Franciszek Lasocki

PRZED WYBUCHEM

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

WSTĘP

OSOBY:

OBRAZ I.

Scena I.

Scena II.

 Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX..

Scena X.

OBRAZ II.

Scena I.

Scena. II.

Scena III.

Scena III.

Scena V.

Scena VI

Scena VII

Scena VIII

Scena IX

Scena X.

OBRAZ III.

Scena I,

Scena II.

Scena III.

Scena. IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VIII

PRZED WYBUCHEM

Cz. 1 : poemat dramatyczny w trzech obrazach : rzecz z czasów powstania z r. 1863

Lasocki Franciszek

WSTĘP

"Przed Wybuchem" — jest to pierwsza część trylogji, część drugą., "Całopalenie" umieściliśmy w 19-m roczniku naszego wydawnictwa, azatem jeden i drugi obrazek dramatyczny w ścisłym między sobą pozostają związku duchowym, chociaż każdy sam dla siebie całość stanowi.

W "Całopaleniu" skreślił nam autor akcję powstania, już szeroko rozwiniętą , "Przed Wybuchem, " przedstawia genezę tegoż powstania; czy trzecia część trylogji ograniczać się będzie na opisie ostatnich ruchów i konsekwencyi powstania styczniowego, czy też autor dalej i głębiej sięgnąć zamierzył, zapuszczając się proroczym duchem i okiem w przyszłość — nie wiemy.

Akcja pierwszej części trylogji żywo naszkicowana i rozwinięta, choć ścieśniona nieco i streszczona w węższych ramach, aniżeli akcja "Całopalenia" — zasługuje jednak na to, aby i jej kilka słów poświęcono.

Autor przedstawia w swoim obrazku ruch przedwstępny powstania w stolicy i na prowincji, ucisk carski, niezadowolenie ludu, który — choć jeszcze jawnie za broń nie chwyta — ale w kościołach się modli za dusze bohaterów Polski i na intencję wybuchnąć mającego powstania. Tu, gdzie wszystko wre i kipi niesfałszowanem uczuciem narodowem, jedni małżonkowie Rebeciowie, Litwini z rodu, nietylko biernie, ale nawet wrogo zachowują się wobec ruchu ludowego. Mąż Boromeusz Rebeć, figura słaba i pozbawiona własnej woli, podlega zupełnie wpływom ambitnym żony i daje jej się powodować w służalstwie i znienawiedzaniu wszystkiego, co narodowe.

W innym duchu chowała się córka Kasia, która potajemnie przeszła na wiarę rzymsko-katolicką i szczerze sympatyzuje z powstaniem, w czem jej otuchy dodają, krewny Prot Dowgieł i kochanek Wacław Dołęga, sympatyzujący z powstaniem. Obrazek nie byłby zupełny, gdyby się na czarne jego tło nie składał także zdrajca literat polski Miniszewski, coś na kształt Hendigery'ch i im podobnych, który na mowskiewskim żołdzie się tuczy i zdrowy umysł narodu swojemi piśmidłami kazi.

Aby córkę, do której się naczelnik wojenny powiatu Ryłow bezskutecznie umizga. nieprzystępną uczynić wpływom polskim, postanawia matka" z miasteczka, dotąd przez nią zamieszkałego, wraz z całą rodziną przenieść się do Warszawy. Czy jednak ta zmiana pobyty tu wobec niezachwianych zasad córki na co się przyda — pozwolimy sobie o tem wątpić.

Drugi i trzeci obraz poematu dramatycznego odgrywają się już w Warszawie. Zmiana pobytu nie oddziałała niekorzystnie na usposobienie patrjotyczne Kasi. W Warszawie dzieje się to samo, co i na prowincji, może jeszcze nawet w większej mierze; bo lud. niezadowolony z ucisku carskiego, burzy się i buntuje wszędzie. Wybornie nakreślone są sceny ludowe, przedstawiające nam to usposobienie, szczególnie zaś scena w podziemiach piwiarni, gdzie się przy bilardzie i piwie schodzą rzemieślnicy, których odwiedza, przebrany po cywilnemu Ryłow, maskując się chwilowo, ale zdradzając się wkrótce niebacznem słowem, za co go rozsrożony tłum kijami okłada. Do najefektowniejszych scen w drugim obrazie poematu zaliczyć wypada czwarta, również w podziemiach się odgrywającą, w których sąd tajny rewolucyjny wyroki głosi na zdrajców a szczególnie na zdrajcę Miniszewskiego. Dla większej dobitności przytaczamy słowa przewodniczącego:

"Owo o zdrajcach teraz jeszcze powiem,

Co jako trądy w narodowem ciele,

A w duszy jego ciężą mu ołowiem,

I tych wyrodków na trzy zgraje dzielę:

Więc pierwsza z rzędu pod pręgierzem stawa —

To już otwarta i ta jawna zdrada,

Co pogwałciwszy przenajświętsze prawa,

Temu wraz do nóg haniebnie przypada,

Który ją droższym podarkiem zaszczyca —

 I jest, jakoby ludów nierządnica! —

W też tropy za nią, lecz tchórzliwą nogą

Ślizga się skryte zdradziectwo cichaczem,

Którego ujrzeć ofiary nie mogą —

 Choć z ciosów jego śmiertelnie zapłaczem...

Nie wiemy, kto zacz?... Szpieg cicho zabija,

I ona zdrada — jest narodów żmija!!

A trzecie zasię, okropniejsza pono —

 To już oszczerstwo narodu własnego,

Co z ksiąg pomocą, w zdrowe ludu łono

Sieje truciznę, jad zaszczepia w niego,

I popod maską miłości Ojczyzny

Niezagojone zakaża nam blizny"....

Miniszewski, nie przeczuwając niebezpieczeństwa, grożącego mu, ufny w protekcję rządu moskiewskiego, układa tymczasem plany na przyszłość, które zecer przerywa, przynosząc mu korektę. Rozpoczyna się krótka wymiana zdań między obydwoma, w przeciągu której zecer się jako wysłannik Rządu Narodowego demaskuje i przeniewiercę sztyletem przebija.

Trzeci obraz na samym wstępie sprowadza nas znowu w obejście Rebeciów. Wacław, kochanek Kasi, w najwyższym stopniu stał się niewygodnym władzom moskiewskim, w pierwszym zaś rzędzie Ryłowowi: otrzymał nakaz, opuścić Warszawę w przeciągu doby. Zamiast nakazowi zadość uczynić, udaje się gorący Polak w towarzystwie Kasi i Dowgiła do kościoła, gdzie lud błagalne nabożeństwo za Polskę odbywa. Nadbiega Ryłow rozwścieczony z swymi posiepakami, aby tłum rozpędzić, a natrafiwszy na zacięty opór, kładzie kolejno trupem Dowgiła, Wacława a na końcu i Kasię. Rodzice zrozpaczeni przybiegają, aby mordercę przeklinać i u zwłok ukochanej córki wyrzec się swojej apostazji. Uważamy tę scenę za końcową dramatu i jako końcowa jest ona bardzo efektowną i najstosowniejszą, aby zaokrąglić dzieło; nią też powinien się był dramat Lasockiego zakończyć.

Wybaczy nam tedy autor, jeśli mu oświadczymy, że przechwałki Ryłowa, w dodatkowej ósmej scenie wypowiedziane, wyglądają jak musztarda po obiedzie i wprost przykre i wstrętne wywołują wrażenie. Tu, gdzie łotr tak bezczelnie ostatnie swoję słowo wypowiada — gdzie pozostaje, apoteoza niewinnie zamordowanych? Wierzymy chętnie, że Ryłow jako podlec co się zowie — tak czuć, tak myśleć, tak mówić mógł, jak mu autor na końcu dzieła mówić każe. Ale czy już wszystkie brudy a, nawet literackie publicznie mają być prane ? ideał sztuki przecież na tem cierpi.

Z tem wszystkiem nie możemy autorowi odmówić daru obserwacji, nie możemy mu również odmówić biegłości w charakterystyce i siły w wyrazach i wyglądamy z ciekawością trzeciej części trylogji.

Sambor, 6. Stycznia 1897.

G. Kohn.

OSOBY:

WACŁAW DOŁĘGA, obywatel ziemski.

BOROMEUSZ REBEĆ, Litwin, dyrektor komory w miasteczku.

JEGO ŻONA.

KASIA, ich córka.

PROT DOWGIŁ, Litwin, krewny Rebeciów, gość ich.

PROBOSZCZ MIEJSCOWY.

RYŁOW, naczelnik wojenny powiatu.

MINISZEWSKI, literat z Warszawy.

FILIP, lokaj Wacława.

WAŃKA, dieńszczyk Ryłowa.

GRUPY MIESZCZAN.

GRUPY IZRAELITÓW.

SPISKOWI.

PIELGRZYM.

WOJSKO.

(Rzecz dzieje się w małej mieścinie w Królestwie, a potem w Warszawie.)

OBRAZ I.

(U Rebeciów w ogrodowej altanie — na stole wino i przekąska.)

Scena I.

REBEĆ, REHECIOWA, KASIA, WACŁAW DOŁĘGA, DOWGIŁ.

REBEĆ.

Jakem jest Rebeć, dyrektor komory,

No, a mój patron — Boromeusz święty,

Tak z waszych swarów prosto jestem chory,

A już co rozum, to uciekł mi w pięty...

U nas Litwinów — milczenie jest cnotą,

Wam królewiakom tylko idzie o to,

By gadać, gadać, a potem za czuby...

To wasza pasja, to proceder luby !

WACŁAW.

Przecież w królestwie jesteś pan już dawno,

Toś winien wżyć się w tę naturę naszą,

Która i tem jest także jeszcze sławną,

Że się nikomu zjeść nie damy z kaszą.....

KASIA.

Ach prawda, prawda — póty kłótnia sroga,

Póki nie widać przed wrotami — wroga.

DOWGIŁ.

Ja chociaż Litwin i gościem tu jestem,

( wskazując na Rebeciów, )

Ale uwielbiam wasze dusze wrące,

Co za dotknięciem, nawet za szelestem

Stopy moskiewskiej — wybuchłyby w słońce !

( żartobliwie do Wacława )

Ot, ten hreczkosiej, gotówby od bony

Wyprządz swe szkapy — i wpaść jak szalony

Na tłum Moskali żelazny i złoty...

I niezliczonych wysiec co do joty !

REBECIOWA.

Otóż to właśnie, nieszczęście w tem całe,

Takoż i głupstwo, tylko śmiechu warte,Że się burzycie, tłukąc głową w skalę,

Drwiącą z głów waszych... i na ślepą kartęStawiacie los wasz, o który się stara

Znana nam mądrość i sumienność cara!

KASIA

( z boleścią, stłumioną. )

Ach, mamo, mamo !

DOWGIŁ.

Toż kuzynka przecie

Z Wolińskich rodem ? Polski jesteś dziecię !

REBECIOWA.

Matką mi Polka — ale mnie carowa

Z Wilna zabrała, małem dzieckiem jeszcze —

 I ztąd się wdzięczność dla niej w sercu chowa,

L jej wspomnieniem żywię się i pieszczę.

Uczyć kazała w carskim instytucie,

Takoż w salony prowadziła, swoje,

Gdzie ład, porządek — a nie tam kogucie

Jak u was swary, bachusowe boje.

I w złotych cerkwiach dała mi swą wiarę,

Pielęgnującą przykazanie stare:

Cześć dla swych carów, co piekło zwycięża....

Nie buntować się, tak jak wasi księża !

KASIA.

Więc to jest buntem, jeśli się kto modli,

O odzyskanie swej Ojczyzny błaga ?

Tyleż niewinnych zatruli ci podli!

To najstraszniejsza, bo wewnętrzna plaga...

REBECIOWA.

Panno, siedź cicho — i słuchaj z pokorą,

Co matka mówi.

WACŁAW

( n. s. do Kasi. )

Ty cierpisz tak, droga !

DOWGIŁ.

Ach ! to za wiele ! Na tortury biorą

Słowa twe, pani! miejże w sercu Boga!

Wszakże On pierwszy nawet jest przed carem,

I przed tem twojem przykazaniem starem!

Do Niego wszyscy uciśnieni biega,

A chyba szatan widzi w tem co złego...

REBECIOWA.

Zastępcą Boga car jest na tej ziemi,

Do niego biedz nam z prośbami naszemi —,

A nie procesje jakieś buntownicze,

Które do głupstwa i zbrodni ja liczę !

WACŁAW

( do Rebecia. )

Niechże pan powie — sumiennie i szczerze!

Czy w naszych modłach jest choć iskra zbrodni ?

Czy to uchybia tronowi i wierze ?

Czyż niewolnicy modlić się niegodni ? !

REBEĆ

 ( dwulicowo. )

Tak, prosto, powiem — - to sprawa drażliwa !

Czasami na tę, czasem w sferę oną...

Jak się kłaniając ktoś jednemu — kiwa...

K'drugiemu zwraca swą stronę wzgardzoną...

Jest w tem i dowcip, takoż polityka,

Kiedy się potem z bolu nie umyka....

REBECIOWA.

Prawdę powiedział Boromeusz świętą!

Me mógł inaczej, choć katolik szczery —

 Bo jego dolę mym kluczem zamknięto...

Przezemnie doszedł do swojej karjery.

On biedny, mały, urzędniczek w Wilnie,

Że się w patrjotyzm tam polski nie wdawał,

A siedział cicho i pracował pilnie,

Wziąwszy mnie w parę... ubiegł drogi kawał,

Gdzie go doścignąć nie mogli koledzy,

Bo na swej polskiej powrastali miedzy...

DOWGIŁ

 ( z zapałem. )

Więc o chleb tylko na tym świecie chodzi ? !

Straszna to klątwa ! ludzkości zakałą !

Umierać z głodu — o ! stokroć jest słodziej,

Niż wchłaniać ucztę od wroga wspaniałą

I na ołtarzu stawiać własne błędy,

Co hańbę niosą z sobą, zawsze, wszędy !

WACŁAW

( do Rebeciowej. )

Zrozumieć panią, jesteśmy nie w mocy,

Nieobdarzeni, snać, pojęciem takiem;

Głębsi w naturze, chociaż mniej szerocy...

To wiemy tylko: że każdy Polakiem,

Rodząc się z Polki, przedewszystkiem będzie !

Choćby był katem, na carskim urzędzie,

I swej Ojczyznie ciskał chleb zatruty — •

Przyjdzie nań chwila — żalu i pokuty !....

( Słychać turkot przyjeżdżających. )

REBECIOWA

( oknem wyglądając. )

Pan Miniszewski z naczelnikiem jadą.

KASIA

( do Wacława i Dowgiła ).

Przed Tantalową uchodźmy biesiadą...

( Wychodzą. )

Scena II.

CIŻ, RYŁOW, MINISZEWSKI.

REBECIOWA.

Tak mili goście.....

REBEĆ.

Do nóżek się ścielę...

RYŁOW.

Moje pocztenje !

MINISZEWSKI

( żartobliwie. )

Sługa, i poddany.

RYŁOW

( poufale ).

Z tym Miniszewskim tylko ceregiele....

Po różnych kątach noszą go szatany !

Wszystko rad słyszeć, widzieć błyskawicą....

Nowinki zbiera, rozhowory zwodzi —

 Panienki z dysput jego aż się szczycą...

Skrzypiące babki, jak dobry kołodziej

Paru słowami, naprawia wybornie,

A starym dziadom w drzemkach wraża, szpornie....

REBECIOWA.

O ! filut, filut!

REBEĆ.

Czarnoksiężnik takoż —

MINISZEWSKI.

Dzięki za tyle tytułów i laski.

RYŁOW.

On nie egoist i łakomy smakosz...

Sam nie spożywa — a w gazet zatrzaski

Chwyta nowinki i śle do Warszawy,

Jak umnyj człowiek i literat prawy.

Rekomendacje przywiózł świetne z sobą:

Że literatów wszystkich jest ozdobą —

 Zdarowo myśli, z duszą panślawista !

Na takich tylko, Polska coś skorzysta...

MINISZEWSKI.

Nie o mnie idzie —, pro publico bono,

Na tę placówkę dziś mnie przeznaczono.

REBECIOWA.

A niebezpieczną w tej szalonej tuczy...

MINISZEWSKI.

W gradzie słów zimnych, mogiła buntowi —

 W bolesnych ciosach prawdy się nauczy !

( d. s. ) A do kieszeni człek złota nałowi....

RYŁOW

( oglądając się z roztargnieniem ).

Gdzież panna Kasia, wszak jej nie witałem ?

REBECIOWA.

Dopiero wyszła — poszukam ją wprędce.

( Wychodzi. )

REBEĆ.

Pewnie tam czyta co z tym sowizdrzałem,

Wacławem śmiesznym....

RYŁOW.

Ona w jego wędce....

Na patrjotke wzrośnie buntowniczą !

Na takie muszki... wasi wieszcze liczą.

MINISZEWSKI.

To wielka prawda —, poezją jak ogniem.

Najtwardsze serca, według woli. pognieni...,

REBECIOWA

( wraca. )

Ot, patrzcie państwo — prosto, poszaleli!.

Od poniedziałku do samej niedzieli

W kościele siedzą bez ustanku prawie.

RYŁOW.

Któż tak nabożny ?

REBECIOWA.

A Wacław z Dowgiłem

I Kasia z nimi. Choć jej skrycie stawię

Różne przeszkody... wszystko jej niemiłem —

 Ani zajęcie, ni zabawa jaka....

Tylko procesje i manifestacje.

Albo rocznica sławnego Polaka...

Dziś, zamiast duszy — to w niej tylko macie.

Boję się użyć surowej powagi,

Bo bym ujrzała nóż w jej sercu nagi!

RYŁOW.

Wot to nieszczęście ! jak się ono skończy ?

Może jej znaleźć — przytułek obrończy....

Od tych napadów, gdzie u mniszek może...

U naszych — przecie tak dobrze w klasztorze.

( d. s. )

Gdybym prekrasnej nie kochał tak wielce !..

MINISZEWSKI.

Taki czas nastał: tworzyć sobie cielce....

I cześć oddawać, hołd — dziełu własnemu.

REBEĆ.

Księża, w to wierzą — a pytam się czemu ?

( Daje się słyszeć pieśń idącej procesji: " Boże, coś Polskę! " Wszyscy zelektryzowani tem, milkną na chwilę. )

REBECIOWA.

Chodźmy popatrzeć, co się to tam dzieje?

MINISZEWSKI.

W zaczarowane nie wpadłszy koleje....

( Wychodzą. )

 Scena III.

(Filip i Wańka wchodzą, zabierając się do wypró-żniania kieliszków i butelek.)

FILIP

( zamaszyście. )

Tutejszym żółwiom... dopomódz nam trzeba...

( pijąc )

Do ciebie Wańka!

WAŃKA

( oglądając się trwożliwie. )

Zdrowia ci się życzy.

FILIP.

Ja ci kurażu... byś z polskiego chleba

Jako ptak fruwał, a nie. sechł na pryczy.

WAŃKA

( pije. )

Nu, kakże fruwać tut. naszemu bratu ?

Naczalnik groźny, a tak skwierna bieda !

FILIP.

Twój pan aż kąsa.... daj go tam za katu!

Dobrego słowa nawet Bogu nie da —

 Opój, ożralca. podwikarz. kostera !

WAŃKA

( przestraszony. )

Zacz to tak gromko ? mnie aż. trwoga zbiera!

Lachy ! za ostre wy ozory macie....

FILIP

( biorąc się pod boki. )

Ozory zacne, ale. szable nasze

Stokroć sprytniejsze... Pod Grochowem, bracie.

Stłukliśmy carskich na jaglaną kaszę !

Wyście i szabli i języka w gębie

Tam zahaczyli. Pomnę jak zagłębię

W którym pałasik. to ino mi ziewnie...

Ba! ale duszy nie ujrzysz w nim pewnie!

WAŃKA.

A z naszych dusze widział ty na oczy?

FILIP

( popijając ciągle. )

A cóżeś myślał — żem pies, synu smoczy ?!

Toć pod Olszynką. w gołąbków się stado

Wraz przerzuciły — i srebrzystym lotem,

Kiedy tam nasi w kirasjtrów jadą,

Przed nami biegły.... wszyscy wiedzą o tem !

WAŃKA.

Nu, ja nie znaju.

FILIP.

Bo ci znać nie wolno

Ty tylko hulasz, jak niedźwiedź pod pałą...

A mądre słowa to cię zaraz kolną,

I zaniemiejesz, gdy człek mówi śmiało.

Zaś świadom rzeczy każdy z naszej wiary,

Wie, kędy kozy na pastwisko żenią....

Dzieciach doźrały, a staruszek jary

Rumieńcem błyska, jak dęby jesienią.

Oj, bratku ! bratku ! wasz rozum zwichnięty,

Tam wasza głowa, gdzie są nasze pięty !

Czas to pokaże — my będziemy górą,

 Jak już zadusim biedę gdzie niektórą....

Zresztą my z Bogiem — jak to widzisz tera,

A wasz car za to — ludzi poniewiera.

Wojaczka z Bogiem na pohybel wiedzie.

Bo takim hufcom — to szatan na przedzie.

WAŃKA.

Ty głupost' gadasz, mnie aż skóra trzaska,

Cztob mój naczalnik nie usłyszał tego.

FILIP.

Możesz mu szepnąć... to cię spotka łaska:

Tobie część knutów z tych, co na mnie wbiegą.

Troszkę na tobie zostanie po drodze,

Żebyś smakował, jak ja cierpię srodze !

Bo u was, kiedy biją wroga w przodzie,

To własnych swoich żołdak z tyłu bodzie,

Według ordynku, snać, w szelmostwie onem —

 Byś oddał rogiem, coś zabrał ogonem!...

WAŃKA.

Ach ! Filip, Filip — czemu ty na księdza

Nie paszoł lepiej... prawił byś kazania.

FILIP.

U was najgłupszych w popy się wypędza...

Ja jestem prostak.

WAŃKA.

Niech mnie Boh ochrania

Od takich jak ty prostaków, klianu się !

Ja by oszalał z tobą w rozhoworze.

Albo zaginął w katiorżnym lamusie....

Bo chytre słowo, tyle co czort może.

Ty by mnie gładko wyprowadził w pole,

Już ja swój rozum, po ukazu, wolę.

FILIP.

Tak, po ukazu —, czemuż pod Grochowem,

Kiedym wraz z ojcem walczył mego pana,

(Waciunia wtedy), — wy słowem surowem

Swych wodzów kleci, że nasza wygrana —

 Nieposłusznieście rozkazom ich byli,

W opak im idąc w tej straszliwej chwili ?

WAŃKA.

Wsiotaki wzialim Warszawę w bój nowy.

FILIP

(po namyśle. )

Bo nam brak było, jak się patrzy, głowy...

W sierocem stadzie — wilk rumaki kładzie.

(Słychać zbliżających się, Filip i Wańka sprzątając zestołu, uciekają. )

Scena IV.

Wchodzą KASIA I WACŁAW (w dalszym ciągu rozmowy. )

KASIA.

Tak — piękną mowę miał proboszcz poczciwy,

Do tej procesji rodaków pielgrzymiej.

WACŁAW.

Słowa mu biegły jak strzały z cięciwy

Wprost do serc, w których wrząca krew aż dymi!

O ! wstrząsnął duszą tego tłumu do dna!

Wyrwał cegiełkę z podwalin caratu,

Na której miejsce, choć wstąpi wyrodna,

To cement prysnął — wyłom oddech ma tu....

KASIA.

I w takiej chwili, wśród dziejów nieznanej,

Jakiejś krucjaty bez broni — morderstwa....

Matka chce rzucić te rodzinne ściany,

Gdzie nam zakwitła dusza zdrowa, czerstwa,

I biedz na Litwę, jakoby przed burzą,

Chociaż, jak słychać, i tam naszym wtórzą.

WACŁAW.

By iskrą gromu, od morza do morza,

W tej starej Polsce — wszędzie dziś to samo !

Łudzi się matka — bo to siła boża

Tak tryumfalną wjeżdża w ludzkość bramą !

Nic jej nie zaklnie — nic w pędzie nie wstrzyma,

Bo to prawica wszechświatów olbrzyma !

I naród biegnie, party straszną mocą,

Chociaż go zbójce po drodze gruchocą.

KASIA.

Na katolicką, odkąd przeszłam, wiarę

Skrycie przed matką, bom Polka z krwi. ducha —

Pradziadów we mnie jakieś cienie stare

Rapsody pieją, których serce słucha

Jako potulne jagniątko macierzy,

Gdy na jej lament, choćby w ogień bieży.

WACŁAW.

O tak, Kasieńko ! przysięgliśmy sobie

Wieczystą miłość — lecz rak nie zwiążemy,

Pokąd Ojczyzna w letargicznym grobie,

A wśród krwi naszej — moskiewskie żeremy.

Jak się to skończy, któż dzisiaj odgadnie ?

Komu ta perła do zdobycia na duie ?

Dość, że nurtować musimy w tej głębi —

 A kto nas zatlił... ten nas i wyziębi...

I chłodni potem, wieczyści, bezmierni,

Złączym się z sobą, wolni z pęt tej czerni!

KASIA

(ze smutkiem. )

Tak... i przeszkody, dziś nie do zwalczenia —

Matka i Sybir straszliwie mi grożąZa zmianę wiary.

WACŁAW.

Przeszkód nie ocenia,

Kto krzepki w duchu. Z tą twoją obrożą

Wnetbym się, droga, jak z nitką uporał —

 Ot, uwiózł ciebie, gdzie tam na kraj świata.....

Ale by bez nas ten dziejowy chorał

Zgrzytnął jak po szkle... orzeł nie odlata,

Kiedy mu gniazdo rabusie otoczą,

Walczy na ślepo z każdą zgrają smoczą;

Zasłania słabsze — a choć nieudatnie,

Zanim sam padnie — krwawo wroga płatnie.

KASIA.

Ach tak, kto honor narodu całego

W swej piersi żywi i wielkość tę czuje,

Tego od pokus, relikwie te strzegą,

Nie znęci anioł, nie zatrwożą zbóje !

WACŁAW

(biorąc ja za ręką. )

Och! kiedy taki jak ty anioł szczery _

Wstecz mnie zawrócić nie w stanic z tej drogi,

To żadna groza — tygrysy, pantery

Nie cofnęłyby mnie od walki srogiej !

Ta rączka twoja, nito promień z nieba,

Wskazuje, kędy i jak iść potrzeba.....

Kasieńko moja ! któż mi cię odbierze ?

I w jakiej znajdę, tę nieprawdę, wierze,

Że taki cudny, jak ty kwiatek ninie.

Tylko w tym świecie — rozwija się, ginie ?....

Boć on piękniejszy, doskonalszy wielce,

Tam... znów zabłyśnie, jak słońce w kropelce...

KASIA.

Tak ta nadzieja ludzi przyaniela — Śląc bohatera, proroka, minstrela !

Podnosi ludzkość od legowisk stada,

I jak w loch światło, w zrozpaczonych wpada...

O ! mój Wacławie, czemuż z tobą jeno

Tak łatwo walczyć z zwątpienia hycną ?

A kiedy mówisz, to wraz w serce wbiega

Moc, co wyrzuca zeń szatana szpiega...

Szpiega, czczych omdleń złamanego ducha,

Z którego skry już wiary nie rozchucha...

Bo on już rozniósł ponad naszą głową

Skargę wysoko... a z nią pieśń grobową.

WACŁAW

(z czułością. )

Moje ty ptaszę ! w tobie tonów tyle,

Że je zrozumieć napróżno się silę —

 Czuć tylko mogę tę nadzieniskość cudną,

Bez której źyć już i umrzeć mi trudno.

(Słychać nad-chodzących,)

— Ot, już nas płoszą — uciekam do domu.

KASIA.

Wiec do widzenia.

WACŁAW

(całując jej ręce. )

Ale witam ! komu ?...

(Wybiega. )

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX..

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OBRAZ II.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena. II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OBRAZ III.

Scena I,

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena. IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej