Andrzej Niemojewski

POKRZYWY

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

INAUGURACJA.

CZERWONY FELJETON.

POJEDZIEMY NA ŁÓW.

CZWÓRKA ATUTOWA.

ZWROTKI EGIPSKIE.

PIEŚŃ O SNOBIE.

DYSPUTA.

OBLUBIENICE NIEBIOS.

MASKARADA.

KARJERA.

OSTATNIE ŻYCZENIE.

SERCE OBCE.

POKRZYWY

Niemojewski Andrzej

INAUGURACJA.

Licho wie dlaczego, gdy ktoś wiersze pisze,

Bierze do ręki fijołki i róże,

Topi oczy w lazurze,

Zaklina ciszę,

Ramiona wyciąga w przeszłość,

Wynosi wszelką podeszłość,

Jako rakieta kolorami pryska

I skrzętnie współczesne omija nazwiska.

Licho wie dlaczego nie możnaby właśnie

Brać pokrzyw do ręki,

Zwijać je w pęki

I — niech siarczysty piorun trzaśnie —

Pojechać jaśnie

Po tych wielce szanownych przeszłych i obecnych,

Którzy stworzyli Kolegjum Niecnych.

Pokrzywy pieką ! A jeśli w rozpędzie

Spadną na grzbiet niewiniątek,

Półniewiniątek. lub ćwierćniewiniątek,

"Herod, pokrzywiarz!" krzykną literackie sędzie.

Więc by skipiał gniewów wrzątek,

Autor i taki przyrzeka zakątek,

Gdzie sparzone ofiary głaskać... pod włos... będzie.

CZERWONY FELJETON.

I.

Kto jeno w wierszu umiesz liczyć zgłoski,

Wiedz, dla poezji nastaje czas boski,

Święci się w Polsce nowa epopeja,

Jest już bohater ludowy Okrzeja,

Jest gmin, co rzucił krew swoją na szalę,

Jest tło szalone i są wszystkie "ale".

Jest w Czerwińskiego pieśń czerwoną odzian

Dwudziestoletni socjalizmu młodzian.

Są bomby, zmowy, uliczne zamieszki,

Są znów Soplice i są znów Horeszki,

Są partje białe, różowe, błękitne

I wreszcie w barwach całkiem nieuchwytne.

Jest ruch, dążenie, istna powódź ankiet,

Jest Związek Związków, Spójnia, Czarny Mankiet,

Jest Odrodzenie, które odrodziło

Mistycyzm, pisze Legjon, nie jest siłą

Jak Sempołowska i jej wszystkie chcenia

Pedagogicznych rad udziecinnienia.

Jest i Endecja, zawsze w gębie walna,

Jest i jej ciocia, Ugoda Realna,

Jest Popiel, który rękami obiema

Na polską młodzież ciska anatema,

Przy nim Sienkiewicz, no i mąż bez skazy

W Ugodzie, wielki Szymon Askenazy.

Już polityczne w Polsce są rozumy,

Duma z posłami, posłowie bez Dumy,

Są cele, którym brakło delegacji,

Są delegacje, którym brakło racji

A nadewszystko tych pierwiastków siła,

O których babka na dwoje wróżyła.

Więc polska Hero i polski Leander,

Stanisław Kempner i Mistrz Aleksander,

Co polityczne rozdając wskazania

Z wód dardanelskich głowę swą wyłania,

Wołając w stronę Kempnerowskiej Hery:

Kempneruj, luba, to świt nowej ery !

Co dało razem Stronnictwo Pedecji,

Socjalistyczny neo-kapitalizm,

Lub kapitalny ów wabi-socjalizm

Z mężem na czele, który stylem Grecji

Daleko lepiej pisze aforyzmy,

Niżeli nowe tworzy w Polsce "izmy".

I stąd zachodzi w kolizje, na które

Ma tylko jedno milczenie ponure

Z podpisem: Poseł Prawdy. Nowe czasy

Sprawiają naszym Wielkim ambarasy,

Czego dowodem list o szkolne sztrajki,

Gdy Mistrz je radził włożyć między bajki.

Albo Wskazania, w których Katechizmy

Demokratyczne potępił, lub wiece,

Gdzie znów ze zdaniem pierwotnem wpadł w schizmy

I je zalecał bankierów opiece,

Głosząc, że Pedek jest ich ustawiczny

I w prostej linji dziedzic polityczny.

Na co mu owe bankiery klaskały,

Bowiem w Pedecję weszły, Kamińskiego

Nie znały, ale jedno rozumiały,

Że w czasach krwawych bodaj coś krwawego

Trza wybrać i że przyzwoitość każe

Lać choć czerwony barwnik w kałamarze.

Przyzwoitości! Rewolucja tobie

Dużo zawdzięcza a w Mistrza osobie

Wstęp do programu, który, choć stokrotnie

Był przerabiany, przecież brzmiał pierwotnie,

Że to powtórzę jak arabską sagę:

"Panowie, trzeba wreszcie mieć odwagę..."

Odwago! A więc mamy cię nareście,

Znowu po latach gościsz w naszem mieście!

Tyś zawołała: Słuchaj, polski tłumie,

Jeżeli braknie w Bułygina Dumie

Kempnerów, wtedy w własnym bezrozumie

FINIS POLONIAE dożyjesz, o tłumie!

Bo dwóch Kempnerów los Polsce udziela,

Dał Stanisława, dał jej Gabryela,

Ci w antrepryzę chcieli polskie sprawy

Wziąć, ten z Kalisza a ten zaś z Warszawy,

Gdy się dźwignęła rewolucji miotła

I całą Dumę jak śmieć jaki zmiotła.

Ale z zalążków Dumy Bułygina

Rosja zachodzi w ciążę i poczyna

Rodzić Wittego Dumę... Ciemne tłumy!

Woła odwaga, nie znajcie tej Dumy,

Nie ujrzy ona żadnego Kempnera,

FINIS POLONIAE, kto do niej wybiera!

Lecz tłum nie słucha a Endecja gna go

Agitatorską laseczką do urny...

Coś uczyniła, o powiedz, odwago!

Znowu pedeckie przywdziałaś koturny

Krzycząc: Wybierać! Cofam anatema!

FINIS POLONIAE, gdzie Kempnerów niema!

Mistrzu! Jeżeli przeczytasz te słowa,

Zgrzytniesz zębami... Ale i lud zgrzytał,

Patrząc jak wielki postępu Jehowa

Na swym Synaju w piorunach zakwitał,

Jak się przed rzeszą w obłoki obwijał,

Kuł praw tablice i sam je rozbijał...

Rzesze ku tobie unosząc ramiona

Czekały długo wierząc, że z wyżyny

Zstąpisz, że przez Mórz Czerwonych głębiny

Pójdziesz na czele wolności pochodu,

Wywracający wozy faraona,

Ty, słup ognisty, wolna myśl narodu...

Próżno czekały, więc ruszyły same

Przez krew, przez trupy, aż zerwały tamę...

A ty, ukryty w owych dniach nawalnych

Pośród wykwintnych, sytych, kulturalnych,

Z ludem na ustach a z sercem bez ludu,

Jeszcześ je gromił w tej godzinie cudu!

Mistrzu, tyś wodzem, który armji niema!

Idea tłumów, to dla ciebie sekta,

Filozof, ujrzysz tylko w niej defekta,

Znak ludu wziąwszy do myślowej pralni,

Daleko lepsze ułożysz systema...

O wy rozumni, syci, kulturalni!

Gdy las szubienic wyrastał dokoła,

Gdy w labiryntach więziennych gromady

O zimne mury tłukły wolne czoła,

Na waszych twarzach strach osiadał blady,

Ostrożni, chłodni w historycznej chwili,

Wyście radzili — i tylko radzili.

Radcy bez rady! czynniki bez czynu!

Biali królowie czerwonego gminu!...

Wszak już Krasicki tę uwagę zrobił,

Że choć przegadał mądry, głupi pobił...

Pobił fatalnie i do mysiej nory

Zapędził Mistrzów... Exemplum wybory.

Mistrze narodu! Gdzież mistrzostwo wasze?

Tam gdzie atrament ręce umorusa...

Pochodni Posła Prawdy ja nie gaszę,

Lecz sama gaśnie... Ależ, mamy Prusa

Z palmą szczerości w dłoni!... Zamiar kusy,

Bo nie Prus jeden, ale trzy są Prusy.

Jeden zaklaskał: Młodości, masz skrzydła!

Drugi zapłakał; czemu rwiesz wędzidła!

Trzeci jest w ciągłych po kraju żałobach...

Tak Bóg, choć jeden, lecz jest w trzech osobach

Psychologicznych, bo choć liczne dusze

Prusowi jedno ciało przyznać muszę.

Poczciwe ciało! Ale w polityce

Poczciwość sama iść musi na nice,

Czego dowodem jest per contradictio

Warszawskie Słowo z swą Realną fikcją,

Chociaż im nieraz wstyd czoła poradli,

Poczciwi zczezli, oni nie przepadli.

"Czy chcecie sejmu ?" pytają ziemcowie.

"Ach, nie! sejm mógłby zawrócić nam w głowie!"

"Więc czegóż chcecie ?" Na to orszak blady

Odjęknął: "Pragniem skromnej Ziemskiej Rady..."

A ziemcy: "Ale czy pewni panowie,

"Że to przynajmniej... nie zawróci w głowie!?"

Ach, pewni, pewni!... I tylko niepewni,

Czyli nie będą jeszcze bardziej rzewni,

Ot, jak Chełchowski, co obiegał forty

I ciasto buntu w słodkie miesił torty,

Niosąc na tacy w postaci padalców —

Skałłon zjadł, nawet nie oblizał palców.

I z ruchem gminnym comoedia finita...

Jakto?? z rozpaczą czytelnik zapyta,

Szlachecka buta i taka panika??

Buta szlachecka?? Wykreśl ją z słownika

A jeśli sprawę jako tako badam,

Miast tego słowa pisz: Krasiński Adam.

To ród, co z wrogiem nigdy nie znał miru,

Chyba że Zygmunt, gdy kazał Wincenty,

Płynął okrętem z Kairu, czy Tyru,

Do Petersburga, biedny polski święty...

Lub Adam, kiedy znów wzorem Zygmunta

W Moskwie wypłakał mirnych łez z pół funta.

Zygmunt "Pokusę" pisał. U Adama

I Wincentego ta zjawia się sama.

Lecz w jednym trójca zgodna rozhoworze,

Gdy woła: Rzućcie hajdamackie noże.

Lud martwą bryłą i jeszcze mu trzeba

Iskry, co padnie z ordynatów nieba!

Iskra w Białego Orła się zamieni,

Skąpie swe pióra śród słońca promieni,

Potem lot zniży, potem rozgęsiona

Siądzie zalotnie na ramię Skałłona,

Ten ją pogłaska, nawet poswywoli,

Potem w pochodzie księżom nieść pozwoli...

Który przypadek endecko-realny

W rozwoju myśli da wynik fatalny

Dla ordynackiej iskry, co drapieżną

Naturę zmienia w gęś potulno-śnieżną,

Bo Sieroszewski, wieszcz naszych Papuasów,

Zagrzmi o "Znaku nowożytnych czasów"

Grzmot echo znajdzie w polskiej Luxemburgji,

Co dawno zmianę radziła liturgji

Rewolucyjnej... I tak krok po kroku

Nowe idee z staremi w natłoku,

Jeśli uwzględnim stronnictw temperament,

Przedstworzeniowy zrodzą u nas zamęt,

Nad którym "Stań się" jakiś Bóg nieznany

Orzeknie... A lud, ten istny Syn Boży

Dziadów Adama, będzie cierpiał rany,

Ręce do krzyża swojego przyłoży

I dziury w ciele zapcha polską słomą,

Byśmy wciąż mogli mówić: "Ecce homo..."

I tatuować cale kwadratowe

Skóry męczeńskiej kabalistycznemi

Znakami partji, co na polskiej ziemi

Jest wiecznie stare, ach! i wiecznie nowe,

Że gdy nad stronnictw myśli się naturą,

Już rym się nawet nie garnie pod pióro...

"Greczynko chora, daj na zdrowie leptę",

Powiada lekarz, napiszę receptę".

"Weź a daj zdrowie", Greczynka zabiada.

Gdy u nas jaki społeczny nomada

Spyta: "Mów, Polsko, co masz za swe lepty?"

Polska wzrok spuszcza i szepce: — "Programy..."

Programy!... Ileż stworzyłbym tych młotów,

Gdybym chciał wszystkich partji być zabawą,

Inteligencką kuźnią Don Kichotów,

Śród której by się nauczyli krwawo

Sylabizować... Tu mój rym partacki

Coś tak labidzi, jak świetny Słowacki...

Lecz te programy!... Ileż jest ich w głowie

Naszych wytwornych ?... Lecz gdzież pogotowie ??

Programy!... Niech tu romantycznem pieniem

Powtórzę: Kiedy gore świat cierpieniem,

Kiedy krew plucha, gdy bez sił padamy,

Wy sobie w oczy ciskacie — programy!

Honor wam!... Jeśli jednak polska dusza

Jest wiecznym Maćkiem, co się w grobie rusza

Tańcem programów, jeśli przyszłość cała

Jak programowa tylko jest kabała,

Jeśli — niech myśli już do końca dogram —

Nad żywe życie więcej znaczy program —

Jeżeli w dniu tym, który od stuleci

Wschodził, my tylko programowe dzieci,

Brać programowo w skórę tylko zdolni,

Jeśli... Ach, Muzo, wolniej, wolniej, wolniej!

Zły naszym posłom pisać chcesz cyrogram,

Choć ich półsetka, żaden śród nich program!...

Gdyby wróż jaki, człowiek nie na żarty,

Spojrzał uważnie w ich wyborcze karty,

Gdyby do świeczek zaglądnął pod korce,

W spętany naród i wolne wyborce,

Mógłby on ze łzą wiszącą u powiek

Orzec: Wybrany został Niedoczłowiek...

I cała nasza petersburska teka

Wraz z mandatami szła z Niedoczłowieka!

Czyn ich wszelaki, co sam sobie przeczy,

I był i ciągle jest niedoczłowieczy!

Nawet marzenie, gdy śród nich się zbudzi,

Jest nie do świata, ach! i nie do ludzi!

Ci tak biblijni, tak nie nietscheańscy,

Na ćwiartkę chłopscy, na trzy ćwiartki pańscy,

Frygijskie czapki w kształt konfederatki,

Ci w różne kropki, ci w paski, ci w kratki,

Każdy z nich jakiejś całości połowa:

Pół sen, pół jawa, pół myśl i pół głowa...

Lecz z nizin polskich wstaje wielka fala

Potopu, która w niewstrzymanym pędzie

Dźwiga się, inne wynosi orędzie,

Ogniami cierpień cała się zapala

I huczy prawdę, którą kłamcy starli:

Ludy! żywymi rządzić chcą umarli!

Patrzcie w ich hufiec! Żgła są sztandarami,

Twierdzami trumny a truchła wodzami,

Szkielety stare opuściły lochy,

Kształt ludzki wzięły rozsypane prochy —

Znamię swej śmierci kryjąc w płachtach siwych,

Cienie cmentarne mówić chcą za żywych!

Z gromów wybiegła nieboszczyków tłuszcza

A naród strąca w zaświatowe mroki

I trup żywego człowieka nie puszcza,

Gdzie słońce światła rozlewa potoki,

Gdzie Wiosna Ludów, strojna myśli kwiatem,

Wolne narody obleka szkarłatem!

Narody wolne! Kiedy Polska żywa

Ostatnie więzy niewoli pozrywa,

Bojem natchniona, krwią przelaną młoda,

Spędzi te trupy znów pod trumien wieka,

Do żywych pośle żywego człowieka

I w imię wolnych wolnym rękę poda!

Z więzień i wygnań wróci klucz żórawi

Ptaków swobody! Z głębiny bezdennej

Morza gminnego wypłynie w świat dzienny

Ów zastęp nurków, co się dziś tam pławi,

Wyniesie perły poświęceń i trudu

pójdzie do was a z nim Dusza Ludu!

Po czem dziś w Polsce poznać ludzi wolnych?

Po tem, że ręce skute są w kajdany,

Po tem, że pierś ich ciągłe żłobią rany,

Po tem, że w onych dniach krwawych, mozolnych,

Z wywróconemi zawiśli oczyma —

Ach, wreszcie po tem, że ich śród was niema!

Więc nie słuchajcie tych mar i upiorów,

Które śród mroku jesiennych wieczorów

Straszą dzieciny... Co z palcem na wargach

Ciszy błagały, gdy świat się odmładza...

Co się mgławiły w ustawicznych skargach,

Że Polska z wami drzwi więzień wysadza...

I którym dzisiaj strach ubielił twarze,

Że Rosja Ojczyzn kupować niezdolna,

Że chce im stawiać wolności ołtarze,

Że obalając przywileje trupów

Żyć już nie będzie z zaborów i łupów,

Z prawymi prawa i z wolnymi wolna!

Rosjo! Powstańczych ogniów nie zagaszą

Upiory, ani biadania puszczyków

Niezdolne zgłuszyć dziejowych okrzyków:

Za wolność naszą i za wolność waszą!

Siostro, w swobody obleczona maje,

Skrwawiona Polska rękę ci podaje!

Koniec wersji demonstracyjnej.

II.

Polska, aczkolwiek straciła koronę,

Miała swe rody wielkie, zasłużone,

Bogate w sławę i zaszczytne blizny.

Lecz niech je sądzą historyczne sędzię,

Bo z wszystkich zawsze był jej, jest i będzie

Najbliższy sercu ród — zbawców ojczyzny.

Ród, co nie panem kraju był, lecz służką,

Ma antenata nazwiskiem Kościuszko,

Z niego się liczne potomstwo wywodzi.

A jak ród Piastów poczyna kołodziej,

Tak dziś, gdy przeszłość wyjmujem z pokrowca,

Widzim na czele Kościuszkę ludowca.

Kiliński także zbawiał a Głowacki

Ten z pod Racławic bohater prostacki

Czyż nie ludowiec? A nasz Mierosławski

Nie socjalista? Choć będą niesnaski,

Powiem, nie dbając o umrzyków jęki,

Bierzcie Trybunę Adama do ręki!

A nasz Lelewel? Choć na jego grobie

Z pięściami staje Korzon, klnąc za kąty

I w historycznym Endecji sposobie

Dla swych wywodów fałszuje cytaty

(Szkoła krakowska aż z uciechy śwista!) —

Czyż nie ludowiec? Czyż nie socjalista?

Tradycja nasza umie zmieniać profil...

Ale Mochnacki ? Wiśniowski Teofil ?

Któż ich wyliczy! Naród się zaprawiał,

Co lat dziesiątek nowy huf wystawiał...

Był Zan i zbawiał, był Karol Różycki,

Lecz teraz zbawia — Archangielsk Libicki.

Takie mu imię dał chochlik Avanti,

Że niby jechać miał do Archangiela

A w Moskwie utknął. Ludu zbawiciela

Wykpić, jest niczem viro obscuranti...

Toć było polskiej dyplomacji świtem,

Gdy nas Libicki zbawiać jął przed Wittem!

Tak referuje Endecja, znahorstwo

Spraw politycznych wziąwszy w przedsiębiorstwo

A w szczególności na polską ojczyznę

Nowodworszczyznę oraz libicczyznę,

Jak znów powiada z swej strony Dzień Dobry,

Organ brukowy, lecz niezwykle chrobry.

A Świętochowski w złośliwym sposobie

Jeszcze inaczej rzecz tę referował.

"Libicki", mawiał, "Polskę by zratował,

Gdyby dwóch stróżów wciąż mając przy sobie,

Prawo szczypania w łydki chciał im nadać,

Temu, gdy pisać, temu, gdy ma gadać".

Z tego wynika, że gdy stał przed Wittem,

Nikt go nie szczypał w łydkę... Ach, przepraszam!

Stał!... Pewnie: siedział... No, nie byłem przy tem,

Tradycji także nigdy nie okraszam

Ad gloriam populi — a ktoś zaręczał,

Że z poświęcenia i wzruszenia — klęczał!

Ta animozja była narodową,

Który przymiotnik wszystko dziś tłomaczy...

Rodoć to samo twierdził słowo w słowo,

Gdy narodowych przypomniał gadaczy

W wierszu: "Niech Polskę zdradzi, niechaj sprzeda,

"Niech będzie cygan taki, że się nie da

"Opisać, byle dobrym był Polakiem!"

Endecja chadza takich zasad szlakiem,

Choć nie Libicki. Ale tutaj mamy

Dwie różnolite o rozmowie famy,

Kiedy Libicki klęczał dla narodu,

Jedna: że Witte usnął w pół wywodu,

Druga, że gdy jął Libicki łzy rosić,

Witte odwrzasnął: "Ach, wy tylko prosić

Umiecie!"... Tutaj, czytelniku drogi,

Zważ, że się Witte puścił na rozłogi...

Bo cóż to znaczy: nie chce łzy "tubylczej" ?

Więc "brać", nie "prosić" ?... Tu Endecja milczy.

Libicki także milczy w stu odczytach

Informacyjnych o swoich wizytach

Ministerialnych, chociaż go na spytki

Brano... Endecja umie szczypać w łydki!

Więc by wyjść z wersji partyjno-kramarskich,

Trzebaby chyba oględzin lekarskich

Około łydek... Sprawa nie jest błaha,

Bo zważ, jeżeli Witte jest rubacha?

Nuż szczery odruch był po tej oracji

W celu dyskretnej jakiejś informacji?

Boć przecie nie mógł huknąć jak na głąby;

"Cóż się liżecie? Nie macie to bomby?!"...

Witte tak biegły jest w dyplomatyce,

Że węszę tutaj jakąś tajemnicę,

Wskazówkę... Przeto jest alternatywa,

Która z dwóch wersji istotnie prawdziwa:

Czy Witte beształ, czy wpadł w sen epicki,

Gdy przed nim klęczał Archangielsk Libicki?

Tertium non datur! Sprawa narodowa

Najwyższej wagi tutaj nam się snowa!

A że Endecja ma wpływ na swe członki,

Które z jej woli kryją rzecz w obsłonki,

Więc oględziny zbawcy są wskazane:

Czy łydki całe ma, czy poszczypane?

Jabym wyznaczył komisję a do niej

Jako prezesa doktora Fabjana,

Który Kasprzaka oglądał, nie strwoni

Prawdy — a czyja szczerość jest tak znana,

Że nawet ludzi pod hak podprowadzi,

Ten i o łydkach zbawcy wszystko zdradzi.

III.

Jeśliś z Warszawy, pewnie wiesz od dziecka,

Kędy się ciągnie ulica Warecka,

A jeśli jesteś trochę bibulasty,

Znasz niezawodnie numer jej czternasty,

Znając to, chyba odgadniesz na wety,

Że o redakcją chodzi tu Gazety

Polskiej. A zatem wersja rymowana:

Bracia, czy znacie Gadomskiego Jana?

Już niepotrzebna. Raczej się wymyka:

Bracia, czy znacie autora Laryka?

Albo, że strofą utnę pytajnikiem:

Czy wiecie, jakie zajście miał z Larykiem ?

Autor ten we dnie rewolucji właśnie

Zasnął. Każdemu zdarzy się, że zaśnie.

Zasnął po troskach wielu, trwogach wielu

I w redakcyjnym zasnął on fotelu,

Gdy Daniłowski, wielbiony przez tłumy,

Klął solidarność poselską śród Dumy.

Która być miała, że użyję ninie

Stylu Juljusza, fenomenem wskrzesznym

Solidarności w Wiedniu i Berlinie

Contra gmin polski. Z tym pomysłem grzesznym

Debiutowały Endecja, Ugoda,

Gdy Daniłowski legł w poprzek jak kłoda.

A za nim stanął cały proletarjat

Jako mąż jeden. Rabski krzyknął: "warjat!"

Słowo, co lubi tryumfalne łuki

Stawiać najeźdzcom, chciało krzyknąć "zdrajca",

Lecz w porę sobie włożyło munsztuki

I tylko łkało jak wody Dunajca.

Za to sąsiadka, Spójnia Narodowa,

Dostała spazmów. Jej widoma głowa

Cięła na odlew. Lecz za tę repostę

Dzielny pan Gustaw taką dał jej chłostę,

Tak jej wypomniał śród swego wywodu,

Czem ta skorupka nasiąkła za młodu

A czem dziś trąci, że pan Jan kochany

Zmilkł i spadł niby człek piorunowany

Z rzeczywistości w snu piękniejszą sferę.

Nieraz najlepiej przespać jest aferę.

Lecz dzisiaj życie tak jest strasznie smutne,

Że i sny nawet bywają okrutne.

Śpiący w fotelu redaktor zbladł, jęczy,

Z okropnym strachem chwycił się poręczy,

Albowiem przed nim jakaś mara staje.

Redaktor myśli zbiera, nie poznaje,

Choć "Z dni minionych" drukował w odcinku,

Wszystko się w sennym zatarło spoczynku.

"Ktoś jest?" wyjąkał. Szept słyszy ponury:

"Cień z dni minionych twej literatury.."

"Nie mam minionych dni", redaktor stęka,

"Krzyżyk zrobiłem nad wszystkiem, co nęka —

Jest towarzystwo akcyjne i kasa

A reszta dla mnie dzisiaj — hasa, hasa..."

Mara na rzymskim rozwieszona słupie

Zwraca na niego swoje oczy trupie

Niby idea, która dogorywa:

"Jam Laryk! Pan Jan ręką szybko kiwa:

"Niecenzuralny!" — "Niema dziś cenzury!"

"Bajki!" — "Nie bajki!" "Mówię po raz wtóry

"Bajki!" — "A bomby??" — "Nietrafny pomyśle

Przeszłości mojej... Głupiś!... Woźnych wyślę,

By wykupili wszystkie egzemplarze —

Niech mnie kosztuje — wszystkie spalić każę,

Nie będzie ciebie... Precz! Żal mi potrójnie,

Żem ciebie spłodził... Dzisiaj płodzę Spójnię!"

Widmo na swego duchowego ojca

Przez chwilę patrzy jak Jezus z Ogrojca,

Gdy szeptał: "Czemuś opuścił mnie, Panie?"

Lecz wściekłość z ust mu strąca to pytanie,

Z bezdenną wzgardą huknął: "A ohydo!"

"Znikam, lecz mszczą się... Patrz: Prusacy idą!"

Ani tak pocisk z haubicy nie strzela,

Jak Larykowski autor zwiał z fotela.

Prusacy idą?? Trze łeb, przypomina,

Prusacy idą?! Fatalna nowina...

Skąd ? Gdzie ? ? Ach, prawda, coś Kościelski gadał,

On w przedpokojach berlińskich rzecz badał!

Gdy rewolucja po kraju szaleje,

Gdy telegrafy, poczty i koleje

Stanęły, kiedy w kontrrewolty mące

Nawet Endecja załamuje ręce,

Nad tym zamętem rzucić w tłum straszaka.

"Milcz, rewolucjo, bo ujrzysz — Prusaka!?"

Laryku! Jeśli to tkwiło w pomyśle,

Jesteś genjalny!... Już woźnych nie wyśle,

Żyj w antykwarniach resztką egzemplarzy!..

Siadł i z płomieniem politycznym w twarzy

Pisze z snów wieszczych tytuł artykułu,

A do pisania — ileż jest tytułu!

Skutek zaś? Skutek może być potężny!

W lot wywietrzeje ludziom ruch orężny,

Zarzucą sztrajki, bojkoty, zamachy —

Prusak!... Czyż lepsze są strachy na Lachy ?

Jeden artykuł, ach! i jakież skutki!

Tu pióro rzucił i chwycił się bródki...

Jasnowidzenie ma... Anarchja zgasa,

Socjalizm w gajach owieczki wypasa,

Tłumy do fary zdążają z masówek

A towarzysze ze wszystkich bojówek

Pokutnym krokiem suną do spowiedzi —

W konfesjonale ksiądz Gralewski siedzi...

Rozgrzesza... Potem kroczy jak natchniony

W stronę ołtarza i sztandar czerwony

Zawiesza jako votum w biodrach Chrysta...

Tłum z rykiem pada na twarz, organista

Suplikacyjną pieśń gra na organie:

"Od sztrajków, buntów, uchowaj nas, Panie!"

A ulicami miast Okrzei, Rauby,

W poczwórnych rzędach ciągną pikelhauby...

Lecz dziwnie małe są te ich gromady

I dziwnie rudy widok eskapady...

Żachnął się... chyli oczy łzą brzemienne...

Psiakrew... wzdłuż stołu prusaki kuchenne...

Drepcą... Otrząsa się... Przed nim pocztówka,

Rysunek, patrzy, zresztą ani słówka

I tylko: "Laryk pinxit"... Twarz błędnawa,

Słucha... Od śmiechu trzęsie się Warszawa.

Więc padł na fotel a jęk tłumi łono:

"Marzyłem cudnie, srodze mnie zbudzono... "

IV.

Znasz li, jak wieszczów Adamowicz łaje,

Za ich dziwaczne w stylu obyczaje?

Że: "zacofańcy z nich są dziś okrutni,

Bo kiedy ludzkość ciągle w postęp goni

I wymyśliła fortepian, to oni

Wciąż jeszcze grają na zamierzchłej lutni!"

Ale się nie dziw, bo zdanie Wagnera

O rewolucji dawno jedzą mole!

Sztuka ma przecież swoje własne bole

I zbyt cierniowa artystów karjera,

Kto zaś marxowskie chwyta w rękę lonty,

Niech wie, z artystów stan wyrasta piąty.

Ich w rewolucji udział nieco słaby

Tem się tłomaczy a nie, że są draby,

Jak to nie jeden agitator mniema.

Zresztą, rzecz znana, musi umrzeć tema,

Aby ożyło w pieśni lub na płótnie,

Więc jeszcze nie czas na pędzle i lutnie.

A przytem wedle marxowskiej idei

Materjalnego dziejów pojmowania,

Najpierw jest życie, potem są śpiewania.

Tetmajer takiej trzymał się kolei,

Przed rewolucją w Czasie pisał ody,

Śród rewolucji zaś grzmi jak Naprzody

O barykadach. W pieleszach nadludzi

Rewolta nasza także wieszczów budzi,

Nie trzeba było czekać aż na wnuki,

Zamalowano szyld SZTUKA DLA SZTUKI

I nim dwa lata ubiegły, aliści

Już jest szyld nowy: PIEWCY SOCJALIŚCI.

Panna, co włosy "à la Botticelli

Miała jak włoscy w obrazach anieli"

A w ręce złocień lub lilję Bern-Dżonsa,

Dziś się nie czesze i porządek wstrząsa

Zgniłego świata a hasłem podzwania

Materjalnego dziejów pojmowania.

Jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki

Wszystko się zmienia, serca, mózgi, móżdżki,

"Ty" kabaretów na "wy" towarzyszek,

"Tata" na "burżuj", "burżuj" na "opryszek",

"Dreszcz zaświatowy" w "ruch uświadomiony"

I biały krawat na krawat czerwony.

Kto zaś swej duszy do zasad nie skłania

Materjalnego dziejów pojmowania,

W kim dawność siedzi i kto w takt Chochoła

Z lutnią swą rusza "jeszcze raz dokoła",

Ten, że tu przykład całkiem świeży palną,

Będzie Litanje pisał Przebłagalne

Za rewolucję i za jej blużnierce,

Jak się zdarzyło Teresie Praźmowskiej,

Która wpatrzona w Narodowe Serce,

W cudowny obraz Matki Częstochowskiej

I w Rzym, wiersz splotła jak kawał batoga,

Aby nim bronić i Naród i Boga.

Zapominając, że choć niezbadane

Są Opatrzności drogi, to nie znaczy,

By dzieła Marca nie były jej znane

A dzisiaj każdy Gawrosz wytłomaczy

I nawet mową poprze to ognistą,

Że Pan Bóg w niebie pierwszym jest marxistą.

W czasie, gdy spór szedł o konstytuantę,

Pani Teresa na dowód, że siła

Narodu nie śpi, Litanję wysyła

Z adresem: "P. B. — Raj — poste restante".

Ja sam, choć tylko z rzędu ludzkie mrowie,

Dwie odebrałem, w Paryżu i Lwowie.

Wielki był rumor w niebie a sceptycy

Niech pamiętają, że właśnie w tej porze

Niezwykłe deszcze spadły i w przestworze

Dziwnie huczało jak od tajemnicy

Pieczętowanej niebios wyrokami,

Gdy się rozgrywa o nas i nad nami.

Noc była. Pani Teresa w świetlicy

Właśnie zgasiła żółty płomyk świecy

I w rozmyślania zapadła duchowe,

Gdy modry obłok wypełnił alkowę

A na nim krzesła, na krześle godziwy

Starzec, do pasa biegł zdrój brody siwej.

Głowę objęły zasłony złotawe,

Nad czołem tajnia słów: KODESZ LE JAHVE,

Cały w śmiertelną koszulę był owit,

W prawicy dzierżył trójkąt MOGEN DOWID,

A w nim Nowego Przymierza tli OKO —

I tak przemówił, westchnąwszy głęboko:

"Moja Teresko! Sądzę, że nietrzeba,

Abym się tobie przedstawiał, kto jestem.

Tyś mnie poznała po błękicie nieba,

Głos mój cię listków dochodził szelestem,

Wierzysz, że ze mnie płyną twoje pienia,

Ale — bywają nieporozumienia.

Wiem, że twój naród teraz jest w opałach,

Że rewolucja wstrząsa jego łono,

Że w Czerwińskiego utonął chorałach,

Że już Nolkena nieco uszkodzono,

Że Polska burzę przechodzi nawalną,

Toteż Litanję twoją Przebłagalną.

Bardzo uważnie czytałem. Tam wiela

Myśli zawartych z Piusa, Popiela

i trzynastego mojego Leona.

Widzę, że jesteś istotnie natchniona.

Jednak w Litanji swojej Przebłagalnej

Wpływ mój przeceniasz, ja jestem neutralny!

Kiedy o Szweda szło, nikt nie zaprzeczy,

Że się Kordecki mógł chełpić z mej pieczy,

Lecz kiedy z Rosją wpadł w konflikt Pułaski,

Niestety, musiał wypaść z mojej łaski,

Suworow w klasztor wprowadził załogę,

Stało się!... Ale — cóż ja za to mogę!

Patrz, przecież tobie chyba nie nowina,

Że dla carycy matka mego syna

Musiała polską ustąpić koronę...

Dlaczego? Rzućmy na ten fakt zasłonę,

Bo dyplomacja ma swe chwile srogie...

Cierpicie — ale, cóż ja za to mogę!

Także grunwaldzka z krzyżactwem nawała

Z innych konjunktur wtedy wypływała,

Próżno to w swojej przypominasz pieśni,

Bo pomyśl, co dziś Niemcy robią w Wrześni!

A ja przed wieki dałem raz na drogę

Błogosławieństwo, lecz dzisiaj — nie mogę!

Wam się tak zdaje... Ale rozważ, duszo,

Że przecież Boga i Niemcy mieć muszą,

Leon mój pojął, jakie to są franty.

Kiedy im posłał aż krzyż i brylanty!

Huczało w Polsce, głowę skryłem w togę,

Bo powiedz sama: cóż ja na to mogę!

A że bez przyczyn niema także skutków,

Więc to. co piszesz o losie podrzutków,

Z historjozofją popada w niestatki —

Bo pomyśl, jeśli dałem uwieść matki,

Jakże mnie chwalić za czułość dla dziatek!

Nie możesz pojąć ? Wyjaśni ci Patek.

On polityczno-społeczne pytania

Materjalnego dziejów pojmowania

Nawet wojennym sądom ciska w oczy!

To nie Pepłowski, co bój z sobą toczy

Dwugłosy — choć raz natrze Szwarca z góry,

Jak Piotr się wyprze, gdy zapieją kury...

A! jeszcze jedno... Mówie tu jak laik,

Jak profan, fuszer, jak zwykły prozaik,

Nie mam w tym względzie zgoła żadnej pychy,

Lecz słuchaj, twierdzą, że twój wiersz jest lichy...

A nie uwierzysz, jak się szansą trwoni,

Kiedy się sprawy lichym wierszem broni!

Nie o to chodzi, czy jestem marxista,

Lecz gdy na tłumy salwa raz wraz śwista,

Kiedy się walą trony i ołtarze,

Mnie w litanijne ubierać blamaże...

Teresko! wiele cnót twe serce kupi,

Ale lud polski dziś już nie tak głupi!...

A to jest przykre, to kompromituje?..

Przytem z krytyków dzisiaj takie szuje,

Że choćbym nie wiem jak ukrył głęboko

Twoją Litanję, dobędą, wywloką...

Już Matuszewski czytał... Do Neuwerta

Zapewnie także odeszła koperta?...

To straszny człowiek! On ma całe zbiory

Podobnych rzeczy i nieraz wieczory

Urządza, w których czytają te wiersze...

Żywię dla ciebie uczucia najszczersze,

Ale, Teresko, nawarzyłaś biedy,

Pojęcia nie masz, co się dzieje wtedy!

"Rzekłbyś, że całe piekło tam baluje,

Że świat na głowie staje... Ja w to pluję,

Lecz jeśli Neuwert twą Litanję złapie

I wykpi, jakże trzepnąć go po łapie,

Kiedy to umysł bardzo aktualny!

Teresko, pozwól, ja będę — neutralny!

Każdy dziś sam swą prowadzi rubrykę;

Gdy się grupują ludy Europy,

Gdy mają partje robotniki, chłopy,

Niechże ja własną mam też politykę

I wbrew Litanji twojej Przebłagalnej

Urbi et orbi ogłoszę — neutralny!"

Rzekł. A obłoki wznoszą się modrawe,

Już w czole napis znikł KODESZ LE JAHVE,

Znika z prawicą trójkąt MOGEN DOWID,

Już tylko obłok w alkowie rozpowit.

I on już zwiewa... Cisza... Zegar cyka

Pacierz wieczności... I on w mroku znika.

V.

Był to rok dziwny. Właśnie Mankietnicy

Szaleli a ich Mateczkę Kozłowską

Już dwóch Aniołów w pustelnej świetlicy

Miało nawiedzić i rzec wolę boską,

Że jej natura, skądinąd przeczysta,

Zepsutej ziemi zrodzi Antychrysta.

Który dopełni wszelkich złości miary,

By prędzej runąć mógł porządek stary

I przybliżyło się Królestwo Boże,

Czyli jak mówią ludzie: koniec świata,

Którego Pan Bóg dłużej znieść nie może,

Albowiem jest on jak na łacie łata

A reperować niewarto dziadowskiej

Szaty istnienia. Mateczce Kozłowskiej

Mówili jeszcze innych rzeczy wiele,

Zwłaszcza o wielkim upadku w kościele,

Księżach, biskupach, nawet o papieżu,

Lecz to na razie zostało w alkierzu

Ad feliciora tempora, choć świeżo

Całej opinji zahuczał aparat,

Że "świętym ładem" nazwał ruski carat,

Lecz ci co plackiem u stóp Marji leżą,

Z tej racji w żaden nie bawią się przytyk,

Bo Marjawita nie ma być polityk.

I niechaj tylko na skromne habity

Kielich wraz z hostją zostanie naszyty,

Potem niech zniosą cło od sakramentów,

A śród przeróżnych socjalnych zamętów

Niechaj zwalczają wszystkie partje, respective: PPS., SD., PPSP.

Nawet niech rzucą anatemy krepę

Na SN., ND., PD. i PPP.

Zasada główna: Darmo cię zrodzono,

Darmo masz wrócić w Abrahama łono,

A choć robotnik godzien swego chleba.

Darmo wyprawiać do piekła, czy nieba.

Darmo spowiadać, chrzcić, grzebać i żenić,

Żadnej usługi na pieniądz nie cenić,

Cokolwiek poczniesz, darmo masz poczynać,

Czy błogosławić, czy nawet przeklinać,

Sakrament łaską, darmo idzie łaska

A kto grosz weźmie, niech go piorun strzaska.

Z tem wszystkiem jednak spieszyć się należy,

Bowiem Antychryst muzurskich rubieży

Zaraz w żywota swego pierwszej wiośnie

Trzykroć zwyczajną dziecinę przerośnie

I — choć to pojąć myśl nasza zbyt słaba —

Będzie rósł dalej jak na drożdżach baba,

Aźe przybierze apokaliptyczne

Rozmiary. Wtedy przyjdzie koniec świata.

Tymczasem owe chwile nadfizyczne

Poprzedzić musi niejedna krucjata,

Czy, z chłopska mówiąc, religijna młocka —

Jeżeliś ciekaw reszty, jedź do Płocka.

Że z tych objawień (zwłaszcza z tej darmochy)

Między ród księży szły wielkie popłochy,

Temu czytelnik nie dziwi się wcale,

Zwłaszcza, gdy wspomni, jak sakramentale

Drożały i jak gnieść musiała chłopa

Świętej akcyzy wciąż rosnąca stopa.

A nie był wiek ów Wiekiem Oświecenia,

Miast Krasickiego pisał Niedziałkowski,

Którego czasem nawiedzały troski:

Czemu w poezji brak słowików pienia ?

Choć, gdy ćwierknęły, zaraz krzyczał na nie:

Nie tędy droga, mój szanowny panie!

Pisał Dębicki, istny likwidator,

Co filozofji upadłość ogłaszał.

Z tego myślowy utworzył się zator

A choć Sienkiewicz blaskiem go okraszał

Z "Quo vadis" albo z szkicu "Pójdźmy za nim",

Sakrament drogim, lecz kościół był tanim.

Przytem, że władza pochodzi od Boga

A więc się jakoś przykróciła droga

Pomiędzy Zamkiem i Arcybiskupim

Pałacem a gdy raz się trochę skupim,

Za jednem idzie drugie i swe mury

Konsystorz nieco zbliżył do cenzury.

I by myśl polska na obłędne tory

Nie biegła w Francji ślad ateuszowski,

Ksiądz Matuszewski i ksiądz Załuskowski

Już katolicko-ruskie są cenzory,

Z ostatnim Korzon stoczył kilka bitew

O Krasińskiego skreślenie modlitew!

Ksiądz Skimborowicz (postać zamaszysta)

Z autentycznego wizerunku Chrysta

Interes zrobił ogromnie intratny

(Każdy autentyk po rublu był płatny),

Jeśli zaś kogo nawiedziła zmora

Zwątpień, z ołówkiem spotkał się cenzora.

Popiel, by rozpęd wstrzymać wywrotowy,

Przysięgać każe w mowie urzędowej,

Na młodzież, która nienawiścią dysze

Ku ruskiej szkole, list pasterski pisze,

A kiedy papież Polskę zdyfamował,

W pas mu się skłonił i ślicznie dziękował.

Przedtem, gdy wojna japońska wybuchła,

Głosił owczarni polskiej szeptem truchła,

Że to jest próba niebios, wojna nowa

Jest z woli Boga, nie Bezobrazowa,

Więc czy używasz nóg, wózków, lub karet,

Płać ile możesz na polski lazaret

Z hrabią Orłowskim... I niech Europa

Humanitarność skrwawionego ludu

Podziwia... Lecz gdy chodzi o szczyt cudu,

Zapomnij wszystkich, zapamiętaj Roppa!

Autograf, jeśli nie masz odeń w darze,

Na Gryppenberga wyczytasz sztandarze,

Albo na liście księdza dostojnika

Do Wileńskiego pisanym Wiestnika,

Gdy portarturskie padło panaceum:

"Że miast w katedrze odśpiewać Te Deum,

"Musi żałobę wdziać"... Lub na depeszy,

Co Miłkowskiego skreśla z księżej rzeszy

Na rozkaz rządu... Pod pomnik carowej

Szedł także... Dosyć, że jedno spoidło

Złączyło w Polsce bagnet i kropidło...

Lecz już po ludzkich duszach szedł wiatr nowy

A katechizmy ruskie dokonały

Reszty. Już burzy się młódź Siedlec, Białej.

Po różnych prośbach, wstępach nieudolnych,

Na katechetów padają z ław szkolnych

Kalosze. Potem w kościele Florjana

Na Pradze, kiedy klęto socjalistów,

Ludność śród krzyków i wrzasków i świstów

Z ambony w kruchtę przepędza kapłana.

A na Koszykach, gdy z pobożnych tłumu

Buchnął raz pierwszy chorał narodowy

I ksiądz jak gdyby obrany z rozumu

Krzyczał: "Policji!" i na ludzkie głowy

Miotał przekleństwa... A wtedy u fary,

Kiedy lud zagrzmiał: "Już porządek stary

Wali się!... Ach, któż wszystkie awantury

Policzy... Długo zbierały się chmury.

Wtem rewolucja krwawe swoje lica

Odkryła — jedna, druga błyskawica

Poszła po duszach, bojowe kurzawy

Wstały - i przyszedł wreszcie ów ROK KRWAWY!

O Roku Wielki! Gdy lat czterydzieści

Konało serce jak izrael w puszczy

Z pragnienia... Kiedy wszystko się bezcześci

I Polska była nakształt mętnej tłuszczy

Tchórzów i zdrajców... Kiedy jak barany

Ku rzeźni naród na wojnę był gnany...

Kiedy pytano usty zmartwiałemu

Żali istotnie na tej polskiej ziemi

Żył jeszcze jakiś Polak z polską duszą —

Gdy życie było wstydem i katuszą,

Kiedy myśl wszelka skryła się do lochów —

Zagrzmiałeś i lud wielki powstał z prochów!

Kiedy niewoli skwary wypaliły

Wszelką nadzieję, kiedy owoc zgniły

Rodziło wszystko, gdy człek nienawidził

Własnej swej pracy i sobą się brzydził,

Kiedy konały z rozpaczy rozumy —

Tyś wstał i genjusz wstąpił w proste tłumy!

A więc nietylko w polskiej epopei

Rok taki zakwitł, Wielki Rok Idei!

Więc Wyzwolenie, jak Wyspiański marzył,

Konradów z książek, ten cud już się zdarzył!

Więc po tęczowych romantyzmu wstęgach

Więcej jest ducha w tłumach, niźli w księgach!

Nie lud lirników, lecz już lud bojowy

Dźwiga dokoła miljonowe głowy,

Z drzewa narodu zwiędłe liście strząsa,

Wielki jak morze, kiedy się rozdąsa

I wzburzy łono świętego żywiołu,

Z gromem i wichrem szukając zespołu!

O Roku Dążeń! Z twej krwawej pieluchy

Znowu się wielkie narodziły duchy

Na Fidjaszową miarę a nie krawca...

Myśl polska znów ma coś z orła-latawca!

Więc czem są owe hałasy i wrzawy

Partyjne, skoroś ty jest, Roku Krwawy!

Wódz niewidomy a w którego ślady

Zgorączkowane zdążają gromady!

Wódz niewidzialny a blask Prometeja

Pada i okrzyk: Nadzieja, nadzieja!...

W zgrzybiałe męstwo, w maje bez uroku,

Tyś mi dał wtórą młodość, Wielki Roku!

Piękniejszą, niźli ta pierwsza, co żalem

I goryczami przepojona zbiegła

I na dnie morza duszy w mrokach legła,

Świecąc zaledwie czerwonym koralem

Zalążków myśli, co dzisiaj w natłoku

Jak armja lecą z tobą, Wielki Roku!

Piękniejszą, niźli te wszystkie widziadła,

Które poeci mogił i grobowisk

Chcieli roztoczyć dziedzicom rumowisk

I które przeszłość wspomina wybladła

Majakiem, co się w wyobraźni pali..

Szła żywa fala i jam biegł śród fali!

O żywa falo! Jak czerwona lawa

Tyś się toczyła krajem... Przeciw tobie

Z pastorałami orszak mar powstawa

Jak blady opar zrodzony na grobie,

Który wiatr starga i rozwieje w dali...

A fala poszła i jam był w tej fali!

Kto żył w młodości tylko ideałem

I ujrzał, jak się słowo staje ciałem,

Jak gromadzkiego bierze kształt człowieka,

Jak się myśl wielka w tłumy przyobleka,

Kto wierzył w przyjście tych, rozumnych szałem,

I może wreszcie powiedzieć: widziałem!

Kto patrzał w lice styczniowe Warszawy,

Gdy nad tłumami gorzał sztandar krwawy

A w oczach genjusz... Kto w dniach listopada

Widział jak trupem lud na brukach pada,

Kto te płomienne z latarń słyszał mowy

I jak wark morza ludu krzyk gromowy —

Ten nie zapomni ciebie, Krwawy Roku,

Z petardą w ręce i wolnością w oku,

Kiedyś jak Dawid ruszał na Goljata

Północnych ludów i był im za brata,

Pasterskie chłopię proroczego rodu —

Roku! Tyś zmienił Kalendarz Narodu!

Od ciebie Nowa Polska dni swe liczy,

Polska Ludowa!.. Ty szyk rozbójniczy

Mocarstw przełamiesz... W księdze duszy ziemi

Ty odwróciłeś kartę dłońmi swemi,

Przebłysku światła po epokach mroku,

Ja W ciebie wierzę, Wielki, Krwawy Roku!

Wierzę, bom widział ciebie na śmiertelne

Me oczy... Wierzę, bom słyszał to mrowie

Winkelrydowe, bom na gminu głowie

Dojrzał ten stygmat, co rodzi naczelne

Idee, słupy graniczne stuleci...

Wierzę, bo wielkość biła nawet z dzieci!

Gdy rewolucją drgnął ludowy krater,

Uliczne chłopię było jak bohater,

Z świstkiem wolności przebiega ulice,

Przez las bagnetów, przez salw błyskawice,

Z śpiewką na ustach, z kulami w zawody,

Samo jak śpiewka hulaszcza swobody!

A tłum te świstki wolnościowe chwyta,

Chwyta w ulicy i pod ogniem czyta,

Czyta przy huku bębnów i w kul deszczu,

I czyta jeszcze, choć w śmiertelnym dreszczu

Za chwilę padnie z piersią poszarpaną,

Myśli czytanej wtórząc krwawą pianą...

O Roku Wielki! Tyś jak mistrza nauczał,

Że słońce ludów zbratania nie zgasło,

A kiedy wulkan na Wschodzie zahuczał,

Tyś mu z ziem naszych w lot odrzucił hasło

Krwią wypisując sojusznicze słowa,

Że Polska wstaje i że jest Ludowa!

POJEDZIEMY NA ŁÓW.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CZWÓRKA ATUTOWA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZWROTKI EGIPSKIE.

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

Mleczny Nil pod zachód słońca

Rozczerwienił białe nurty,

Żywym ogniem koło burty

Pryska fala gorejąca.

Stanął cały maszt w płomieniu

Jako słup ów Mojżeszowy,

Rząd piramid na wzniesieniu

W krwawe płachty pokrył głowy.

Słońce jako bóg ów Amon

Rozgorzało w świata progu —

Bierz sól, mirrę i cynamon

I kadzidła gotuj bogu...

Za swój powrót, dziatki, żonę

Chyl w słonecznych blasków marę

Trzykroć czoło rozmodlone —

Dosyć!... Przyjął bóg ofiarę.

III.

Słychać śpiew: "Gotujcie dzidy

"I siodłajcie w rząd wielbłądy!

Dzwonią święte rzeki prądy,

Huczą głucho piramidy!

Dymią, dymią jak wulkany,

Połyskując w dziwnych blaskach!

Sfinks po szyję zasypany

Znów łapami grzebie w piaskach,

Groźne oczy obracając

W wir czerwonej zawieruchy —

Naszych władców wielkie duchy

Napływają, ciał szukając!

Już grobowce swe obiegły,

Bo w zamorzach, bo w rozdali

Jakiś wielki świat się wali

Wraz z bogami, co go strzegły!"

PIEŚŃ O SNOBIE.

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

Wszystko się powoli ściemia,

Wszakże mądry zna, gdzie przedział,

Piękna jest ojczysta ziemia,

Lecz to już Janicki wiedział.

Był Śniadecki, był Lelewel,

Było ich jak na wyraju,

Ale teraz, miły bracie.

Ty panujesz w naszym kraju.

Ty panujesz i jak echo

Zabłąkane w górskie stecki

Pokrzykujesz wciąż: "Mickiewicz!

Lenartowicz! Pol! Śniadecki!"

Lelewel miał umysł bystry,

Lecz nie czciły go filistry,

Gdybyś żył za Śniadeckiego,

Kląłbyś z księżmi także jego.

W Chrystusowe żyjąc lata

Byłbyś skrybą u Piłata,

Albo, jak się to dziś mówi,

Buty czyścił Kajfaszowi.

Skądże tedy poufałość

Z dziejowemi wielkościami?

Zatem, bracie, słuchaj rady,

Niech małości szuka małość!

Bądź raz szczerym: czcij Piłata,

Chwal Judasza, miły bracie,

Idź Kajfasza czyścić buty

I śpij dalej w naszej chacie! —

DYSPUTA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OBLUBIENICE NIEBIOS.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MASKARADA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KARJERA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OSTATNIE ŻYCZENIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SERCE OBCE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej