Benedikt de Cache

POWSTANIE KOŚCIUSZKOWSKIE

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

A. LISTY Z WARSZAWY (1 stycznia — 1 lipca 1794 r.)

Warszawa, 1 stycznia 1794 r.

Warszawa, 4 stycznia 1794 r.

Warszawa, 8 stycznia 1794 r.

Warszawa, 11 stycznia 1794 r.

Warszawa, 15 stycznia 1794 r.

Warszawa, 18 stycznia 1794 r.

Warszawa, 21 stycznia 1794 r.

Warszawa, 25 stycznia 1794 r.

Warszawa, 29 stycznia 1794 r.

Warszawa, 1 lutego 1794 r.

Warszawa, 5 lutego 1794 r.

Warszawa, 8 lutego 1794 r.

Warszawa, 12 lutego 1794 r.

Warszawa, 15 lutego 1794 r.

Warszawa, 19 lutego 1794 r.

Warszawa, 22 lutego 1794 r.

Warszawa, 26 lutego 1794 r.

Warszawa, 1 marca 1794 r.

Warszawa, 5 marca 1794 r.

Warszawa, 8 marca 1794 r.

Warszawa, 12 marca 1794 r.

Warszawa, 15 marca 1794 r.

Warszawa, 19 marca 1794 r.

Warszawa, 22 marca 1794 r.

Warszawa, 26 marca 1794 r.

Warszawa, 29 marca 1794 r. 

Warszawa, 2 kwietnia 1794 r.

Warszawa, 5 kwietnia 1794 r.

Warszawa, 15 kwietnia 1794 r.

Warszawa, 16 kwietnia 1794 r.

Warszawa, 19 kwietnia 1794 r.

Warszawa, 23 kwietnia 1794 r.

Warszawa, 26 kwietnia 1794 r.

Warszawa, 3 maja 1794 r.

Warszawa, 7 maja 1794 r.

Warszawa, 10 maja 1794 r.

Warszawa, 17 maja 1794 r.

Warszawa, 21 maja 1794 r.

Warszawa, 24 maja 1794 r.

Warszawa, 28 maja 1794 r.

Warszawa, 31 maja 1794 r.

Warszawa, 4 czerwca 1794 r.

Warszawa, 7 czerwca 1794 r.

Warszawa, 11 czerwca 1794 r.

Warszawa, 14 czerwca 1794 r.

Warszawa, 18 czerwca 1794 r.

Warszawa, 21 czerwca 1794 r.

Warszawa, 25 czerwca 1794 r.

Warszawa, 1 lipca 1794 r.

B. LISTY Z INNYCH MIEJSCOWOŚCI (8 lipca — 3 września 1794 r.)

Toruń, 8 lipca 1794 r.

Gdańsk, 15 lipca 1794 r.

Karlsbad, 9 sierpnia 1794 r.

Karlsbad, 18 sierpnia 1794 r.

Karlsbad, 28 sierpnia 1794 r.

Karlsbad, 3 września 1794 r.

POWSTANIE KOŚCIUSZKOWSKIE W ŚWIETLE KORESPONDENCJI POSŁA AUSTRIACKIEGO W WARSZAWIE

Benedikt de Cache

LISTY B. DE CACHÉGO DO MINISTRA SPRAW ZAGRANICZNYCH, J. A. THUGUTA, W WIEDNIU

A. LISTY Z WARSZAWY (1 stycznia — 1 lipca 1794 r.)

Warszawa, 1 stycznia 1794 r.

A. W związku z niespodziewanym odwołaniem ze stanowiska — dotychczasowy cesarsko-rosyjski ambasador, pan von Sievers, zaprzestał pełnić swe obowiązki. Już cztery dni temu powiadomił on ustnie o tym fakcie zarówno Króla, do którego miał dostęp w zasadzie o każdej porze, jak i polskie ministerstwo.

Odwołanie ambasadora nastąpiło na skutek największego niezadowolenia jego Mocodawczym z uchwał sejmu grodzieńskiego, przywracających polskie odznaczenia wojskowe z 1792 r., w związku z czym nie odbyła się oficjalna audiencja pożegnalna ambasadora. Pan von Sievers miał polecenie odczytać Królowi i polskiemu ministerstwu pismo, którego treść była zredagowana w formie obraźliwej dla narodu polskiego.

W tym samym czasie głównodowodzący wojsk rosyjskich w Polsce — chory od kilku dni — baron von Igelstörm powiadomił pisemnie o swej nominacji na stanowisko tymczasowego ambasadora pełnomocnego marszałka wielkiego koronnego, pana hrabiego Moszyńskiego. Zaznaczył przy tym, że o ile stan zdrowia mu pozwoli, wystąpi z prośbą o audiencję u Króla polskiego. Na razie nie będzie jednak przekazywał — jak się to odbywa w normalnym trybie — swych listów uwierzytelniających. Fakt ten skłania do przypuszczeń, że przekaże on Królowi zredagowane w ostrym tonie pismo urzędowe Cesarzowej.

Tymczasem Król, zaraz po przekazaniu przez pana von Sieversa pisma urzędowego Cesarzowej, uznał jego tymczasowym następcą ambasadora pełnomocnego, Igelströma. Wkrótce potem doszło do spotkania nowego ambasadora z kanclerzem wielkim koronnym, księciem Sułkowskim, i marszałkiem Rady Nieustającej, hrabią Ankwiczem. Ich zadanie polegało na tym, aby w imieniu Króla i narodu wyrazić ubolewanie i zarazem dać do zrozumienia, że są gotowi do wszelkich ustępstw i udzielenia satysfakcji Wielkiej Monarchini, co mogłoby przywrócić jej życzliwość i okazywane dawniej względy. Taki rodzaj poselstwa od Króla i Rady Nieustającej do formalnie jeszcze nie akredytowanego ambasadora rosyjskiego, Igelströma, miał wyjednać jego poparcie i wstawiennictwo dla uzyskania przebaczenia i usatysfakcjonowania rosyjskiej Monarchini.

Podobno ambasador udzielił poselstwu krótkiej i dumnej odpowiedzi, że Król i Rada Nieustająca powinni sobie zdać sprawę, jak bardzo została urażona godność rosyjskiej Władczyni, i stosownie do tego wysunąć propozycję odpowiedniej satysfakcji. Kierując się tymi wskazaniami, już następnego dnia Król i Rada Nieustająca podjęli następujące uchwały:

1. Na mocy nowej polskiej formy rządu — zatwierdzonej przez samą Rosję — ustawę sejmową, jednomyślnie uchwaloną, może unieważnić tylko inny sejm. Król i Rada Nieustająca dołożą wszelkich starań, aby ograniczyć zastosowanie w praktyce tych uchwał sejmu, które tak krytycznie zostały przyjęte w Petersburgu. Dlatego też postanowiono za pośrednictwem Komisja Policji i Komisji Wojskowej zakazać noszenia tak źle w Petersburgu widzianych orderów wojskowych z 1792 r. Co więcej, zobowiązano, posłów polskich na obcych Dworach do dołożenia wszelkich starań, aby przebywający tam Polacy — szczególnie oficerowie — nie nosili tych orderów.

2. Postanowiono, że przechowywany obecnie w archiwum w Grodnie oryginał ustawy przywracający polskie ordery wojskowe oraz inne ustawy sejmu zostaną przesłane do Warszawy.

3. Ponadto postanowiono wysłać specjalną deputację do Petersburga. Ma się ona składać z dwóch polskich magnatów, którzy przekazaliby Władczyni Rosji zapewnienie, że i Król, i naród nie życzą sobie wprowadzenia jakichkolwiek zmian, których nie aprobowałaby Cesarzowa, i że w żadnym przypadku nie chcieliby naruszać sojuszy, a największym ich życzeniem jest, aby po przyjęciu przeprosin nastąpił powrót do dawnych łask, jakie okazywała im zawsze Monarchini.

Ta ostatnia propozycja — wysłanie specjalnej deputacji — nie została zrealizowana, ponieważ zarówno pan Sievers, jak i pan Igelström dali do zrozumienia, że kiedy Cesarzowa Rosji ma pełne podstawy do niezadowolenia, kiedy ma świeżo w pamięci niewdzięczne zachowanie się posłów na sejmie w Grodnie, zupełnie nie może wchodzić w rachubę wysłanie do Petersburga marszałka Wielkiego Księstwa Litewskiego, hrabiego Tyszkiewicza, w charakterze nadzwyczajnego posła pełnomocnego ze strony polskiej.

O wspomnianych propozycjach przeprosin i udzielenia satysfakcji przez Króla i Radę Nieustającą powiadomiono ambasadora Igelströma, który wczoraj — nie zajmując w tej sprawie stanowiska — za pośrednictwem specjalnego kuriera przesłał powyższe propozycje do Petersburga.

Tymczasem pan baron von Igelström, któremu choroba nadal nie pozwala na poruszanie się i złożenie, oficjalnej audiencji, polecił powiadomić cały korpus dyplomatyczny — i mnie również — przez radcę poselstwa rosyjskiego o swoim mianowaniu na stanowisko tymczasowego ambasadora pełnomocnego. W związku z tym zarówno nuncjusz papieski, jak i inni posłowie zagraniczni złożyli mu przyjacielską wizytę, znając go przecież od dawna jako głównodowodzącego wojsk rosyjskich w Polsce.

Pan generał von Sievers, którego odwołanie niewątpliwie oznacza, że znalazł się w niełasce u swojego Dworu, zachowuje postawę pełną rezerwy i godności. Przy tym jednak bardziej czuje żal do Polaków aniżeli do samego siebie. Czyni już pospieszne przygotowania do wyjazdu do Petersburga jakkolwiek może to nastąpić po upływie czternastu dni, tyle bowiem czasu potrzeba na przybycie oczekiwanego stamtąd kuriera.

Polecam się Wysokim Laskom i pozostaję z głębokim szacunkiem.

A. Propozycja przeprosin i gotowość do udzielenia satysfakcji ze strony Króla i Rady Nieustającej, przekazana nie akredytowanemu jeszcze rosyjskiemu ambasadorowi, baronowi Igelströmowi.

Warszawa, 4 stycznia 1794 r.

A. Ponieważ nowy pełnomocny ambasador rosyjski, głównodowodzący generał Igelström, z powodu podagry i innych dolegliwości chorobowych, na które się od pewnego czasu uskarża, nie może nadal wychodzić z domu, ustalono z nim, że tymczasowo przekaże listy uwierzytelniające dla Króla na ręce marszałka wielkiego, koronnego, hrabiego Moszyńskiego. Zastrzegł on sobie, że oficjalną audiencję złoży w najbliższej przyszłości. Tak więc pan von Igelström jeszcze przed pierwszą audiencją na placówce dyplomatycznej już w pełni wyko- nuje swoje ministerialne obowiązki i codziennie — podobnie jak dawniej u ambasadora Sieversa — spotykają się u niego przedstawiciele polskiego rządu, aby żadna decyzja nie została podjęta bez jego wiedzy i zgody.

Tymczasem nadal obowiązują wszelkie zarządzenia uchwalone przez sejm w Grodnie, jednakże sprawa pożyczki w wysokości 27 milionów złotych na pokrycie królewskich długów i 10 milionów na potrzeby Rzeczypospolitej pozostaje nadal w zawieszeniu — aż do uzyskania niezbędnych wiadomości z Petersburga. Ostateczny termin zatwierdzenia tej pożyczki został ustalony na dzień 25 grudnia [1793 r.]. W tym czasie należało uzyskać dla niej gwarancję rosyjską, a ambasador Sievers miał ją podpisać z holenderskimi kupcami, Hasselgrenem i Gilchnerem, ale jego niespodziewane odwołanie doprowadziło do. całkowitego zastoju w tej sprawie.

Pan von Sievers z okazji świąt noworocznych nie pojawił się już w zamku królewskim. Zamierza stąd wyjechać bez złożenia audiencji pożegnalnej w ciągu najbliższych 14 dni, skoro tylko dokona niezbędnych przygotowań do podróży.

Jego niespodziewane odwołanie i wyjazd bez pożegnalnej audiencji i podania istotnego powodu oraz wysuwane przez stronę rosyjską ostre zarzuty niewdzięczności, a także groźba zerwania sojuszu z Rosją są w pewnej mierze oznaką, z jakiej niektórzy wnioskują, że być może w niedalekiej przyszłości należy się liczyć z nowym, prawdopodobnie całkowitym rozbiorem Polski. Takie życzenie wyraża również duża część polskich magnatów.

Polecani się uniżenie Pańskiej Łaskawości i pozostaję z głębokim szacunkiem. .

A. Generał Igelström zaczął pełnić — mimo choroby — funkcję pełnomocnego ambasadora rosyjskiego jeszcze przed odbyciem pierwszej audiencji.

Tymczasowy zastój w interesach polskich, zwłaszcza w sprawie pożyczki pieniężnej od Holendrów.

Dziwne okoliczności i rozmaite domysły co do przyczyn nagłego odwołania pana von Sieversa,

Warszawa, 8 stycznia 1794 r.

A. Zasadnicza przyczyna głośnego i niespodziewanego odwołania pana Sieversa i jego wyjazd bez odbycia audiencji pożegnalnej, jak również inne istotne zamiary wobec Polski nadal pozostają nie rozwiązaną zagadką polityczną. Niektórzy nawet są skłonni przypuszczać, że ambasador naraził się Dworowi Pruskiemu swym postępowaniem w Grodnie, kiedy wystąpiły poważne trudności w sprawie zatwierdzenia traktatu rozbiorowego z Prusami, i że w związku z tym Dwór ten doprowadził do podważenia kredytu zaufania wobec pana von Sieversa w Petersburgu. Miała w tym pomagać partia Zubowów i partia Kossakowskich, która w Grodnie została obalona właśnie przez tego ambasadora.

Tymczasem ostatnio mówi się głośno, że Rosja pragnie zmienić na swoją korzyść nową granicę wyznaczoną traktatem podziałowym w Grodnie. Zamierza mianowicie przesunąć ją od Drui w głąb Polski od 2,3 do 4 mil i tym samym włączyć do swego terytorium około 700 wsi. W tym też celu nastąpiło przesunięcie rosyjskich urzędów celnych i zaczyna się już ściąganie z tych ziem podatków. Wszystkie te fakty rzucają poważny cień na dalsze zamiary polityki Rosji i Prus.

Z pogłoską o nowej zamierzonej ekspansji Rosji w Polsce łączy się również nowy zaborczy plan Prus, które zmierzają do zagarnięcia Warszawy. Sądzi się jednak, że owe realne lub urojone plany ostatecznego rozbioru

Polski mają jeszcze dojrzeć i na razie nie powinno się ich ujawniać. .

Niektórzy podejrzewają, że być może władze rosyjskie celowo zwlekają z przyjęciem ofiarowanej przez polskie czynniki rządowe satysfakcji w związku z krytycznie przyjętą w Petersburgu uchwałą sejmu grodzieńskiego o przywróceniu polskich orderów wojskowych z. 1792 r. Władzom tym faktycznie mogłoby zależeć — pod pretekstem obrazy przez sejm grodzieński Dworu Petersburskiego — na zwołaniu nowego nadzwyczajnego sejmu, skoro istnieje uchwała, że postanowienia wspomnianego sejmu mogą być anulowane tylko przez inny. W istocie jednak Rosji zależy głównie na zyskaniu na czasie, aby zrealizować i uzgodnić z pozostałymi Dworami warunki, na jakich miano by przeprowadzić całkowity rozbiór Polski.

Do takich przypuszczeń skłaniają również pogłoski, jakoby nowy pełnomocny ambasador rosyjski, baron von Igelström, wypowiedział się na temat innych przyczyn niezadowolenia swego Dworu, a jedną z nich mogą być pozostałe uchwały sejmu grodzieńskiego. Miał on zwłaszcza na myśli aprobatę, jaką sejm wyraził dla obu polskich generałów — księcia Józefa Poniatowskiego i Kościuszki — za ich udział w kampanii przeciwko Rosji. Nie obeszło się bez pochwał za zasługi, jakie złożyli dla swego kraju, a ponadto uznano, że wywiązali się należycie z nałożonych na nich przez sejm obowiązków i właściwie użyli pieniędzy powierzonych im na potrzeby wojenne. Z niezadowoleniem przyjęto również w Petersburgu fakt przywrócenia Królowi jego dawnych przywilejów.

Wypowiedzi te zdają się wskazywać, że Rosja wystąpi z żądaniem wniesienia poprawek do. niektórych uchwał sejmu grodzieńskiego. Poza tym pan generał Igelström stwierdził, że nie będzie zbyt długo pełnił obowiązków ambasadora. Gdyby przestał piastować ten urząd, przypuszcza się, iż przyszłym ambasadorem rosyjskim może zostać mianowany młody generał, Walerian Zubow, który od półtora roku przebywa tutaj, względnie baron d Asch, pełniący od 30 lat funkcję radcy ambasady rosyjskiej i często ze względów zdrowotnych podróżujący. Obecnie oczekuje się, że wkrótce przyjedzie on z Drezna do Warszawy i mógłby tym samym objąć urząd posła pełnomocnego.

Polecam się Łaskom Waszej Wysokości i pozostaję z głębokim szacunkiem.

A. Niejasne zamiary Rosji w związku z odwołaniem pana Sieversa.

Pogłoski o planach zmierzających do nowego poszerzenia granic rosyjskich w Polsce. Podobne zamiary Prus. Niezadowolenie Dworu Petersburskiego z pozostałych uchwał sejmu grodzieńskiego.

Przypuszczalny następca tymczasowego ambasadora pełnomocnego, barona von Igelströma.

Warszawa, 11 stycznia 1794 r.

A. W Radzie Nieustającej zapadła uchwała w sprawie wydania specjalnego uniwersału przez Departamenty Wojskowości i Policji z wyraźnym zakazem noszenia nie tylko krzyża wojskowego, ale nawet niebiesko-czarnej wstęgi i ustanowionego w 1792 r. polskiego orderu wojskowego.

Uchwała powyższa może być jednym ze środków zmierzających do usatysfakcjonowania Rosyjsko-Cesarskiego Dworu, oburzonego przywróceniem tego orderu. Zamierza się spełnić również inne żądania tego Dworu, by nie dawać mu powodów do niezadowolenia. Okoliczność ta napawa poważną troską Króla polskiego. Poza tym we wszystkich innych sprawach panuje całkowity zastój.

B. Powołana do likwidacja polskiej masy upadłościościowej nadzwyczajna komisja mieszana nadal pracuje. Jeden z królewsko-pruskich komisarzy wypowiedział się, że w związku z tak miernymi wynikami pracy tej komisji Dwór Berliński może nawet zdecydować się na odwołanie swych komisarzy, szczególnie wtedy, gdyby nie przyznano im środków na pokrycie kosztów utrzymania w czasie ich pobytu tutaj. Chodzi o wyasygnowanie pewnej sumy pieniędzy z masy upadłościowej — zwłaszcza że wspomniani trzej komisarze pruscy otrzymują tylko diety dzienne w wysokości 7 talarów od własnego Dworu, natomiast 9 polskich komisarzy nie dostaje zupełnie nic.

C. Wspomniane w moim ostatnim sprawozdaniu znaczne poszerzenie granic rosyjskich w Polsce, powodujące włączenie ponad 700 wsi, uważa się za wyolbrzymione i ostatnio podaje się, że zostanie włączonych tylko 57.

Ambasador, baron Igelström — ciągle jeszcze chory — zapytany w tej sprawie miał odpowiedzieć, że prawdopodobnie napływają na ten temat nieprawdziwe i przesadzone wiadomości z polskich źródeł i gdyby nawet doszło w nielicznych przypadkach do zajęcia jakichś terenów, wszystko będzie można wyjaśnić i uregulować przy ostatecznym kształtowaniu linii granicznej. Wtedy też nastąpią odpowiednie ustalenia, aby nie doszło do podziału przygranicznych majątków ziemskich.

Polecam się uniżenie Wysokim Łaskom i pozostaję z głębokim szacunkiem.

A. Uchwała w sprawie wydania zakazu co do noszenia polskiego orderu wojskowego.

B. Nikły postęp w pracach komisji, powołanej do likwidacji upadłości dłużników i oświadczenie komisarzy pruskich.

C. Sprostowanie dotyczące liczby wsi, które prawdopodobnie miały być włączone do granic rosyjskich.

Warszawa, 15 stycznia 1794 r.

A. Powołani decyzją królewską na członków Rady Nieustającej panowie Chołoniewski, Jundziłł i Plater odmówili objęcia swych stanowisk — w związku z czym Rada Nieustająca przystąpiła, zgodnie z ustalonymi przepisami, do wytypowania innych trzech kandydatów, których nazwiska Król uzgodnił uprzednio z nowym ambasadorem pełnomocnym, baronem Igelströmem. Osobami tymi mieli być panowie Witkowski [?], Skirmunt i książę Lubecki. Nie ma dotąd pewności, czy odwołany z Wiednia pan hrabia Woyna obejmie stanowisko członka  nowej Rady Nieustającej.

B. Pan baron d'Asch przybył wczoraj z Drezna do Warszawy — po niedawno otrzymanym od swej Mocodawczyni awansie na stanowisko rzeczywistego tajnego radcy stanu, przy równoczesnym podwyższeniu uposażenia o tysiąc dukatów. Na razie ten obeznany ze stosunkami panującymi tutaj i cieszący się powszechnym szacunkiem rosyjsko-cesarski minister rezydent ma przede wszystkim służyć radą i pomocą nowemu rosyjsko-cesarskiemu ambasadorowi, baronowi Igelströmowi — aż do czasu, gdy sytuacja tego ostatniego nie ulegnie wyjaśnieniu lub też nie nastąpi nominacja innego dyplomaty na jego miejsce.

C. Zanim spełnię łaskawe polecenie Waszej Ekscelencji z 26 grudnia i zredaguję odpowiednią notę w sprawie bezcłowego transportu przez Polskę nowych dostaw owsa i mąki — w ilości 900 tysięcy miarek — dla cesarsko-królewskiej armii w Niderlandach, uważam za wskazane uzyskać w tej sprawie poparcie ze strony pana barona Igelströma, co w pewnej mierze jest dość utrudnione, gdyż w związku ze swoją chorobą nadal rzadko przyjmuje on odwiedziny. Jestem przekonany, że obecne polskie władze bez jego uprzedniej zgody nie podejmą żadnej decyzji. Analogicznie zresztą sprawa wyglądała, kiedy w ubiegłym roku zabiegałem o poparcie pana ambasadora Sieversa w sprawie bezcłowego spławu Wisłą 200 tysięcy miarek owsa. Wówczas dopiero, w dniu 8 września, uzyskałem — po kilkakrotnych interwencjach — odpowiedź polskiego ministerstwa. Ale zaznaczono w przekazanym mi piśmie, iż jest to zgoda jednorazowa.

Polecam się uniżenie Wysokim Łaskom.

A. Odmowa objęcia wyznaczonych stanowisk przez trzech członków Rady Nieustającej.

B. Przybycie pana barona d'Ascha z Drezna, aby wspólnie z panem baronem Igelströmem załatwiać sprawy pozostające w gestii ambasady rosyjskiej.

C. Przyjęcie łaskawych poleceń Waszej Wysokości z 26 grudnia dotyczących załatwienia spraw związanych z transportem owsa z Galicji przez Polskę.

Warszawa, 18 stycznia 1794 r.

A. Z moich poprzednich uniżonych sprawozdań znana jest już Waszej Ekscelencji istotna treść podjętych przez Króla i Radę Nieustającą decyzji zmierzających do usatysfakcjonowania Cesarzowej Rosji. Jak wiadomo, zakazano nie tylko noszenia w kraju i za granicą wszelkich w czasie wojny z Rosją ustanowionych, a przez konfederację targowicką zniesionych polskich odznaczeń wojskowych, ale ponadto postanowiono zażądać zwrotu wydanych w tym czasie dyplomów odznaczeniowych. Uważam, że wydamy ostatnio drukiem, a nawet ogłoszony w tłumaczeniu ten osobliwy uniwersał zasługuje w pełni na uwagę, ponieważ z jego pokornego tonu można najlepiej zrozumieć stan całkowitego poniżenia i upadku, w jakim znajduje się zarówno Król, jak i Rzeczpospolita.

Jakkolwiek tego rodzaju akcja zmierzająca do usatysfakcjonowania Imperatorowej była oczekiwana w Petersburgu, to jednak z wielu okoliczności można przypuszczać, że tak ostentacyjnie okazywane niezadowolenie Cesarzowej ma swe źródło w osobistej intrydze skierowanej przeciwko Królowi i byłemu rosyjskiemu ambasadorowi, Sieversowi. Nie oznacza to jednak zamiarów dokonania istotnych zmian w narzuconym Polsce systemie.

Tymczasem pan Sievers zamierza w ciągu najbliższych dni opuścić Warszawę, podczas gdy nie będący z nim w najlepszych stosunkach nowy, tymczasowy cesarski ambasador pełnomocny, generał baron Igelström, objął ster spraw — o ile oczywiście pozwoli mu na to stan zdrowia, który zatrzymuje go ciągle w domu.

Polecam się uniżenie Wysokim Łaskom i łączę wyrazy głębokiego szacunku.

A. Znamienny polski uniwersał zakazujący noszenia odznaczeń wojskowych, wydany dla usatysfakcjonowania Cesarzowej Rosji.

Warszawa, 21 stycznia 1794 r.

A. Po omówieniu i uzgodnieniu z tutejszym cesarskorosyjskim ambasadorem, baronem Igelströmem, sprawy wolnego spławu statków transportowych z owsem i mąką w ilości 900 tysięcy miarek, które mają przez Polskę dotrzeć do Niderlandów, do cesarsko-królewskiej armii — przekazałem wczoraj rano odpowiednią notę do polskiego ministerstwa. Już dzisiaj wieczorem z wypowiedzi Króla polskiego dowiedziałem się, iż pozytywna decyzja w tej sprawie została powzięta przez Radę Nieustającą tego samego dnia, tak że oczekuję obecnie tylko formalnej odpowiedzi ze strony polskiej, którą bezzwłocznie przekażę Cesarskiej Głównej Komendzie Wojskowej w Galicji.

B. Król, którego spotkałem przypadkowo u łoża chorego prałata Ghigiottiego,  raczył mi wspomnieć o swym życzliwym poparciu w tej sprawie podczas omawiania jej na posiedzeniu Rady Nieustającej. Przy tej okazji Król zapytał, czy nie mógłbym w swej korespondencji urzędowej z moimi władzami uwzględnić sprawy nieuzasadnionego i bezprawnie zatrzymanego, zalegającego od 15 kwietnia ubiegłego roku, rocznego czynszu dzierżawnego w wysokości 50 tysięcy złotych reńskich za przekazanie przed laty galicyjskiej dyrekcji salin w Polsce królewskich magazynów soli i obiecać mu przesłanie tych pieniędzy. Już pod datą 3.1 grudnia — stosownie do ówczesnego życzenia Króla — wysłałem w tej sprawie specjalne pismo do władz lwowskich, lecz dotychczas nie otrzymałem na nie odpowiedzi. Król upraszał mnie, bym w dzisiejszym sprawozdaniu jeszcze raz zwrócił uwagę na jego trudną sytuację finansową, wyrażając przy tym nadzieję, że Jego Cesarska Mość raczy nakazać jak najszybszą wypłatę wspomnianego zaległego czynszu dzierżawnego właściwej dyrekcji salin w celu dotrzymania warunków zawartej umowy.

C. W porozumieniu z panem ambasadorem pełnomocnym, generałem baronem Igelströmem, kierującym wszelkimi decyzjami i uchwałami Rady Nieustającej, władze polskie przesłały mi załączoną w oryginale notę, aby wreszcie uzyskać zgodę Dworu Cesarskiego na przystąpienie do mieszanej komisji sądowej powołanej do sprawy upadłości dłużników oraz nominację trzech cesarskich komisarzy dla tej komisji. Władze te starają się wysondować stanowisko naszego Dworu w sprawie, w której ja się nigdy nie wypowiedziałem. Przewidując ewentualność wysłania tutaj przez nasz Najjaśniejszy Dwór własnych komisarzy — podobnie jak uczyniły to Petersburski i Berliński (bez względu na warunki i zastrzeżenia), postarałem się o uzyskanie w odpisach dwóch załączonych not, które mogłyby dostarczyć informacji na temat żądań wysuwanych przez stronę pruską, a dotyczących przyznania uposażenia dla trzech pruskich komisarzy z ogólnej polskiej masy upadłościowej. Wiadomo, że strona polska odmówiła przyznania żądanego uposażenia. W związku z tym celowe byłoby również zapoznanie się z następną załączoną notą, w której Polacy kwestionują zawarty w instrukcji dla pruskich komisarzy punkt, gdzie jest mowa, że pruscy poddani i dłużnicy w stosunku do polskiej masy upadłościowej nie mogą być pociągani do odpowiedzialności sądowej w Polsce.

Polecam się uniżenie Wysokim Łaskom i pozostaję z wyrazami głębokiego szacunku.

A. Moja nota przekazana polskiemu rządowi w sprawie bezcłowego transportu 900 tysięcy miarek owsa i mąki.

B. Prośba Króla polskiego dotycząca zaległej zapłaty na rzecz królewskich magazynów żup solnych w Polsce — należnego czynszu dzierżawnego od galicyjskiej dyrekcji salin.

C. Nota polska ponawiająca prośbę o mianowanie cesarskich komisarzy do mieszanej komisji sądowej w sprawie upadłości dłużników. Nota kwestionująca żądanie wspomnianych komisarzy, aby pruscy dłużnicy nie podlegali żadnym obcym sądom.

Warszawa, 25 stycznia 1794 r.

A. Mam zaszczyt wraz z niniejszym listem przekazać w oryginale do rąk Waszej Ekscelencji otrzymaną obecnie odpowiedź Króla i Rady Nieustającej na moją notę w sprawie bezcłowego spływu 900 tysięcy miarek owsa i mąki dla cesarskiej armii w Niderlandach. Równocześnie odpis tej noty zamierzam przesłać do wiadomości Cesarskiej Głównej Komendy Wojskowej w Galicji. Z przytoczonej odpowiedzi wynika, że strona polska pod pojęciem 900 tysięcy miarek owsa względnie zboża rozumie taką samą ilość mąki. Nie wchodząc w szczegółowe rozważania, wydaje się, że sprawa jest oczywista, jednakże żądano równocześnie ode mnie, bym podał nazwiska komisarzy, którzy mają towarzyszyć transportowi. Może to bowiem w pewnym stopniu ułatwić pracę urzędnikom celnym, którzy zostaną o tej sprawie poinformowani, zanim jeszcze w marcu i kwietniu ten transport faktycznie będzie się odbywał.

B. Poza tą odpowiedzią, zawartą w polskiej nocie, w końcowym jej fragmencie ponowiono prośbę wysuwaną i ostatnio od kilku dni, aby nasz Najjaśniejszy Dwór wysłał do Warszawy trzech komisarzy do pracy w mieszanej komisji likwidacyjnej do spraw upadłości dłużników. Komisarze przyczyniliby się wspólnie do rozwiązania tego problemu. Żądanie to zostało oczywiście wcześniej uzgodnione między rządem polskim a cesarsko-rosyjskim ambasadorem, baronem Igelströmem. Ten ostatni dał mi do zrozumienia, że chętnie zgodzi się na uznanie wierzytelności cesarskiej kasy salin w kwocie 40 555 dukatów, w stosunku do upadłego domu Teppera i uzna je za depozyt, przy czym również byłby skłonny postępować analogicznie wobec pretensji rosyjskich, mianowicie żądanie wysuwane pod adresem masy upadłościowej Teppera ze strony rosyjskiej kasy wojennej w wysokości 135 tysięcy złotych poddać pod sąd mieszanej komisji polskiej.

Pomijając rozmaite spekulacje tej niewątpliwie zawikłanej transakcji, chciałbym jednak zaznaczyć, że po pierwsze: nie mamy pewności, jak długo jeszcze pan generał baron Igelström — którego aktywna i pozytywna współpraca jest dla nas bardzo korzystna — pozostanie na swym dotychczasowym stanowisku ambasadora. Po drugie: chociaż strona rosyjska sprawę depozytu wierzytelności rosyjskich w kwocie 135 tysięcy złotych pozornie oddaje do rozstrzygnięcia komisji, to i tak można z góry przewidzieć jej pozytywne załatwienie, gdyż znamy przychylne stanowisko komisarzy pruskich, a także z uwagi na fakt, że majątki ziemskie Teppera znajdują się na terenach, które ostatnio zostały włączone do Rosji. Po trzecie królewsko-pruscy komisarze — przynajmniej jak dotychczas — nie upominają się o żaden właściwy depozyt, lecz o same tylko — aczkolwiek pozostające już w powiązaniu z interesami banku berlińskiego, wielkie prywatne wierzytelności pruskich poddanych wobec polskiej masy upadłościowej, dlatego też reprezentują oni takie same interesy jak wszyscy krajowi i zagraniczni wierzyciele, a ich celem będzie niedopuszczenie do pomniejszenia masy upadłościowej przez uznanie uprzywilejowanych wierzytelności.

C. Otrzymałem znów ze strony polskiej notę zawierającą postulaty Króla w sprawie, o którą on osobiście zabiega, a dotyczące wypłaty zaległego czynszu dzierżawnego należnego od galicyjskiej dyrekcji salin na sumę 50 tysięcy złotych reńskich za przekazane w Polsce magazyny soli. Prośbę tę przedstawiłem w mym ostatnim liście, a ponieważ muszę udzielić odpowiedzi, oczekuję co do tego instrukcji od Waszej Ekscelencji — tym bardziej że Król w związku ze swą trudną sytuacją finansową zapewne niebawem poruszy ten problem w rozmowie ze mną,

Polecam się uniżenie Wysokim Łaskom i pozostaję z wyrazami głębokiego szacunku.

A. Ostatnia polska odpowiedź w sprawie postulowanego bezcłowego tranzytu 900 tysięcy miarek owsa i mąki.

B. Ponowienie żądań ze strony polskiej dotyczących nominacji trzech cesarskich komisarzy przeznaczonych do warszawskiej komisji likwidacyjnej. Wypowiedzi w tej sprawie rosyjsko-cesarskiego ambasadora pełnomocnego.

C. Polska nota rządowa dotycząca ponaglenia wypłaty 50 tysięcy złotych reńskich za wydzierżawienie galicyjskiej dyrekcji salin magazynów w Polsce.

Warszawa, 29 stycznia 1794 r.

A.  Dwa dni po cichym odjeździe byłego cesarsko-rosyjskiego ambasadora, von Sieversa, do jego następcy, tymczasowego ambasadora pełnomocnego, pana generała barona von Igelströma, przybył kurier z Petersburga.

Od tego czasu krążą wieści, że Cesarzowa Rosji jest całkowicie zadowolona, w pełni aprobuje przyjęte przez Króla polskiego oraz Radę Nieustającą decyzje zmierzające do głośnego usatysfakcjonowania jej i postara się zapomnieć o przykrym dla niej incydencie, jakim był fakt nieopatrznego podjęcia przez sejm grodzieńsk uchwały o przywróceniu polskiego orderu wojskowego. Ponieważ choroba nóg ciągle jeszcze nie pozwala panu Igelströmowi wychodzić z domu, przybyły ostatnio z Drezna minister-rezydent, baron von Asch, przekaże dziś w jego zastępstwie Królowi tę pocieszającą wiadomość wraz z pismem Cesarzowej.

Obecnie uważa się, że Rosja nie będzie dążyć do zwołania nowego sejmu w Polsce, choć łączono z tym duże nadzieje, ani do reaktywowania konfederacji targowickiej, ani też do uchylenia uchwał sejmu grodzieńskiego odnoszących się do spraw wewnętrznych tego kraju. Przeciwnie, obecnie pochlebiają sobie, że mowa forma rządów w Polsce i powzięte przez ostatni sejm uchwały będą w pełni realizowane przy zdecydowanym współudziale Rosji.

Nadal jednak utrzymuje się, że młody generał, Walerian Zubow, ma być wyznaczony na stanowisko nadzwyczajnego cesarsko-rosyjskiego ambasadora. Do swej dyspozycji będzie miał pomoc oraz mądre rady doświadczonego długoletnią znajomością kraju i spraw urzędowych pana barona von Ascha. Przypuszczenie to zdaje się potwierdzać okoliczność, że prawdopodobnie generał Walerian Zubow otrzymał od Króla polecenie, aby udał się na krótki czas do Petersburga. Przygotowując się do wyjazdu, który nastąpi w przyszłym tygodniu, zapowiedział jednak swój powrót do Warszawy w ciągu miesiąca.

Polecam się uniżenie Wysokim Łaskom a pozostaję z wyrazami głębokiego szacunku.

A. Pocieszająca wiadomość z Petersburga, że Cesarzowa Rosji zaaprobowała podjęte przez stronę polską decyzje w sprawie udzielenia jej satysfakcji w związku z nieopatrzną uchwałą sejmu grodzieńskiego w sprawie przywrócenia polskich odznaczeń wojskowych.

Warszawa, 1 lutego 1794 r.

A. Podobnie jak przed miesiącem — wielkie i niespodziewane przerażenie ogarnęło Króla i polski, rząd, kiedy mówiono głośno, że niezadowolenie Cesarzowej, spowodowane bardziej lekkomyślnością niż złośliwą uchwałą sejmu grodzieńskiego, doprowadzi w konsekwencji do poważnych następstw, tak obecnie również szybko nastąpiło wyraźne uspokojenie na wiadomość, że Władczyni jest zadowolona z podjętej i w zasadzie już przeprowadzonej akcji zmierzającej do usatysfakcjonowania jej i że w związku z tym Rzeczpospolita nie musi się już obawiać z jej strony żadnych represji ani innych niespodziewanych decyzji. Powyższy incydent ocenia się zarówno ze stanowiska polskiego, jak i rosyjskiego jako intrygę wymierzoną przeciwko ambasadorowi Siever-sowi, zmierzającą do usunięcia go z zajmowanego stanowiska w Warszawie. Dla innych cała ta sprawa pozostaje w dalszym ciągu niejasna — przynajmniej do chwili, kiedy właściwy punkt widzenia Dworu Cesarskiego nie zostanie ujawniony przez wydanie jakiegoś ministerialnego pisma.

Tymczasem ambasador pełnomocny, pan baron Igelström, oświadczył ustnie tutejszemu rządowi, że jego Władczyni nie wymaga już, żeby polska deputacja udała się do niej z przeprosinami, natomiast zamiast tego zezwala na przybycie ustalonego wcześniej poselstwa w osobie marszałka wielkiego litewskiego, pana hrabiego Tyszkiewicza, który powinien złożyć podziękowanie za ratyfikowany traktat przymierza pomiędzy Rosją a Polską . W związku z tym wysłano do dóbr hrabiego Tyszkiewicza sztafetę, żeby był przygotowany do podróży do Petersburga celem wypełnienia swej misji.

B. Pan baron Igelström przeprowadził ze mną rozmowę w, sprawie zabiegów Króla polskiego dotyczących wypłaty zaległego od roku i przez galicyjską dyrekcję salin zatrzymanego czynszu dzierżawnego za magazyny królewskie w Polsce. Z przebiegu tej rozmowy można wywnioskować, że jest on do tej sprawy przychylnie usposobiony i że Król widocznie starał się uzyskać także od niego poparcie. Już dwukrotnie zapewniałem Króla polskiego, że jego postulat przekazałem moim zwierzchnikom wraz z wyczerpującym uzasadnieniem.

Polecam się uniżenie Wysokim Łaskom i pozostaję z głębokim szacunkiem.

A. W związku z usatysfakcjonowaniem Cesarzowej rosyjskiej strona polska jest wyraźnie zadowolona i nie potrzebuje obawiać się dalszych niekorzystnych konsekwencji.

B. Postulaty i żądania Króla polskiego w sprawie wypłaty zaległego czynszu dzierżawnego przez galicyjską dyrekcję salin, którymi mam się zająć i które popiera również cesarsko-rosyjski ambasador.

Warszawa, 5 lutego 1794 r.

A. Generał Walerian Zubow rozpoczął swą podróż do Petersburga. Istnieje duża różnica zdań na temat przyczyn jego wyjazdu. Na tle panującego w związku z tym niepokoju i oczekiwania wysuwa się rozmaite hipotezy, a mianowicie, czy końcowym efektem jego podróży będzie faktycznie powołanie go na stanowisko cesarskorosyjskiego ambasadora lub posła w Warszawie, czy dotyczyć ona będzie sprawy mającego przejść na żołd rosyjski wojska polskiego liczącego około 17—18 tysięcy, czy wreszcie wchodzą w grę inne przyczyny. Wszysstko to otoczone jest głęboką tajemnicą. Niektórzy sądzą, że raczej przebywający w Wiedniu pan hrabia Razumowski   mianowany zostanie ambasadorem w Polsce.

Tymczasem tutejszy cesarsko-rosyjski ambasador pełnomocny, pan baron von Igelström, daje ze swej strony do zrozumienia, że nie zamierza pozostawać nadal na swoim stanowisku, ani pełnić funkcji głównodowodzącego wojsk rosyjskich w Polsce. Niektórzy uważają, że przybyły niedawno generał porucznik hrabia Apraksin przewidziany jest jako jego następca i ma objąć stanowisko głównodowodzącego rosyjskich sił zbrojnych.

B. Wydaje się, że znów istnieje możliwość realizacji polskiej pożyczki w Holandii, która to sprawa od czasu odwołania ambasadora Sieversa pozostawała w zawieszeniu.

Nadal jednak nie ma pewności, czy gwarancje Cesarsko-Rosyjskiego Dworu zostaną udzielone — takie zreszą było pierwotne założenie pana Sieversa. Niektórzy nawet są skłonni wysuwać mało prawdopodobne przypuszczenia, że Rosja zamierza zagarnąć dla siebie uzyskaną w gotówce przez Polaków, a opartą na polskiej hipotece pożyczkę od Holendrów, w zamian zaś za to puścić w Polsce w obieg walutę w rosyjskich papierach kredytowych albo w banknotach banku petersburskiego. Polecam się uniżenie Wysokim Łaskom i pozostaję z głębokim szacunkiem.

A. Wyjazd pana generała Waleriana Zubowa do Petersburga i jego oczekiwany powrót do Warszawy — przypuszczalnie w randze ambasadora.

B. Korzystniejsze perspektywy uzyskania pożyczki pieniężnej dla Polski w Holandii.

Warszawa, 8 lutego 1794 r.

A. Wśród tutejszych mieszkańców można zauważyć utrzymujące się ustawicznie nastroje zdradzające dwuznaczną przychylność dla niebezpiecznych zasad zgubnego francuskiego tak zwanego systemu wolnościowego. Nastroje te ujawniają się przy wszystkich okazjach publicznych i prywatnych.

Na podstawie zarządzenia Króla i Rady Nieustającej, uzgodnionego z rosyjsko-cesarskim ambasadorem pełnomocnym, panem baronem Igelströmem, policja zwróciła się do tutejszych mieszkańców, podając do wiadomości specjalny uniwersał, który przestrzega, aby z obywatelami Francji nie prowadzono żadnej korespondencji, ani nie utrzymywano żadnych kontaktów. Równocześnie jednak zezwolono polskim kupcom — utrzymującym z tym krajem od dawna stosunki handlowe — na prowadzanie korespondencji zmierzającej do likwidacji dotąd prowadzonych interesów i ich końcowych rozliczeń — z zastrzeżeniem, że wysyłane i otrzymywane pisma, za które urzędy pocztowe będą odpowiedzialne, zostaną przedłożone do wglądu władzom policyjnym.

Polecam się uniżenie Wysokim Łaskom i pozostaję z głębokim szacunkiem.

A. Zakaz wszelkiej korespondencji pomiędzy Polską a Francją. Cenzura dotyczyć ma nawet listów kupieckich.

Warszawa, 12 lutego 1794 r.

A. Rada Nieustająca — podlegająca całkowicie cesarsko-rosyjskiemu ambasadorowi, baronowi von Igelströmowi — oczekuje nadal na ostateczne postanowienie z Petersburga dotyczące zamierzonej redukcji wojska polskiego, którego dotychczasowy stan osobowy powiększa miesięczne zadłużenie Rzeczypospolitej o jeden milion, a także w sprawie pożyczki, którą Polska ma uzyskać w Holandii.

W oczekiwaniu na wytyczne Radą Nieustająca w istocie zajmuje się sprawami trzeciorzędnymi. Do takich zaliczyć należy zgłoszony przez hetmana wielkiego litewskiego, hrabiego Kossakowskiego   stanowczy protest przeciwko przeprowadzonej przez Króla jeszcze na sejmie grodzieńskim nominacji członków litewskiej Komisji Wojskowej. Duży wpływ na skład komisji wywarł ówczesny ambasador, pan Sievers. Hetman nie akceptuje tego składu, gdyż komisję obsadzono prawie wyłącznie osobami cywilnymi. Chociaż wraz z ustąpieniem pana von Sieversa ze stanowiska ambasadora stronnictwo pana hetmana Kossakowskiego ponownie uzyskało wpływy i poparcie w  Petersburgu, to jednak z powodu uniemożliwienia przez jego protest wejścia w życie uchwały sejmu, zarówno Król, jak i Rada Nieustająca — po uprzednim uzgodnieniu sprawy z baronem Igelströmem — skierowali do hetmana odpowiednie pismo, pewien rodzaj łagodnego upomnienia, które ma nakłonić go do podporządkowania się tej uchwale.

B. Królewsko pruski poseł, pan von Buchholtz, który w tych dniach poślubił pannę von Unruh, zwrócił się ostatnio z prośbą do Rady Nieustającej o zezwolenie na przemarsz w kierunku dawnej polskiej, a obecnie rosyjskiej Ukrainy osiemnastu pruskich oddziałów wojskowych zajmujących się skupem koni pociągowych. Za zgodą pana barona von Igelströma odpowiedziano panu Buchholtzowi, że wcześniej musi on podać stan liczbowy tych oddziałów i nazwiska oficerów oraz trasę przemarszu przez Polskę w tamtym kierunku i z powrotem.

Polecam się uniżenie Wysokim Łaskom i pozostaję z głębokim szacunkiem.

A. Sprzeciw hetmana wielkiego litewskiego Kossakowskiego, dotyczący składu osobowego członków polskiej Komisji Wojskowej, ustalonego przez sejm grodzieński.

B. Żądanie posła pruskiego w sprawie zezwolenia na przemarsz przez Polskę osiemnastu pruskich oddziałów wojskowych mających zakupić konie pociągowe.

Koniec wersji demonstracyjnej.

Warszawa, 15 lutego 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 19 lutego 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 22 lutego 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 26 lutego 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 1 marca 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 5 marca 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 8 marca 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 12 marca 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 15 marca 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 19 marca 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 22 marca 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 26 marca 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 29 marca 1794 r. 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 2 kwietnia 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 5 kwietnia 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 15 kwietnia 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 16 kwietnia 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 19 kwietnia 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 23 kwietnia 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 26 kwietnia 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 3 maja 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 7 maja 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 10 maja 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 17 maja 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 21 maja 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 24 maja 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 28 maja 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 31 maja 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 4 czerwca 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 7 czerwca 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 11 czerwca 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 14 czerwca 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 18 czerwca 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 21 czerwca 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 25 czerwca 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Warszawa, 1 lipca 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

B. LISTY Z INNYCH MIEJSCOWOŚCI (8 lipca — 3 września 1794 r.)

Toruń, 8 lipca 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Gdańsk, 15 lipca 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Karlsbad, 9 sierpnia 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Karlsbad, 18 sierpnia 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Karlsbad, 28 sierpnia 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Karlsbad, 3 września 1794 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej