Konwersja wykonana przez firmę Netpress Digital Sp. z o. o.

Spis treści

I LIST DO REDAKTORA WIADOMOŚCI BRUKOWYCH

II DALSZY CIĄG POSTRZEŻEŃ WŁÓCZĘGI GULIWERA

III JESZCZE POSTRZEŻENIA WŁÓCZĘGI GULIWERA

IV ZNOWU POSTRZEŻENIA WŁÓCZĘGI GULIWERA

POSTRZEŻENIA WŁÓCZĘGI-GULIWERA

Śniadecki Jędrzej

I LIST DO REDAKTORA WIADOMOŚCI BRUKOWYCH

Mości Panie Redaktorze!

Nie mam ja szczęścia należeć do zacnego zgromadzenia Szubrawców, których jeden z uczonych WPana kolegów tak pracowicie opisuje z tyłu i z przodu, że aż czytającemu ślina idzie do gęby i gwałtem się szubrawstwo kręci po głowie. Jedna mi tylko nad uczoną jego rozprawą przyszła uwaga, to jest, że autor nie musi być z powołania tak nazwanym historykiem naturalnym, ponieważ się nie trzyma sposobu i nie używa wyrazów, jakich zazwyczaj ci historycy w opisaniu nowych gatunków używają. Ale to mniejsza, bo ja wcale nie o tym do WP. chcę pisać, tylko zwyczajnie, jak się autorom przytrafia, piszę bez myśli albo co innego myśląc. Szkoda porzucić zdanie lub uwagę, która ni stąd ni zowąd nawinie, kiedy się już raz ma pióro w ręku; więc przepraszam i przystępuję do rzeczy, bo podług zwyczajnego sposobu mówienia tak nazywamy i to, co często jest nie do rzeczy.

Uczone zgromadzenie WPanów zapewne zna wszystkie przypadki i postrzeżenia sławnego szubrawca, włóczęgi Guliwera, przyjaciela naszego Doświadczyńskiego, z którym szkoda, że się gdzie nie zjechał. Otóż Mości Panie, ten Szubrawiec w podróży do Laputa zastał na wyspie Balnibarbi, w mieście Lagado bardzo uczony uniwersytet, czyli też akademią (bo prawdziwie nie pamiętam, WPanowie to lepiej musicie wiedzieć) projektystów, których nader ciekawe i ważne badania* opisał. Trzeba, żebyś WPan wiedział, że ten poczciwy Guliwer miał szczególne zachowanie z niejakim Piotrem Bajarskim, podstolim wendeńskim, a moim wielkim przyjacielem. Więc tedy mój Pan Piotr dostał od niego niektórych pisemek, częścią z opisaniem nowej jakiej włóczęgi, częścią z dodatkami do tego, co już wytłoczył **. A tych pisemek ja się dorwałem sposobem bardzo uczciwym bo, mówiąc między nami, Pan Piotr zrobił mnie był egzekutorem swego testamentu. Nie wiedząc tedy, co z tymi pismami robić, postanowiłem sobie, ot tak, kiedy niekiedy, rozsiewać je po bruku, a WPanowie, Panowie Szubrawcy, kiedy chcecie, zbierajcie. Chciałem więc i teraz upuścić jeden dodatek, ale żeby się mógł  łatwo w śniegu zawalać, więc go wolę WPanu prosto posłać.

Dodatek do rozdziału V i VI Podróży do Laputy

Na wyspie Balnibarbi są trzy klassy ludzi, z których jedna chodzi w koturnach***, mieszka pod słomianą niską strzechą, dymem oddycha, a plewami na pół z mąką się karmi. Każdy człowiek w tej klassie z urodzenia i obowiązku orze, sieje i młóci, ale koniecznie na tym kawałku ziemi, na którym się urodził. Druga klassa chodzi w butach i długich sukniach na kształt szlafroków; głowy po większej części dla łatwiejszej transpiracyi**** goli i ręcznikiem długim, rozmaitymi farbami upstrzonym, się przepasuje, a to, jak widać, dla podwiązania i podparcia brzucha, który zazwyczaj jest wielki. Chociaż nie uważałem, żeby ta klassa miała większe głowy od innych, bo zdawało mi się, że najwięcej brzuchem celowała, przekonałem się jednakże*****, że celowała rozumem, bo się oczywiście rodziła i z zupełną nauką, i ze zdolnością do wszystkiego. Dowodem tego oczewistym to było, że klassa ta pisała prawa i że posiadała wszystkie urzędy, nawet sędziowskie, a to bez żadnej nauki, jedynie za nadaniem przez drugich członków tej klassy. Sposób tego nadania był ten, iż w pewnym przeciągu czasu wszystkie członki tej klassy zjeżdżały się razem i na natchnionych, czyli czujących w sobie powołanie do urzędu ciskały drewniannymi kulkami; a na kogo większa liczba kulek padła, ten tym samym był  zdatny do wszystkiego. Nie mogłem tego długo pojąć i rozumiałem z początku po prostu, że te gałki są to jakieś czarodziejskie nasiona talentów, które na ludzi tak jak na pustą rolę rzucano; ale gdym się raz z tym odezwał, wyśmiała mnie cała wygolona klassa****** i musiałem milczeć. Ta klassa utalentowana sama jedna posiada ziemię, którą za pomocą klassy koturnowej uprawia. Trzecia klassa, bardzo liczna, chodzi z brodą i wiszącymi po skroniach włosami; nosi długie szlafroki na kształt klassy przepasanej, ale zawsze czarne; możniejsi i zacniejsi w tej klassie, zwłaszcza gdy chcą nastawić powagę, odkrywają jeden połeć tego szlafroka, zazwyczaj brudnego, i pod nim trzymają rękę za pasem; wychodząc z domu chodzą w lecie i w zimie w opończy, która pospolicie; jest obszarpana i brudna. Ta klassa umie z mąki żytniej pędzić trunek opajający i smrodliwy, za pomocą którego od klassy koturnowej wszystko wyłudza i nic nie robiąc z niej żyje, za co klassie golonej rocznie umówioną summę opłaca; za oszukiwanie zaś samej klassy golonej nic nie płaci.

Gdym był na wyspie, jeden członek akademii podał projekt oswobodzenia klassy koturnowej namawiając przepasanych, ażeby tej klassie pozwoliła mieszkać i orać, gdzie się jej podoba, od czego przepasani (jak się zdawało) cale nie byli dalecy. Ten projekt zależał na tym, ażeby w każdym okręgu, na które wyspa była podzielona, ustanowić dobrze płatnego opiekuna, który by wolności klassy koturnowej przestrzegał. A że wolność koniecznie zależy od lekkości, więc ten opiekun powinien był mieć pilną baczność na kieszenie tej klassy, ustawicznie je przeglądać i, co by w nich było ciężkiego, wyjmować: prócz tego, cokolwiek by na człowieku koturnowym widział szkodliwego jego lekkości, a od czego by go klassa brodata nie oswobodziła, winien był zabierać do siebie. Za co miała mu klassa przepasana składać corocznie znaczną do jego rozporządzenia sumę. Ten zbawienny środek tym był potrzebniejszy, że chociaż na wyspie było dosyć filantropów gorliwych o lekkość kieszeni tak klassy koturnowej, jako i przepasanej i każdy okrąg miał swoich, kulkami drewnianymi do tego upoważnionych; wszelako prawdziwa filantropia wymaga, ażeby takich było jak najwięcej.

Drugi członek akademii podał projekt dla klassy przepasanej, żeby ta mogła bezpiecznie lokować swoje pieniądze. Ten projekt zależał na tym, żeby część tych pieniędzy natychmiast oddali uprzywilejowanym malarzom, którzy majątki w miniaturze malować umieją; żeby każdy zaraz takiego malarza, nasłanego od kollegium sztuk wyzwolonych, u siebie przyjął, karmił, i za miniaturę gotowymi pieniędzmi zapłacił. Tę miniaturę powinien był posłać do wyższego kollegium matematyków, w których kancellaryi także część kapitału ulokuje, a oni mu za to powiedzą, co jego miniatura warta. Wyjechałem z wyspy, nim ten projekt przyszedł do skutku, i nie wiem, co się z nim stało, bo rozmaite członki klassy przepasanej zaczęły się natychmiast o wzmiankowane miniatury kłócić dowodząc po dwóch, a często po trzech lub więcej, że miniatury do nich należą, i wydzierając je sobie nawzajem. Z czego się malarze niezmiernie śmiali, biorąc tymczasem kapitały i od jednych, i od drugich, a to wszystko dla bezpiecznej lokacyi.

Reszta potem.

Bogumił Uważnicki,
szlachcic oszmiański.

Wiadomości Brukowe
nr 56 z 29 grudnia 1817 r.,
s. 232-235. 

* Badania nie jest wyraz dosyć uczony; właściwie wypadałoby powiedzieć  „zacieki". WPanowie wiecie, z jakiej to kuźni ten wyraz wyszedł, ale że nasi Litwini rozumieliby czasem, że to o zaciekach mowa albo że im zacieka za kołnierz, więc tego wyrazu nie używam.

** WPan się nie śmiej, bo to jest wyraz prawdziwie dobitny i doskonały. Bo cóż to znaczy „drukować"? Tak mówić każdy potrafi, ale „wytłoczyć" - to pięknie.

*** Guliwer był człowiek uczony, a łapciów widać nie znał.  

**** Domyślam się, że to dla łatwiejszej transpiracyi, bom czasem widział, jak się z tych czupryn kurzyło wyraźnie, czego wszakże na głowach niegolonych nie znać. Wreszcie warto by, ażeby jaka uczona akademia wydała w tej mierze pytania do konkursu.

***** Nie potrzeba WPana ostrzegać, że to Guliwer mówi.  

****** Jakże się nie śmiać? Widzieć oczywiście, że Guliwer był prostak.  

Koniec wersji demonstracyjnej.

II DALSZY CIĄG POSTRZEŻEŃ WŁÓCZĘGI GULIWERA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

III JESZCZE POSTRZEŻENIA WŁÓCZĘGI GULIWERA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IV ZNOWU POSTRZEŻENIA WŁÓCZĘGI GULIWERA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej