Konwersja wykonana przez firmę Netpress Digital Sp. z o. o.

Spis treści

DOLA KOBIECA

EGIPSKIE TANCERKI

KUGLARZE

DOMY W KAIRZE

OBRZĘDY POGRZEBOWE

LUDNOŚĆ EGIPTU

PRZYCZYNEK I

Obyczaje współczesnych Egipcjan

Gérard de Nerval
(właśc. Gérard Labrunie)

DOLA KOBIECA

Przez dłuższy czas sądzono, że Islam stawia kobietę znacznie niżej niż mężczyznę, czyniąc z niej, jeśli tak powiedzieć można, niewolnicę męża. Jest to przesąd, który nie wytrzymuje krytyki, jeżeli zbadać poważnie obyczaje na Wschodzie. Należałoby raczej powiedzieć, że Mahomet znacznie poprawił dolę kobiecą w porównaniu z tym, jaką była przed jego erą.

Mojżesz ustanowił, że okres nieczystości dla kobiety, która dała życie dziewczynce i przyniosła światu nowy powód do grzechu, winien trwać dłużej niż dla matki męskiego potomka. Talmud wykluczał kobiety z udziału w ceremoniach religijnych i zabraniał im wstępu do świątyni.

Mahomet, przeciwnie, oświadcza, że kobieta jest chlubą mężczyzny, zapewnia jej wolny wstęp do meczetu, stawia jej za wzór Assję, żonę Faraona, Marię, Matkę Chrystusową i swoją własną córkę, Fatimę. Wyrzeknijmy się również pojęć europejskich, które twierdzą, że muzułmanie nie wierzą, aby kobieta miała duszę. Istnieje inne pojęcie, jeszcze bardziej rozpowszechnione, polega ono na przekonaniu, że Turcy marzą o niebie zaludnionym wyłącznie przez hurysy, wiecznie młode i coraz to nowe; jest to błąd. Mahomet bowiem prosi Pana, by otworzył raj prawdziwie wierzącym oraz ich rodzinom, małżonkom i dzieciom, które w życiu stosowały zasady cnoty. „Wnijdźcie do raju — wzywa — wy i wasze towarzyszki, radujcie się!"

Po przytoczeniu powyższej cytaty, oraz wielu innych, które by się nasuwały, zadajemy sobie pytanie, skąd zrodził się tak rozpowszechniony wśród nas przesąd? Nie należy być może szukać innej przyczyny niż ta, którą wskazuje jeden z dawnych autorów francuskich.

„Tradycja ta została oparta na żarcie, jakim Mahomet odpowiedział pewnej starej kobiecie żalącej się na swój los, zamykający przed nią wrota raju; oświadczył jej bowiem, że stare kobiety się tam nie dostaną, widząc zaś, że jest niepocieszona, dodał, że wszystkie staruszki zostaną odmłodzone, zanim dostąpią tego szczęścia".

Zresztą, jeśli Mahomet, tak jak święty Paweł, przyznał mężczyźnie władzę nad kobietą, to nie omieszkał dodać, na czym polega sens owej władzy: winien łożyć na utrzymanie żony i zapewnić jej dożywocie. Europejczyk zaś, przeciwnie, żąda posagu od kobiety, którą poślubi.

Natomiast wdowy albo kobiety wolne, z jakiegokolwiek tytułu, mają te same prawa, co mężczyźni: mogą kupować, sprzedawać, dziedziczyć, co prawda dziedzictwo córki stanowi zaledwie trzecią część dziedzictwa syna; nie należy wszakże zapominać, że przed Mahometem, dobra ojca dzielono wyłącznie pomiędzy dzieci zdolne do noszenia broni. Zasady Islamu tak mało przeciwstawiają się przewadze kobiety, że w historii Saracenów można by cytować znaczną liczbę sułtanek samowładnych, nie mówiąc już o istotnym wpływie, jaki wywierają z głębi serajów sułtanki-matki i faworyty.

Wszystkie Europejki, które zwiedziły wnętrza haremu, wychwalają zgodnie szczęście muzułmańskich kobiet. „Mam głębokie przekonanie — mówi lady Montague — że tylko kobiety w Turcji są wolne". Współczuje nawet nieco losom mężów, którzy, aby ukryć zdradę, zmuszeni są do zachowania jeszcze większych ostrożności niż u nas. To ostatnie spostrzeżenie jest być może ścisłe w stosunku do Turków, którzy poślubili panny wysokiego rodu. Lady Morgan czyni bardzo trafną uwagę, że poligamia, którą Mahomet zaledwie toleruje, jest znacznie rzadsza na Wschodzie niż w Europie, gdzie istnieje ona pod innym mianem. Należy więc całkowicie odrzucić myśl owych haremów odmalowanych przez autora „Listów perskich", gdzie kobiety, które nigdy jeszcze nie widziały mężczyzny, były zmuszone uznać za godnego miłości groźnego uwodziciela Uzbeka.

Należy teraz z kolei wspomnieć o karze, jaką ponoszą kobiety wiarołomne. Sądzimy na ogół, że każdemu mężowi wolno wymierzyć sobie sprawiedliwość i wrzucić żonę do morza w skórzanym worku razem z wężem i kotem. Przede wszystkim, jeżeli podobne tortury bywały niegdyś stosowane, mogło się to stać tylko na rozkaz sułtanów albo baszów dość potężnych, by odważyli się wziąć na siebie podobną odpowiedzialność. Wiemy o tego rodzaju zemstach w okresie chrześcijańskiego średniowiecza.

Przyznajmy, że jeżeli mąż zabije żonę schwytaną na gorącym uczynku, rzadko bywa karany, chyba że owa kobieta jest córką wielkiego rodu; tak samo mniej więcej dzieje się u nas, i sędziowie uniewinniają na ogół zabójcę w takim wypadku; w przeciwnym razie trzeba przedstawić czterech świadków, którzy, jeżeli się pomylą lub złożą fałszywe oskarżenie, ryzykują, że dostaną każdy po osiemdziesiąt batów. Natomiast kobieta i jej wspólnik, jeżeli im naprawdę dowiodą winy, otrzymają każde po sto batów w obecności pewnej liczby wiernych. Należy zaznaczyć, że niewolnice-mężatki otrzymują tylko pięćdziesiąt batów, na mocy szlachetnej myśli prawodawcy, że niewolnicy winni być karani o połowę mniej surowo niż ludzie wolni, ponieważ niewola udziela im zaledwie połowy darów życia.

Wszystko to jest napisane w Koranie; co prawda w Koranie, zarówno jak w Ewangelii, wiele jest rzeczy, które możni tego świata tłumaczą i zmieniają wedle własnej woli. Ewangelia nie wypowiedziała się w sprawie niewolnictwa, a nie mówiąc już o koloniach europejskich, narody chrześcijańskie posiadają na Wschodzie niewolników, tak jak Turcy. Bej Tunisu zniósł zresztą niedawno niewolnictwo na podległych mu terenach, nie wykraczając przeciwko muzułmańskiemu prawu. Jest to zatem tylko kwestia czasu. Czy istnieje wszakże turysta, którego nie zdumiałyby łagodne formy niewolnictwa na Wschodzie? Niewolnik to niemal przybrane dziecko, jest członkiem rodziny. Dziedziczy nieraz majątek po swoim panu; po jego śmierci bywa prawie zawsze obdarzony wolnością i ma zapewnione środki do życia. Niewolnictwo w krajach muzułmańskich należy uważać za jedną z form asymilacji, którą społeczeństwo ufne w swoje siły stosuje wobec narodów barbarzyńskich.

Nie sposób nie uznać cech feudalnych i militarnych Koranu. Wierny, w całym znaczeniu tego słowa, to człowiek czysty i silny, górujący nad innymi odwagą i cnotą; bardziej liberalny niż arystokrata w średniowieczu, dzieli się swoimi przywilejami z każdym, kto przyjmie jego wiarę; bardziej tolerancyjny niż Hebrajczyk z Biblii, który nie tylko nie uznawał nawróceń, lecz niszczył do cna podbite narody, muzułmanin pozostawia każdemu jego religię i obyczaje, żąda tylko dla siebie supremacji politycznej. Poligamia i niewolnictwo są dla niego jedynie środkiem zapobiegającym gorszym nieszczęściom, podczas gdy prostytucja, owa odmienna forma niewolnictwa, zżera społeczeństwa europejskie niczym trąd, poniża godność ludzką, stawia poza nawias religii i zasad moralnych biedne istoty, które padły nieraz ofiarą chciwości rodziców lub nędzy. A jeśli zadamy sobie ponadto pytanie, jak się obchodzi nasze społeczeństwo z dziećmi nieprawymi, stanowiącymi mniej więcej jedną dziesiątą ludności? Prawo cywilne każe je za winy ojców pozbawiających ich rodziny i dziedzictwa. Natomiast wszystkie dzieci muzułmanina są od urodzenia uznane za prawe i w jednakowym stopniu dzielą się spadkiem.

Kwefy, które kobiety nadal noszą, są, jak wiadomo, obyczajem sięgającym czasów starożytnych; przejęły go na Wschodzie chrześcijanki, Żydówki i Druzyjki; obyczaj ten przestrzegany jest tylko w wielkich miastach. Kobiety na wsiach i w plemionach koczowniczych nie są zmuszone się do niego stosować; toteż poematy sławiące miłość Kaisa i Lajli, Chosru i Sziraj, Dżamela i Szamby oraz innych kochanków, nie wspominają ani słowem ani o kwefach, ani o trzymaniu kobiet arabskich w zamknięciu. Owe wieczne uczucia podobne są przeważnie do subtelnie analizowanych sentymentów, które wprawiały w drżenie młode serca poczynając od Dafnis i Chloe, a kończąc na Pawle i Wirginii.

Należy z tego wyciągnąć wniosek, że Islam nie odrzuca ani jednej z wniosłych idei przypisywanych zazwyczaj społeczności chrześcijańskiej. Różnice istniały dotychczas raczej w formie niż w istotnej treści; muzułmanie stanowią w rzeczywistości jak gdyby sektę chrześcijańską; niejedna z protestanckich herezji jest równie obca zasadom Ewangelii. Jest to tak dalece uznane za prawdę, że nikt nie zmusza chrześcijanki, która poślubia Turka, by miała zmienić wyznanie. Koran zabrania wiernym zawierania związków małżeńskich jedynie z pogankami i twierdzi, że ten, kto wyznaje jakąkolwiek religię opartą na wierze w jednego Boga, może osiągnąć zbawienie.

Koniec wersji demonstracyjnej.

EGIPSKIE TANCERKI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KUGLARZE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DOMY W KAIRZE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OBRZĘDY POGRZEBOWE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LUDNOŚĆ EGIPTU

Niedostępny w wersji demonstracyjnej