Chatedubriand Francois-Rene

Rene

Konwersja: Nexto Digital Services

RENE

Francois-Rene Chatedubriand

Tłum. Tadeusz Żeleński Boy

Przybywając do plemienia Naczezów, Rene zmuszony był pojąć małżonkę, aby się dostroić do obyczaju Indian; ale nie żył z nią. Melancholijne usposobienie ciągnęło go w głąb lasów; spędzał tam całe dni sam, niby dziki między dzikimi. Poza Szaktasem, swym przybranym ojcem, oraz ojcem Suel, misjonarzem w grodzie Rozalii, wyrzekł się towarzystwa ludzi. Dwaj starcy zdobyli wielki wpływ na jego duszę: jeden swą mdłą pobłażliwością, drugi, przeciwnie, przez swą niezwykłą surowość. Od czasu polowania na bobry, kiedy to ślepy sachem opowiedział Renemu swoje przygody, próżno starał się go skłonić do wzajemnych zwierzeń. I Szaktas, i misjonarz żywo pragnęli dowiedzieć się, jakie nieszczęścia mogły w szlachetnie urodzonym Europejczyku zrodzić szczególny zamiar zagrzebania się w puszczach Luizjany. Rene, uchylając się naleganiom, powoływał się zawsze na to, iż historia jego, ograniczająca się do dziejów myśli i uczuć, zbyt mało jest zajmująca. „Co zaś do wypadku, który zagnał mnie do Ameryki — dodawał — ten trzeba mi pogrzebać w wiekuistym zapomnieniu."

Tak upłynęło kilka lat, a starcy wciąż nie zdołali mu wydrzeć tajemnicy. List, który Rene otrzymał z Europy za pośrednictwem misji zagranicznych, zdwoił jego smutek tak dalece, iż unikał nawet swoich sędziwych przyjaciół. Tym goręcej nalegali, aby im otworzył serce; a czynili to z taką delikatnością, słodyczą i powagą, iż wreszcie musiał uczynić im zadość. Umówił tedy z nimi dzień, w którym zgodził się opowiedzieć nie przygody życia, nie miał bowiem żadnych, ale tajemne uczucia swej duszy.

Dnia 21 owego miesiąca, który dzicy nazywają Księżycem Kwiatów, Rene udał się do chaty Szaktasa. Podał ramię staremu sachemowi i zaprowadził go pod sasafrasy, na brzeg Missisipi. Niebawem i ojciec Suel zjawił się w oznaczonym miejscu. Jutrzenka wstawała; opodal równiny widniała wieś Naczezów, ze swoim gajem morw i chatami podobnymi do ulów. Kolonia francuska i fort Rozalii znaczyły się na prawo, nad rzeką. Namioty, na wpół zbudowane domy, rozpoczęte fortyfikacje, wykarczowane pola rojące się od Murzynów, gromady białych i Indian tworzyły na tej małej przestrzeni kontrast dzikości i cywilizacji. Ku wschodowi, na skraju widnokręgu, słońce zaczynało się ukazywać między poszarpanymi szczytami Apalaszów, które rysowały się niby czcionki z lazuru na pozłacanym stropie nieba; na zachodzie Missisipi toczyła w majestatycznym milczeniu fale, tworząc wspaniałą ramę dla tego obrazu.

Młody człowiek i misjonarz podziwiali jakiś czas tę piękną scenę, ubolewając nad sache-mem, który nie mógł się nią już cieszyć; następnie ojciec Suel i Szaktas siedli na trawie u stóp drzewa; Rene zajął miejsce wśród nich i, po chwili milczenia, ozwał się do przyjaciół w te słowa:

— Rozpoczynając to opowiadanie, nie mogą się obronić uczuciu wstydu. Pokój serc waszych, czcigodni starcy, i spokój natury dokoła każą mi się rumienić za zamęt i burze mej duszy.

Jakże będziecie się litować nade mną! Jak nędzne się wam zdadzą moje wiekuiste niepokoje! Wy, którzy wyczerpaliście wszystkie gorycze życia, co pomyślicie o młodym człowieku bez siły i hartu, który w sobie samym znajduje swą udrękę i może się skarżyć jedynie na cierpienia, które zadaje sam sobie? Ach, nie potępiajcie go; aż nadto go już ukarano!

Przyszedłem na świat kosztem życia swej matki; wydobyto mnie z jej łona przy pomocy żelaza. Miałem brata, którego ojciec mój kochał, ponieważ widział w nim pierworodnego. Co do mnie, zdany zawczasu obcym rękom, chowałem się z dala od rodzicielskiego domu.

Usposobienie miałem porywcze, charakter nierówny. Na przemian hałaśliwy i wesoły, milczący i smutny, skupiałem koło siebie młodych towarzyszy; następnie, opuszczając ich nagle, siadałem na uboczu, aby spoglądać na pomykającą chmurę lub słuchać deszczu szemrzącego wśród liści.

Co jesieni odwiedzałem zamek ojcowski, położony wśród lasów, w pobliżu jeziora, w zapadłej okolicy.

Lękliwy i nieswój w obliczu ojca, odnajdywałem swobodę i wesołość jedynie przy siostrze mej, Amelii. Z siostrą tą, cokolwiek starszą ode mnie, łączyła mnie najściślej luba zgodność usposobień i skłonności. Lubiliśmy się drapać razem na pagórki, żeglować po jeziorze, przebiegać lasy w porze opadania liści: wspomnienie tych przechadzek dziś jeszcze napawa mnie rozkoszą. O, złudy dziecięctwa i ziemi rodzinnej, wy nie tracicie nigdy swej słodyczy!

To kroczyliśmy w milczeniu, chłonąc uchem głuchy szum jesieni lub szelest suchych liści, czepiających się smutno naszych stóp; to, w dobie niewinnych igraszek, ścigaliśmy jaskółkę na łące, tęczę na dżdżystych pagórkach; niekiedy mówiliśmy szeptem wiersze, które rodził w nas obraz przyrody. Za młodu pielęgnowałem Muzy; nic poetyczniejszego niż szesnastoletnie serce w świeżości swych uczuć. Ranek życia jest jak ranek dnia, pełen czystości obrazów i harmonii.

W niedziele i w dnie świąteczne słyszałem często w wielkim lesie, przez gęstwinę drzew, dźwięki odległego dzwonu, który wołał mieszkańców pól do świątyni. Oparty o pień wiązu, słuchałem w milczeniu nabożnego szeptu. Każde drżenie spiżu sączyło w mą prostą duszę niewinność sielskich obyczajów, spokój samotności, urok religii i słodką melancholię pierwszego dziecięctwa. Och, któreż niewdzięczne serce nie ściśnie się na dźwięk dzwonów rodzinnego miejsca, tych dzwonów, które drżały z radości nad jego kołyską, które oznajmiły jego przybycie na ziemię, zapisały pierwsze bicie jego serca, obwieściły szeroko dokoła świętą radość jego ojca oraz bardziej jeszcze niewymowne boleści i radości matki! Wszystko mieści się w owych zaczarowanych marzeniach, w których pogrąża nas dźwięk rodzinnego dzwonu: religia, rodzina, ojczyzna i kolebka, i grób, i przeszłość, i przyszłość.

To prawda, iż oboje z Amelią bardziej niż ktokolwiek smakowaliśmy w tych poważnych i tkliwych myślach, ponieważ chowaliśmy oboje nieco smutku na dnie serca: mieliśmy to z Boga lub z matki.

Tymczasem ojciec mój uległ chorobie, która zawiodła go w niewiele dni do grobu. Oddał ducha w moich ramionach. Zawarłem znajomość ze śmiercią na ustach tego, który dał mi życie. Wrażenie było silne i trwa jeszcze. Pierwszy to raz wówczas nieśmiertelność duszy objawiła się jasno mym oczom. Nie mogłem uwierzyć, aby to ciało bez życia było we mnie twórcą myśli; czułem, iż musiała ona przyjść z innego źródła; w świętej boleści, która bliską była szczęścia, obiecywałem sobie zjednoczyć się kiedyś z duchem ojca.

Koniec wersji demonstracyjnej.