Edward Lubowski

PRZESĄDY

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY.

AKT I.

Scena 1.

Scena 2.

Scena 3.

Scena 4.

Scena 5.

Scena 6.

Scena 7.

Scena 8.

Scena 9.

AKT II.

Scena 1 

Scena 2.

Scena 3

Scena 4.

Scena 5.

Scena 6.

Scena 7.

Scena 8.

Scena 9.

AKT III.

Scena 1.

Scena 2.

Scena 3.

Scena 4.

Scena 5.

AKT IV.

Scena 1.

Scena 2.

Scena 3.

Scena 4.

Scena 5.

Scena 6.

Scena 7.

Scena 8.

Scena 9.

Scena 10.

Scena 11.

Scena 12.

AKT V

SCENA 1.

SCENA 2.

Scena 3.

Scena 4.

Scena 5.

Scena 6.

Scena 7.

Scena 8.

Scena 9

Scena 10.

PRZESĄDY

Komedya w pięciu aktach.

Lubowski Edward

OSOBY.

Hrabia Zdzisław Orski.

Hrabia Artur Orski.

Baron Laufen.

Migdalski.

Żylastowicz, bogaty fabrykant.

Zefiryna Krzykusiewiczowa, jego siostra.

Julia, jego córka.

Lucyan, jego syn.

Spürer, bogaty kapitalista.

Adela, jego córka.

AKT I.

Salon Żylastowicza. Jedne drzwi w głębi, drugie na prawo, trzecie z lewej; kozety i fotele; po prawej w głębi duże biurko

Scena 1.

JULIA, potem CIOTKA.

JULIA

(trzymając w ręku list i zaglądając do niego chodzi niespokojnie po scenie, mówiąc).

List ostatni! ostatni!... nigdy więcej!... Umrę raczej, a nie ulegnę już jego naglącym prośbom, którym nieszczęsna oprzeć się nie mogę... Prosił o rozmowę, od której życie jego i moje ma zależeć. Mamże mu wierzyć? Cóżby to być mogło? Mamże z zamkniętemi oczyma puścić się na te fale, które czuję że mnie pochłoną?... Pochłonę? niech się stanie... Dziś nie mam już woli i mieć jej nie chcę, bo inaczej musiałabym od niego uciec.

(Idzie do biura stojącego w głębi.)

Te ciągłe tajemnice, ukrywania się, kłamstwa — tak, bo przed drogim moim ojcem kłamać muszę — doprowadza mnie do szaleństwa.

(Siada, podpierając się ręką).

Matko droga, czemuż cię niema przy mnie? Tobie jednej wyznałabym wszystko, ciebie jednej błagałabym ze łzami: ratuj!

CIOTKA, PANI KRZYKUSIEWICZOWA

(wychodzi z lewej szybko, z pudełkiem w ręku, staruszka ruchliwa, siwe włosy w okularach).

Juleczko! Juleczko! co ja mam! oho! co ja mam!

(Zbliżając się do biura.)

Ty znowu piszesz, pieszczoszko? Domyślam się do kogo...

JULIA

(chowając prędko list).

Wątpię, moja ciociu, bo nie piszę do nikogo.

CIOTKA.

Ale pisz, pisz, mój dzieciaczku! Czyż możesz przypuścić, iżbym ja ci stanęła w drodze tam, gdzie chodzi o twoję tak świetną karyerę? Nie rób obojętnej minki — bo mojemu doświadczonemu oku nic nie ujdzie... A propos oka, popatrzno co mi przysłał ten śliczny panicz...

(pokazuje jej pudełko):

szyldkretowe okulary, wprost z Paryża, i liścik do tego, ale jaki elegancki, jaki uprzejmy! Przeczytaj!

JULIA.

Od kogo?

CIOTKA.

Od kogóżby, jeżeli nie od twego hra...

JULIA.

Ciociu!

CIOTKA.

No, że będzie twoim, na to przysięgam. Kocha cię nad życie, przepada za tobą.

JULIA.

Cioci się tak zdaje.

CIOTKA.

Alboż nie mam dobrych okularów? patrzę przecie na was, jak się oboje zdradzacie. Ty taka teraz smutna, zadumana, małomówna; on znowu, gdzie się obróci, wodzi za tobą swojemi pięknemi oczami... bo ma bardzo piękne... no i nic dziwnego: hrabia żeby miał nie być piękny!

JULIA.

Ciociu, przykrość mi sprawiasz!

CIOTKA.

Nic, moja pieszczocho, ja wiem, że to nie przykrość. Oh! czemuż ja musiałam iść za maż za zwyczajnego urzędnika z banku, ja, która również całe życie marzyłam o książętach, hrabiach i rycerzach?... Marzenia moje przelewam na ciebie; ty będziesz hrabiną, śliczną, bogatą, ty będziesz wielką panią, której pozazdrości świat cały.

JULIA

(wstaje).

Czy ojciec już wrócił?

CIOTKA.

Bo to nie żaden tuzinkowy hrabia, nie, to odwieczny pan z panów, syn kasztelanów i wojewodów. A jaki grzeczny, jaki elegancki i uprzejmy! No proszę cię, pisze mi na przykład: "będę szczęśliwy, gdy pani oczy, co dziś jeszcze świecą, takim blaskiem, nie stracą go bynajmniej po za tym szlachetnym kryształem." No, gdzież tu napisze cóś podobnego; jaka mieszczańska dusza, jaki kupiec, urzędnik, albo inny z nizkiego rodu?

JULIA.

(z przymuszonym uśmiechem).

Nie wiedziałam, że ciocia taka arystokratka.

CIOTKA.

Ja? — zawsze! Ja nawet nie wiem jakim sposobem spędziłam młodość w mieszczańskiej sferze. i gdyby mi się dziś wróciły młodość i uroda, nie dałabym się już złapać ani na stu urzędników z banku... Ale powiem ci, Juleczko, że twój ojciec nieznośny, bo niedość że mnie zawsze wyśmiewa za moje w tej mierze poglądy, ale, jak uważam, krzywem okiem patrzy nawet na hrabiego Artura.

JULIA.

Wiem o tem.

CIOTKA.

A, więc wiesz? Biedaczko!... Co tu począć? Ale ja ci dopomogę we wszystkiem, ja ci ułatwię porozumiewanie się, ja ci wyrównam drogę do ślubnego kobierca i staniesz na nim, bądź pewna, z tym Arturem, który mi się już dwa razy śnił w nocy.. - Chcesz, to opowiem ci...

JULIA.

Ciociu, gdyby cię ojciec słyszał!

CIOTKA.

Niech słyszy, niech raz zwlecze z siebie tę mieszczańską, skórę i stara się zrównać panom, skoro ma majątek i dwie kobiety obok siebie, nie stworzone na to, ażeby tylko patrzyć na kominy fabryczne.

JULIA.

Błagam cię, ciociu, nie mów tego wszystkiego przed nikim.

CIOTKA.

Nie mówiłam nikomu, dałam tylko uczuć tej brzydkiej Adeli i jej papie, głupiemu Niemcowi, że ich umizgi do hrabiego Artura na nic się nie zdadzą, bo my jesteśmy swego pewni.

JULIA.

Cóżeś uczyniła!

CIOTKA.

Nie oburzaj się, Juleczko, wyraziłam się bardzo dyplomatycznie; ale nie mogłam się już powstrzymać. Niedosyć ich nieznośnego sąsiedztwa, które niczem innem nie jest, tylko szpiegowaniem każdego naszego kroku; jeszcze od pół roku, jak tu bywa hrabia Artur, pozbyć się ich nie można. Co godzina wpada albo ojciec, albo córka pod najrozmaitszemi pozorami, a ja wiem dobrze, że im tylko chodzi o hrabiego.

JULIA.

Zdaje się cioci. — Czyżby Adela...

CIOTKA.

Adela i jej papa, ten lis przebiegły, który za ohydnie zdobyte swoje miliony chciałby sobie teraz kupić zięcia, jednego z najpierwszych panów w kraju.

JULIA.

Nie może być?

CIOTKA.

Przelękłaś się, biedaczko?

JULIA.

Ja? bynajmniej... prosta ciekawość... Lecz idę już do siebie.

CIOTKA

(zatrzymują ją).

Nie bój się, nie — chybaby oczów nie miał, żeby ciebie nie kochał. On tylko ciebie kocha, on ciebie kochać musi, bo inaczej, choć mam dla niego ogromną słabość, wydrapałabym mu oczy.

(Spojrzawszy nagle przez okno.) Aha! ogrodnik przynosi mi nasiona... zaraz tu wrócę...

(Wybiega na lewo).

JULIA.

Oto moja opiekunka, oto jedyna kobieta, której mi się zwierzyć wolno!... Trudno!..

(Idzie szybko do wazonów z kwiatami i wsuwa do jednego swój list. W chwili gdy się odwraca, wchodzi ojciec z głębi).

Scena 2.

JULIA, ŻYLASTOWICZ, potem CIOTKA.

ŻYLASTOWICZ

(50 lat — brunet silny, zarośnięty, ubrany czarno — wchodzi z plikiem papierów, które kładzie na biurze.) Jesteś tu, Julciu? to i dobrze.

JULIA.

Właśnie odejść miałam.

ŻYLASTOWICZ

(podchodząc naprzód).

Dlatego że ja przyszedłem? Od niejakiego czasu uciekasz odemnie, moje dziecię. Czy już starego ojca przestałaś kochać?

JULIA.

Drogi ojcze! jak możesz przypuszczać?...

ŻYLASTOWICZ.

Sposępniałaś mi od kilku miesięcy. Ba! już nawet oko moje z twojem zetknąć się nie może, a ja, i to prawda— zawsze tak zapracowany, że nawet nie mam czasu wyciągnąć mojej panny na spowiedź.

JULIA.

Zapewniam cię...

ŻYLASTOWICZ.

Nie zapewniaj, Juleczko... i nie myśl, że ponieważ ze mnie prostak, niczego się nie dorozumiewam.

JULIA

(zmieszana).

Ciocia, która właśnie tu była...

ŻYLASTOWICZ.

I cóż ta ciocia? — Może ci zastąpi matkę?

JULIA.

Matki nikt na świecie zastąpić mi nie zdoła.

ŻYLASTOWICZ.

Nawet ja, twój ojciec? I to prawda, niestety! Póki żyła — biedactwo — nie cieszyła się szczęściem. Pracowałem jak wół i nigdy nie stało czasu na chwilę jasnej radości. Przeklęta bieda zagnieździła się u naszego ogniska, a ona zamknęła powieki w przekonaniu, że nam nigdy słońce nie zaświeci.

JULIA.

Nigdy mi tego nie mówiłeś, mój ojcze.

ŻYLASTOWICZ.

I po co? Matkę pamiętałaś jak przez mgłę: miałżem jeszcze tę pamięć żałobą okrywać? Żyła w twardej doli, w trosce o los dzieci, — umarła, nie mając wiary, że nam będzie lepiej, i to prawda, że nam Bóg choć późno pobłogosławił. Dziś mam majątek — ludziska krzyczą, w zazdrości że wielki — mimoto pracy, która stała mi się przyzwyczajeniem, nie zrzekam się. Mam wszystko, mam ciebie, śliczne, dobre dziecko...

JULIA.

Masz syna!

ŻYLASTOWICZ.

On nie jest moim synem. Patrz na moje grube, czarne ręce; stężałe na nich żyły, to ślady moich trudów — nie wstydzę się ich. Jego rączek białych oszczędzić chciałem i oszczędzić mu chciałem zginania karku nad robotą, od świtu do nocy. Źlem uczynił i Bóg mnie za to ukarał. Spróżniaczył się, zniedołężniał, majątek marnuje, wstyd robi poczciwemu memu nazwisku...

JULIA.

Nie potępiaj go, ojcze!

ŻYLASTOWICZ

(przechadza się po scenie).

W panicza się bawi, wciska między hrabiów i w jednę noc szaloną wydaje tyle, ilem ja z matką waszą, wydawał przez rok cały. Lecz niniejsza o pieniądze; nie cenię ich, choć mi przyszły tak krwawo — ale żal mi człowieka, żal mi mego dziecka... Błagałem go, aby się pohamował, groziłem... wszystko nadaremnie! Dziś karać go zacznę, ale z pierwszym dniem kary, przestanę mu być ojcem.

JULIA.

On się upamięta, on dobry; bawi się, bo młody...

ŻYLASTOWICZ.

I to prawda, ale i młodość ma swoje granice. Nie mów mi o nim, mów mi o sobie. Julciu, córko droga, w tobie widzę obraz matki, twoje szczęście będzie mojem szczęściem. Ty mi osłodzisz, starość, lecz powiedz co ci dolega, dlaczegoś posmutniała, dlaczego nie witasz mnie szczerym, wesołym śmiechem, który mnie tak mile głaskał po duszy? Czy ci już źle w demu ojca? Milczysz? Ejże, dziewczyno, lękam się... znam twoję gorącą wyobraźnię i krew szybko po żyłach biegnącą, i gdyby posądzenia moje sprawdzić się miały...

JULIA.

Czego chcesz, ojcze?

ŻYLASTOWICZ.

Szczerości, i ja będę szczery. Ten wielki pan, co mi się tu kręci od sześciu miesięcy, stanął mi już kością w gardle. Nie mam nienawiści do książąt i hrabiów — nie zrobili mi nic złego — ale im nie wierzę i lubię być od nich zdaleka. Otóż kiedy taki hrabia Artur uwija się koło mojej jedynaczki, wtedy mimowoli — i to prawda — zaciskam pięść...

JULIA.

Dlatego że jest hrabią, ?

ŻYLASTOWICZ.

Dlatego. Gdyby nim nie był, gdyby był tylko równy tobie stanowiskiem, wziąłbym go śmiało za rękę i zapytał: "Czego tu szukasz u mnie? Miłości mej córki? Staraj się o nią; niech cię Bóg prowadzi!" Ale tego z hrabia Arturem uczynić nie mogę, — bo on uśmiechnąłby się z pańska i jak wąż z ręki wyślizgnął.

JULIA,

(półgłosem).

Kto wie!

ŻYLASTOWICZ

(drgnąwszy).

Tak! więc tobie zdaje się, że on chciałby?.. Ale gdyby i tak było, jabym go nie chciał, jabym mu odmówił... Pomyśl, dziewczyno, jakieby było życie twoje wśród obcej rodziny, któraby cię oskarżała, żeś się między nią wdarła przebojem... Czy sądzisz, że ci panowie z upływem lat się zmienili? że dziś, dlatego że się grzeczniej o nas ocierają, zrzekli się już przesądów pochodzenia? On sam, gdyby cię nawet kochać nie przestał, wzdychałby nieraz skrycie — daj Boże żeby tylko skrycie — że posłuchał głosu serca... I ja, twój ojciec, dla głupiej pychy, miałbym cię tam puścić? Okabym z niepokoju nie zawarł do śmierci. I to prawda, niebacznie pozwoliłem mu tu bywać.... lecz ty, córko moja, jeśli ci zapruszył głowę — bo serca chyba nie umiał — otrząśnij się z tego, jak na zacną dziewczynę przystało, i powiedz mu otwarcie... albo nie... ja sam mu dziś jeszcze powiem, że dom mój, gościnny dla tych, którzy nie grają w zakryte karty....

JULIA.

Nie czyń tego, błagam cię!

ŻYLASTOWICZ.

Dziewczyno, przez Boga! co się z tobą dzieje? Namawiasz mnie, ojca, do pobłażliwości tam, gdziem surowy, ba, srogi być powinien?

JULIA.

Zostaw mi jeszcze czas...

ŻYLASTOWICZ.

Na co?

(Po namyśle).

Niech i tak będzie; ale pamiętaj, że ojciec ci zaufał.

(Chłodno.)

Mówmy o czem innem. — Czy nie zgłaszał się tu nikt z zapytaniem o miejsce?

JULIA.

Nie widziałam nikogo.

ŻYLASTOWICZ.

Potrzebuję zdolnego, a nadewszystko uczciwego człowieka, któryby mnie zastąpić zdołał. Pragnę trochę odpocząć, wyjechać wreszcie za granicę — wszak pojechałabyś zemną?

CIOTKA

(wchodzi — we drzwiach, nit widząc Żylastowicza, bardzo głośno).

Juleczko! patrz jaki bukiet. Masz go, ofiaruj najgodniejszemu.

ŻYLASTOWICZ.

Pani siostry zawsze się tylko głupstwa trzymają. Komuż to panny ofiarować zwykły bukiety?

CIOTKA.

A, to braciszek! Zawsze dla mnie uprzejmy! Nic mi niewolno — nawet kwiatka darować mojej siostrzenicy.

ŻYLASTOWICZ.

Pozwalam ci kwiaty rozdawać furami, tylko bądź przytem cokolwiek mniej tajemniczą.

CIOTKA.

Znowu drwinki — nie wiem o jakich mówisz tajemnicach.

ŻYLASTOWICZ.

Ja może wiem, a wolałbym żeby pani siostra o nich nie wiedziała. Dziwna rzecz, szron ci włosy przypruszył, a jednak zawsze w głowie pstro.

CIOTKA.

Jak Julcię kocham, odjadę!

ŻYLASTOWICZ

(ostro).

I owszem — nie przeszkadzam, bo opieka twoja, przyznam ci się, diablo niebezpieczna.

CIOTKA.

Sposób myślenia twój i wyrażenia gminne.

ŻYLASTOWICZ.

A twoje zanadto, jak na mój dom, pańskie.

JULIA.

Ojcze! ciociu!

CIOTKA.

Nie możesz mi przebaczyć mojego upodobania do hrabiów; lecz cóż jam temu winna, że hrabiego Artura syn będzie również hrabią, tak jak nim był jego ojciec i ojciec tego ojca, gdy tymczasem nasz ojciec nazywał się tylko Żylastowicz, a ojciec ojca także Żylastowicz, i znowu Żylastowicz, i Żylastowicz bez końca! Nie śmiej się, bo się odznaczasz masą przesądów.

ŻYLASTOWICZ

(ze śmiechem).

Siostrunia nie ma żadnych. Wreszcie czyń co chcesz, miej swoje upodobania, tylko je miej dla siebie.

CIOTKA

(nawpół z płączem).

Wiem o co ci chodzi, tyranie!

ŻYLASTOWICZ

(z uśmiechem).

Miły Boże! tego mi nieboszczka nigdy nie powiedziała.

CIOTKA.

Bo cię tak nie znała, jak ja.

(Słychać trzask z bicza).

ŻYLASTOWICZ

(idzie do okna).

Być może. Ale zostawiam panią, siostrę z jej lamentami i

(patrzy przez okno)

z towarzystwem, które przybywa. Julciu, przyjechał ten waryat ze swoim dworakiem. Proszę cię, niech mnie nie nachodzi.

(Wychodzi na prawo).

Scena 3.

CIOTKA, JULIA, potem LUCYAN z MIGDALSKIM.

CIOTKA

(przybliżając się, mówi energicznie do Julii).

Julciu, jeśli twój ojciec nie przestanie nas drażnić, to zabierzemy się i wyjedziemy.

JULIA.

Przecie znasz, ciotuniu, ojca, że zawsze lubi z tobą, żartować.

CIOTKA.

Piękny mi żart, gdy mi drzwi pokazuje. Widzisz, widzisz, co ja cierpię dla ciebie! O, bo gdyby nie moje ku tobie przywiązanie, nie zostałabym tu ani dwudziestu czterech godzin. Jesteśmy w niewoli, pod jarzmem tego zapleśniałego w przesądach tyrana... no, no, nie zaprzeczaj mi, nie cofnę tego wyrazu. On był, jest i będzie tyranem! I czy może myślisz, że poślubisz tego, którego kochasz?

JULIA.

Nigdym o tem nie myślała...

CIOTKA.

A ja ci radzę myśleć o tem i do tego zawczasu, choć tu ani myślenie, ani łzy nie pomogą, bo założyłabym się o wszystkie moje drogie kamienie, że on ci wybierze na męża jakiego grubego fabrykanta, a ani się spyta dla kogo serce twoje bije.

JULIA.

O! to nie znasz, ciociu, wcale najdroższego mego ojca!

CIOTKA.

Ja go nie znam, ja, co zrzędzeń jego słucham nieustannie od lat dwudziestu?!

JULIA.

Tylko, jak mnie kochasz, ciociu, ani słowa przy Lucyanie i obcych ludziach!

CIOTKA.

Alboż nie znasz mnie z delikatnego taktu, którym się rządzę całe życie, choć nieraz gniew nurtuje mi w piersiach?

JULIA.

Otóż i Lucyan.

CIOTKA

(pomrukując).

Tyran! despota!

(Wyjmuję robótkę z kieszeni i siada na kozecie. Słychać głośny śmiech za sceną, drzwi otwierają się z trzaskiem i wpada Lucyan, ciągnąc za rękę Migdalskiego. Lucyan, przystojny blondyn, duże włosy, elegancko a swobodnie ubrany, rozrzucony przytem, ruchy żywe. — Migdalski starannie wygolony, ubrany elegancko; ruchy sztywne).

LUCYAN.

Pójdź-że, Migdalsiu, i nie udawaj oburzonego ambasadora. Ot, przypatrz się, niema nikogo, tylko moja siostrzyczka i najdroższa ciocia. Czy cię mam gwałtem pociągnąć?.. Moje panie, widzicie przed sobą delinkwenta, czyli mnie.

MIGDALSKI.

Dajżeż pokój z temi żartami!

LUCYAN.

A więc uznajesz, że to był żart tylko?

(Całuje Julią w czoło).

Jak się masz Juleczko... A cioteczka nie da mi buzi?

CIOTKA.

Z całego serca, mój ty pieszczochu!

MLGDALSKI.

Witam panie!

CIOTKA.

Cóż pan Migdalski taki dziś chmurny?

LUCYAN.

Jakże nie ma być chmurny, kiedym mu zwichnął karyerę. Wyobraźcie sobie...

MIGDALSKI.

Lucyanie, bo odejdę!

JULIA.

Luciu, przestań-że szaleć!

LUCYAN

(śmiejąc się ciągle).

Wyobraźcie sobie.. Migdalski umiał tak silnie zainteresować swoja dystynkcyą jednę z naszych ballerin, że ta już, już miała mu pożyczyć 3, 000, gdy tymczasem w ostatniej chwili ja wyperswadowałem jej, że te pieniądze mnieby się raczej przydały, niż mojemu przyjacielowi...

MIGDALSKI.

Wstydź się!

LUCYAN.

Haniebnie się wstydzę, bom je w pół godziny przy baku przepuścił. I ty masz jeszcze serce gniewać się na mnie?

CIOTKA.

Nic tego wszystkiego nie rozumiem.

MIGDALSKI.

Zwykłe figle Lucyana.

LUCYAN.

Wcale nie zwykłe, bo niezawsze łatwo przyjść do 3, 000... i dlatego właśnie, ciociuniu, mam z tobą, do pogadania na osobności.

CIOTKA.

Nie wyłudzisz ze mnie ani grosika, moje dziecię.

LUCYAN.

A ty, Juleczko, wszakże na twoje panieńskie oszczędności liczyć mogę? Julia.

Gdybyś choć raz o czem innem mówił, nie zawsze o pieniądzach, długach, o jednych i tych samych szaleństwach!

LUCYAN.

Masz słuszność, Juleczko, jestem niepoprawny, ale co na to poradzić? Urodziłem się ze słabym charakterem, a pomimo tylokrotnych postanowień, zmienić się nie mogę, bo nie umiem. Julia.

Zmienić się jednak musisz, bo ojciec...

LUCYAN.

Jest, jest w domu?

CIOTKA.

W okropnym humorze! Uciekł przed tobą i przedemną.

LUCYAN

(posępnie).

Więc tak na mnie zagniewany? Miły Boże! a ja dziś rano jeszcze robiłem plany...

CIOTKA.

Już co do planów twoich, znamy je nie od dzisiaj.

LUCYAN.

Przysięgam wam, że to się zmieni najdalej za dwa miesiące, za miesiąc, za tydzień już może... Tak, zmieni się, bo i mnie to życie już obrzydło, a jeżeli się nie zmieni, to jeden mi tylko jeszcze pozostaje ratunek: albo w łeb sobie palnąć, albo ożenić się z panną Spürer.

CIOTKA.

Lepiej już ten pierwszy.

LUCYAN

(całując ją w rękę).

Ciocia zna mnie dobrze. Ale ten obrzydły Migdalski prześladuje mnie za to, że nie mam od trzech miesięcy weny w karty. Cóżem ja temu winien?

MIGDALSKI.

Czyż za to?...

LUCYAN.

No, przecież nie za niemoralność!

JULIA.

Bracie, chciałabym z tobą pomówić koniecznie, i to natychmiast.

LUCYAN.

Oj minka seryo. Cóś mi złego grozi.

JULIA.

Mówiłam ci że ojciec...

LUCYAN.

Ah, mój drogi ojciec, czyż się gniewa naprawdę?

CIOTKA.

Alboż on umie gniewać się na żarty?

JULIA.

Ciociu!

CIOTKA.

Romansujcież sobie, ja odchodzę. (Wychodzi na lewo w głębi).

LUCYAN.

To może i ty, Migdalsiu, pójdziesz z ciocią. ? Idź, radzę ci; ona cię nakarmi konfiturami, przekąskami. O, to jedna z najzacniejszych cioć na kwiecie!

MLGDALSKI.

Jeżeli państwu przeszkadzam...

JULIA.

Ale nie, przepraszam...

LUCYAN.

Ale tak, mój przyjacielu, jak w tej chwili, to przeszkadzasz. Przespaceruj się z ciocią po ogrodzie, lub koło kredensu... Wszak mi mówiłeś, żeś piekielnie głodny?

MIGDALSKI

(odchodząc).

Gdybym nie wiedział żeś zawsze i ze wszystkimi tak niedyskretny...

LUCYAN.

Tobyś mnie zastrzelił... wiem o tem; ale znam twoję wspaniałomyślną duszę i myślę, że mi przebaczysz.

MIGDALSKI.

Racz pani nie sądzić ze słów brata...

JULIA.

Alboż ja nie wiem, że z niego trzpiot i dzieciak?

MIGDALSKI.

Do zobaczenia, Lucyanie. Pamiętaj że niezadługo musiemy wracać.

(Wychodzi).

Scena 4.

LUCYAN, JULTA.

LUCYAN.

Musiemy wracać — słyszałaś, siostrzyczko?... A wiesz po co? Żeby primo: zapłacić dług honorowy, secundo: żeby się odbić, czyli znowu przegrać. O, bo mnie od trzech miesięcy, czyli od czasu jak powziąłem rozpaczliwą myśl ożenienia się z tą Niemką, los prześladuje bez litości. Wyobraź sobie, dziewięć razy w baku mam osiem, a ten niegodny hrabia Artur...

JULIA.

I on?

LUCYAN.

I on grywa z nami, i ogrywa nas. Cóż w tem dziwnego?

JULIA.

Człowiek tak bogaty, poniżać się...

LUCYAN.

Juleczko, któż będzie miał namiętności, jeśli nie człowiek bogaty; a hrabia Artur ma ich sporo, tyle prawie co ja, z tą różnicą, że może wszystkie zaspokoić, gdy tymczasem ja co moment całować się muszę z lichwiarzami, ludźmi najgorszej moralności, najbrzydszego charakteru...

JULIA.

Mówisz mi tak dziwne rzeczy o hrabi Arturze...

LUCYAN.

A cóż ciebie to obchodzi?... A prawda, on tu bywa i może ci się podoba.

(Seryo).

Siostro, nie spodziewam się iżbyś wierzyła jego słodkim słowom, jego galanteryom. które są u niego zdawkową monetą. Juleczko, jestem człowiekiem słabego charakteru, ale dalibóg, gdybym mógł przypuścić...

(wybuchając śmiechem).

Otóż i ja wziąłem na powagę. Alboż nie znam mojej drogiej siostrzyczki, czystej i szlachetnej jak anioł, tak iż nawet nie wiem, jakim sposobem zostałem jej bratem.

JULIA.

Więc grywacie codzień w karty?

LUCYAN.

Gdyby tylko codzień, ale co noc. I czy myślisz że gram z przyjemności? Broń Boże! chcę tylko odbić pierwsze 20, 000, które przegrałem przed trzema laty.

JULIA.

Ależ to ohydnie, tak czas i honor swój marnować?

LUCYAN.

Honor? cóż tu honor ma do czynienia? Honorowe długi płacą, się natychmiast, lub nazajutrz, gdy się jeszcze w łóżku leży, i dlatego właśnie wpadłem tu teraz na chwilę....

JULIA.

Nigdy mi hrabia Artur nie wspominał o tych waszych zabawach.

LUCYAN (ze śmiechem).

Pięknieby się wybrał z taką spowiedzią. On, król nasz, lew nad lwy, naczelnik klubu, miałby przed skromną dziewicą opowiadać nasze hulanki!

JULIA.

Dosyć, dosyć, bracie drogi! Upamiętaj się ty przynajmniej!

LUCYAN.

Alboż pragnę czego innego? Ale cóż wszystkie postanowienia pomogą, gdy brak mi kapitałów?

JULIA.

Pracuj!

LUCYAN.

Czyż nie chciałem? Dwa miesiące siedziałem za biurem ojca jak pagoda chińska, a dlatego żem nie dopilnował jakiejś tam ekspedycyi, papa pożegnał się ze mną, nawet w sposób dość niegrzeczny...

JULIA.

Nie starałeś się przekonać ojca...

LUCYAN.

Przecież żyć musiałem, a papa skąpił mi pieniędzy. Lecz przysięgam ci, siostrzyczko, gdyby nie ten przeklęty mój słaby charakter...

JULIA.

Ojciec widzieć cię nawet nie chciał.

LUCYAN.

Mój Boże, a ja tak naszego ojca kocham! Przelałbym za niego krew moję, oddałbym zdrowie...

Julia. A jednak nie chcesz się zrzec swoich nałogów.

LUCYAN.

Więc ty mi radź, ty mnie prowadź, a będę cię słuchał, jak anioła!

JULIA.

Ciebiebym prosić powinna o to, abyś mnie prowadził, iżbyś mi radził... Ach, Lucyanie, gdybyś wiedział!...

LUCYAN.

Co tobie, siostro? Teraz dopiero widzę, żeś zbladła, posmutniała. Co ci jest? Zwierz się bratu, lekkomyślnemu wprawdzie, ale kochającemu cię z całej duszy.

JULIA.

Później może. Lecz teraz pójdź zemną do ojca, przebłagaj go i bądź mu pociechą, gdy (ciszej) ja nią być nie mogę.

LUCYAN

(biorąc ją pod ramie).

Ejże, Juleczko, możeś ty zakochana?.. No, wyznaj śmiało, masz we mnie powiernika, a gdy ojca udobrucham — to może i protektora! Jeśli ten młodzieniec jest ubogi, cichy, a nawet — co byłoby najfatalniejsze — poeta, będę go bronił, pussował, aż i papa... A może to jaki demagog, lub człowiek z gminu? A do diabła! bo tacy dzisiaj odgrywają rolę bohaterów w dramatach. Lecz to nic, wszak i my nie z karmazynów. Nie uśmiechasz się?... O! coraz gorzej!.. Juleczko, zwierzże się!

JULIA.

Powiedz mi, Lucyanie, ty który przy całej swej lekkomyślności jesteś przecie dobrym i uczciwym chłopcem, jak możesz żyć w przyjaźni z takim panem Migdalskim, którego sam widok mimowolny wstręt we mnie budzi?

LUCYAN.

Jak? sam nie wiem. Codzień rano przyrzekam sobie nie znać go więcej, a gdy przyjdzie w południe i zacznie mnie bawić tysiącem plotek — bo on wie wszystko, — gdy mi przedstawi program zabawy, czuję że bez niego obyć mi się niepodobna. A przytem jaki on ma apetyt, moja Juleczko!... Je zawsze, je wszystko co mu dać; żaden egzemplarz inwentarza tak się łatwo nie wykarmia. Humor swój umie zawsze zastosować do mojego: uśmiecha się gdym wesół, marszczy gdym ponury, koi mnie gdy przeklinam, wlewa nadzieję gdym zzozpaczony, faktorzy gdy mi potrzeba pieniędzy... O! nieoceniony Migdalsio!

JULIA.

Nie śmiem ci czynić wyrzutów, ale ja na twojem miejscu lękałabym się tego człowieka.

LUCYAN.

Lękać? Potulny jak piesek: gwizdnę, a przybiega do nóg moich, odpędzę, a powraca, łasząc się i skomląc — i kosztuje mnie tylko trochę więcej od terre neuve'a. Spytaj się Artura — on i jemu niejednę już oddał przysługę, a zapewne niejednę jeszcze odda.

JULIA

(niecierplwie).

Więc pójdźmy do ojca. Tylko proszę cię, nie wyrywaj się ze swojemi zasadami!

LUCYAN.

Milczeć będę jak grób, słuchać pokornie napomnień ojca, jak Migdalski moich, byle tylko ojciec mi przebaczył i raz nazawsze uregulował moje rachunki! ( Wychodzi na lewo).

Scena 5.

MIGDALSKI sam

(wychodzi z prawej zamyślony).

Ciężkie, głupie, coraz głupsze czasy. Marnuję drogie chwile u tego... pfe! — mieszczańskiego syna, który przytem goły jak bizun. Gdyby nie nadzieja, że prędzej później odziedziczy i gdyby nie kaprys przeklęty Artura, który teraz, diabli wiedzą dlaczego, trzyma mnie zdaleka — dałbym mu uczuć swoję wyższość. Ja, herbu Wyżerka, szlachcic ze szlachty, raczę z nim być za pan brat, a on się nawet poznać na tem nie umie! Głupia ta ciotka karmi mię smażonym berberysem i biszkoptami, zamiast jaką dziczyzną i butelką dobrego wina! U tych mieszczuchów konfitury, to kwintesencya fety!

(Siada, wyjmując notyskę. )

Jeśli Lucek dziś nie wyrwie zkąd pieniędzy, to wyrzucą mnie z lokalu i krawiec odmówi kredytu stanowczo. Błazen jakiś! Aniela mnie dawała te 3, 000, nie jemu —- no, musi mi oddać gruby za to procent. Coraz głupsze czasy! Pamiętam, przed kilkunastu laty, jeździłem powozem, jadałem w Angielskim, Zosi dawałem dusery i zawsze w kieszeni było kilka tysięcy... Teraz, gdy szlachta podupadła, a raczej zgłupiała, "pracując na zagonie," kuso zawsze i kuso. "Praca na zagonie," ot wyrażenie dziennikarskie, — czego to bydło nie wymyśli? Co tu z zagona wydobyć? pietruszkę chyba! Bawią się w Katonów i którego spotkasz: "pójdź zagrać w sztosa lub kwindecza" — "nie grywam wcale" —odpowiada z taką miną, jakby proch wynalazł.

(Oglądając się na lewo.)

Pewnie się Luceczek wywija przed starym... Głupiec, nic komedyi grać nie umie. Jabym się przed starym zbeczał jak bęben, padł mu do nóg, przysiągł zostać świętym, dopókiby nie wydobył pugilaresu.

(Chodząc.)

Co ten Artur ma w tem, że mnie teraz zdaleka trzyma? Romansu nowego żadnego nie ma... Michasię przepędził, do Antosi wrócić się nie chce... cóś, cóś jest w tem... Niedawno jeszcze nie budził się bezemnie, nie zjadł i nie wypił, a teraz sztywny, jak gdyby drut połknął. No, zbadam ja to, niech się tylko ułatwię z tym mieszczańskim synem.

(Słychać pukanie).

Kto tam? Ot mieszczuchy! mają fagasów, ale żadnego nie postawia przy drzwiach i dlatego każdy wchodzi, jak do szynku... Proszę wejść!

Scena 6.

MIGDALSKI, HRABIA ZDZISŁAW.

MIGDALSKI

(rozpiera się na fotelu, tyłem do Zdzisława).

ZDZISŁAW

(ubrany skromnie, ruchy swobodne i wykwintne).

Przepraszam, wszak jestem u pana Żylastowicza?

MIGDALSKI

(nie odwracając się).

Niby... A czego pan chcesz?

ZDZISŁAW.

Powiedziałbym to może panu, gdybym miał szczęście ujrzeć go z tej strony, z której zazwyczaj patrzą na siebie ludzie dobrze wychowani.

MIGDALSKI

(zrywając się).

Oo!

(Na stronie).

A to co za facet?

(Głośno).

Nie omyliłeś się pan, jesteś bowiem u pana Żylastowicza.

ZDZISŁAW.

Czy może mam przyjemność mówić z jego synem?

MIGDALSKI.

Nie, panie, tylko z najbliższym przyjacielem tego domu.

ZDZISŁAW.

W takim razie przepraszam... (Biorąc sobie krzesło.) Pozwoli pan...

MIGDALSKI.

Chciałem właśnie prosić pana.

(Na stronie.)

Musi być bogaty, kiedy taki impertynent.

(Słodko).

Pan dobrodziej zapewne z interesem?

ZDZISŁAW.

Prawie.

MIGDALSKI.

Z ważnym?

ZDZISŁAW.

jak dla kogo.

MLGDALSKI.

No, pewnie gruby obstalunek w fabryce pana Żylastowicza? Tęgi człowiek! pracą wzniósł się nad poziom tłumu; dlatego ja, który tylko ludzi pracy szanuję, jestem jego prawdziwym przyjacielem.

(Pauza).

Pan dobrodziej przybywa ze wsi.

ZDZISŁAW.

W tej chwili z miasta.

MIGDALSKI.

Nudy, pustki, ani pojęcia o jakiejbądź rozrywce! Ja, który jestem jednym z organizatorów świetnych balów i teatrów amatorskich, przyznać muszę, że upadamy coraz niżej, i gdyby nie pewne prywatne divertissement i nasze maleńkie kółko, złożone z wesołych chłopców... przyszłoby niedługo zostać kapucynem.

ZDZISŁAW.

Cieszy mnie, że pan umiesz być w zgodzie i z ludźmi pracy i z wesołymi chłopcami.

MIGDALSKI

(pozostając żywo, na stronie).

Dziki człowiek!

(Glośno.)

Chciałbym panu, jeśli nie znasz tutejszych stosunków... nazywam się Migdalski... ułatwić pobyt w naszem mieście, w którem obcego zdzierają na każdym kroku.

ZDZISŁAW.

Ślicznie dziękuję, ale pobyt mój tutaj stały, ułatwiam sobie sam.

MIGDALSKI.

Nazywam się Migdalski...

ZDZISŁAW.

Ja także się nazywam; ale pozwolisz szanowny panie, że ponieważ w tej chwili przychodzę tylko w osobistym interesie do pana Żylastowicza, zatem...

MIGDALSKI

(z gniewem).

Zatem czekaj pan tu na niego, póki ci się podoba.

(Na stronie.)

Ani go weź, najgłupsze czasy!

(Odchodzi.)

Scena 7.

ZDZISŁAW

(powstając i chodząc).

Jeszcze więc niedosyć potulnie wyglądam, skoro mnie to indywiduum wzięło za panicza, pragnącego się bawić... A przecież trudno już chyba o skromniejszą minę,

(patrząc na ubranie).

o skromniejszy garnitur...

(oglądając się)

jedyny i ostatni! Kochany mój ojcze, gdybyś z grobu powstał i mnie się przypatrzył! Lecz nie lękaj się,

wstydu ci nie zrobię. Patrz — przyszedłem tu prosić o pracę, o kawałek chleba, przyszedłem służyć... ja, któregoś do tego właśnie najmniej przyuczył... A gdy i tu mnie odepchną... dlaczego nie? nie będzie to po raz pierwszy. Lecz co wtedy pocznę z sobą ? Pójść do Artura na masztatalerza? przenigdy! Tresować konie sportsmenom, tak, na tem się znam... Być sekretarzem starej księżny? Brrr!... Ożenić się z bogatą kupcówną? Nie potrafiłbym, a potem... one szukają hrabiów, tylko nie tak gołych jak ja...

(Podchodzi ku drzwiom na prawo.)

Nie traćmy jednak odwagi, na rozpacz czasu dosyć... Zapukać trzeba... Podoba mi się już z tego dom ten, że niema w sieniach jak u zwykłych dorobkiewiczów, licznej czeredy fagasów. Mówiono mi że pan Żylastowicz, człowiek uczciwy, urósł sam z ciężkiej pracy. Ha! zobaczymy, może mię zrozumie!

(Puka do drzwi, staje w nich Żylastowicz).

Scena 8.

Żylastowicz, Zdzisław.

ŻYLASTOWICZ.

Czy do mnie?

ZDZISŁAW.

Tak panie, zapukałem, bo nie było nikogo.

ŻYLASTOWICZ.

Nie lubię trzymać próżniaków przy drzwiach. Z kim mam przyjemność? Jestem Żylastowicz.

ZDZISŁAW.

Nazywam się Orski.

ŻYLASTOWICZ.

Brat Artura?

ZDZISŁAW.

Stryjeczny.

ŻYLASTOWICZ.

Hrabia?

ZDZISŁAW.

Mam podobno ten tytuł, ale go nie używam na kopertach.

ŻYLASTOWICZ.

Rzadka cnota.

(Zimno.)

Prószę usiąsć!

ZDZISŁAW.

Cnota z potrzeby, przyznaję. Gdybym miał majątek, to kto wie, możebym nie pogardził tym

tytułem, którego nie splamił mój ojciec.

ŻYLASTOWICZ.

Tak, zawsze ten blichtr popłaca u świata.

ZDZISŁAW.

Tytuły, szanowny panie, bywały dawnemi czasy zasłużoną, nagrodą.

ŻYLASTOWICZ.

Bardzo dawnemi... przepraszam za moję otwartość. Ja bo tytułów nie lubię.

ZDZISŁAW 

(z uśmiechem).

Może i samych hrabiów?

ŻYLASTOWICZ.

Zgadłeś pan.

ZDZISŁAW.

Bardzo żałuję, bo zapewne w takim razie niepotrzebnie tu przyszedłem.

ŻYLASTOWICZ.

A to dlaczego? Jedno drugiemu nie przeszkadza. Interes interesem.

ZDZISŁAW.

Kiedy ja właściwie przyszedłem z prośbą.

ŻYLASTOWICZ.

Co? hrabia Orski z prośbą do fabrykanta, który przed dwudziestu jeszcze laty nie miał dwóch złotych przy duszy?

ZDZISŁAW.

Ale który dziś ma dwa miliony.

ŻYLASTOWICZ.

I to prawda, żem znów zanadto otwarty. Ale

(coraz zimniej)

ileś się pan udał, jeżeli chodzi o pożyczkę.

ZDZISŁAW.

Broń Boże!

ŻYLASTOWICZ.

Tak i mnie się zdaje, boć przecie hrabiowie Orscy są milionerami.

ZDZISŁAW.

Niewszyscy.

ŻYLASTOWICZ.

Ha! to już nic nie rozumiem.

ZDZISŁAW.

Pozwoli mi pan pomówić otwarcie?

ŻYLASTOWICZ.

Bardzo cenię w człowieku ten przymiot.

ZDZISŁAW.

Zresztą muszę być szczerym. Szanowny panie, widzisz przed sobą tak zwanego "gołego hrabiego." Jest - to gatunek najnieszczęśliwszy pod słońcem, rozrosły bujnie od lat kilkudziesięciu u nas w kraju...

ŻYLASTOWICZ.

Ale z własnej winy.

ZDZISŁAW.

Któż przeczy? Bywało różnie. Jedni, odziedziczywszy olbrzymie fortuny, przejedli je zagranicą, zrzekłszy się wszelkich obowiązków, zapomniawszy o wszystkiem, nawet o swojem nazwisku.

Drudzy, nieopatrzni, dumni jak wtedy, gdy duma ta odpowiadała ich czynom obywatelskim, oddawali swą fortunę wspaniale na wszystko, czego od nich zażądało społeczeństwo, na setki biedaków prawdziwych i udanych, aż też fortunę rozszarpano im na szmaty, a oni poszli w grób, ze straszliwą obawą o los swych własnych dzieci. Do tych należał i mój świętej pamięci ojciec.

ŻYLASTOWICZ

(padając mu rękę).

Pojmuję cię, panie hrabio!

ZDZISŁAW

(po pauzie).

Niestety, tak było. Wychowany wśród blasku w otoczeniu licznych klientów, oświadczających się z gotowością poświęcenia za moję rodzinę, nagle po śmierci ojca, zostałem sam, bez przytułku, bez opieki, niemający wyobrażenia o tem, co to znaczy na chleb zapracować.

ŻYLASTOWICZ.

Lecz pański brat...

ZDZISŁAW.

Stryjeczny. Ja byłem jedynakiem.

ŻYLASTOWICZ

Lecz pańskie koligacye, stosunki?

ZDZISŁAW.

O! to ładna rzecz koligacye i stosunki, ale niepraktyczna dla tych, którzy, jak ja, nie umieją być wesołymi wtedy, gdy właśnie najbardziej wypadałoby... przy sutym, prószonym obiedzie. Mo-że i pan nie uwierzysz temu, że chciałem pracować rzeczywiście. Na szczęście ojciec kazał mnie uczyć niezgorzej, temperament mam spokojny i jestem niewymagający. Ale cóż... koligaci moi patrzyli na mnie, jak wróble na kanarka, gdy się przypadkiem między nich dostanie, a wszędzie indziej, gdziem tylko przyszedł i prosił o zajęcie, przyjmowano mnie z niedowierzaniem, z uśmiechem ironii. Jeden nawet z pańskich kolegów powiedział mi wprost, że nie wierzy iżbym chciał pracować, iżbym wreszcie umiał cośkolwiek...

ŻYLASTOWICZ.

Niedowierzanie co do tego, czy panu pracowaćby się chciało, a nadewszystko słuchać czyich rozkazów, pojmuję i ja.

ZDZISŁAW.

Ale pojmujesz pan głód?

ŻYLASTOWICZ

(wstają: i ściskając go za rękę).

Przebacz pan.

ZDZISŁAW.

Przeczytawszy pańskie ogłoszenie, przyszedłem z ostatnią nadzieją, i nie wiem dlaczego, może zgadując z pańskiej fizyognomii, może z przeczucia, powiedziałem więcej, niżeli wypadało, niżeli zamierzyłem.

ŻYLASTOWICZ.

Nie powiedziałeś pan niegodnemu... proszę mi zawierzyć. I to prawda, że i ja mam pewne głupie uprzedzenia do arystokracyi; ale tak samo jak pan z mojej, tak ja czytam z pańskiej fizyognomii to cóś, co mnie stanowczo ku panu pociąga. Zresztą, i to prawda, że znika różnica stanów, gdy się uczciwy zejdzie z uczciwym.

ZDZISŁAW.

Będę się starał zasłużyć na tę nazwę.

ŻYLASTOWICZ.

Która, według mego zdania, więcej warta od odziedziczonego tytułu.

(Zamykając sobie usta.)

Jestem niepoprawny i pod tym względem będziesz mi pan musiał nieraz przebaczyć. No, a teraz mówmy jasno. Potrzebowałem zastępcy, to jest takiego, coby w mojej nieobecności rozcią-

gał nad wszystkiem rozumny nadzór. Jestem już strudzony, a potem chcę wyjechać za granicę z moją córką, z którą pana zaraz zapoznam. Naturalnie że i prowadzenie ksiąg należałoby do pana.

ZDZISŁAW.

Uczyłem się trochę buchalteryi.

ŻYLASTOWICZ.

Ho, ho! to bardzo pięknie. Dalibóg, panie hrabio, coraz bardziej, zdaje mi się, że rozmawiam z takim jak ja człowiekiem.

ZDZISŁAW.

Niekoniecznie, bo co do mnie, w tem nowem mojem zatrudnieniu wolałbym nie słyszeć mego tytułu.

ŻYLASTOWICZ.

I to prawda — jak Pana Boga kocham, że pan jesteś pierwszy hrabia, któremu tytułu tego nie szczędzę, bo, na przykład, pańskiego kuzyna nazywam zawsze tylko panem dobrodziejem.

ZDZISŁAW.

Czy bywa tutaj?

ŻYLASTOWICZ.

Zaszczyca mnie.

(Wzdycha).

ZDZISŁAW

(chrząka)

ŻYLASTOWICZ.

Co pan chciał powiedzieć?

ZDZISŁAW.

Ja?...

ŻYLASTOWICZ.

Zdawało mi się... Zatem pozostaniesz pan u mnie, będziesz miał osobną kwaterę, a przytem pensyi rocznej...

ZDZISŁAW.

O tem pomówimy później. Wszak nie wiesz pan jeszcze, czy na co się przydam.

ŻYLASTOWICZ.

I to prawda.

ZDZISŁAW.

Proponuję taki układ. Sposobem próby będę pana kwartał, po upływie którego albo pozostaniemy dalej z sobą, albo... pożegnamy się, jak przyjaciele.

ŻYLASTOWICZ.

Jak przyjaciele — z pewnością! Klnę się słowem honoru, że pan mnie chwytasz za serce... Gdyby tak syn mój!... Poznasz go pan także: no, bo przecież zainstalujesz się u mnie do jutra?

ZDZISŁAW.

Z największą ochotą, tem bardziej, że jutro z mojego mieszkania wyprowadzić się muszę bezwarunkowo,

(z uśmiechem)

co znaczy, że właściciel domu pragnie jak najrychlej pożegnać się ze mną.

ŻYLASTOWICZ.

Czyżby

(pokazuje na kieszeń)

dla tej marnej przyczyny? No, ale pan zostaniesz dziś u nas na obiedzie?

ZDZISŁAW

(wesoło).

Pan jesteś pierwszym od lat trzech, którego propozycyę przyjmuję z najwyższem zadowoleniem.

ŻYLASTOWICZ

(ściskając go za rękę).

Szczerość, młodzieńcze, zacna szczerość zawsze, a nie rozstaniemy się już chyba ze sobą. nigdy! No, ale teraz zapoznam pana hra... zapoznam pana  z moją rodziną.

(Idzie na lewo).

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena 9.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II.

Scena 1 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 2.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 3

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 4.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 5.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 6.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 7.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 8.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 9.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III.

Scena 1.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 2.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 3.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 4.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 5.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT IV.

Scena 1.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 2.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 3.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 4.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 5.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 6.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 7.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 8.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 9.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 10.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 11.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 12.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT V

SCENA 1.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA 2.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 3.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 4.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 5.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 6.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 7.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 8.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 9

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 10.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej