Mirosław Dobrzański

PUSTA NOC

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I.

PUSTA NOC.

KRZYK TANTALA.

SONET.

ANATEMA.

MOJEJ OJCZYŹNIE.

ODPOWIEDŹ...

MEMENTO!

SŁYSZYCIE?...

NAPRÓŻNO!...

MATKA.

W ZWĄTPIENIU.

PRZY MUZYCE

W DOLINIE PRĄDNIKA.

ECHO BRATNIE.

II

DO RUIN IŁŻY.

ZIMOWA ZAMIEĆ.

PRZESTROGA.

POCHODNIE NERONA.

W NOWY ROK.

Z ŻYCIA.

DO MUZYKI.

DZIEWICZY PRZYBYTEK.

PSOTNICA.

PODCZAS BURZY.

TWÓRCZOŚĆ.

KARTY ALBUMOWE.

CZEŚĆ WAM POLKI!.

HEJ! RAMIĘ DO RAMIENIA!.

PAMIĄTKI WSPOMNIEŃ.

POŻEGNANIE.

OSTATNIA KARTA.

III.

CYGANIE.

PUSTA NOC

Dobrzański Mirosław

I.

PUSTA NOC.

Jeśli czasami, śród wiejskiego sioła,
Śmierć kogo z grona żyjących zabierze,
Zmarłego bracia, siostry i rówieśni,
Nocą gromnice palą, dookoła
Trumny się kupią i szepcąc pacierze,
Zawodzą żale i śpiewają pieśni.
Osamotnienie, boleść ich, tęsknota,
Smutek i spokój grobu uroczyste,
Sławiąc przed oczy ich dolą sierocą —
Przypominają wśród gwaru żywota
Powagę śmierci, sny jej wiekuiste,
I noc tę wszyscy zowią Pustą Nocą.

PUSTA NOC.

I.

Zrodzon w niewoli, z tych, co nie widzieliNigdy swobody, ani chwały słońca,Pośród bezbrzeżnej krwi i łez topieli,Pozbawion steru, rozbitek ostatni,Płynąłem, pomnę, w jakąś dal bez końca.

Żaden dnia promień, żaden uśmiech bratniNie rozjaśniały tej ciemnej otchłani,Co mię więziła w swej piekielnej matni;Żadnej nadziei, żadnej iskry życiaNigdzie —  żadnego portu i przystani.

Pustka i ciemność. Miałżbym wśród rozbiciaOjczystej nawy, jej bytu ruiny,Sam się pozostać? i tak bez odkryciaPrzyczyn zagłady, zmarnieć w żalu próżnymLub, stokroć gorzej — istnieć bez przyczyny?.

Czemuż nie Jestem, ach, owym podróżnym

Powracającym w swe progi domowe...

Przez lat dziesiątki, o chlebie jalmużnym,

Wlókłbym jak żebrak połamane kości,

By na swej ziemi jeno złożyć głowę.

O! ziemio moja! ty, pełna piękności

Ziemio Ojczysta! gdzież twych nieszczęść świadki

I dzieje twoje pełne okropności ?

Jakżebym pragnął poświęcenia tęczą

Świecąc, odnaleźć klucz do tej zagadki!...

Za cóż skrępowan żelazną obręczą

Strasznej nicości, mroku i zagłady,

Otoczon wokół siecią widm pajęczą,

Żyć jednak muszę z płomieniem u czoła,

I trwać tak w mękach — upiór nocy blady!...

Czerni  jest to morze krwi i łez dokoła,

Czemż jest ta pustosz, ciemność grobu głucha?...

Czyliż nie ujrzę jasnych dni anioła,

Czyliż na wieczność całą potępiony

Nie wyjdę nigdy z tej męczarni ducha?...

II.

Gdy się tak szarpie duch mój zrozpaczony

I w wątłej łodzi mknę w dal lotem strzały.

Nagle mię olśni blask jakiś czerwony...

Z czarnych przepaści bije grom po gromie,

Morze krwi szumi, a wichr rozszalały

Łódź mą ku jakimś pcha brzegom widomie. —

I oto nagle wszystko się przemienia

W tym nieskończonym, bezdusznym ogromie,

Jak gdyby tchnieniem owiane wszechmocy

Zmartwychwstawały duchy odrodzenia,

Strącając w nicość czarną przepaść nocy.

Wraz, z świstem wichru po spienionej fali,

Z trzaskiem piorunów — łódź moja, jak z procy

W zawrotnym wirze mknie na widniejące

W ogniu błyskawic szczyty skał w oddali!...

A więc po długiej z nadzieją rozłące

Nowa mi grozi klęska i zagłada:

Zanim zaświta wybawienia słońce,

Nim pierwszy jego brzask się z chmur wynurzy,

Okrutny los mi ostatni cios zada!...

Jak ów rozbitek, czasu morskiej burzy,

Zagnany wichrem w nieznajome strony

Kona, daleki od celu podróży,

I choć blask zbawczej latarni dostrzeże,

W objęciach śmierci widząc się zgubiony,

Żegna na zawsze gościnne wybrzeże:

Tak i ja, trwożny, drżąc na ciele całem,

Szalonym pędem w skalne brzegi mierzę,

A cały przestwór w błyskawic koronie

Grzmi jednym, wielkim piorunów chórałem.

Już blizko — blizko... już, już kwrawe tonie

Chłoną mię... bije już godzina sądu

I mętna fala zalewa mi skronie —

Gdy wtem łódź moja, rozbicia już blizka,

Wyrwana z toni — przybija do lądu.

III.

Wstrzymana w pędzie, wparta w dwa urwiska

Skalne, zawisła w jakiejś półomroczy...

A mnie zdjął przestrach nowy, co się wciska

W głąb dusz zmęczonych ukradkiem, jak zbrodzień.

Bo też co teraz ujrzały me oczy

Wżarło się w serce na zawsze — i codzień

Truje mi odtąd ostatki chwil życia:

Miasto oczyszczeń bowiem i odrodzeń,

I orlich, bratnich nad Golgotę wzlotów,

Marzonych w cudnych wizjach od powicia —

Naraz ujrzałem, wśród wężowych splotów

Walk i zawiści, bratni, oszalały

Tłum, co się wzajem wymordować gotów.

Strasznemi klątwy i nieludzkim krzykiem

Głuszył on morskie odmęty; wspaniały

Chram mój ojczysty, mówiący językiem

Zmarłych pokoleń, pod jego naporem

Drżał w swych posadach; w zaślepieniu dzikiem,

Miast go pierścieniem miłości synowskiej

Otoczyć wokół, i co jest w nim chórem

Uleczyć, podnieść — tłum, zbywszy się troski

Twórczego czynu, w bezprzykładnym sporze,

W bratniej krwi dymie, tracąc nimb swój boski,

Pozwala chram ów burzyć obcej dłoni,

Niepomny, że się wali już i górze!...

W błędnej za czczemi hasłami pogoni,

Żrąc się i tępiąc, nie widzi tej zblizka,

Tuż u stóp swoich wzbierającej toni

Krwi i łez własnych, toczonych od wieka,

Wzdętej dziś w morze z rzecznego łożyska.

A jednak huk jej, słyszalny z daleka,

Ciągle się wzmaga i fala się spiętrza...

Opamiętania szalonych nie czeka...

Wzbiera i rośnie — wreszcie wszystko chłonie

I strąca nagle do swych głębin wnętrza!...

Okropna chwila — krew zastyga w łonie:

Głuszący okrzyk rozpaczy i trwogi

I nagła cisza — jak gdy okręt tonie,

Nagły, ostatni, dziki krzyk

.......................................................

Sen to — czy zjawa? Straszne to widziadło

Staje już w życiu przy mnie po raz wtóry...

Już raz w młodości w mą duszą zapadło,

Czyniąc w niej głuchą pustosz i zwaliska,

Na dni me wszystkie kładąc cień ponury.

IV.

O! jakże srogo zwykle los uciska

Tych, co nie mogli zginąć na wyłomie!

Któż z nas, o bracia, zmierzy te urwiska,

Zgłębi przepaście, przez które bez trwogi

I bez wytchnienia po strasznym pogromie

Idziem tak długo wśród ciernistej drogi,

Z uporem ducha upadłych tytanów,

Myśląc, że ścichnie wrzask szyderstw złowrogi,

Że ockną w końcu się zwierzęce stada

Schylone komie do stóp swych tyranów.

Próżne nadzieje! Bezmyślna gromada,

Z zatrutej kłamstwa pijąca krynicy,

Jak sfora wilków wciąż nas w krąg opada.

My jednak w przyszłość jaśniejszą wpatrzeni,

Za winy Ojców chętni pokutnicy,

Choć pokonani lecz niezwyciężeni,

Z okrwawionego nie zejdziemy szańca;

Po jękach bratnich i morzu płomieni

Zawsze poznamy barbarzyńcy znamię,

Tratującego święty krzyż — pohańca!

I wiecznie będzie wątłe nasze ramię

Wskazywać Bogu winowajców zbrodni,

Krwawych tyranów w świata panoramie;

I wiecznie będziem wyrzutem ich sumień

I przepowiednią grobowych pochodni,

Aż tryśnie wreszcie nowy życia strumień!...

Oto nasz pacierz. On to cud ów ziszcza,

Że nie lękając się ducha przytłumień,

Wciąż żywi, kruszym naszej trumny wieko,

Podnosim z prochu zwalone bożyszcza,

A choć zmartwychwstań dzień jeszcze daleko,

Widzim go jasno przed oczyma duszy. —

Niech więc strumienie krwi ofiarnej cieką,

Zdroje łez płyną, — ponad naszą głową

Błyśnie dzień w końcu, który je osuszy.

V.

Ach! czy pomnicie tę noc piorunową,

W której się nagle zbiegły nasze łodzie

I serca nasze odżyły na nowo?...

Grom jeszcze huczał ostatniemi echy

I ziemia cała drżała w swym pochodzie,

Wkrąg dogasały pałace i strzechy,

Skrzypiały jeszcze szubieniczne drzewa

I rozbrzmiewały barbarzyńców śmiechy —

Gdyśmy już z nową ufnością i wiarą,

Która w nas zawsze świeże siły wlewa,

Młodzi, stawali pod chorągwią starą

W odmienne jeno przystrojoną barwy.

Miniony pogrom snem był nam i marą;

Dla serc w doświadczeń nowy zapas zbrojnych

Nie był bynajmniej strach budzącą larwą,

Lecz zapowiedzią prac i walk spokojnych,

Wewnętrznych przemian, duchowych odrodzeń.

Po wierze w cuda, po snach bogobojnych,

Przyszły dni szczytne wiary w własne siły,

Tę najpewniejszą drogę oswobodzeń!...

I serca nasze w jeden takt zabiły,

Okrzyk: „wraz z ludem" — jak piorun uderzył

W piersi żyjących i w zmarłych mogiły

I ruszył naprzód cały zastęp zwarty.

A biegł w nim każdy, co w nowy świt wierzył,

Biegł w bój — w bój z fałszem, dnia z nocą zażarty,

Nie w ciał, lecz w duchów bój! po stokroć świętszy,

Bo wolny zbrodni, jasny i otwarty,

Bo przeciw gwałtom boskich praw natury

Podejmujący protest najgorętszy.

Odtąd błysł dziejów naszych okres wtóry

I wróg w nim spostrzegł wreszcie palec Boży,

Co nas wprowadzi na Oliwne góry.

Więc padł nań przestrach. 1 cała moc piekła

W trwożnej zawiści miota się i sroży...

VI.

Tymczasem jednak w smutnej dziejów księdze

Nie Bóg, lecz szatan swe tryumfy pisze:

Wszystkie upadki, wszystkie grzeszne jędze

Wypełzły na świat, obsiadając ziemię,

Że pod ich stopą ludzkość ledwie dysze.

A my... O! biedne pogrobowców plemię,

Żółcią i octem pojone od dziecka,

Ciężkiego jarzma dźwigające brzemię!

Jakiż mię dławi ból, gdy widzę co dnia,

Jak cię krępuje dłoń wroga zdradziecka,

Jako przewodzi ponad tobą zbrodnia,

Jak musisz, milcząc, choć ci serce pęka,

Patrzeć, gdy prawdy przygasa pochodnia

I zdrój żywota mroźny wichr ochładza

I wciąż nad tobą katowska tkwi ręka!...

A jednak... gdyby boska niebios władza

Chciała przedłużyć dni mego żywota,

Radbym! by widzieć, jak Cię ból odradza,

Krzepi i wzmacnia, a choć w cierń oplata,

Otwiera zwolna twej przyszłości wrota.

Próżne pragnienie! Już dzień mój ulata

I anioł śmierci woła — odejść muszę.

Lżejsza byłaby, ach! więzienna krata,

Za którą mógłbym choć twoim widokiem

O ziemio moja! karmić tęskną duszę...

VII.

Więc ginąć? umrzeć?... zajść wieczornym zmrokiem

Za horyzonty twych pragnień i wzlotów ?...

I już nie ujrzeć śmiertelnika okiem

Nieśmiertelnego twych poświęceń dzieła?...

Umrzeć wśród wichrów, i gromów i grzmotów,

Nim groza strasznej burzy przeminęła ?...

Odbiedz Cię pełną trwogi i przestrachu,

Gdy może nowa pożoga zajęła

W tej właśnie chwili, w najważniejszej dobie,

Zrąb z takim trudem wznoszonego gmachu ?...

Umrzeć — i przestać żyć z tobą i w tobie,

Wyrzec się czucia, stać się martwą bryłą,

Zimnym kamieniem na twych nieszczęść grobie?...

Pozostać głuchym na głos twej rozpaczy,

Skoro się w tobie i dla ciebie żyło?...

VIII.

A może „umrzeć" jest to żyć inaczej?...

Może to tylko usnąć po dniach znoju

I słyszeć przez sen pieśń nowych oraczy,

Pieśń, którą niegdyś nas, Ojcowie nasi,

Do życiowego zaprawiali boju?...

A gdy pieśń milknie i noc słońce gasi,

Gdy się w mogile w twardszy sen zapada,

Słuchać, jak ziemia, która sen ów krasi

Pieszczotą matki, tuląc cię do łona

Dawne praojców dzieje opowiada?...

Boże! jeżeli, skoro człowiek kona,

Takiemi w grobie otaczasz go snami,

To nie dziw Panie, o! nie dziw, że z wiosną,

Ze wszystkich kwiatów najpiękniejsze rosną

Ponad grobami.

KRZYK TANTALA.

ELIZIE ORZESZKOWEJ.

W wieczystych mękach, żyw, a jednak w grobie,

Już dłużej wytrwać nie mogę bez krzyku:

Hańba ci Zeusie! hańba wam bogowie!

Ogień mam w łonie, jad trucizn w języku

I chciałbym spalić i zniszczyć w tej dobie

Niebo i ziemię, zmieniając w pustkowie

Cały wasz olimp o! mściwi bogowie.

Bo czyliż mogą być sroższe katusze

Ponad katusze głodu i pragnienia ?...

Ziąb krew mi zcina... żar wnętrzności pali...

W mózgu wre burza... na struchlałą duszę

Idą już zewsząd zimne śmierci tchnienia —

Gdy wtem, ockniona, jak gdyby ze stali

Była hartownej, znów rwie się i żali.

Rwie się i żali, nie tego że kona

Skonać nie mogąc, lecz że jej wydarto

Najdroższe skarby: jasny strop błękitu,

Woń pól jej, mleko matczynego łona,

Wód jasnych zdroje. A choć nic nie warto

Bez nich to życie — bez słońca i świtu,

Żyć jednak trzeba. Krom jęku i zgrzytu

Współbratniej rzeszy, szyderstw z jej niedoli,

Jakie tu słyszę w tym strasznym Erebie,

Ze wszystkich tortur, które tu przechodzę,

Ta mię najbardziej dojmuje i boli!

Jak śmiesz więc Zeusie chcieć, bym dziś do ciebie

Nie wznosił dłoni w rozpaczy i trwodze

Pytając: „Za co mię karzesz tak srodze?"

Cóżem zawinił ?... Żali to jest zbrodnią,

Żem twój syn, trawion boską wiedzy żądzą,

Zapragnął poznać myśl niebios tajemną?...

Wszakżeś przykazał rozumu pochodnią

Rozświecać drogi tym, którzy tu błądzą,

Wszakżeś sam nie chciał, by im było ciemno?

Za cóż więc teraz tak mścisz się nademną!,..

Przecieżem nie chciał być tobie zaprzańcem,

I byle jeno poznać cię i zgłębić

Oddałem ,własne na ofiarę dziecię...

A tyś mię za to pokara! kagańcem,

Rozkazał głodzić, mordować i gnębić,

Zrobił ostatnim nędzarzem na świecie,

Chociażem Zeusie syn twój — syn twój przecie!

O! gdybym nawet zawinił — gdzież miara

Twojego gniewu, gdzież jest litość twoja,

Gdzie miłosierdzie?... Takaż twoja władza?!

Toż w wiecznej kaźni — prawda jak świat stara —

Najhartowniejsza pęka ducha zbroja,

A gdy nadzieja serc już nie odmładza,

Nawet i cnota w zbrodnię się przeradza!

Jeżeli tego nie mając na względzie,

Karzącej dłoni nie cofasz z nademnie;

Jeżeli gniew twój nie zna żadnych granic;

Jeżeli mścisz się i spychasz tak wszędzie

Wydziedziczonych w coraz głębsze ciemnie,

A wszystkie skargi i łzy ich masz za nic:

To gdzież ta szala, na której się waży

Twój sąd nad światem? i co sąd ów znaczy?...

Znijdź raczej tutej, do głębi Erebu,

I ztąd mu panuj! — Niech świat się nie skarży

Że chcesz panować śmierci i rozpaczy,

Kiedy on życia pragnie — nie pogrzebu,

Napróżno tobie ufając — i niebu!

SONET.

Pośród rosterki ducha, żądz zwierzęcych wrzawy,

Sprzecznych prądów i dążeń istnego zamętu,

Jak sternik płonącego wśród burzy okrętu

Biedna ludzkość zamiera bez blasku i sławy.

Niepomna odwiecznego z Chrystusem przymierza,

Cierpi — ale cierpieniem łotra Barabasza;

Już Bóg zeszedł z fal morskich i burz nie uśmierza,

Szarego zmroku dziejów nic już nie rozprasza.

A jednak, po tych gromach, ogniu co wybucha

Jakby z wnętrza kraterów, z ludzkich głębin ducha,

Wśród tej ciemnej, posępnej nocy Kainowej,

Znać wyraźnie, że jakiś wielki czas nadchodzi —

I że dopiero w strasznej krwi i łez powodzi

Nowy ze szczytu Synaj zagrzmi głos Jehowy.

ANATEMA.

O! bądź przeklęty wcielony czarcie,

Cośmy twej złości padli ofiarą,

Coś tą ziemicą naszą prastarą

Dzikim zwierzętom dał na pożarcie.

Barbarzyńskiemi twemi wyroki —

Tysięcy ofiar krwawy morderca,

Zimny i twardy, jak głaz bez serca —

Radbyś z nas wyssać ostatnie soki!

Radbyś nas wszystkich znicestwić, zdeptać

I w Marjenburskiej pogrążyć wieży,

Gdzie gad krzyżacki wpełznął — i leży

Aby krwi polskiej resztę wychłeptać...

O! bądź przeklęty! Odkąd nad światem

Ciężyć poczęła groźna twa władza,

Odtąd się ludzkość już nie odradza,

Boś ty, szatanie, jest jej Piłatem.

Daremnie w twarz jej patrząc bez drżenia,

Obmywasz w wodzie skrawione dłonie

Z wzrokiem Judasza. Świat we łzach tonie,

A woda w krew się zamienia!

Świat pragnie szczęścia, swobody ducha,

Wolności ludów, tryumfu życia,

A ty go straszysz widmem rozbicia

I krzyżackiego jarzmem łańcucha!...

Wszak on nie po to znoi się srodze

I do szczytnego od wieków tyła

Podąża celu — by mu co chwila

Czarne szatany stawały w drodze;

Nie po to, wzorem boskiego Zbawcy

Ku coraz wyższym szczytom ulata,

By szedł na nowo pod topór kata

I miecz takiego jak ty — oprawcy.

O! przyjdzie chwila, gdy jego gniewu

Wzdęta się fala nagle przebierze;

Pryśnie warowne mórz twych wybrzeże,

Od jej strasznego zalewu.

O! przyjdzie chwila, w której grom boży

W jasny dzień w dom twój uderzy,

I na wskrzeszonych świtów rubieży

U stóp cię swoich położy!...

MOJEJ OJCZYŹNIE.

Pozostań wierną sobie do ostatka,

Niech cię zwodnicze pokusy nie łudzą.

Przyzwawszy Boga Wielkiego na świadka

Świętości uczuć, których nie ostudzą

W łonie twem żadnych zmiennych prądów fale,

Żadne dziejowe burze, ni przewroty:

Znijdź pełna męztwa z szczytu swej Golgoty

I ku swym celom dalej krocz wytrwale.

Ufaj, że wytrwasz, boś jak stal hartowna

W ogniu doświadczeń — i jak granit twarda.

Ciebie nie zmoże żadna złość warowna

I nie zabije żadna ludzka wzgarda,

Boś ty jest prawdy wcieleniem i duszą,

I stoisz przed nią jak bytu zagadka,

O którą wszystkie moce się pokruszą,

Tylko — bądź wierną sobie do ostatka.

Gdy noc się skończy i błyśnie świetlana

Stubarwna tęcza ponad dnia weselem,

Wówczas wielbiona i umiłowana,

Dzikich naigrawań przestaniesz być celem. —

Dzień to daleki, trud może wiekowy,

Droga ciernista, mozolna i długa,

Ale im cięższy jest krzyż Chrystusowy

Tem większa twoja chwała i zasługa.

ODPOWIEDŹ...

Słyszysz dzwonów smutne jaki,

Widzisz śmierć już własnej duszy,

I nie wyrwiesz się z tej męki

Nie zażegnasz tej katuszy ? ...

Marzysz cmentarz, groby, trumną,

Pogrzeb własnych pragnień, wzlotów,

I miast podnieść czoło dumne,

Wbić go w ziemię jesteś gotów?

Wątpisz w ducha swego męztwo?...

Miasto iść na burz spotkanie

Z żarem w oku, po zwycięztwo,

Ty się lękasz znijść w otchłanie?

Ty się boisz klątw i zgrzytu,

Bratobójcych walk i waśni?...

O! wszak noc ma zaród świtu,

Wkrótce niebo się wyjaśni.

Powstań z martwych! zbudź się, z wiarą

W świt promienny! znijdź w odmęty

Z nową prawdą, pieśnią starą

Gorejący, jak Znicz święty.

Znijdźmy wszyscy, jak płomienie

Tego Znicza w skrach chodzące —

Budźmy martwe, budźmy śpiące...

Ludu idzie odrodzenie!

MEMENTO!

Wspólnemi siły, do wspólnego celu

Krocząc wytrwale wśród pracy i znoju,

Łatwiej dojść w końcu tam, dokąd niewielu

Dociera tylko w pojedynczym boju.

Naprzód więc, społem! „Ramię do ramienia,

W jedno ognisko i myśli i duchy!"

Wszak wielki cel ów, co nas rozpłomienia,

To żadna fraszka ani drobiazg kruchy,

Lecz żywy posąg, kowany z granitu

W serc naszych głębi! a na serc tych szczycie,

U samych krańców boskiego zenitu,

Wieczny zdrój prawdy, nadzieja i życie!

Więc biedna braci ty moja, nie pętaj

Ale rozwijaj wciąż swe skrzydła boże,

Dąż coraz wyżej i wyżej, — pamiętaj

Pomagać sobie, a Bóg ci pomoże.

SŁYSZYCIE?...

Słyszycie ten jęk głuchy ludzkich dusz ?... te drżenia

Trwożnych o swoje jutro milionów nędzarzy?...

Porzućcie sny na kwiatach i stańcie na straży

Własnych czynów i pragnień — własnego sumienia!

Słyszycie głos ów grzmiący na niebie i ziemi:

„Kto nie zstąpił wraz ze mną do piekieł na trzy dni

„I nie plakat, nie cierpiał razem z wyklętemi,

„Temu świt zmartwychwstania oczu nie rozwidni.

NAPRÓŻNO!...

Napróżno w wiecznych bólach Laokona

Wijąc się, ludzkość swym losom złorzeczy,

Ody ciągłym fałszem, żądzą krzywd karmiona,

Ma jeno wielkość ziemskich dóbr na pieczy.

Napróżno tęskni — i kocha — i wierzy

W tryumfy prawdy, dobra i pokoju,

Jeżeli drogą gwałtów i grabieży

Posiąść je pragnie w bratobójczym boju.

Napróżno niebu krwią i Izami płuży

W odwiecznej, złudnej za szczęściem pogoni,

Skoro wciąż piekłu za narzędzie służy,

I najpiękniejsze swe siły dlań trwoni!...

MATKA.

„Umarło mi z głodu!... O! racz się zlitować

I nie karz mię, Boże, zbyt srogo:

Nie było krzty strawy, nie mogłam ratować,

Pierś wyschła z pokarmu!... Nikogo

Nie miałam na świecie, wśród obcych mi ludzi,

A żebrać zabrakło odwagi.

Zapóźno! Choć teraz ich litość obudzi

Dzieciątka mojego trup nagi,

Zapóźno !... Grosz ciężki, za darmo nie płacą,

Jałmużna straszniejsza niż nędza.

Mój synku! ja nie mam pochować cię za co,

Zapłacić podzwonne i księdza.

Bóg świadkiem, mój synku, że nie mam ni w co cię

Przyoblec, ni w czem cię pochować!

O! Matko Najświętsza, Ty pomóż sierocie,

Ty racz się nademną zlitować!

Gdy przyszedł głód straszny, choroba i nędza,

Nieszczęsna, myślałam w rozpaczy,

Że Bóg go ocali, że zmarnieć mu nie da.

Inaczej się stało — inaczej!..."

Tak jęczy i tuli do łona swe dziecię,

I biegnie w szalonej boleści.

Na ziemi noc jasna, wiosenne z drzew kwiecie

Otrząsa wiatr, liśćmi szeleści,

Na niebie gwiazd krocie — i wonią dokoła

Faluje przyrody pierś drżąca...

I wielką tę ciszę bożego kościoła

Jęk tylko nieszczęsnej zamącą.

O! jakżeś ty biedna w tej ciężkiej potrzebie,

Jakże mi łez gorzkich twych szkoda:

Patrz, w duszy twej burza, a wkoło na niebie

Tak piękna jaśnieje pogoda!..

Bo chociaż nad światem Bóg rządzi widomie,

Odwiecznych praw bytu nie wzruszy:

Tyś prochem dla Niego w wszechświata ogromie,

Źdźbłem trawy uwiędłem wśród suszy.

Łzy, rozpacz, śmierć twoja, na onych praw szali

I tego źdźbła nawet nie ważą.

Ach! spytaj się o to tych, co już skonali —

I teraz pod praw tych śpią strażą.

W ZWĄTPIENIU.

Nic bardziej nie pragnę w życiu

Nad jeden wybuch zapału,

Coby mię porwał za sobą

W kraj ideału

I przypiął choćby na chwilę

Orle do ramion mych skrzydła,

Pozwolił wzbić się w zaświaty,

Zerwać cielesne wędzidła,

I poszybować w przestworza,

Gdzie wichry w kolebkach drzemią,

I ujrzeć jasny blask słońca

Nad moją ziemią!...

Nic bardziej nie pragnę w życiu

Po nad tę chwilę rozkoszy;

Tęsknota do niej zabija,

Sen z powiek płoszy,

Bo czekam na nią napróżno

I pragnę coraz goręcej,

Tej jednej chwili natchnienia,

Niczego więcej!...

PRZY MUZYCE

BARCAROLLI: „Z OPOWIEŚCI HOFFMANA"

(W układzie L. Krogulskiego).

Dlaczego pierś ma wzdycha?

Dlaczego trawi ją tęsknota?...
Odzież jest ta przystań cicha,

W której mógłbym nakoniec

Spocząć po trudach żywota? —

Niema takiej przystani.

Nie znaleźć jej nigdzie, ach! nigdzie na ziemi.

Wszędy ludzie znękani

Szukają jej daremnie

Oczyma stęsknionemi. —

Już od kolebki wiernie

Wciąż goniąc złudnych snów miraże,

Miast róż, chwytają ciernie

Gubiąc po drodze swych uczuć skarby

W tym wielkim świata rozgwarze —

I mimo ciągle zawody,

Biegną dalej a dalej w niewstrzymanym pędzie: -

Biegną przez życia ogrody,

I rwą się na skał krawędzie

Wciąż bardziej raniąc swe stopy. —

Tak w bezustannej, wiecznej pogoni

Za niepochwytną szczęścia marą,

Snują smutnego życia nić szarą,

Smutnego — życia — nić szarą —

W DOLINIE PRĄDNIKA.

Jakże słodko od zgiełku miejskiego zdaleka

Żyć tu, wśród skalnych urwisk i leśnych ustroni!

I gdy tam oko łzami, serce krwią ocieka,

Tu oddychać powietrzem, balsamicznej woni,

Koić duszę i mierzyć nią nędzą własną,

Gór tych ciszą i skał tych zadumą olbrzymią —

Zwłaszcza, gdy bielejące w noc miesięczną, jasną,

Na posępnem tle borów kłębami mgieł dymią!...

O! wtedy duch człowieczy zda się wycieleśnia,

A otrząsając skrzydła z pyłu ziemskich marzeń,

Przebywa coraz wyższe stopnie przeobrażeń

I rozbrzmiewa nad światem, jak cudowna pieśnią!

ECHO BRATNIE.

„Czem chata polska bogata, tem rada."

Tak stary gazda tej lechickiej ziemi

Zaprasza gości słowami prostemi,

Gdy społem z nimi do stołu zasiada.

Więc czem bogata jest i nasza chata

Tem dzisiej z wami podzielić sią radzi,

Idziem za głosem, który nas prowadzi

Tam, zkąd nas echo bratnich serc dolata.

Idziem, po drodze siejąc myśli ziarno

I uczuć kwiaty. Jakaż żyzna gleba!

Ziarno wyrasta, kwiat strzela do nieba,

I wnet na łanie ojczystym aż gwarno.

„Szczęść Boże" słyszym. — „Daj nam Boże" dożyć

Plonów obfitych, nie poskąp nikomu,

Daj wytrwać w pracy — i daj nam bez sromu

Zapełnić gumna i w grób się położyć.

I daj nam Panie, do wspólnej pasieki

Znieść co najwięcej i wosku i miodu,

By nasze dzieci nie rzekły w dniach głodu,

Żeśmy im żadnej nie dali opieki...

Koniec wersji demonstracyjnej.

II

DO RUIN IŁŻY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZIMOWA ZAMIEĆ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZESTROGA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POCHODNIE NERONA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W NOWY ROK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Z ŻYCIA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO MUZYKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DZIEWICZY PRZYBYTEK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PSOTNICA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PODCZAS BURZY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TWÓRCZOŚĆ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KARTY ALBUMOWE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CZEŚĆ WAM POLKI!.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

HEJ! RAMIĘ DO RAMIENIA!.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PAMIĄTKI WSPOMNIEŃ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POŻEGNANIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OSTATNIA KARTA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

III.

CYGANIE.

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

VIII.

IX.

X.

XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej