Bronisław Komorowski

PRÓBA OGNIA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

AKT PIERWSZY.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

AKT DRUGI.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

AKT TRZECI.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

AKT CZWARTY.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

AKT PIĄTY.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

PRÓBA OGNIA

Komedya na tle wypadków współczesnych w V. aktach, prozą,

Bronisław Komorowski

Adolfowi Sahankowi

w dowód przyjaźni

utwór niniejszy poświęca

Autor.

OSOBY:

Pan marszałek Alojzy.

Napoleon, Jerzy - bracia marszałka.

Pan Seweryn, Pan Teofil - sąsiedzi marszałka.

Kasztelanic Bogusław.

Pułkownik Barbarow.

Witold.

Jędrzej, Misko - służba marszałka.

I., II. - włościanie.

Izabella, córka, Jadwiga, siostra - p. Alojzego.

Księżna Sławina.

Służba marszałka. — Powstańcy. — Sałdaty.

Rzecz dzieje się w Gniazdowicach, w Lubelskiem, w roku 1863.

AKT PIERWSZY.

(Ogród z drzewami, krzewami i klombami, na całą głąb sceny. Wśród kląbów starożytne posążki; na kląbach kwiaty egzotyczne w wazonach. Na 1. planie z prawej (od widzów, co w ogóle zastosować należy do informacyj tej komedyi) ocembrowana sadzawka z fontaną. Na 2. planie w pośrodku sceny lipa rozłożysta, której pień okala kanapka darniowa; stoły przed kanapką. Z lewej na tymże planie, przy kulisię, weranda bluszczowa. Na 3. planie z lewej widać wejście po kilku stopniach do gustownego dworku szlacheckiego. Po za 3. planem przez całą głąb sceny ciągnie się mur ogrodowy. W dekoracyi widać odległy, ciemny bór. Ta sama scena dla wszystkich aktów.)

Scena I.

JĘDRZEJ  (uprząta stoły pod lipą), Seweryn (wchodzi; widocznie zaniepokojony).

SEWERYN

A! jest przecie jakaś dusza. Powiedz mi, czy państwo w domu?

JĘDRZEJ

O hej! to panicz przyjechał ! tak rano?

SEWERYN

Jużci, skoro mię tu widzisz. Ale powiedzże, czy pan marszałek wstał już? ubrany?

JĘDRZEJ 

Ale gdzie zaś! Pójdę jednak powiedzieć jegomości, że panicz przyjechał.

SEWERYN  (żywo przechadzając się).

O, nie potrzeba. (N. s.) Szczęśliwy jestem, że nie widzę mazgaja. — (Głośno.) Czas piękny — poczekam tutaj W Ogrodzie. — (Po chwili namysłu.) Gdzież, proszę cię Jędrzeju, bawi panna Jadwiga?

JĘDRZEJ

Panienki co jeno nie widno, proszę panicza. Jak zwykle, odwiedza chorych we wsi i opowiada różne mądrości dzieciakom chłopskim, proszę panicza, bo to jej już taka fantazyja, proszę panicza!

SEWERYN  (do siebie).

Osobliwsza fantazya, i prawdziwa jakaś fantazyja! Już to Jadwiga przy znakomitem sercu i umyśle zdradza pewne dziwactwa, które rażą u osoby dystyngowanej. Filantropia! patryotyzm! ba, ja tego pojąć nie mogę i nie umiem. (Po chwili.) Z dziwną obawą jednak oczekuję dzisiejszego spotkania... czuję, że jak winowajca stanę przed nią z spuszczonemi oczyma, powód tych odwiedzin niespodzianych tłumacząc. — (Po chwili.)

Ha, niech ona mię uzna za dziwaka; — innym ja być nie umiem i nie mogę. (Do Jędrzeja.) Mówiłeś, że starsza panna wnet powróci ?

JĘDRZEJ 

Ej, lada chwila; bo to proszę panicza zapomniałem na śmierć powiedzieć, że gości mamy dzisiaj, i licznych gości, co tu wczoraj na noc zjechali.

SEWERYN  (widocznie zdziwiony).

Goście ? — Któż taki?

JĘDRZEJ

Pan major Napoleon, księżna, kasztelanic jegomość...

SEWERYN.

Czegoż tu chcą

Jędrzej (zbliżając się, tajemniczo).

Uważałem, że coś bardzo odkazują na tę okazyję, proszę panicza, co to teraz Moskali psie pary biją, proszę panicza...

SEWERYN

Czy tak?!

JĘDRZEJ

Oho! już to ja uważałem, że nie w smak im te powstania, proszę panicza.

SEWERYN  (przed siebie).

Masz! więc mam sobie powinszować w nich towarzyszy! — Lecz nie; — nie zostanę tutaj i odjeżdżam natychmiast. (Do Jędrzeja.) Mój Jędrzeju, nic nie mówiąc nikomu żeś mię tu widział, każ zaprządz konie; odjeżdżam natychmiast. — (Żywo chodzi po scenie.)

JĘDRZEJ

O hej! cóżby powiedziała panienka na tak nagły i bez pożegnania wyjazd panicza!

SEWERYN 

Jakże sądzisz, mój kochany: czy gniewałaby się na mnie o to ?

JĘDRZEJ

Jużci nie inaczej, i Bogiem a prawdą słusznie!

SEWERYN 

Proszę!

JĘDRZEJ

Toż przecie panicz niby swojak tutaj, i jakby już w własnym domu!

SEWERYN

Co też ty pleciesz stary gaduło!

JĘDRZEJ 

Plotę, plotę — aha! niech i tak będzie. — No, no, panienka wnet powróci. (Wraca się zamierzywszy odejść.) Więc wyprządz, proszę panicza?

SEWERYN

Niech i tak będzie. Proszę cię o to.

JĘDRZEJ  (odchodząc).

Panienka wnet powróci. Ot, gdyby panicz tymczasem narwał pięknych kwiatów dla niej a wymyślił jakie słodkie, słodkie słówko — byłby koniec temu wszystkiemu!... dalibóg! (Odchodzi.)

Scena II.

SEWERYN  (sam; chwilę spoglądając za odchodzącym).

Gdyby nie doświadczona naiwność pana Jędrzeja, sądziłbym, że mówi nie z własnego natchnienia. (Po chwili, szybko chodząc po scenie.) Widocznie ja tu w oczach wszystkich uchodzę za kochanka... (Przystając) Ba! cóżby to wreszcie było dziwnego ? — Jadwiga! to dusza taka złota, taka siostrzana... Ej, kiedyż bo ja nie doznaję tego uczucia. Nie i nie. Snać nie jestem zdolny żadnego żywszego uczucia — jak oto spotkać mię może dziś ten sam zarzut, że się uchylam od awantury owej, tego powstania. Nic w świecie w obec moich pojęć nie usprawiedliwi rozlewu krwi, gwałtownego przewrotu — a jednak powiadają, że to obowiązek patryotyczny narażać się na gwałt i dopuszczać się gwałtu na innych! Zgiełk, krew, pożoga — nie! to nie dla ciebie panie Sewerynie!

Scena III.

Seweryn, Jadwiga (występuje z dworku).

JADWIGA  (mówi zaraz przy wejściu na scenę).

Witamy, witamy takiego rannego gościa!

SEWERYN  (zaskoczony).

Z wielką niecierpliwością oczekuję dziś panią. — (Bierze od Jadwigi szal.)

JADWIGA

Czyż być może ? z niecierpliwością ! A, to świetnie, i tylko powinszować winnam panu tej niecierpliwości... pierwszy to podobno jej objaw w życiu jego!

SEWERYN  (n.s.)

Jest aluzya! (Do Jadwigi.) Tak pani sądzi?

JADWIGA

Ja nie wiem doprawdy, co pana nareszcie zniecierpliwić mogło! Domyślam się jednak, że musiało zajść coś bardzo niezwykłego, skoro mam przyjemność oglądania go tak wcześnie rano. Wszak nie później jak dziesiąta? (Oboje patrzą na swe zegarki.) Tak. Kilka minut po dziesiątej...

SEWERYN

U mnie kilku minut braknie do dziesiątej. Zegarek pani spieszy.

JADWIGA

A ja właśnie sądzę, że to pański się spóźnią!

SEWERYN  (n. s.)

Jest znów aluzya! — (Do Jadwigi). Czy pani wolałabyś, ażeby się spieszył?

JADWIGA 

Chęci moje i pragnienia nie sięgają wprawdzie aż do poczciwych zegarków, w tym razie wszelakoż — wyznam szczerze — życzyłabym większej żywości sprężynie pańskiego chronometra...

SEWERYN

Zachwycony jestem szczerością pani!

JADWIGA

Ale jak uważam, pan jesteś dziś roztargniony dziwnie... Cóż się stało? — Ach, zapewne, zapewne! wstałeś pan dziś przed wschodem słońca, przebyłeś mękę wczesnego przebudzenia się i następnie drogę kilkumilową po nieznośnej żwirówce, co razem wziąwszy niezaprzeczenie stawia go w rzędzie bohaterów, o których potomność nie zapomni, a na których współcześni patrzą dużemi oczyma...

SEWERYN

Dużemi, istotnie, a i błękitnemi jak wiosenny strop!

JADWIGA

Do rzeczy, do rzeczy proszę! Jakiemuż łaskawemu wypadkowi Gniazdowice zawdzięczyć mają dzisiejsze z rosą poranną odwiedzmy? Przypuszczam, że się stało coś osobliwszego. Pan jesteś widocznie zirytowany! (Serdecznie.) Żądam szczerej i szczegółowej spowiedzi!

SEWERYN

Obym tylko uzyskał rozgrzeszenie!

JADWIGA

Więc żywisz pan obawę pod tym względem?

SEWERYN

Ach, bo znam usposobienie i nieubłaganą na tym punkcie ścisłość zasad spowiednika!

JADWIGA

Tylko śmiało! — Skrucha, sądzę, zmiękczy tę domniemaną surowość...

SEWERYN 

Kiedyż bo niestety, nie czuję wcale skruchy i podobno niepoprawny jestem w tej mierze!

JADWIGA

Cóż się tedy stało, na Boga! Najostateczniejsze powstają we mnie domysły z tej tajemniczości pana i nakoniec gotową, jestem doprawdy posądzić go nawet o jaką, rewolucyjną sprawkę!

SEWERYN

Mnie, o rewolucyjną sprawkę? Cha cha cha, mnie! A toż właśnie uciekam przed rewolucją, chronię się tu przed presyą, usiłującą popchnąć mię gwałtownym sposobem w wir tego przewrotu!

JADWIGA

Czy istotnie? powołują pana?

SEWERYN 

Ależ zmusić mię chcą do wstąpienia w szeregi! Grożą pozbawieniem cywilnych i moralnych praw obywatela!

JADWIGA

A pan — a pan?

SEWERYN

Proszę tylko łaskawie wysłuchać jak się rzecz ma. Będę zwięzłym...

JADWIGA 

Owszem, proszę o szczegóły, najdrobniejsze nawet...

SEWERYN 

Otóż tedy... wczoraj, późnym wieczorem, kiedy tylko co zasiadłem do fortepianu, aby jak zawsze czynię, snu zaczerpać z tonów...

JADWIGA

Wpada...

SEWERYN

Tak, wpada — bez zapowiedzenia się...

JADWIGA

O, barbarzyniec!

SEWERYN

Indywiduum, mieniące się komisarzem wojennym okręgu gniazdowickiego — i wzywa do szeregów! — Wzywa koniecznie! gwałtem!

JADWIGA 

Ach, niegodziwiec! Gwałtem więc chciał pana zrobić bohaterem! — Ale cóż się stało dalej? (Cierpko). Oczywiście, tłumaczyłeś pan owemu gwałcicielowi, iż nie czujesz w sobie talentu do bohaterstwa?...

SEWERYN

Ironia, ironia!

JADWIGA

Już, już przyrzekam święcie, z całą powagą wysłuchać końca tej Odyssei pana bez żadnych uwag z swojej strony. I jakąż mu pan dałeś odpowiedź?

SEWERYN

Jaką mu dałem odpowiedź? Oświadczyłem stanowczo, iż nie uchylam się od żadnych ofiar materyalnych, osobą jednak służyć rewolucyi w żaden sposób nie mogę. Zostawiłem mu więc do nieograniczonej dyspozycyi kasę i gospodarstwo, a sam, zabrawszy w tłumok wszystkie nuty, wybrałem się tutaj, ufny, że szlachetność i dobroć pani...

JADWIGA

I marszałkowska powaga brata Alojzego...

SEWERYN  (żywo).

Widocznie więc zasłużyłem na gniew pani! Uczuwam go już z tego nieubłaganego sarkazmu. Pani uważasz mnie za najniepoprawniejszego grzesznika pod względem odwagi, patryotyzmu, poświęcenia...

JADWIGA

Oczywiście! O, bo też ja jestem bardzo surowym sędzią pod tym względem.

SEWERYN

Ha! — ja nie mogę być innym; a jeśli istotnie popełniłem czyn pogardy godny uchylając się osobiście od awantury, i zasłużyłem na karę, poddam się jej w milczeniu i bezzwłocznie, a to: wyrzekając się tyle drogiego mi towarzystwa pani... Wyjeżdżam. —

JADWIGA

Zapowiadam panu stanowczo, że jesteś już więźniem naszym, i że tutaj dosięgnie pana kara, o której wspomniałeś.

SEWERYN

Kara przy pani! O, to już chyba i wina moja jest raczej zasługą, jeśli taką znalazła karę; nic nie pragnę, jak całe życie ulegać takiej karze...

JADWIGA

Tylko bez uniesień, proszę bardzo; bo wreszcie nie skończyłam jeszcze, i jeszcze pan nie wiesz o tem, że bawi tu dzisiaj więcej „emigracyi" w jego rodzaju...

SEWERYN 

Nie sądzę jednak, abym zasługiwał na postawienie mnie jako socyusza w tem szanownem gronie, nie przypuszczam bowiem, aby pobudki, które spowodowały tę jak pani nazwałaś „emigracyę", były jedne u wszystkich moich współemigrantów...

JADWIGA.

Ależ jedne i te same — te samiuteńkie! Egoizm — po polsku samolubstwo... małoduszność wreszcie...

SEWERYN

Ha!...

JADWIGA

Czy za wiele powiedziałam?

SEWERYN

W każdym razie bardzo wyraźnie !

JADWIGA

Lecz słyszę nadchodzących — księżna z kasztelanicem zbliżają się tutaj ; odwagi! odwagi, artysto! — Wszak pan nie gniewasz się na mnie...

SEWERYN

Prędzej chyba na siebie.

JADWIGA

Jest to już dowód skruchy, za którą idzie poprawa,...

(Występują z dworku: księżna Sławina z kasztelanicem Bogusławem.)

Scena IV.

Dawni, Sławina, Bogusław po chwili Miśko.

SŁAWINA

Powiadam ci jeszcze raz, że niezgrabny dziś jesteś kasztelanicu. O, o! nie mów mi waćpan nic na swoją obronę, bo znam cię nie od dziś, i pomnę dobrze z czasów, kiedy lepiej umiałeś pojmować duszę kobiety. Niezgrabny jesteś i nadeptałeś mi kilka razy suknię, a układając kwiaty we włosach rozburzyłeś fryzurę bezbożniku. Naprawże natychmiast swoję niezgrabność, przyprowadzając do porządku moją głowę...

SEWERYN  (cicho do Jadwigi).

Podobno zadanie to niełatwe!

JADWIGA  (do Seweryna).

Złośliwy pan jesteś... .

SŁAWINA.

Upnij mi włosy szkaradny poczciwcze! — Tak. (Spostrzegając Jadwigę i Seweryna.) Ach, dzieńdobry ci kochana! O, przepraszam; — przeszkodziłam miłej tu osobności państwa; przykro mi istotnie... Kasztelanicu!

JADWIGA 

Ależ czekamy tu owszem na gości naszych szanownych, gdyż pan Alojzy zaproponował śniadanie pod lipą. Pozwoli pani przedstawić sobie pana Seweryna, sąsiada naszego... (Do Bogusława.) Panowie raczcie to już załatwić sami między sobą...

BOGUSŁAW  (witając Seweryna).

Bardzo mi przyjemnie... Słowo honoru!

SEWERYN  (po niskim ukłonie d. s )

Ach! i mnie! to się rozumie!

SŁAWINA  (cicho do Jadwigi).

Zapewne ten pan podobnie jak my udaje się pod skrzydła pana marszałka z powodu tej awantury...

BOGUSŁAW  (do Seweryna).

Uciekłeś pan. tu zapewne przed powstańcami, cha cha! Nie dadzą bo spokoju nikomu; — to straszna rzecz dla ludzi myślących, jak Boga kocham! Słowo honoru!

JADWIGA  (w rozmowie z Sławiną).

Pan Seweryn, jako łaskawy sąsiad, jest codziennym prawie gościem w Gniazdowicach.

SŁAWINA

Codziennym! A, to widać państwo serdecznie pojmujecie obowiązki sąsiedzkie; zazdroszczę wam doprawdy tej. cnoty. W naszych czasach codzienni sąsiedzi są już podobno mytem, odradzającym się chyba niekiedy w przygodach amorowych lub — o zgrozo! — socyalno - ekonomiczno -arendarskich! No, oczywiście o te ostatnie posądzić państwa nie można... (Całuje Jadwigę.). Kochana! kochana!.... Kasztelanicu, weź ten szal... (Seweryn podbiega uprzedzając Bogusława i bierze szal od Sławiny.) Musisz być okropnym grzesznikiem panie Sewerynie!... Kasztelanicu,— miałam ci coś powiedzieć... a! później, później o tem. Założyłabym się, że masz gorącą duszę panie Sewerynie, o której sąsiadka twoja mogłaby pewnie nie jedno powiedzieć!... Kasztelanicu — (Wchodzi Misko).

JADWIGA  (n s.)

Uwzięła się na Sewercia. Ale dobrze mu tak! (Spostrzega Miśka i podszedłszy ku niemu, rozmawia po cichu.)

SŁAWINA  (poszeptawszy na ucho Bogusławowi).

Rozumiałeś mnie waćpan?

BOGUSŁAW

Aha! słowo honoru! Idę i wracam! (Odchodzi ku dworkowi.)

SŁAWINA (wskazując na odchodzącego Bogusława).

Patrzże panie Sewerynie: w tym starym kawalerze powinieneś mieć wielką przestrogę życia. A przecie on gorąco kochał w dniach swojej młodości — i zdaje mu się, że kocha dotychczas. Strzeż się zostać starym kawalerem panie Sewerynie! Widzisz, do czego prowadzą daremne westchnienia!... Wracając do kasztelanica: ja może przyczyniłam się do jego smutnego losu — względy rodzinne, światowe, coś - owoś — lecz zdaje mi się, że wynagradzam mu to dzisiaj przywiązaniem córki... Panu jednak szczęśliwsze pewnie sprzyjają gwiazdy!... Inne czasy, inne dzisiaj kobiety! Przyznam i to, że dzisiejsza kobieta jest lepszą, więcej odpowiada powołaniu swojemu. Wiesz pan, że szczerze żałuję, iż nie spóźniłam się trochę z życiem. Przepadło! — Pan musisz mieć okropne wyobrażenie o mnie, panie Sewerynie, bo też od pierwszej chwili nabrałam do niego tyle zaufania, że plotę i plotę mu rzeczy niestworzone!

SEWERYN

Nie wiem, czem zasłużyłem...

SŁAWINA 

Cha cha! wyobraź pan sobie, że chciałabym jeszcze być inną — prześladuje mnie chęć odnowienia życia, przywołania młodości do tych zużytych już form... Pustoszę ogrody i łąki, ażeby mnie widziano w kwiatach... choć to mi na nic! (Wytrząsa na ziemię, kwiaty z włosów.) Nie mam już prawa do kwiatów!... O czem - że pan tak zawzięcie myślisz? — (Jadwiga pomówiwszy z Miśkiem, który odchodzi, zbliża się do rozmawiających.) Moja droga, powinnabyś wziąć na spowiedź tego milczącego sąsiada, w przeciwnym bowiem razie nie ręczę za spokój jego życia... Lecz pani, widzę, chcesz nam zwiastować coś niezwykłego: może są wiadomości z miasta? A może co z okolicy?— wiedziałam pewno, że ma się zebrać oddział...

JADWIGA

W każdym razie niespodzianka! przyjechał brat Jerzy z Kijowa.

SEWERYN 

Pan Jerzy tutaj V Wszak nie skończył się jeszcze kurs uniwersytecki?

JADWIGA

Ale co najbardziej zastanawia, że jak mi opowiada Jerzego pachołek, szanowny braciszek nie zajechał wprost do dworu, lecz wysiadł we wsi, i to wczoraj wieczorem jeszcze, a dotąd nie pokazał się tutaj. Opowiada mi również oto Miśko, czy Michał, o Jerzym rzeczy, których pojąć nie mogę — i dla tego, wybaczcie państwo, oddalę się z tąd na chwilę, ażeby uprzedzić o tem Alojzego.

SEWERYN

Podobno pan marszałek właśnie nadchodzi tutaj.

JADWIGA

Istotnie; i oszczędza mi przykrości pozbawienia się towarzystwa państwa.

Scena V.

Dawni, Alojzy, Teofil, Jędrzej (niesie fajki i cybuchy tudzież pisma illustrowane).

ALOJZY  (rozmowie z Teofilem).

Dobrze to mówisz panie sąsiedzie, że miłosierdzie Boże przedewszystkiem potrzebne człowiekowi, i broń panie Boże, żebym się miał o to spierać z tobą; po gospodarsku dodam tylko: „Gdzie nie posiejesz, nie zbierzesz". Rozumiesz mię pan dobrodziej? Owoż rzecz: jak skoro ludziska nie przyłożą sami rąk do dzieła, miłosierdzie Boże ani wychyli się z nieba, myśląc sobie: A czy to ja pańszczyzna ludzka, czy co? Lada chłop dziś swoim panem, dla czegoż ja mam być sługą wszystkich ! — O! — (Zbliżając się do reszty towarzystwa). Sługa kochanego sąsiada! Jakżem rad! — (Przedstawiając). Pan Seweryn, przyjaciel domu naszego — z zacnych zacny, sąsiad, artysta — muzyk — ale jak gra! Spodziewam się, że nie odmówisz szanownemu towarzystwu parę kóp tonów kochany sąsiedzie; jak państwa szanuję warto go poprosić o to... Pan Teofil — łaskawy sąsiad — mąż myślący głęboko... mości dobrodzieju!...

SŁAWINA  (do Seweryna).

Ach, więc pan artystą jesteś? To cudownie! Przepadam za muzyką! Że też mi na myśl nie przyszło powiedzieć to panu pierwej, gdyż na pierwszy rzut oka wiedziałam, że pan musisz być artystą. Mówiłam to podobno kasztelanicowi.

Muzyka! muzyka! O, nie wykręcisz się nam tak łatwo, mości artysto!...

SEWERYN

Ależ zaledwie sobie wystarczam swoją biegłością w muzyce.

SŁAWINA

Egoista, niedobry egoista już wygląda z pana. Ale wymówkę tę kładę na karb zaszczytnej skromności i nie cofam prośby. Wreszcie udaję się w tym względzie o protekcyę do pani — (do Jadwigi) pewna, że między sąsiadami prośby takie nie bywają odmawiane...

TEOFIL (w rozmowie z Alojzym).

Muzyka — zdaniem mojem — wzniosłą jest tylko w charakterze swoim religijnym; w każdym razie jednak poświęcający się tej sztuce nosi już w swojej duszy pierwiastek Boży, dla tego też serdecznie rad jestem nowej znajomości... W sposobnej chwili byłbym gotów usprawiedliwić panu dobrodziejowi to moje obcesowe na pozór twierdzenie, oraz bliżej określić sposób, w jaki jest ono pojmowanem przez ludzi dobrej woli, statecznego myślenia i gorącej miłości...

ALOJZY

Aj! tylko w tej chwili nie podnoście już filozoficznej kwestyi, bójcie się Boga!

Panowie, jako gospodarz pozwolę sobie powiedzieć: czas na śniadanie! Sądzę, że znajdziecie inną porą dość sposobności do filozofowania, a teraz pozwólcie mi być gospodarzem domu. Pytam więc łaskawych gości przedewszystkiem: czy przystajecie na odbycie śniadania pod tą lipą?

SŁAWINA

Zgoda, zgoda kochany marszałku. Połączymy w ten sposób pożyteczne z przyjemnem.

TEOFIL  (zapalony rozmową, do Seweryna).

Uważasz; pan dobrodziej.... Zaraz mu to wyłuszcze....

ALOJZY 

Zmiłujcie się, tylko żadnej poważnej kwestyi przed śniadaniem! Już to filozofia w ogóle nie służy na czczo, równie jak przed obiadem i podwieczorkiem, a przed kolacyą pod względem hygienicznym stanowczo jest zabójstwem! Mnie wierzcie, który wiem to z doświadczenia, i za żadne skarby świata nie przeciążyłbym umysłu na czczo materyą filozoficzną. Człek winien być zawsze panem swojej myśli, zwłaszcza mając na głowie to i owo. Jak was szanuję, nie warto filozofować! Ot, może mi pomożecie panowie rozwiązać ten oto rebus, nad którym trzeci już dzień myślę — jednak łagodnie i bez natężenia głowy. Diabelnie zawiły, powiadam wam; poznajcie zresztą sami (podaje Teofilowi czasopisma).

SŁAWINA  (do Seweryna).

Zechcesz być moim ciceronem w gniazdowickim ogrodzie, artysto!

SEWERYN

Z całą gotowością....

SŁAWINA 

Znasz tu pewnie każdą różę, każdy kwiatuniek... (Odchodzą między klomby.)

JADWIGA  (n. s.)

Ma się dziś za swoje pan Seweryn! — Zasłużył jednak na to. — Ach, on powinien być innym!

TEOFIL

Hm... tak! niby rzecz nie trudna tło odgadnięcia — ale cóż to ma być?

ALOJZY

A toż właśnie o to się rozchodzi, mości dobrodzieju, ażeby odgadnąć jego znaczenie!

TEOFIL

Nic tam dobrego, sądzę, nie ukrywa się pod temi dziwnemi figurami. Inna rzecz figury, alegorye ewangeliczne, uważasz pan dobrodziej?...

ALOJZY

Jędrzeju, mój Jędrzeju — a był kto dziś w mieście? Listów, żadnych?

JĘDRZEJ

Posłaniec nie wrócił jeszcze z poczty proszę Wielmożnego pana; ale przyjechał Miśko z nowiną...

JADWIGA

Nowina jest ta, że Jerzy przybył tutaj...

ALOJZY

W imię Ojca i Syna: a jemu co się stało? Oho, jakieś w tem siedzi licho ? Gdzież on? — Bójcie się Boga, Jerzyk pewno jakieś głupstwo spłatał, bo to panie fiufiu w głowie tego chłopca!

JADWIGA 

Dowiemy się wkrótce o powodach tego nagłego przyjazdu... (Biorąc szal.) Odszukam Jerzego we wsi i sprowadzę tu sama.

ALOJZY

Więc on we wsi, nie tu? Będzie nieszczęście! Co on ma robić we wsi? A no patrzcie: zwąchał się już pewnie z demagogami, z czerwonymi, i przyszedł mi buntować okolicę! Brat marszałka obywatelskiego! Zgubi własną rodzinę, jak państwa. szanuję! chyba nie wiecie co to demagog! Mierosławczyk! A właśnie gdzieś tu zbierają, się powstańcy! Oszalał chłopiec!

JADWIGA

Uspokój - że się bracie i nie irytuj, przedwcześnie może. Wnet ci go przystawię tu żywego do przesłuchania (Odchodzi).

ALOJZY 

A to nam panie nawarzył piwa braciszek! Hoho, ja go znam! O zakład idę że nam tu chce spłatać rewolucyę: akademik kijowski! ba, ba! zachciało się im postawić społeczeństwo na dół głową: co szlachcic to pod nogi, a chłop górą, hejże! Powaryowali chyba!

TEOFIL

Bałwochwalcy! poganie! — aby tylko niezgodę siać między bracią Bożą, obalać i uprzedzać wyroki Boże w ludzkości — wyzuci z miłości, obałamuceni przez czarta!

ALOJZY

Masz! jakby go tu na komendę nasłał: w całej okolicy głoszą, że oddział się zbiera, i traf! jest tu pan Jerzy! Zobaczycie państwo, że on nam tu jeszcze wojnę wyda z chłopami. Jak mi Bóg miły, krew strumieniami, popłynie! Akademik kijowski — kto wie czy nie gorszy od Mierosławskiego! Zobaczycie...

TEOFIL

Kara Boża !... Hm, uważasz pan: brak miłości!

SEWERYN  (do Sławiny, z którą w rozmowie obchodzi klomby.)

Czy pani podzielasz także obawę pana marszałka?

SŁAWINA

A czyliż nie wiadomo panu, że istotnie zbiera się oddział w okolicy ? Słyszałam to od osoby bardzo w tej mierze wiarogodnej, bo od jenerała Skatinin, wcale przyzwoitego zresztą Rossyanina, którego znam jeszcze jako kolegę nieboszczyka męża — a który otrzymał już podobno rozkaz tropienia tej bandy.

SEWERYN

Że się zbiera, słyszałem także, ale też i nic zresztą. (Wchodzi Napoleon.)

SŁAWINA

Et! że im się chce wszczynać jakieś tam rewolucje! Myśmy wybrali lepsze — nieprawdaż? Rewoltujemy sąsiedztwo!

Scena VI.

Dawni, Napoleon, po chwili Bogusław, później Jadwiga.

NAPOLEON  (wchodząc z wielkim zapędem).

Alojzy! panie Alojzy! Jesteś tutaj. Twoje szczęście - hę, a wiesz ty co ? Cha, cha! Toż to cię wypatrzyli dobrze... już po szlachcicu! Parole d'honneur! hę? — Już po tobie panie bracie! Cha, cha, cha!

ALOJZY I TEOFIL

Cóż się stało, na Boga! co się stało?

NAPOLEON

Hę? — nic, nic — to tylko drobna afera, mały rozbój — przyjdą, złupią, wystrzelają... naboje, hę — i pójdą do lasu z swoim gołowąsym hetmanem. Igraszka! igraszka demagogiczna! Śmiać się z tego! jak się to państwu podoba?..hę?

ALOJZY

Bójcie się Boga, pewnie napad! Hej, zamykaj bramę, komu życie miłe! To nie przelewki — z demagogami nie ma żartów! Jędrzeju, masz ty sumienie gapić się teraz? Spiesz, zamykaj bramę! I furtkę! Może uzbroić służbę ? Radź, mów, rozkazuj majorze! (Jędrzej odchodzi.)

TEOFIL

Okropny brak miłości! Potworna żądza przelewu krwi bliźnich.

NAPOLEON

Hę? uzbroić służbę? A czyliż my własnych rąk nie mamy do korda! Hę? wygasłaż już do szczętu wiara szlachecka? niech ciury patrzą rondla i patyny! — Jak się to państwu podoba? hę? Lada chłystek dowódcą, pułkownikiem! i to ma być powstanie narodowe — słyszeliście państwo, hę?

ALOJZY

Ale powiedz: co wiesz o powstańcach, majorze? Czy idą na mój dwór? — czy istotnie już po nas?

SŁAWINA  (zbliżając się z Sewerynem do rozmawiających).

Masz więc już o tej partyi dokładną wiadomość majorze? Gdzież się zebrała ?

NAPOLEON

Tylko o pół mili ztąd — ot, w borze, gospodaruje już w najlepsze — słyszeliście państwo? hę! I to ta sama, którą zapowiadała nam wczoraj księżna jejmość — cha, cha, cha! pod dowództwem jakiegoś młodzika, hę, którego potrzeba było sprowadzać aż z Paryża, gdyż w kraju, w powiecie, brak jest zapewne ludzi fachowych, zasłużonych, znanych... hę, jak się to państwu podoba ?

ALOJZY

W gniazdowickim borze! Otóż macie; a nie mówiłem, że będzie licho?...

SEWERYN 

Któż jest ów młody dowódca oddziału? Znasz go z nazwiska panie majorze?

ALOJZY

I co chce od Gniazdowic, powiedźcie mi państwo ?

NAPOLEON

Co chce? hę? Kaci go wiedzą! Tyle wszakże pewna, że bić się nie chce z Moskalami, bo komuż to się bić tam, gdzie panie stal a nie trzcina w robocie! hę? — Zbijał bruki w Paryżu i był emigrantem — to kwalifikacya! Jak się państwu podoba taki pułkownik? hę!

SŁAWINA 

Tem mniej więc potrzebujemy się obawiać jego potęgi! Cóż wreszcie spotkać nas tu może ze strony tego Alcibiadesa? Toż jakkolwiekbądź nie sprawi nam przecie hajdamaczyzny, ani zabierze w jasyr, choćby przez uszanowanie dla poważnego stanowiska obywatelskiego gospodarza domu...

ALOJZY 

Zapewne, powinien, jeśli choć krztę ma patryotyzmu w sercu i mózgu we łbie.

TEOFIL

Jeśli choć odrobinę ma Boga w duszy, uważasz marszałku — a miłości za grosz w sercu!

NAPOLEON  

Ho! ho! znamy dobrze pułkowników, których niedawno odłączono od mamki! A czy on to pytać będzie o Moskala, sądzicie państwo? Hę?— kontrybucyę nałoży na szlachcica, obje szlachcica, ze skóry złupi szlachcica taki paryski pułkownik!

ALOJZY

Aj!...

NAPOLEON

Ze szkoły jenerała, jak pan Mierosławski, hę? — Słyszeliście państwo?

ALOJZY

Cóż tedy począć, co począć majorze? Mierosławczyk, wielki Boże! Co począć ? (Wchodzi Bogusław.)

SŁAWINA  (do Bogusława).

Czy wiesz pan, że powstańcy są już tylko o pół mili ztąd? Nie przepuszczają nikomu, nie, i trzeba będzie pójść w lasy...

BOGUSŁAW

W lasy... Panienko święta! I panie pójdą z nami w lasy? Słowo honoru!...

SŁAWINA

A naturalnie! cóżbyśmy robiły same na świecie? Cha, cha, poczciwy jesteś sobie kasztelanicu! — Cóż tedy udecydowaliście panowie na radzie wojennej?

NAPOLEON

Hę — jak się państwu podoba taki pułkownik?

ALOJZY  (do Teofila).

Pięknie radzisz pan dobrodziej: zdać się na wolę bożą — ale bronić nam trzeba także bezpieczeństwa naszych osób i domu, bo jużci pan Bóg nie postawi nam anioła z mieczem u bramy, ażeby przepłoszył napastników. Jakże sądzicie państwo: gdyby corychlej wezwać pomocy jenerał - gubernatora? Z Mierosławczykami to straszna rzecz, bójcie się Boga!

SEWERYN 

A, panie marszałku, tego nie doradzałbym nawet w ostateczności...

ALOJZY

Ba, ba! to nas tu wszystkich wyrżnąć gotowi, jak cię szanuję! Nie wiesz chyba kto są ci czerwoni, ci uczniowie Mierosławskiego!

TEOFIL

Uważasz pan — ja odwołałbym się jednak do władzy, bo wszelka władza od Boga pochodzi...

SEWERYN

Więc i władza demagogów, czy tam Mierosławczyków, pochodzi od Boga!

TEOFIL

Właśnie bo — uważasz — ci, których dopiero co wymieniłeś są najgorszymi z bezbożników...

SEWERYN 

A! tak...

NAPOLEON

Słyszeliście państwo? hę — jak się wam podoba taki pułkownik?

ALOJZY

Majorze! w tobie cała nadzieja: radź, działaj jak uznasz za stosowne. — (Jadwiga wchodzi.)

JADWIGA

Jakto? kazałeś bramę zatarasować bracie, i strzedz dworu ? A to z jakich powodów?

ALOJZY.

Bo mię tu najdą, obedrą, krew ze mnie! A na co mi tego!

JADWIGA

Jednak nie godzi się z domu obywatelskiego robić fortecę, rozważ tylko Alojzy! Wiesz zresztą, jak nazywają rycerzy walczących z wiatrakami, a obawy twoje przypominają mi żywo wiatrakowe boje!

ALOJZY

Jadwiniu, chyba nie masz litości dla samej siebie! Pod bokiem rewolucya, krew się leje, a ja nie mam myśleć o bezpieczeństwie domu?! Mój dwór musi być fortecą, jeśli nań o pół mili tylko, w lasach, czyha napaść!

JADWIGA

Gdyby nawet, przypuszczam, tak było istotnie: godziż się widzieć wrogów w swoich ziomkach? Wstyd doprawdy... Przecież i ci osławieni tu powstańcy, demagodzy, czy jak ich tam panowie nazywacie, są Polakami równie jak my, o tyle chyba różniącymi się od nas, że poświęcają życie za najdroższą sprawę, podczas gdy my...

NAPOLEON 

Gorąco, gorąco mówi siostra — hę — bo to młodzi zawsze idą za młodymi! — hę ? — Jak się państwu podoba gołowąsy ów pan pułkownik?

ALOJZY

Zmiłujcie się, jeśli już demagogów zaczniemy uważać za Polaków, to za kogoż to mieć będziemy siebie?...

SŁAWINA

Panie marszałku, proponuję pośrednictwo moje między opinią pana a tej kochanej orędowniczki powstańców: brama niech zostanie otwartą na razie; czekajmy dalszych wypadków!

BOGUSŁAW

Słowo honoru!

SEWERYN

Tak i ja sądzę: czekajmy dalszych wypadków...

TEOFIL

Czekajmy dalszych wypadków!

ALOJZY

Zdanie księżnej wiele ma za sobą, byle tylko za późno nie przyszło nam opatrywać się przed niebezpieczeństwem! Zgoda, czekajmy na wypadki. Daj Boże, żeby ci panowie uszanować umieli dom obywatelski. Może wreszcie będą mieli dla mojej osoby coś nieco respektu ze względów politycznej natury; bądź jak bądź, reprezentuję obywatelstwo powiatu i nie pochlebiając sobie zostaję w dobrych stosunkach z jenerał - gubernatorem, o którym — chcąc być szczerym— nic złego powiedzieć nie mogę. Zarzucają mu naprzykład, proszę państwa, że chłopów i żydów gnębi, poufale żyjąc z szlachtą — jakby to było grzechem uszanować urodzenie i stanowisko społeczne!

NAPOLEON 

Hę — nie mów mi nic bracie o tym swoim jenerał - gubernatorze; co Moskal to ladaco i basta! Krzty tam nie znajdziesz przyzwoitości, parole d'honeur!...

SŁAWINA

A! nie pozwolę wygłaszać tak złej opinii o Rossyanach, panie majorze! Może pan bliżej nie poznałeś Rossyan, nie wchodziłeś w dystyngowne towarzystwa rossyjskie, których oczywiście nie znajdziesz w Lublinie ani nawet w Warszawie, mam tu bowiem na myśli Petersburg, Moskwę; gdyż inaczej bez wątpienia z większą względnością wyrażałbyś się o tych „Moskalach"...

(Służba wnosi i zastawia śniadanie.)

NAPOLEON

A któżby mościa dobrodziejko szukał Moskala aż w Petersburgu — hę? — gdy on tu nogami depce wszystko, co ma poczucie polskości, honoru ? Na polach Ostrołęki, Grochowa, Woli. poznałem Moskali i powtarzam: co Moskal to carski sługa, a taki sługa nie wart ostrego naboju! Hę — szanuję przekonanie jejmości dobrodziejki, lecz mojego zdania o Moskalach nie zmienię.

ALOJZY 

Wybacz majorze, ale dalibóg przesadzasz, biorąc rzecz z wojskowego wyłącznie stanowiska. Sądźmy ludzi bez uprzedzenia. Cóż ci naprzykład ten nasz jenerałgubernator zawinił? Człek umiarkowany i wyrozumiały na niejedno ; a że tam mości dobrodzieju... tego — na palce patrzy, to j ego już słabość taka, a szlachcic przygotowany na to. Tam dopiero jest prawdziwe nieszczęście , jak w ościennej gubernii, gdzie sypiesz złotem bez miary i zniszczysz się na łapowe, a mimo to się nie wywiniesz. Podzielam tedy zdanie księżnej dobrodziejki, że ot, jak dałem przykład, rozmaici zdarzają się Moskale...

NAPOLEON 

Hę? — jak się państwu podoba ów młody pan pułkownik?

JADWIGA 

Śniadanie czeka na łaskawych gości. Wolnoż prosić?

ALOJZY

Śniadanie — a! prosimy... (Do Teofila.) Panie sąsiedzie, obrabiasz mi znowu artystę! Po śniadaniu, aż po śniadaniu pozwolę! Bądź tedy łaskaw na moje wezwanie... Panie kasztelanicu dobrodzieju, pozbądź złej myśli, pan Bóg nas nie opuści! Byle przetrwać te ciężkie czasy, jakoś to będzie. Jadwiniu, prośże księżną i sąsiada.

JADWIGA 

Proszę, proszę wszystkich...

SŁAWINA 

O! już to my pewnie nie zapomniemy o sobie panie gospodarzu. Kasztelanicu, waćpan straciłeś kompletnie mowę z przerażenia? Wstydź się nas, kobiet... Czy także boisz się powstańców, panie Sewerynie ?

SEWERYN 

Żyjemy przecie w XIX. stuleciu!

SŁAWINA

O, w tem podobno najsłabsza dla nas pociecha.(Rozbierają filiżanki.)Jadwiga (do Teofila). Pan nie pozwoli?

TEOFIL

Odmawiam sobie w te czasy wszelkich śniadań — uważasz pani : na intencyę opamiętania się tych nieszczęsnych! tych szalonych!

JADWIGA 

Doprawdy?!

SEWERYN 

To z pewnością nie będzie bez skutku...

JADWIGA

I ja tak sądzę.

TEOFIL

I pani jesteś tego zdania ? O jakżem szczęśliwy! Dzięki stokrotne za współczucie... Przepraszam, że zapytam wręcz: możebyś pani znalazła swobodną chwilunię do treściwej pogadanki w przedmiocie... w przedmiocie... (kończy cicho rozmowę z Jadwigą).

SŁAWINA  (do Bogusława).

Kasztelanicu, przytomność czy odszukałeś nareszcie ? Niestrudzony z pana marzyciel, kasztelanicu; lecz westchnienia twoje niegdyś mogły być tonami arf natchnionych i wyłudzać echa nawet od takich głazów, jak moja młodość — dziś jednak są one chyba klasyczną satyrą, anachronizmem sercowym! (Nachyliwszy się ku Bogusławowi, półgłosem.) Proszę pamiętać, że owo „niegdyś" działo się przed wiekiem czy ćwierćwiekiem, co w tym wypadku na jedno wychodzi. — Wszak żywo pomnisz pan pewnie owych czasów...

BOGUSŁAW 

Nie byłoż to wczoraj, gdy całym zapałem młodzieńczym ubóstwiałem piękną Sławinę? Czas srogi jest, jak Boga kocham! Ale to wczoraj było!...

SŁAWINA

Ach, tak, zapewne: świadkiem zaś tego moje dwudziestoletnie fatum — i dwuletnie wdowieństwo, a wreszcie mój dwudziestoletni kochany Witoldek, który w samą porę przychodzi mi na myśl, gdyż nie zawiadomiłam go nawet o swoim do Gniazdowic wyjeździe, i powinnam jak najrychlej wyprawić list do Warszawy.

JADWIGA

Czy Witold stale przebywa, w Warszawie?

SŁAWINA

Ach, właśnie też pełna jestem obawy o niego, że w samem ognisku rewolucyi przebywać musi w te czasy; znając wszakże usposobienie Witolda, nie mniemam aby dał się wciągnąć do tego ogniska, a wreszcie zostaje tam pod opieką osób, które nie zaniedbują zapewne przypominać mu kiedy potrzeba, że jest synem jenerała rossyjskiego...

JADWIGA

Pozwalam sobie jednak mniemać, że syn Polki łatwo zapomni przypominane mu pochodzenie po ojcu...

SŁAWINA

I owszem, niech mój Witold czuje w sobie krew polską, niech będzie Polakiem; nie pragnę tylko wcale by się dał unieść tej egzaltacji nieszczęsnej, którą ach! krwią i życiem przypłacić można...

SEWERYN  (do Jadwigi).

Przepraszam... a cóż się dzieje z Jerzym? Nie ujrzymyż go tutaj ?

JADWIGA 

Wyobraźcie sobie państwo, co się porobiło z tego chłopca! Nie mogłam go w żaden sposób nakłonić do tego, ażeby, jak przystało przecie kiedy już przyjechał tutaj, zniósł się do domu, do rodziny; — odpowiedział mi, że nie rozstanie się z wieśniakami, którzy nawiasem powiedziawszy niedowierzająco spoglądają na tego dziwnego „panicza"; powiedział, że celem jego tutaj przybycia jest tylko praca i pożycie z ludem — słowem dziwak skończony. Jakkolwiek szczerem sercem pojmuję przyjaźń dla ludu, to misyę tę uważam za zupełnie chybioną, w takiej formie, jaką Jerzyk zdradza w swem wystąpieniu tutaj.

SŁAWINA

Widać moja droga, że dziwactwo ludzkie jest nieprzebrane w swojej oryginalności! A ten Kijów ostatniemi czasy doprowadził je podobno da absurdum!

BOGUSŁAW 

Słowo honoru!

JADWIGA

Ale zapomnieliśmy całkiem o „gościach", sprowadziwszy rozmowę na „przyjacielskie" tory... Alojzy! prośże panów... (Do Napoleona pogrążonego w myślach.) Brat nie łaskaw wcale? Wszak nie powinieneś dać sobie przypominać...

ALOJZY

Proszę, proszę... (Do Teofila.) Jednak uważasz pan dobrodziej i rebus ma swój sens moralny...

NAPOLEON

Hę — jak się państwu podoba taki wódz?! I to ma być sprawą narodową? Hę — dawać pierwszeństwo, powierzać władzę młokosowi z ubliżeniem doświadczeniu i rzeczywistej zasłudze!

JADWIGA

Na cóż się zdała ta irytacya panie Napoleonie?

SEWERYN  (n. s.)

Śmieszny jest ten pan eksmajor z tą swoją pogardą „młokosów"! Niby to nam, młodym, nie służy wyższość odwagi i zapału w czynie!

NAPOLEON

Jak państwa szanuję, litować się należy nad takim dowódcą! Hę — a czy wie ten panicz, jak proch pachnie? A który z nas dwóch był pod Grochowem? — hę? hę?

ALOJZY 

Chciałeś też majorze! — ba, ba! gdzie Mierosławczyk a gdzie Grochów? Toć wiadomo, że nie o krew moskiewską mu idzie, wcale nie, ale raczej o szlachecką! Ej panie majorze, może nie zawadziłoby zatarasować bramę ?

NAPOLEON 

Hę — słyszeliście państwo? A jakiż to rząd, który stawia pocholęta tam, gdzie potrzeba hartu męzkiego — hę? — gdzie znajomości rzeczy potrzeba!

ALOJZY

Ani słowa: energii, charakteru potrzeba dowódcy!

TEOFIL

A przy tem ufności nieograniczonej w wolę Bożą, skruchy przed Bogiem — uważasz pan... miłości wielkiej, powszechnej...

BOGUSŁAW 

Geniuszu! geniuszu! Słowo honoru!

NAPOLEON

Hę!

JADWIGA 

Odwagi, poświęcenia — nieprawdaż panie Sewerynie?

SEWERYN

Zapewne — więc i dowcipu piekącego...

SŁAWINA

Cha,cha! to widocznie i złośliwości !

JADWIGA

Przedewszystkiem jednak, sądzę, potrzeba dowódcy gorącej miłości Ojczyzny, a cnoty które wymieniliście panowie, po największej części znajdą się już w tej jednej!

ALOJZY

Ślicznie, ślicznie powiedziano, jak państwa szanuję! A któż może lepiej niż my uczuwać to wielkie słowo: miłość Ojczyzny! — niż my, którzy głęboko zachowujem w sercu zwyczaj i obyczaj ojczysty, i cześć dla wielkich tradycyj narodowych!

Że tam panie dobrodzieju unika się tego i owego... to daremna! Rozsądek obywatelski, który przy dzisiejszym składzie społeczeńskim naszym wyłącznie rozporządza głosem, nie mniej doniosłym jest czynnikiem losów ojczystych jak wszystkie inne!

NAPOLEON  (wskazując na czoło).

A te blizny, hę? Nie kocham ja Ojczyzny? Od bagnetów blizny, moskiewskich bagnetów, hę? Jak się państwu podoba ów improwizowany pułkownik ?

TEOFIL

Miłość Ojczyzny — proszę tylko uważać — miłość Ojczyzny ze stanowiska sprawy Bożej, jako uczucie czysto chrześcijańskie, o ile nie prowokuje gwałtu — z łaski Bożej płonie w sercu mojem, świętym ogniem swoim!

SŁAWINA

No, za kasztelanica ja już zaręczę, że nie gorszy pod tym względem od panów, że także na swój sposób kocha Ojczyznę !

BOGUSŁAW

Słowo honoru kocham!

SEWERYN  (powstrzymując śmiech n. s.)

Dobrani patryoci!

JADWIGA  (cicho do Seweryna).

Teraz chyba kolej na pana wyznać tutaj publicznie swoją miłość Ojczyzny !... Jakże się pan miewasz na „emigracyi", jeśli wolno spytać?

SEWERYN  (cierpko).

Jużci dobrze... skoro pani tak się wybornie mną zabawia!

JADWIGA

A, powinnam się pogniewać o tę iusynuacyę...

SEWERYN 

I owszem, bo będę miał sposobność przepraszania!

JADWIGA 

Otóż właśnie nie pogniewam się, pragnąc dziś we wszystkiem mścić się za — za... (kończą rozmowę cicho).

SŁAWINA 

Co? konspiracje! Niechno się legalna władza dowie o nich... Kasztelanicu, pan zasypiasz na powietrzu. (Wchodzi Izabella.) Ale patrzcie państwo jakiego nowego mamy gościa !

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT DRUGI.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT TRZECI.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT CZWARTY.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT PIĄTY.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej