mierzy go oczyma. Lord zbliża się do Kidda, bierze książeczkę i ołówek z jego ręki i pisze ).

KIDD

(poważnie i spokojnie.)

Fakt jest, mój lordzie, że nie podajesz rozmiarów, a ja ośmieliłbym się dodać: Rozmiary liny powinny być zastosowane do obwodu utworzonego z szerokości ust.

(Kidd spogląda po towarzystwie z pewnym rodzajem dumy.)

NORTH.

Kidd, może ty myślisz, że mi moje parlamentarne mowy układasz?

KIDD.

Nie, mój lordzie, tego nie myślę, lecz wiem że czasem robię nad niemi uwagi.

LORD

(po napisaniu, wydziera kartką z książeczki, podaje ją Kiddowi, a kartkę składa ).

NORTH

(do Kidda ).

I uczuwasz się wtedy pysznym?

KIDD.

Przeciwnie, mój lordzie, jestem pokornym, nawet wobec moich pomysłów.

(Poważnie spogląda wokoło.)

LORD

(złożoną kartkę papieru oddaje najstarszemu ze służby ).

Jeden z dżokejów uprzedzi pochód co koń wyskoczy, aby oddać tę kartkę rządzcy zamku.

SŁUŻĄCY 1

(odbierając kartkę ).

Natychmiast, lordzie.

LORD.

Strzedz, pilnować! Osobiście odpowiadacie za więźnia!

(Służba schyla głowy i odchodzi. )

LORD.

A więc mamy go!

NORTH.

Nareszcie!

(Czterech dżokei w otoczeniu służby przenosi na ramionach związanego Juliusza. )

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena 9.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 10.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 11.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II.

Scena 1.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 2

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 3.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 4

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 5.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 6.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 7.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 8.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 9.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 10.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 11.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 12.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 13.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 14.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 15.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 16.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 17.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA 18.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 19.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 2.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 3.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 4.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 5.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 6.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 7.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 8.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 9.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 10.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 11.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 12.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 13.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT IV.

Scena 1.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 2.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 3.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 4.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 5.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 6.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 7.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 8.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 9.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 10.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 11.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 12.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 13.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej