David Herbert Lawrence

PRUSKI OFICER

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

1

2

3

4

PRUSKI OFICER

Lawrence David Herbert

1

Od świtu pokonali ponad trzydzieści kilometrów, maszerując białą, nagrzaną drogą, wzdłuż której tylko z rzadka rosły kępy drzew rzucających zbawienny cień. W płytkiej, rozległej dolinie, która ciągnęła się po obu stronach drogi, panował nieznośny upał. Pod jasnym, gorącym słońcem rozpościerały się ciemnozielone połacie żyta, pola młodej pszenicy, łąki, ugory oraz czarny sosnowy las. Przed nimi wznosiły się góry, bladoniebieskie i nieruchome, pokryte śniegiem, który połyskiwał  łagodnie na tle błękitu nieba. Właśnie w stronę tych gór maszerował pułk, dalej, wciąż dalej drogą wysadzaną karłowatymi drzewkami owocowymi, która wiła się pośród pól i łąk. Od ciemnozielonego, lśniącego w słońcu żyta bił duszący żar. Góry stawały się coraz bliższe, coraz bardziej wyraźne. Żołnierzy piekły nogi, pot ściekał im spod hełmów i zalewał oczy, a tornistry tak niemiłosiernie paliły w ramiona, że mieli wrażenie, jakby kłuły ich igiełki lodu.

Szedł przed siebie w milczeniu, zapatrzony we wznoszące się w oddali góry, które wyrastały pośród pól i ciągnęły się w nieskończoność, pasmo za pasmem; na góry składające się w równej części z ziemi i nieba, a raczej ze zlewającego się z niebem miękkiego, puszystego śniegu, który zalegał blade, niebieskawe szczyty.

Szedł, prawie wcale nie czując bólu. Przed wyruszeniem w drogę obiecał sobie, że nie będzie kulał. Na początku myślał, że zemdleje — pierwsze dwa kilometry pokonał z zaciśniętymi zębami, z czołem zroszonym zimnymi kroplami potu. Ale wytrzymał. W końcu przecież nic mu nie było: ot, zwykłe siniaki! Wstając z łóżka przyjrzał się sobie dokładnie: z tyłu uda miał fioletowosine. Od samego rana, gdy postawił pierwszy krok, świadom był potwornego bólu, lecz starał się o nim nie myśleć, stłumić go w sobie, i teraz — od tego tłumienia — czuł w piersi ostre, piekące kłucie. Oddychał z trudem, jakby brakowało mu powietrza. Ale szedł niemal żwawo.

Widział w pamięci rękę kapitana, która drżała, gdy o świcie podawał mu kawę. Teraz, w oddali, na tle mijanej farmy, widział jego zgrabną sylwetkę w jasnoniebieskim mundurze ze szkarłatnymi wyłogami, w połyskującej, czarnej pikielhaubie, z szablą w pochwie zawieszoną u pasa — sylwetkę kapitana na gniadym rumaku, którego sierść lśniła od potu. Czuł się nierozerwalnie związany z tym jeźdźcem: szedł za nim jak cień, niemy, bezwolny, przeklęty. Oficer, wysoki, mniej więcej czterdziestoletni mężczyzna o siwiejących skroniach i przystojnej, zgrabnej posturze, jechał na przedzie, świadom ciężkiego stąpania żołnierzy, wśród których znajdował się jego ordynans. Należał do najlepszych kawalerzystów na całym Zachodzie; podczas masażu ordynans zawsze podziwiał jego nogi, wspaniale umięśnione od jazdy konnej.

Na co dzień rzadko przyglądał się oficerowi, tak jak człowiek rzadko przygląda się samemu sobie. Rzadko też widział jego twarz: po prostu na nią nie patrzył. Kapitan miał ciemnorude włosy, sztywne i krótko przystrzyżone. Wąsy również miał sztywne i krótko przycięte nad pełnymi wargami, na których często malował się wyraz okrucieństwa; jego twarz pokrywały bruzdy, policzki były zapadnięte. Głębokie bruzdy, a także ciągłe napięcie widoczne na czole dodawały mu wprawdzie urody, lecz sprawiały, że wyglądał jak człowiek ustawicznie zmagający się z życiem; niebieskie, płonące zimnym ogniem oczy, które spoglądały spod jasnych, nastroszonych brwi, jeszcze potęgowały to wrażenie.

Był pruskim arystokratą, wyniosłym i apodyktycznym, chociaż za matkę miał polską hrabinę. Pozaciągawszy za młodu zbyt wiele długów karcianych, zaprzepaścił szansę zrobienia kariery wojskowej i musiał się zadowolić stopniem kapitana piechoty. Nigdy się nie ożenił: jego zarobki nie pozwalały na to, a poza tym nie spotkał żadnej kobiety, której chciałby się oświadczyć. Wolny czas spędzał najeździe konnej — niekiedy na jednym z własnych koni brał udział w wyścigach — oraz w kasynie oficerskim. Od czasu do czasu miewał kochanki. Jednakże gdy je odprawiał i wracał do swoich obowiązków, napięcie na jego czole wzmagało się, na twarzy zaś pojawiał się wyraz jeszcze większej wrogości  i rozdrażnienia. Do żołnierzy odnosił się poprawnie, ale gdy go rozzłoszczono, dostawał istnego szału. W sumie podwładni odczuwali przed nim strach, ale nie żywili do niego wielkiej niechęci. Traktowali go jako zło konieczne.

Wobec ordynansa z początku zachowywał się chłodno i obojętnie, lecz sprawiedliwie; nie czynił mu awantur z powodu drobiazgów. Toteż sługa niewiele wiedział o swoim panu — słuchał tylko jego rozkazów i wykonywał je zgodnie z życzeniem. Nie było to trudne. Zmiana dokonywała się powoli.

Ordynans był krępym, ogorzałym, dwudziestodwuletnim młodzieńcem o rzadkim, ciemnym wąsiku, jędrnym ciele i grubych, silnych kończynach. Biło od niego ciepłem i młodością. Bujne brwi rysowały się wyraźnie nad ciemnymi oczami, patrzącymi bezmyślnie i bez wyrazu, jakby chłopak kierował się wyłącznie zmysłami i instynktem. Stopniowo oficer zaczął coraz mocniej odczuwać młodzieńczą, pełną wigoru obecność swojego sługi. Nie potrafił o nim zapomnieć, póki młodzian kręcił się w pobliżu. Było to tak, jakby sztywne, spięte ciało kapitana, od wielu lat już martwe, lizały wtedy płomienie ognia. Nie umiał przejść do porządku nad swobodą i beztroską młodzieńca, nad jego pewnymi siebie ruchami. Drażniły go. Nie zamierzał pozwolić, aby sługa tchnął w niego życie. Mógł po prostu zmienić ordynansa, ale nie uczynił tego. Coraz rzadziej patrzył młodzieńcowi prosto w twarz, specjalnie odwracał wzrok, żeby tego uniknąć. Kiedy jednak młody żołnierz krzątał się po pokoju wykonując swoje obowiązki, oficer nie spuszczał go z oczu — z rosnącą irytacją obserwował młode, silne ramiona napinające się pod niebieskim mundurem, sposób, w jaki ordynans pochyla głowę. Na widok ogorzałych, chłopskich dłoni, podnoszących bochen chleba lub butelkę wina, czuł, jak krew wrze mu z gniewu i nienawiści. To nie safandulstwo sługi tak go drażniło: przeciwnie, złościła go jego bezwiedna, instynktowna — niczym u młodego zwierzęcia — pewność ruchów i swoboda.

Któregoś dnia przewróciła się butelka i wino czerwoną strugą chlusnęło na obrus: oficer, przeklinając siarczyście, poderwał się od stołu i wbił swoje niebieskie, płonące gniewem oczy w zmieszaną twarz młodzieńca. Był to szok dla żołnierza: poczuł, jak coś wdziera mu się głęboko w duszę, w najgłębsze, nieznane jej zakamarki. Ogarnęła go pustka i zakłopotanie. Jego wrodzona pewność siebie została zachwiana; pojawił się niepokój. Jakaś dziwna, nieokreślona więź połączyła obu mężczyzn.

Ordynans zaczął lękać się gniewu swojego pana. Złowrogie spojrzenie, rzucone spod nastroszonych brwi, wryło mu się w pamięć i nie zamierzał ponownie się na nie narażać. Toteż odtąd patrzył gdzieś w bok, unikając wzroku oficera. Z niecierpliwością oczekiwał odległego o trzy miesiące dnia, kiedy zakończy służbę. W obecności kapitana czuł się skrępowany i rozdrażniony; podobnie jak on, a może nawet bardziej, pragnął jedynie tego, aby pozostawiono go w spokoju i pozwolono wypełniać obowiązki.

Służył kapitanowi od ponad roku i wiedział, co do niego należy. Praca nie sprawiała mu żadnych kłopotów, zupełnie jakby wykonywał ją od urodzenia. Rozkazy kapitana były dla niego czymś tak naturalnym jak słońce i deszcz i usługiwał mu bez sprzeciwu. Łączył ich - pana i sługę  - neutralny stosunek.

Gdyby jednak ten stosunek został zachwiany, gdyby młody żołnierz musiał okazywać pokorę, czułby się jak żyjące na wolności zwierzę, które nagle pojmano i zamknięto w klatce; nie wytrzymałby. Psychika żołnierza nie pozostała bez wpływu na surowy charakter oficera, burzyła jego wewnętrzny spokój. Ponieważ jednak kapitan był dżentelmenem o długich, szczupłych dłoniach i miał ogładę towarzyską, nie zamierzał dać się wyprowadzić z równowagi: Wprawdzie odznaczał się porywczym temperamentem, ale potrafił nad nim panować. Owszem, zdarzało się, że stawał do pojedynku albo wybuchał gniewem w obecności żołnierzy. Tylko on jeden wiedział, ile wysiłku wymagało od niego zachowanie spokoju. Głęboko wierzył w sens Służby. Ordynansa zaś nie cechowała służbistość, lecz młodość i ciepło widoczne we wszystkim, co czynił; był tak pełen życia i wigoru jak dzikie zwierzę na wolności. To właśnie coraz bardziej denerwowało kapitana.

Mimo szczerych chęci oficer nie potrafił odnosić się do ordynansa z dawną obojętnością. Nie potrafił też nie zwracać na niego uwagi. Mimo woli wciąż go obserwował, ostrym tonem wydawał polecenia, zajmował mu swoją osobą jak najwięcej czasu. Niekiedy wpadał w furię i wrzeszczał na biedaka. Wtedy młodzian zamykał się w sobie, jakby chował się przed krzykiem, i z posępną, zakłopotaną miną czekał, aż pan się uspokoi. Zniewagi oficera nie docierały do niego, albowiem zabezpieczał się, stając się na nie głuchy i nieczuły.

Na lewym kciuku miał bliznę, głęboką szramę ciągnącą się od czubka palca aż po staw. Oczywiście nie uszła ona uwagi kapitana; nierówna, szpetna skaza na młodej ogorzałej dłoni od dawna nie dawała mu spokoju. Pewnego dnia nie wytrzymał. Ordynans wygładzał na stole obrus, kiedy nagle kapitan brutalnie przycisnął mu ołówkiem kciuk do blatu i spytał:

— Skąd to masz?

Młodzian zmrużył oczy z bólu i stanął na baczność.

— Od siekiery, Herr Hauptmann. Kapitan czekał na dalsze wyjaśnienie, które nie nastąpiło. Ordynans wrócił do swoich obowiązków. Gniew, a zarazem przygnębienie ogarnęło starszego mężczyznę. Służący go unikał. Nazajutrz kapitan ze wszystkich sił musiał się powstrzymywać, żeby nie spojrzeć na bliznę. Miał ochotę chwycić ten pokiereszowany paluch i... Czuł, jak ogień trawi jego wnętrzności.

Zdawał sobie sprawę, że wkrótce ordynans zakończy służbę i na pewno się z tego cieszy. Przez cały rok młodzian traktował go z uprzejmą rezerwą. On zaś z dnia na dzień robił się coraz bardziej nerwowy i drażliwy. Nie potrafił się uspokoić, kiedy ordynansa nie było w pomieszczeniu, a gdy tylko się pojawiał, śledził go nieprzytomnym wzrokiem. Nienawidził tych gęstych, czarnych brwi nad ciemnymi, patrzącymi tępo oczami; do szału doprowadzały go zwinne ruchy, których rygor i dyscyplina wojskowa nie były w stanie pozbawić lekkości. Im bardziej stawał się szorstki w obejściu i znęcał nad biedakiem, wyśmiewając go złośliwie i okazując mu pogardę, tym bardziej młody żołnierz zamykał się w sobie udając, że nie słyszy obelg.

— Co za bydlę cię urodziło, że nie umiesz spojrzeć ludziom w oczy? Patrz na mnie, kiedy do ciebie mówię! — krzyknął.

Żołnierz posłusznie wykonał polecenie, jednakże jego ciemne spojrzenie wciąż było puste: patrzył kapitanowi w twarz, lecz wzrok przesłaniała mu jakby niewidzialna zasłona — spoglądał w niebieskie oczy, ale ich nie widział. Oficer zbladł; jego rude brwi drgnęły. Suchym/beznamiętnym tonem wydał jakiś rozkaz.

Pewnego dnia cisnął młodzianowi w twarz ciężką wojskową rękawicę i z prawdziwą satysfakcją dostrzegł, jak z czarnych oczu - niczym z ogniska, do którego dorzucono wiązkę siana - buchają iskry. Roześmiał się drwiąco, lecz jakby i z obawą.

Zostały jeszcze tylko dwa miesiące. Młodzian instynktownie starał się zachować obojętność: służył oficerowi tak, jakby ten był ucieleśnieniem abstrakcyjnej władzy, a nie człowiekiem z krwi i kości. Instynkt podpowiadał mu, aby unikać wszelkich emocji, nawet tak naturalnych jak nienawiść. Ale agresywność oficera potęgowała w nim uczucie nienawiści. Starał się jej nie okazywać. Wiedział, że dopiero po wyjściu z wojska może dać upust emocjom. Z natury był towarzyski i miał wielu przyjaciół. Często myślał, jacy to dobrzy kompani. Dotąd nie zdawał sobie sprawy, że tak naprawdę może liczyć tylko na siebie. Teraz jego poczucie osamotnienia nasiliło się. Wiedział, że tak już będzie do końca służby. Ale dręczył go potworny strach — oficer bowiem był coraz bliższy obłędu.

Młodzieniec miał sympatię, prostą, ceniącą niezależność dziewczynę z gór. Przechadzali się razem po okolicy, na ogół w milczeniu. Spotykał się z nią nie po to, żeby rozmawiać, ale po to, żeby obejmować ją w pasie, czuć przy sobie jej ciało. Bliskość dziewczyny działała na niego kojąco, pomagała mu znosić brutalność kapitana. Tuląc ją do siebie, odpoczywał. Ona zaś, choć nigdy nie padło na ten temat słowo, dawała mu to, czego potrzebował. Kochali się.

Gdy kapitan to zauważył, zaczął szaleć z wściekłości. Wynajdował różne powody, żeby młodzieniec musiał pracować całymi wieczorami, i radował się widząc jego smętną, ponurą minę. Od czasu do czasu ich spojrzenia krzyżowały się: oczy jednego, ciemne i smutne, patrzyły tępo i bez wyrazu, oczy drugiego lśniły drwiną i pogardą. Ze wszystkich sił kapitan starał się nie dopuścić do świadomości szaleństwa, jakie nim zawładnęło. Wierzył w to, że jego stosunek do młodego żołnierza wynika z rozdrażnienia spowodowanego bezmyślną tępotą służącego, z którą nieustannie ma do czynienia. Toteż wewnętrznie przekonany o własnej słuszności, nie próbował zmienić postępowania. Nerwy jednak miał tak rozstrojone, że pewnego dnia końcem pasa uderzył ordynansa w twarz. Kiedy zobaczył, jak ten cofa się przerażony, jak pełne bólu łzy napływają mu do oczu, a na wargach pojawia się krew, poczuł dreszcz rozkoszy, a zarazem wstydu.

Pocieszył się myślą, że coś takiego zdarzyło mu się po raz pierwszy w życiu. Po prostu młodzieniec za bardzo go zdenerwował. U kresu wytrzymałości nerwowej wyjechał z kochanką na krótki odpoczynek.

Nie był to najszczęśliwszy pomysł. Nie pragnął kobiety, którą zabrał z sobą. Ale nie skrócił pobytu; wrócił do jednostki po kilku dniach, rozdrażniony, udręczony i wściekły. Jechał przez cały wieczór i zjawił się akurat w porze kolacji. W pokoju było pusto. Siedział bez ruchu, trzymając na stole swoje długie, szczupłe ręce, świadom, jak w żyłach kipi mu krew.

Po pewnym czasie do pokoju wszedł ordynans. Kapitan przyglądał się jego młodemu, silnemu ciału, gładkim brwiom, gęstym czarnym włosom, swobodzie, z jaką się poruszał. Wystarczył tydzień, żeby młodzieniec odzyskał dobre samopoczucie. Splecione na stole ręce drżały, jakby oficer ledwo powstrzymywał się od napadu furii. Ordynans stanął na baczność, zamknięty we własnym świecie.

Posiłek odbywał się w ciszy. Lecz młodzieniec był jakoś dziwnie ożywiony. Talerze brzęczały, kiedy zbierał je ze stołu.

— Spieszysz się? — zapytał kapitan, spoglądając na skupioną, szczerą twarz żołnierza.

Ten milczał.

— Mówię do ciebie!

— Tak, panie kapitanie — odparł, stojąc z naręczem blaszanych talerzy.

Oficer odczekał chwilę, po czym podniósł na niego wzrok i powtórzył pytanie.

- Spieszysz się?

- Tak, panie kapitanie.

Serce oficera przeszył płomień gniewu.

- Dokąd?

- Umówiłem się, panie kapitanie.

- Będziesz mi dziś potrzebny.

Przez chwilę młodzieniec jakby się wahał. Twarz oficera przybrała wyraz zadowolenia.

— Tak, panie kapitanie — odparł zdławionym głosem.

— Jutro wieczorem również. Odtąd każdego wieczoru masz tu być, chyba że dam ci zgodę na wyjście.

Zarysowane pod młodzieńczym wąsikiem usta zacisnęły się mocno. Otworzyły się tylko na moment:

— Rozumiem, panie kapitanie. Ruszył w stronę drzwi.

— Po co ci ten ołówek za uchem? Ordynans przystanął na sekundę, po czym nie odpowiedziawszy wyszedł na korytarz. Postawił za drzwiami talerze, wyjął zza ucha krótki ołówek, którym pisał na karcie urodzinowej wiersz dla swojej dziewczyny, i wsunął go do kieszeni. Kiedy wrócił do pokoju, żeby uprzątnąć do reszty stół, oczy oficera płonęły dziwnym blaskiem, a na wargach osiadł chytry, złośliwy uśmiech.

— To co z tym ołówkiem?

Ordynans zebrał ze stołu puste naczynia. Oficer stał przy ogromnym zielonym piecu, z brodą wysuniętą do przodu i przebiegłym uśmieszkiem na twarzy. Na widok swojego pana młody żołnierz poczuł, jak serce bije mu nieprzytomnie. Miał wrażenie, że ślepnie. Zamiast odpowiedzieć na pytanie, chwiejnym krokiem skierował się do drzwi. Schylał się, żeby postawić na podłodze naczynia, gdy wtem runął jak długi, powalony kopniakiem. Naczynia z hukiem potoczyły się po schodach, on sam zaś ledwo zdołał uchwycić się balustrady. Kiedy wstawał, poczuł kolejne silne kopnięcie i jeszcze następne; przez chwilę leżał przy balustradzie bojąc się ruszyć. Oficer wrócił do pokoju i zamknął za sobą drzwi. Przechodząca dołem pokojówka spojrzała na schody i wykrzywiła się widząc porozrzucane talerze.

Serce oficera waliło jak młotem. Nalał sobie kieliszek wina; część wylał na podłogę, a resztę wypił jednym haustem. Oparty o chłodny, zielony piec, słuchał, jak ordynans zbiera ze schodów naczynia. Blady i drżący, jakby wypił za dużo, czekał w milczeniu. Ordynans wrócił do pokoju. Na widok stojącego niepewnie, obolałego i oszołomionego młodzieńca kapitan poczuł, jak wzbiera w nim radość.

- Schoner! - zawołał.

Żołnierz nieco wolniej niż zwykle stanął na baczność.

- Słucham, panie kapitanie.

Popatrzył na sługę, na jego skąpy, młodzieńczy wąsik i bujne brwi odcinające się od ciemnego, gładkiego jak marmur czoła.

- Pytałem cię o coś!

- Tak, panie kapitanie.

Ton oficera był jak żrący kwas.

- To co z tym ołówkiem?

Serce młodzieńca znów załomotało; oddychał z trudem. Smętnym, zbolałym wzrokiem, niemal z zafascynowaniem spojrzał na oficera. Stał na baczność, bez ruchu, na wpół nieprzytomny. Kapitan zmrużył oczy i wolno podniósł nogę.

— Zapomniałem... go... wyjąć... zza ucha — wyjąkał  żołnierz, dysząc ciężko. Nie spuszczał wzroku z niebieskich, rozbawionych oczu przełożonego.

— Na co ci był potrzebny?

Żołnierz wciągnął głęboko powietrze, usiłując wydobyć z siebie odpowiedź.

— Pisałem, panie kapitanie.

— Co pisałeś?

Żołnierz ponownie zmierzył oficera smętnym wzrokiem. Słysząc jego ciężki oddech, kapitan uśmiechnął się w duchu. Żołnierz chrząknął, ale gardło miał tak suche, że nie był w stanie wydusić nawet jednego słowa. Nagle uśmiech niczym płomień rozjaśnił oblicze kapitana i twardy wojskowy but wymierzył młodzieńcowi kopniaka w udo. Żołnierz zachwiał się. Twarz zastygła mu bez wyrazu, czarne oczy zmatowiały.

- No więc?

W ustach całkiem mu zaschło, miał wrażenie, że porusza językiem po papierze ściernym. Chrząknął raz, potem drugi. Na widok ponownie uniesionej nogi znieruchomiał.

— Wiersz, panie kapitanie — rzekł ochrypłym, zmienionym nie do poznania głosem.

— Wiersz? Jaki wiersz? — spytał z cierpkim uśmiechem kapitan.

Żołnierz znów odchrząknął kilka razy. Nagle kapitan stracił zapał, stał się jakby zmęczony i osowiały.

— Dla dziewczyny, panie kapitanie — rozległ się zdławiony, nieludzki charkot.

— Aha. Wytrzyj stół.

Młodzieniec usiłował odpowiedzieć, ale tylko dziwne, nieartykułowane dźwięki wydobywały mu się z ust.

— Rozkaz, panie kapitanie — wydusił wreszcie.

Zgarnął naczynia i odszedł człapiąc ciężko, jakby nagle przybyło mu wiele lat.

Oficer, pozostawiony sam sobie, stał sztywno wyprostowany, ze wszelkich sił starając się nie myśleć o tym, co się wydarzyło. Instynkt ostrzegał go przed myśleniem. Głęboko w duchu cieszył się, że dał upust emocjom, które nim targały, z drugiej jednak strony podejrzewał, że dzieje się z nim coś bardzo niedobrego. Stał bez ruchu przez godzinę, pogrążony w straszliwym chaosie wrażeń, całym wysiłkiem woli odpędzając od siebie myśli i nie dopuszczając niczego do swojej świadomości. Gdy napięcie wreszcie opadło, upił się do nieprzytomności i zapadł w sen dający błogie zapomnienie. Rano obudził się roztrzęsiony. Ale skutecznie obronił się przed uzmysłowieniem sobie charakteru uczuć, które nim miotały. Nie dopuścił prawdy do swojego umysłu, stłumił ją tak, jak tłumił instynkty, i wstał z przeświadczeniem, iż nie ma sobie nic do zarzucenia. Czuł się trochę osłabiony, jak każdy po wypiciu zbyt dużej dawki alkoholu, a wspomnienie z wczorajszego wieczoru miał mgliste, niemal całkiem zatarte. Umiejętnie wymazał z pamięci przyczynę pijaństwa. Kiedy ordynans przyniósł mu kawę, oficer zachowywał się tak jak zwykle. Wczorajszego incydentu nie przyjął do wiadomości, wmówił sobie, że absolutnie nic się nie zdarzyło, i święcie w to uwierzył. Nie zrobił nic, czego miałby się wstydzić. Był niewinny. Jeśli w ogóle można mówić o winie, winny był głupi, nieposłuszny sługa.

Przez cały wieczór ordynans pozostawał w szoku. Wypił trochę piwa, bo suszyło go w gardle, ale tylko trochę, gdyż pod wpływem alkoholu nieprzyjemne zdarzenie znów stanęło mu przed oczami — a to było ponad jego siły. Czuł się tak, jakby go ktoś ogłuszył, jakby jego ciało w dziewięciu dziesiątych ogarnął bezwład. Był zupełnie otępiały. Kiedy myślał o kopniakach, które otrzymał, robiło mu się słabo, a na samą myśl o tym, że mogą go czekać dalsze, serce zamierało mu z trwogi. Dyszał ciężko, widząc ponownie przed oczami uniesiony oficerski but. Został zmuszony do przyznania się, dla kogo pisał wiersz. Nawet nie chciało mu się płakać  — był zbyt upokorzony. Czuł pustkę, stracił chęć do życia. Z ustami rozchylonymi niczym wiejski przygłup, krzątał się po pokoju przepojony bólem, wolno i nieudolnie szczotkując mundur oficera; kiedy na moment usiadł, z trudem wykrzesał z siebie dość sił, aby ponownie wstać. Nogi, ramiona, szczęki miał ciężkie i całkiem bez czucia. Był bardzo zmęczony. W końcu położył się do łóżka i zasnął; przez całą długą noc spał głębokim, kamiennym snem, lecz od czasu do czasu nękały go koszmary.

Rano miały się odbyć manewry. Obudził się, zanim trębacz odegrał pobudkę. Bolesny ucisk w klatce piersiowej, suchość w gardle oraz podłe samopoczucie sprawiły, że ledwo otworzył oczy, a już popadł w przygnębienie. Nieproszone wspomnienia z wczorajszego dnia same cisnęły mu się do głowy. Wiedział, że nastał nowy dzień i musi, jak gdyby nigdy nic, wziąć się do pracy. Światło poranka rozpraszało ostatnie smugi ciemności. Trzeba było zwlec z łóżka bezwładne ciało i przygotować  śniadanie. Tak rzadko stykał się w swoim młodym życiu z jakimikolwiek kłopotami, że wciąż nie dowierzał temu, co się stało. Z całej duszy pragnął, żeby wróciła noc i żeby mógł dalej leżeć w pościeli, okryty gęstym mrokiem. Ale zdawał sobie sprawę, że nic nie zdoła powstrzymać wschodzącego słońca i, chcąc nie chcąc, będzie musiał wstać, osiodłać konia, zaparzyć kawę. Tak, było to nieuniknione. I niemożliwe — pomyślał. Miał jednak świadomość, że nie jest wolnym człowiekiem. Musi wstać i zanieść kapitanowi kawę. Ale wciąż był zbyt oszołomiony, żeby to w pełni pojąć. Wiedział tylko, że czekające go obowiązki są nieuniknione, bez względu na to, jak długo będzie leżał w łóżku. Wreszcie z trudem, jakby znajdował się w stanie całkowitego bezwładu, dźwignął się z pościeli. Każdy najdrobniejszy ruch wymagał z jego strony ogromnego wysiłku. Czuł się zagubiony, oszołomiony i bezradny. Uchwycił się poręczy łóżka zaskoczony bólem, jaki nim targnął. Na swoich ogorzałych nogach dojrzał ciemne sińce: instynkt podpowiedział mu, że jeśli przyciśnie je palcami, straci przytomność. Ale nie chciał zemdleć, nie chciał, aby ktokolwiek domyślił się, co zaszło. Tylko dwie osoby na świecie znały prawdę  — on i kapitan.

Powoli, unikając zbędnych ruchów, ubrał się i zmusił do przejścia po pokoju. Wszystko wirowało mu przed oczami; tylko to, czego się w danym momencie trzymał, było trwałe i solidne. Jakoś wziął się do pracy. Ból ożywił i zaostrzył jego stępiałe zmysły. Ale najgorsze wciąż było przed nim. Postawił filiżankę z kawą na tacy i ruszył po schodach do pokoju kapitana. Kapitan siedział przy stole, blady i zgarbiony. Żołnierz zasalutował i nagle poczuł się tak, jakby przestał istnieć. Stał bez ruchu, oswajając się  ż własną nicością, po chwili jednak zebrał się w garść; kiedy odzyskał panowanie nad sobą, z bijącym sercem zauważył, że kapitan zaczyna się rozpływać, niknąć. Ta sytuacja bardziej mu odpowiadała: mógł  żyć, póki kapitan nie istniał. Ale wtem dostrzegł, jak ręka kapitana drży podnosząc filiżankę, i miał wrażenie, że wszystko się wali i sypie. Odszedł, czując się tak, jakby to on sam rozpadł się, rozsypał na drobne kawałki. Potem zaś, gdy kapitan siedział na koniu wydając rozkazy, a on z karabinem i tornistrem szedł w kolumnie żołnierzy, zaciskając zęby z bólu, przyszło mu do głowy, że powinien opróżnić umysł z wszelkich myśli. Długi, męczący marsz, podczas którego całkiem zaschło mu w gardle, uzmysłowił mu wyraźnie, iż musi zrobić wszystko, jeśli chce się uratować.

Koniec wersji demonstracyjnej.

2

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

3

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

4

Niedostępny w wersji demonstracyjnej