Mikołaj Gogol

REWIZOR

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

CHARAKTERY I KOSTIUMY

AKT I

Scena 1

Scena 2

Scena 3

Scena 4

Scena 5

Scena 6

AKT II

Scena 1

Scena 2

Scena 4

Scena 5

Scena 6

Scena 7

Scena 8

Scena 9

Scena 10

AKT III

Scena 1

Scena 2

Scena 3

Scena 4

Scena 5

Scena 6

Scena 7

Scena 8

Scena 9

Scena 10

Scena 11

AKT IV

Scena 1

Scena 2

Scena 3

Scena 4

Scena 5

Scena 6

Scena 7

Scena 8

Scena 9

Scena 10

Scena 11

Scena 12

Scena 13

Scena 14

Scena 15

Scena 16

AKT V

Scena 1

Scena 2

Scena 3

Scena 4

Scena 5

Scena 6

Scena 7

Scena 8

Scena ostatnia

Scena niema

REWIZOR

Komedia w pięciu aktach

Mikołaj Gogol

OSOBY:

ANTON ANTONOWICZ SKWOZNIK DMUCHANOWSKI — horodniczy

ANNA ANDRIEJEWNA — jego żona

MARIA ANTONOWNA — jego córka

ŁUKA ŁUKICZ CHŁOPOM — wizytator szkół

JEGO ŻONA

AMMOS FIEDOROWICZ LAPKIN-TIAPKIN — sędzia

ARTIEMIJ FILIPOWICZ ZJEMLANIKA — kurator instytucji filantropijnych

IWAN KUŹMICZ SZPIEKIN — naczelnik poczty

PIOTR IWANOWICZ BOBCZYNSKI }

PIOTR IWANOWICZ DOBCZYNSKI } obywatele

IWAN ALEKSANDROWICZ CHLESTAKOW — urzędmlk z Petersburga

OSIP — jego służący

KRYSTIAN IWANOWICZ HIBNER — lekarz powiatowy

FIEDOR ANDRIEJEWICZ LULUKOW }

IWAN ŁAZARIEWICZ RASTAKOWSKI } byli urzędnicy, wybitni

STIEPAN IWANOWICZ KOROBKIN } obywatele miasta N.N.

STIEPAN ILJICZ UCHOWIERTOW — komisarz policji

ŚWISTUNOW

PUGOWICYN policjanci

DZIERŻYMORDA ABDULIN — kupiec

FIEWRONIA PIETROWNA POSZLEPKINA — żona ślusarza

ŻONA PODOFICERA MISZKA — służący Horodniczego

KELNER ŻANDARM

Goście, kupcy, mieszczanie, petenci itd.

CHARAKTERY I KOSTIUMY

UWAGI DLA AKTORÓW

HORODNICZY, starszawy jegomość, długie lata na urzędzie; na swój sposób wcale niegłupi człowiek. Chociaż łapownik, zachowuje się bardzo solidnie; dość poważny; do pewnego stopnia nawet rezoner; mówi niezbyt głośno i niezbyt cicho, ani za dużo, ani za mało. Każde jego słowo ma wagęRysy twarzy pospolite a szorstkie, jakie ma każdy, kto zaczął ciężką służbę od niższych szczebli. Dość szybko przechodzi od strachu do radości, od upodlenia do pychy, jak to bywa u ludzi z ordynarnymi skłonnościami duszy. Nosi mundur z galonami, wysokie buty. Włosy szpakowate, na jeża.

ANNA ANDEIEJEWNA, jego żona, prowincjonalna kokietka, jeszcze nie stara; wychowania w równej mierze na modnych romansach i albumach, jak na kłopotach ze spiżarnią i służbą domową. Bardzo ciekawa, a gdy się trafi sposobność, to i chełpliwa. Nieraz rządzi mężem — tylko dlatego że mąż nie wie, co jej odpowiedzieć. Ale ta władza dotyczy wyłączane drobnostek i ogranicza się do wymówek i kpin. W czasie trwania sztuki cztery razy zmienia stroje.

CHLESTAKOW, młodzieniec 23-letni, cieniutki, chudziutki, z lekka głupawy i, jak to się mówi, bez piątej klapki w głowie. Typ, zwany w kancelariach „absolutną pustką” (zerem). Mówi i działa zupełnie bez namysłu. Na niczym nie umie skupić uwagi. Mówi krótko, urywanie, słowa wylatują z jego ust całkiem niespodzianie. Im więcej aktor, grający tę rolę, wykaże szczerości, otwartości i prostoty, tym bardziej zyska. Ubrany według mody.

OSIP, służący, taki jak zwykle bywają niezbyt już młodzi służący. W tym, co mówi, jest powaga,. Patrzy nieco spodełba. Rezoner, lubiący samemu sobie recytować morały dla swego pana. Mówi zazwyczaj głosem równym; w rozmowie z Chlestakowem wpada w ton surowy, urywany i nawet z lekka grubiański. Jest mądrzejszy od swego pana i dlatego bardziej domyślmy, nie lubi jednak dużo mówić. Jest to spryciarz i kombinator na milcząco. Nosi szary lub granatowy surdut, dobrze podniszczony.

BOBCZYŃSKI i DOBCZYJŃSKI, obaj niziutcy, króciutcy, z brzuszkami, ciekawscy, bardzo do siebie podobni. Obaj mówią bardzo szybko i żywo gestykulują. Dobczyński jest trochę wyższy niż Bobczyński i trochę poważniejszy. Obaj noszą żółte nankinowe pantalony, na nogach mają buciki z chwaścikami. Dobczyński chodzi w szerokim fraku koloru butelkowego, Boboczyński w dawnym wojskowym mundurze.

LAPKIN-TIAPKIN, sędzia, przeczytał w życiu pięć sześć książek i dlatego jest trochę wolnomyślny. W tym, co słyszy, lubi dopatrywać się głębszego znaczenia, i dlatego nadaje wagę każdemu własnemu słowu. Aktor grający tę rolę powinien stale zachowywać znaczącą minę. Mówi basem, rozciągając słowa, sapiąc i rzężąc, jak stary zegar, co najpierw syczy, a dopiero potem wybija godzinę.

ZJEMLANIKA, kurator zakładów filantropijnych, bardzo graby, nieruchliwy i niezdarny (niedźwiedziowaty), ale mimo to szczwany krętacz. Bardzo usłużny. Nosi szeroki frak; w akcie czwartym zjawia się w wąskim gubernialnym mundurze z przykrótkimi rękawami i ogromnym kołnierzem, prawie zakrywającym. uszy.

NACZELNIK POCZTY, człowiek aż do naiwności prostoduszny.

Inne role nie wymagają specjalnych wyjaśnień. Oryginały ich możemy spotkać na każdym kroku. G o ś c i e powinni być różnorodni: wysocy i niscy, grubi i chudzi, uczesami i rozwichrzeni, we frakach, węgierkach, surdutach rozmaitych kolorów i kroju. Suknie pań tak samo pstrokata. Jedne ubrane są dość przyzwoicie, nawet z pretensjami do mody, ale jakiś szczegół musi być zawsze nie w porządku: albo czepek ma bakier, albo torebka jakaś dziwaczna. Inne — w sukniach zupełnie poza wszelką modą: z wielkimi szalami, w czepkach przypominających głowę cukru itp.

Panowie aktorzy powinni zwrócić specjalną uwagę na ostatnią, scenę. Ostatnie wypowiedziane słowo żandarma musi porazić wszystkich jak prąd elektryczny — wszystkich naraz, nagle. Cała grupa musi zmienić pozycję w ciągu jednej sekundy. Głos zdumienia wszystkich pań wyrwać się musi jednocześnie, jak z jednej piersi Przy niezastosowaniu się do tych uwag przepaść może cały efekt.

Nie przygaduj zwierciadłu,
kiedy masz gębę krzywą.
Przysłowie ludowe

AKT I

Scena 1

Pokój w mieszkaniu Horodniczego

HORODNICZY, ARTIEMIJ FILIPOWICZ, ŁUKA ŁUKICZ, AMMOS FIEDOROWICZ, KOMISARZ POLICJI, LEKARZ, DWAJ DZIELNICOWI

HORODNICZY

Zaprosiłem panów w celu zakomunikowania im arcyniemiłej nowiny: jedzie do nas rewizor!

AMMOS FIEDOROWICZ

Jak to — rewizor?

ARTIEMIJ FILIPOWICZ

Co za rewizor?

HORODNICZY

Rewizor z Petersburga, incognito, a na domiar złego z poufną instrukcją.

AMMOS FIEDOROWICZ

Masz tobie!

ARTIEMIJ FILIPOWICZ

Masz babo kaftan!

ŁUKA ŁUKICZ

Wielki Boże! I jeszcze z poufną instrukcją!

HORODNICZY

Jakbym coś przeczuwał: całą ubiegłą noc śniły mi się jakieś dwa niezwykłe szczury. Takich, powiadam panom, nigdy jeszcze nie widziałem: czarne, nienaturalnej wielkości! Przyszły, obwąchały i poszły. Zaraz panom przeczytam list, jaki otrzymałem od Andrzeja Iwanowicza Czmychowa, którego pan, panie Zjemlanika,

(do Artiemija Filipowicza)

zna... Pisze mi Czmychow tak: „Kochany przyjacielu, kumie i dobrodzieju...

(mrucząc półgłosem, szybko przebiegając oczyma list)

i zawiadomić cię...” aha... „oprócz tego chciałem cię zawiadomić, że przyjechał urzędnik z poleceniem dokonania inspekcji całej guberni, specjalnie zaś naszego powiatu...”

(podnosi znacząco palec)

„Dowiedziałem się o tym od najwiarogodniejszych ludzi, choć on podaje się za osobę prywatną. Wiedząc, że, jak wszyscy zresztą, masz grzeszki na sumieniu, bo jesteś człowiek mądry i nie lubisz wypuszczać tego, co samo do rąk płynie...”

(zatrzymuje się)

No, sami swoi... „to radzę ci mieć się na baczności, bo może przyjechać lada chwila, a nie jest wykluczone, że już przyjechał i mieszka gdzieś incognito. Wczoraj...” No, tu już idą sprawy rodzinne — „siostra Anna Kiriłowna przyjechała do nas z mężem. — Iwan Kiriłowicz bardzo utył i ciągle gra na skrzypcach” itd. itd. Więc tak się to przedstawia!

AMMOS FIEDOROWICZ

Tak, to sprawa nadzwyczajna, po prostu nad-zwy-czajna... Goś w tym jest.

ŁUKA ŁUKICZ

Po co, panie Horodniczy, z jakiego powodu? Dlaczego do nas rewizor?

HORODNICZY

Dlaczego?! Taki los, widać!

(westchnął)

Dotychczas, panu Bogu najwyższemu dzięki, dobierali się do innych miast, teraz i na nas kolej przyszła...

AMMOS FIEDOROWICZ

Ja myślę, że to ma jakiś cieniutki i raczej polityczny podkład... Znaczy to po prostu, że Rosja... tak jest, chce prowadzić wojnę i ministerstwo, proszę ja panów, nasyła urzędnika, żeby się wywiedzieć, czy nie ma gdzie zdrady.

HORODNICZY

Takżeś pan trafił? A niby rozumny człowiek! W powiatowym miasteczku zdrada! Cóż to, miasto pograniczne, czy co?-... Przecież od nas, choć trzy lata galopem pędzić, a do żadnego państwa nie dojedzie,

AMMOS FIEDOROWICZ

Nie, panie Antoni, niech pan tak od razu nie tego... Powtarzam, władza ma jakieś dyskretne zamiary. Daleko, nie daleko, wszystko jedno, a ostrożność nie zawadzi...

HORODNICZY

Zawadzi, czy nie zawadzi, nie wiem, ja swoje zrobiłem i uprzedziłem panów. Co do mnie, to w swoim resorcie wydałem już pewne zarządzenia. Radzę i panom. A zwłaszcza panu, panie Zjemlanika. Rewizor zechce niewątpliwie, i to przede wszystkim, — obejrzeć powierzone pańskiej pieczy instytucje filantropijne... niech pan przeto postara się, aby wszystko było jak należy: żeby szlafmyce były czyste, żeby chorzy nie wyglądali jak kominiarze, jak to tam zwykle...

ARTIEMIJ FILIPOWICZ

No, to drobnostka! Szlafmyce można dać czyste...

HORODNICZY

Właśnie... I żeby nad każdym łóżkiem była karteczka po łacinie, czy w jakim innym języku... to już pańska rzecz, (do Krystiana Iwanowicza)

panie Doktorze... jaka choroba, kiedy kto zachorował, dzień, data, wszystko... I to niedobrze, że pacjenci palą taki mocny tytoń... Człowiek kicha, jak tylko wejdzie. Byłoby też wskazane, aby zmniejszyć ilość chorych, bo będzie się zaraz nazywało, że nadzór niedostateczny, albo że lekarz do niczego...

ARTIEMIJ FILIPOWICZ

O, co do metod leczenia, to przedsięwzięliśmy z Krystianem Iwanowiczem środki bardzo skuteczne: im bliżej natury tym lepiej... lekarstw kosztownych nie stosujemy. Człowiek prosty jeżeli ma umrzeć, to i tak umrze... jeżeli ma wyzdrowieć, to i tak wyzdrowieje... Zresztą panu Doktorowi byłoby nawet trudno porozumieć się. z pacjentami — nie zna on zupełnie naszego języka, ani słowa!

KRYSTIAN IWANOWICZ

(dźwięk pośredni między „e” i „i”)

HORODNICZY

I panu, panie Lapkin Tiapkin, radziłbym zwrócić uwagę na stan lokali urzędowych. W poczekalni sądu, tam gdzie zazwyczaj schodzą się strony, stróż zaprowadził hodowlę gęsi, małe gąski plątają się pod nogami... Nie przeczę, dbałość o gospodarstwo domowe chwali się każdemu — dlaczegoby i stróż nie miał prawa — ale w takim miejscu jak sąd nie wypada... Już niejednokrotnie chciałem zwrócić panu na to uwagę, ale zawsze jakoś zapominałem...

AMMOS FIEDOROWICZ

Jeszcze dziś każę gąski zabrać do kuchni... Może pan przyjdzie na obiad?

HORODNICZY

Oprócz tego, i to, panie Sędzio nieładnie, że w urzędzie pańskim ciągle się suszy i to, i owo... A nad samą szafą z aktami wisi myśliwski harap! Wiem, że pan jest zapalonym myśliwym, ale nie zaszkodzi na pewien czas zdjąć go ze, ściany... Kiedy rewizor wyjedzie, może pan znowu powiesić... Asesor zaś pański... owszem, człowiek z olejem w głowie... ale tak od niego jedzie, jakby przed chwilą wyszedł z gorzelni... Też niedobrze... Dawno już chciałem zwrócić panu na to uwagę, ale nie pamiętam, byłem czymś innym zajęty... Są przecież środki na to, jeżeli to, w samej rzeczy, jak on sam twierdzi, zapach przyrodzony. Należy mu poradzić, aby jadł cebulę, lub czosnek, czy co innego... W tym wypadku pan Doktór może zastosować rozmaite medykamenty.

KRYSTIAN IWANOWICZ

(dźwięk jak wyżej)

AMMOS FIEDOROWICZ

Nie, tego się pozbyć nie można! Powiada, że mamka, kiedy był niemowlęciem, upuściła go na ziemię i od tego czasu zalatuje trochę wódką...

HORODNICZY

Ja tylko zwracani uwagę... Co zaś dotyczy specjalnych środków ostrożności i tego, co Czmychow nazywa w liście grzeszkami, o tym nic powiedzieć nie mogę... Bo i o czym tu mówić?... Nie ma człowieka, który by nie miał jakichś grzechów na sumieniu... Sam Pan Bóg tak chciał — i wolterianie daremnie przeciw temu występują...

AMMOS FIEDOROWICZ

A co pan, panie Horodniczy, nazywa grzeszkami? Grzeszek

grzeszkowi nie równy...... Ja przyznaję się otwarcie, że biorę

łapówki... Ale w jakiej postaci? W postaci szczeniąt... To zupełnie inna sprawa!

HORODNICZY

Szczenięta czy nie szczenięta, a łapówka łapówką!

AMMOS FIEDOROWICZ

No nie, panie! Co innego, kiedy ktoś na przykład ma futro za 500 rubli, a małżonka szal...

HORODNICZY

Ale cóż z tego, że pan bierze łapówki szczeniętami? Pan za to w Boga nie wierzy! Do cerkwi pan nigdy nie chodzi. A ja w wierze przynajmniej nieugięty jestem i co niedziela: bywam w domu bożym. A pan? O, ja pana znam! Kiedy pan. zacznie mówić o stworzeniu świata, to po prostu włosy dęba stają!

AMMOS FIEDOROWICZ

Ale sam do tego doszedłem! Własnym rozumem!

HORODNICZY

E, tam! Zdarza się czasem, że od nadmiaru rozumu gorzej jest, niż gdyby go wcale nie było... Zresztą o sądzie powiatowym wspominałem tak tylko, przy sposobności. Wątpię, czy tam kto kiedy zajrzy: miejsce takie, że sam Pan Bóg rozciągnął nad nim protektorat... Ale pan, panie Chłopow, jako naczelnik wydziału szkolnego powinien specjalnie zająć się panami profesorami. Ludzie to, oczywiście, uczeni, kształceni w rozmaitych kolegiach, ale mają Bardzo dziwne maniery, nieodłączne zapewne od uczoności... Jeden na przykład — wie pan, taki tłusty na twarzy, nazwiska nie pamiętam — nie może się bez tego obyć, żeby nie zrobić grymasu, gdy tylko wejdzie na katedrę... O tak jakoś...

(pokazuje)

A potem, spod krawata zaczyna sobie ręką brodę prasować... Jeżeli pan profesor stroi takie miny do ucznia, to oczywiście drobnostka... Może to przy nauce rzecz nawet konieczna... Nie wiem i nie śmiem sądzić! Ale niechże pan pomyśli, że odstawi taką sztukę w obecności przyjezdnego urzędnika! Mogą być straszne skutki! Pan rewizor, lub kto inny, może to wziąć do siebie... Diabli wiedzą, co się stać może!

ŁUKA ŁUKICZ

Kiedy nie mogę sobie z nim dać rady! Mówiłem już kilkakrotnie. Nawet w tych dniach, kiedy kurator wszedł do klasy, nauczyciel wykropił taką minę, że czegoś podobnego w życiu nie widziałem. Zrobił to oczywiście z dobrego serca, a ja dostałem naganę: dlaczego młodzieży wpaja się w ten sposób wolnomyślne poglądy?

HORODNICZY

To samo dotyczy pedagoga z działu historycznego. Zaraz widać, że głowa uczona... owszem, i wiadomości nałapał co niemiara, ale wykłada z takim żarem, że o świecie zapomina. Byłem kiedyś podczas lekcji. Póki mówił o Asyryjczykach, Babilończykach, wszystko było w porządku... Ale kiedy doszedł do Aleksandra Macedońskiego, to nie potrafię panu powiedzieć, co się z tym człowiekiem stało! Jak Boga kocham, myślałem, że pożar! Zeskoczył z katedry — i jak nie złapie krzesła, jak nie wyrżnie z całej siły o podłogę!... Nie przeczę, owszem, Aleksander Macedoński był niewątpliwie bohaterem, lecz po cóż łamać krzesła?... Uszczerbek dla skarbu państwa i tyle...

ŁUKA ŁUKICZ

Tak, to człowiek z temperamentem. Kilka razy zwracałem mu uwagę. Powiada: „Jak pan uważa, ale ja dla nauki gotów jestem nawet życie poświęcić!”

HORODNICZY

Tak, tak! Taki jest już niezbadany wyrok losów! Że człowiek mądry, to albo pijak, albo taką małpę ze siebie robi, że obraza boska.

ŁUKA ŁUKICZ

Nie daj Boże, to za ciężki los, taka służba w naukowym resorcie. Wszystkiego się boisz. Każdy się wtrąca, każdy chce pokazać, że jest mądry.

HORODNICZY

To wszystko nic. Najgorsze to przeklęte incognito! Nagle się zjawi: „Aha, mam was, ptaszki!” — „A kto, zapyta, jest tutaj sędzią? Lapkin-Tiapkin? Dawać tu Lapkina-Tiapkina! A kto zarządza instytucjami filantropijnymi? Zjemlanika? Dawać Zjemlanikę!...” W tym sęk!

Scena 2

Wchodzi NACZELNIK POCZTY

NACZELNIK POCZTY

Wytłumaczcie mi, panowie, co się dzieje? Jaki urzędnik przyjeżdża?

HORODNICZY

Jakto? Nie słyszał pan?

NACZELNIK POCZTY

Mówił mi Piotr Iwanowicz Bobczyński... Był u mnie przed chwilą na poczcie.

HORODNICZY

No i co? Co pan o tym sądzi?

NACZELNIK POCZTY

Co sądzę?... że będzie wojna z Turkami!

AMMOS FIEDOROWICZ

Moje słowa! Ja tak samo uważam.

HORODNICZY

Tak i obaj trafiliście palcem w niebo!

NACZELNIK POCZTY

Na pewno wojna z Turkami! Wszystko sprawki Francuza!

HORODNICZY

Jaka tam wojna z Turkami! Nie na Turkach, lecz na nas się skrupi! Wszystko już wiadomo — mam list.

NACZELNIK POCZTY

Chyba że tak... W takim razie nie będzie wojny z Turkami... .

HORODNICZY

Więc co pan ostatecznie sądzi?

NACZELNIK POCZTY

Co tam ja! A pan, panie Antoni?

HORODNICZY

Ja? Cóż ja?... Bać się, nie boję, tylko tak... troszkę. Kupcy i obywatele mnie peszą... Mówią, że się im dobrze dałem we znaki. A ja, Bóg mi świadkiem — jeżelim co wziął od którego, to bez żadnej nienawiści... Myślę nawet...

(Merze go pod rękę i odprowadza na bok)

nawet się zastanawiam, czy mnie kto nie zadenuncjował? Bo i po cóż jechałby do nas rewizor? Otóż, drogi panie, czy nie dałoby się, dla naszego wspólnego dobra, wszystkie listy, które przez pocztę przechodzą, czy przysyłane, czy wysyłane... troszeczkę tak, wie pan, rozpieczętowywać i czytać — czy nie zawierają jakiegoś donosu, albo po prostu wymiany zdań... Jeżeli nie — to znów można zapieczętować, a ostatecznie... oddać tak, rozpieczętowany.

NACZELNIK POCZTY

Wiem, wiem... Niech mnie pan nie uczy... sam to robię, nawet nie z ostrożności, raczej przez ciekawość... Strasznie lubię dowiedzieć się, co nowego na świecie. Mówię panu, arcyciekawa lektura... Czasem się taki list trafi, że po prostu rozkosz, opisane są różne pasaże... i jakie nieraz budujące! Lepsze niż w „Moskiewskich Wiadomościach”.

HORODNICZY

No i co? Nic nie było o jakimś urzędniku z Petersburga?

NACZELNIK POCZTY

O petersburskim ani słowa, za to o kostromskich i saratowskich bardzo często... Szkoda, że pan listów nie czyta! Są piękne ustępy! Niedawno jeden porucznik opisał przyjacielowi bal... bardzo, bardzo frywolnie... Co za styl! „Życie moje, drogi przyjacielu, powiada, płynie w empirejach: dużo panien, muzyka, gra, rewie, parady...” Z wielkim, wielkim uczuciem opisał... Umyślnie zatrzymałem ten list. Chce pan? Pokażę...

HORODNICZY

Nie teraz! nie teraz! Więc błagam pana — jeżeli przypadkiem trafi się jakaś skarga, lub denuncjacja, niech pan bez żadnych skrupułów zatrzymuje.

AMMOS FIEDOROWICZ

Ostrożnie, panowie! Dostanie się wam kiedyś za to!

NACZELNIK POCZTY,

Broń Boże!

HORODNICZY

Nie szkodzi, nie szkodzi... Inna rzecz, gdyby pan zrobił z tego publiczny użytek, ale to przecież sprawa familijna...

AMMOS FIEDOROWICZ

Tak, niedobrze to wszystko wygląda... A przyznam się panu, panie Antoni, że szedłem tu z zamiarem ofiarowania panu pieska. Rodzona siostra tego charta, którego pan zna... Słyszał pan zapewne, że Czeptowicz wytoczył proces Warchowińskiemu, a dla mnie raj — poluję na zające na gruntach jednego i drugiego.

HORODNICZY

Gdzież mi teraz do zajęcy! Przeklęte incognito we łbie mi sterczy! Tylko człowiek czeka, że nagle drzwi się otworzą — i bęc!...

Scena 3

Ci sami, B0BCZYŃSKI I D0BCZYŃSKI (Wpadają zziajani Bobczyński i Dobczyński)

BOBCZYŃSKI

Niebywałe zdarzenie!

DOBCZYŃSKI

Niesłychana nowina!

WSZYSCY

Co? Co się stało?

DOBCZYŃSKI

Nieprzewidziana historia! Przychodzimy do zajazdu...

BOBCZYŃSKI

(przerywa)

Przychodzimy z Piotrem Iwanowiczem do zajazdu...

DOBCZYI(przerywa) Pan pozwoli, panie Piotrusiu, ja opowiem...

BOBCZYŃSKI
E, nie, panie Piotrusiu, pozwoli pan, że już ja... przepraszam, pan nie ma takiego stylu...

DOBCZYŃSKI
A pan utknie i nie przypomni sobie wszystkiego.

BOBCZYŃSKI
Przypomnę, Bóg mi świadkiem, przypomnę... Niech pan. nie przeszkadza, niech mi pan da powiedzieć... Panowie, bardzo proszę, niech pan Piotruś nie przeszkadza!

HORODNICZY
Mówże pan na miłość boską, co się stało? Cały się trzęsę! Siadajcie panowie! Krzesło, proszę, panie Piotrze! Panie Piotrze, krzesło!
(sadza obu, wszyscy siadają na około)
Więc co?

BOBCZYŃSKI
Przepraszam, przepraszam, wszystko po kolei... Zaraz potem, jak miałem przyjemność pożegnać się z panem, co to pan był łaskaw zaniepokoić się otrzymanym listem, tak jest, więc zaraz pobiegłem... Panie Piotrusiu, niech pan nie przerywa, wiem wszystko, wszyściusieńko... więc, proszę ja pana łaskawego, pobiegłem do Korobkina... A nie zastawszy Korobkina w domu, wpadłem do Rastakowskiego... A nie zastawszy Rastakowskiego poleciałem do Iwana Kuźmicza na pocztę, żeby mu opowiedzieć o tej nowinie w liście, a wracając spotkałem Piotra Iwanowicza...

DOBCZYŃSKI
(przerywa)
Koło budki z pierożkami...

BOBCZYŃSKI
Koło budki z pierożkami... A spotkawszy Piotra Iwanowicza, mówię mu: Słyszał pan o nowinie, którą otrzymał horodniczy w najwiarygodniejszym liście? A Piotr Iwanowicz już był łaskaw słyszeć o tym od pańskiej gospodyni Awdotii, którą posłano nie wiem po co do Poczeczujewa.

DOBCZYŃSKI
Po beczułkę do francuskiej wódki...

BOBCZYŃSKI
(odsuwa ręce Dobczyńskiego)
Po beczułkę do francuskiej wódki. Więc idziemy z Piotrem Iwanowiczem do Poczeczujewa — panie Piotrusiu, proszę, żeby pan nie tego... niech pan nie przerywa, bardzo proszę... Poszliśmy znaczy do Poczeczujewa, a po drodze Piotr Iwanowicz powiada: „Wstąpmy, powiada, do restauracji. W żołądku coś tego... od rana nic nie jadłem... żołądkowy rozruch”, powiada... niby w żołądku Piotra Iwanowicza... „Nadeszła, powiada, świeża siomga, więc zakąsimy”... Ledwośmy weszli, a tu młodzieniec...

DOBCZYŃSKI
(przerywa) Dość przystojny, w cywilnym ubraniu...

BOBCZYŃSKI
Dość przystojny, w cywilnym ubraniu, chodzi tak jakoś po sali, a na twarzy taka umysłowość... fizjonomia... postępki, i tu...
(pokazuje palcem na czoło)
dużo, dużo wszystkiego... Coś mnie tknęło i mówię do Piotra Iwanowicza: „O, powiadam, coś w tym jest!”... Tak! A Piotr Iwanowicz już mignął palcem i zawołał Własa, gospodarza... tak jest. Trzy tygodnie temu żona powiła mu synka... i jaki żwawy!... Na pewno, jak ojciec, będzie miał restaurację... Zawołał Piotr Iwanowicz Własa i tak po cichuśku pyta się: „Co to, powiada, za młody człowiek? A Włas mu na to: A, powiada — panie Piotrusiu, niech pan nie przerywa, błagam, niech mi pan da mówić, pan nie potrafi opowiedzieć, jak Boga kocham, nie potrafi pan! Pan troszkę sepleni, a jeden ząb, wiem przecież, ma pan z przyświstem... — „To, powiada, pewien młody człowiek, urzędnik, tak jest, jedzie z Petersburga, a nazywa się, powiada, Iwan Aleksandrowicz Chlestakow, a jedzie, powiada, do saratowskiej gubernii, i, powiada, bardzo dziwnie się zachowuje: drugi tydzień mieszka, do wyjazdu mu się nie spieszy, wszystko bierze na kredyt i ani kopiejki nie chce zapłacić”... Jak mi to powiedział, tak zaraz coś na mnie zeszło, jak objawienie: „E, powiadam, do Piotra Iwanowicza...”

DOBCZYŃSKI
Nie, panie Piotrusiu, to ja powiedziałem „E”!

BOBCZYŃSKI
Najpierw pan powiedział, a potem ja powiedziałem. — „E”, powiedzieliśmy z Piotrem Iwanowiczem. — „A po co miałby tu siedzieć, jeżeli jedzie do saratowskiej gubernii ”... Tak... Więc to jest właśnie ten urzędnik...

HORODNICZY
Jaki urzędnik?

BOBCZYŃSKI
Ten urzędnik, o którym pan był łaskaw otrzymać notycję. Rewizor!

HORODNICZY
A dajże pan pokój! Niech pana Pan Bóg kocha! To nie on!

DOBCZYŃSKI
On! I nie płaci i nie jedzie! Któż by inny, jak nie on? I marszrutę ma wypisaną do Saratowa...

BOBCZYŃSKI
On, on! Jak Bóg w niebie, on! Taki spostrzegawczy: wszystko sobie obejrzał... Zobaczył, że z Piotrem Iwanowiczem jemy siomgę, bo to Piotr Iwanowicz bardziej z powodu swego żołądka, tak... to i w talerze nam zajrzał... Aż mnie ciarki przeszły ze strachu!

HORODNICZY
Zmiłuj się, Panie, nad nami grzesznymi! Gdzie on tam mieszka?

DOBCZYŃSKI
Numer piąty, pod schodami.

BOBCZYŃSKI
W tym samym numerze, gdzie w zeszłym roku pobili się przejezdni oficerowie...

HORODNICZY
I dawno tu siedzi?

DOBCZYŃSKI
A już ze dwa tygodnie... Przyjechał na Wasilja Egipcjanina.

HORODNICZY
Dwa tygodnie!
(na stronie)
Ratujcie, wszyscy święci! Przez ten czas wychłostano wdowę po podoficerze... Aresztantom nie wydano żywności... Na ulicach bałagan, śmietnik! Wstyd! Hańba!

ARTIEMIJ FILIPOWICZ
Więc co, panie Horodniczy?... Jedziemy chyba do hotelu?

AMMOS FIEDOROWICZ
Nie, nie! Trzeba najpierw puścić burmistrza, duchowieństwo, przedstawicieli kupiectwa... Nawet w księdze „Żywot i czyny Jana Masona” powiedziano...
HORODNICZY
Nie, nie! Już ja sam zarządzę! Miewałem w życiu trudne chwile i dałem radę, nawet mi czasem dziękowano... Może i teraz da Bóg...
(do Bobczyńskiego)
Mówi pan, że to młody jeszcze człowiek?

BOBCZYŃSKI
Młody... Ma lat 23... 24...

HORODNICZY
Tym lepiej... Z młodym łatwiej dojść do ładu. Zaraz wiadomo, co w trawie piszczy... Gorzej, jeżeli jaki starszy z piekła rodem się nadarzy... A u młodego — wszystko jak na dłoni! Panowie, niech każdy pilnuje swego resortu, a ja pójdę sam... albo nawet razem z Piotrem Iwanowiczem, niby prywatnie spacerkiem do zajazdu, dowiedzieć się, czy goście są zadowoleni... Hej, Świstunow!

ŚWISTUNOW
Słucham!

HORODNICZY
Pójdziesz zaraz po komisarza... Albo nie! Będziesz mi potrzebny... Powiedz tam komu, żeby mi natychmiast sprowadzono komisarza i wracaj zaraz!
(Świstunow wybiega)

ARTIEMIJ FILIPOWICZ
(do Ammosa Fiedorowicza)
Chodźmy, panie, chodźmy! Bo w samej rzeczy może się coś złego przytrafię.

AMMOS FIEDOROWICZ
Pan się boi? Pan? Czego? Świeże szlafmyce pacjentom, i gotowe!

ARTIEMIJ FILIPOWICZ
Jakie tam szlafmyce! Chorym kazano dawać kleik owsiany — a u mnie na wszystkich korytarzach taka kapucha jedzie, że nos. w niebezpieczeństwie!

AMMOS FIEDOROWICZ
Co do mnie, to niczego się nie obawiam. Bo rzeczywiście, komu by się chciało chodzić do powiatowego sądu?... A jeżeli nawet zajrzy do jakiego aktu, to mu nie zazdroszczę... Ja już 15 lat siedzę na sędziowskim fotelu, a jak rzucę okiem na jaki protokół, to tylko ręką machnę! Sam król Salomon nie rozstrzygnie, gdzie tam prawda, a gdzie nieprawda!

Scena 4

HORODNICZY, BOBCZYŃSKI, DOBCZYŃSKI, POLICJANT.

HORODNICZY
Konie są?

POLICJANT
Już czekają!

HORODNICZY
Pójdziesz na ulicę... albo nie... czekaj! Przyniesiesz... A gdzie inni? Sam tylko jesteś? Kazałem przecież, żeby i Prochorow był! Gdzie Prochorow?

POLICJANT
Prochorow, melduję posłusznie, jest w swoim mieszkaniu, ale do roboty nie może być użyty...

HORODNICZY
A to dlaczego?

POLICJANT
Przywieźli go rano nieprzytomnego. Już dostał dwa wiadra wody na głowę, a dotychczas nie wytrzeźwiał.

HORODNICZY
(łapie się za głowę)
Boże, Boże! Leć na ulicę — albo nie — słuchaj! Przynieś mi szpadę i nowy pierog na głowę! Panie Piotrze, jedziemy!

BOBCZYŃSKI
I ja też... i ja też! Niech mnie pan zabierze!...

HORODNICZY
Nie, nie! Nie można! Nie wypada! Zresztą, nie zmieścimy się wszyscy w powozie.

BOBCZYŃSKI
Nie szkodzi, panie Horodniczy, dalibóg nie szkodzi... Ja sobie tak truchcikiem, truchcikiem za powozikiem... Żeby tylko troszeczkę przez szparkę zajrzeć... popatrzeć, jakie ma te... postępki.

HORODNICZY
(biorąc od Policjanta szpadę)
Pobiegniesz zaraz, weźmiesz ludzi i niech każdy... Psiakrew! Taka odrapana szpada! Przeklęty liczykrupa Abdulin! Widzi, że horodniczy ma zniszczoną szpadę, a nowej nie przyśle... Szelmowskie nasienie! Ale skargi na horodniczego już spod poły wyciągają. I niech każdy weźmie do ręki ulicę... tfu!... miotłę i żeby ulicę zamietli, tę, co do zajazdu prowadzi... żeby czysto było! Słyszysz? I pamiętaj — znam cię, wiem, że się tam z kimś pokumałeś, srebrne łyżeczki kradniesz, w cholewy wsuwasz — ja ci pokażę! -Wszystko wiem! Jak to było z kupcem Czerniajewem?... Co?! Dał ci na mundur dwa arszyny sukna, a tyś całą sztukę świsnął! Ostrożnie, bracie! Nie wedle rangi bierzesz! No, zmiataj!

Scena 5

HORODNICZY, KOMISARZ POLICJI (wchodzi Komisarz Policji)

HORODNICZY
A, Stiepan Iljicz! Na miłość boską, gdzie się pan podziewa? Jak można, panie!

KOMISARZ
Stałem przed bramą...

HORODNICZY
Niech pan słucha... Przyjechał urzędnik z Petersburga... Jakie pan wydał zarządzenia?

KOMISARZ
Zrobiłem wszystko, co pan rozkazał. Dzielnicowy Pugowicyn poszedł z ludźmi uprzątnąć trotuary.

HORODNICZY
Gdzie jest Dzierżymorda?

KOMISARZ
Pojechał ze strażacką sikawką.

HORODNICZY
A Prochorow pijany?

KOMISARZ
Pijany!

HORODNICZY
Dlaczego pan do tego dopuścił?

KOMISARZ
Bóg raczy wiedzieć! Zdarzyła się wczoraj bójka za miastem. Prochorow pojechał zrobić porządek i wrócił pijany.

HORODNICZY
Więc, panie, niech pan tak zrobi... Pugowicyn, że wysoki, niech stanie na moście, dla praworządności i w ogóle. Rozebrać jak najszybciej stary płot, ten obok szewca i postawić słomianą wiechę, że niby teren rozplanowany pod budowę. Bo to, panie, im bardziej wszystko rozkopane, tym większą działalność ojca miasta oznacza. Wielki Boże! Zapomniałem, że pod płotem nawalono ze 40 fur śmieci! Co za paskudne miasto! Gdzie tylko postawić jaki pomnik, albo po prostu płot — diabli wiedzą skąd, a zaraz naniosą wszelakiego świństwa!
(wzdycha)
A jeżeli rewizor zapyta podwładnych czy są zadowoleni, niech powiedzą: „Ze wszystkiego, wasza ekscelencjo, bardzo jesteśmy zadowoleni!” — a gdyby który był niezadowolony, no, dam ja mu potem takie niezadowolenie, że popamięta! O, och, och, och, grzechy moje, grzechy, dużo grzechów!
(Merze futerał zamiast kapelusza)
Dałby tylko Bóg, żeby się z tej opresji wywinąć, a potem taką: świecę postawię, jakiej świat jeszcze nie widział! Każdy kupiec, bestia, będzie musiał po trzy pudy wosku dostarczyć i O Boże, Boże! Jedziemy, panie Piotrze!
(Madzie futerał na głowę)

KOMISARZ
Panie Horodniczy, to pudło, nie kapelusz!

HORODNICZY
(rzucając futerał)
Pudło, to pudło! Niech je diabli! A jeżeli zapyta, dlaczego nie wybudowano cerkwi, na którą 5 lat temu wyasygnowano fundusze, to powiedzieć mu, że budowę zaczęto, ale pożar był. Nawet raport w tej sprawie posłałem... Bo jeszcze kto z głupia gotów zapomnieć i rąbnąć, że nawet nie zaczynano... A Dzierżymordzie powiedzieć, żeby pięściom zbytniej woli nie dawał... Bo on dla porządku wszystkim pod oczy latarnie stawia... winien kto, nie winien, wszystko mu jedno! Panie Piotrze, jedziemy!
(odchodzi i wraca)
I żeby mi żołnierzy bez niczego na ulicę nie wypuszczać! Bo te nicponie sołdryki naciągają mundur na koszulę, a u dołu nic!
(wszyscy wychodzą).

Scena 6

ANNA ANDRIEJEWNA, MARIA ANTONOWNA (Anna i Maria wbiegają na scenę)

ANNA
Gdzie oni są? Dokąd poszli?... Ach, Boże!
(otwiera drzwi) Mężusiu! Antoni! Antosiu!
(mówi szybko)
A wszystko przez ciebie! Zaczęła się guzdrać: tylko szpileczkę, tylko wstążeczkę!
(woła przez okno)
Antoni! Dokąd? Przyjechał?... Rewizor?... A wąsy ma? Jakie wąsy?

HORODNICZY
(głos) Potem, mamuchno, potem!

ANNA
Potem?... Także coś — potem! Ja nie chcę potem! Tylko słówko powiedz: pułkownik?... Co?...
(zadąsana)
Pojechał! Czekaj, przypomnę ci to! A wszystko przez nią — „Mamuńciu, chwileczkę, tylko wstążeczkę przypnę! Mamuńciu, zaraz!”... No i masz twoje zaraz! Spóźniliśmy się i nic nie wiemy... Przez tę przeklętą kokieterię! Usłyszała, że przyszedł Szpiekin i zaczęła się przed lustrem krygować — i z tej strony podejdzie i z tej, i tak i owak!... Imaginuje sobie, że się on do niej zaleca, a on się po prostu krzywi, gdy tylko się odwrócisz!

MARIA
No cóż robić, mamuńciu?... I tak za dwie godziny wszystkiego się dowiemy...

ANNA
Za dwie godziny! Dziękuję ci, moja mądralo! A toś mnie uraczyła odpowiedzią! Może za miesiąc?
(wychyla się przez okno)
Awdotia! Awdotia! Nie słyszałaś czasem, kto przyjechał?... Nie?... A to głupia! Macha rękami?... Niech sobie macha, a ty się jednak postaraj dowiedzieć! Nic nie wie! Dziewczyna ma kiełbie we łbie, tylko kawalerami zajęta!... Co? pojechali?.... Trzeba było za powozem pobiegnąć! Leć! Leć, może dogonisz... dowiedz się, dokąd pojechali... o wszystko się dowiedz — kto jest ten pan i jak wygląda!... Słyszysz? Zajrzyj przez szparę, potem opowiedz jakie oczy, czarne czy nie, i zaraz wracaj, słyszysz? Prędzej, prędzej! Prędzej! Prędzej!
(woła aż do spuszczenia kurtyny) K o n i e c aktu I

AKT II

Maleńki pokój w zajeździe, łóżko, stół, waliza, pusta butelka, buciki, szczotka do ubrania itd.

Scena 1

OSIP
(leży na łóżku).
Psiakrew, tak się jeść chce i w brzuchu taki rumor, jakby cały pułk marsza zatrąbił! A skończy się na tym, że do domu nie dojedziem... I co z takim zrobić? Już drugi miesiąc mija, jakeśmy z Pitra wyjechali. Przepuścił mój ananas całe pieniądze po drodze, teraz siedzi z podwiniętym ogonem i nie śpieszy mu się... A starczyłoby na drogę, jeszcze jak by starczyło! Ale gdzie tam! W każdym mieście musi fason pokazać!
(przedrzeźnia Chlestakowa)
„Hej, Osip, idź, wybierz mi pokój, najlepszy pokój! I obiad zamów najlepszy... nie mogę jeść złego obiadu, muszę mieć najlepszy!” Myślałby kto, że to w samej rzeczy jakaś osoba, a to przecież sama nicość kancelaryjna. Z podróżnymi znajomości zawiera, a potem w karty, no i masz, doigrałeś się! Och, sprzykrzyło się takie życie! Na wsi kudy lepiej! Wprawdzie publikacji takiej nie ma, za to kłopotów mniej!... Leż choć całe życie za piecem i pierogi zajadaj. No, prawdę mówiąc, ma się rozumieć, to rzeczywiście — w Pitrze najlepiej. Jak. masz pieniądze, to życie delikatne i polityczne — tyjatry są, pieski ci tańcują i wszystko czego dusza zapragnie. Rozmowa odchodzi subtelna, niczym u jaśniepaństwa. Pójdziesz na targ, kupcy ci krzyczą: „Łaskawco!” — czasem do łódki z urzędnikiem siądziesz... Zapragniesz towarzystwa — idziesz do sklepiku... Tam ci wojak inwalida o rozmaitych przygodach opowie i co każda gwiazda na niebie znaczy, że jak na dłoni wszystko widzisz!... Czasem starsza dama, żona oficerka zajrzy... pokojóweczka nieraz wpadnie, taka że fiu-fiu.
(śmieje się i trzęsie głową)
Galanteryjne, psiakrew, zachowanie! Wyrazów,  z przeproszeniem, żadnych nie usłyszysz... każdy z tobą na „pan”!... Sprzykrzyło ci się na piechtę drałować — wołasz dorożkarza i siedzisz sobie jak hrabia!... A nie chcesz mu zapłacić, bardzo proszę... w każdym domu jest brama przechodnia — i takiego nura dasz, że cię sam diabeł nie znajdzie!... Jedna sprawa kiepska: czasem najesz się aż miło, a czasem się trafi, że ledwo z głodu nie skręci, jak na ten przykład obecnie... A wszystko przez niego. Kto by sobie z takim poradził? Przyśle mu ojczulek pieniążki, to zamiast je potrzymać — on — lu! wszystko puści! Dorożkami się rozbija, co dzień mu do tyjatru bilety kupuj, a po tygodniu posyła nowy frak na starówkę... Nieraz wszystko do ostatniej koszuli spuści, tyle tylko, że na sobie surducik i paletko zostawi... Prawda, jak Pana Boga kocham!... A sukno ważne, anglickie! 150 rubelków dał za frak, a na rynku za 20 spuści... A o portkach i gadać nie warto... za nic odda!... A dlaczego? Bo zajęciem się nie zajmuje... Zamiast żeby do biura, on na burwal spacerować, albo rżnie w karcięta. Ech, żeby to starszy pan wiedział! Nie zważałby, żeś ty urzędnik, a podniósłby ci koszulinę i takich by ci wrze-pił, że cztery dni byś się potem drapał! Jak masz urząd, to urzęduj, nie żeby tak. Ot i teraz, gospodarz powiedział, że wam jeść nie dam, zanim długu nie zapłacicie. No, a jak nie zapłacim?
(wzdycha)
Och, ty Boże mój, żeby choć miskę kapuchy. Nie inaczej, tylko bym cały świat teraz zeżarł. Pukają, pewno on. (szybko zrywa się z  łóżka)

Scena 2

OSIP — CHLESTAKOW

CHLESTAKOW
Weź to!
(oddaje mu czapkę i laseczkę)
Znów się na łóżku wylegiwałeś?

OSIP
Po co miałbym się wylegiwać?... Łóżka nie widziałem, czy co?...

CHLESTAKOW
Łżesz! Cała pościel zmięta!

OSIP
A co mnie łóżko?... Czy ja nie wiem, co to łóżko? Nogi mam, stać mogę... Po co mi pańskie łóżko?

CHLESTAKOW
(przechadza się) Nie ma tam gdzie tytoniu?

OSIP
A niby skąd?... Trzy dni temu resztki pan wypalił...

CHLESTAKOW
(chodzi, poruszajcie na rozmaite sposoby ustami — mówi wreszcie
głośno i stanowczo)
Słuchaj... e... Osip!

OSIP
Co pan każe?

CHLESTAKOW
(głośno, lecz już mniej stanowczo) Idź... wiesz... tam...

OSIP
Gdzie?

CHLESTAKOW
(głosem zbliżonym do prośby)
Tam... na dół... do bufetu... Powiedz, żeby mi dali obiad...

OSIP
Nie! Nie pójdę!

CHLESTAKOW
Jak śmiesz, durniu!

OSIP
A tak... Wszystko jedno, choćbym nawet poszedł, i tak nic z tego... Gospodarz powiedział, że więcej obiadów nie będzie wydawał.

CHLESTAKOW
Jak on śmie? Musi! Też coś!

OSIP
Jeszcze, powiada, do horodniczego pójdę... Trzeci tydzień. pan nic nie płaci. Ty, powiada, razem z twoim panem szwindlery jesteście, a twój pan kombinator. My, powiada, takich gagatków i łotrzyków znamy!

CHLESTAKOW
A ty, ośle jeden, cieszysz się, że możesz mi to powtórzyć?

OSIP
Tak, powiada, to każdy potrafi — przyjedzie, nażre się, długów narobi, a potem nawet przepędzić nie można! Ja, powiada, żartować nie będę, pójdę ze skargą gdzie należy, żeby od razu do więzienia!

CHLESTAKOW
Dosyć, ty bałwanie! Masz iść i powiedzieć! Nieokrzesane bydlę!

OSIP
Już lepiej samego gospodarza zawołam...

CHLESTAKOW
Po co mi gospodarz! Sam powiedz!

OSIP
Kiedy doprawdy, proszę łaski pana...

CHLESTAKOW
No dobrze, idź, pal cię diabli! Wołaj gospodarza!
(Osip wychodzi)
Okropna rzecz, co za głód! Poszedłem na maleńką przechadzkę, myślałem, że apetyt przejdzie... ale nie... do licha! Nie przechodzi... Oczywiście, gdybym się w Penzie nie puścił na całego, starczyłoby gotówki, aby do domu dojechać... Kapitan piechoty mocno mnie oskubał. Gra, bestia, konkursowo! Siedziałem z nim może kwadransik, i wszystko mi zabrał! A mimo to strasznie mnie korci, żeby z nim jeszcze raz spróbować... Co za plugawa mieścina! W sklepach kolonialnych nic nie dają na kredyt... Po prostu nikczemność.
(gwiżdże coś — z początku z „Roberta” , potem jakąś piosenkę rosyjską — wreszcie ni to ni owo)
Jakoś nikt nie chce przyjść.

Scena 4

CHLESTAKOW, OSIP, KELNER KELNER (wchodzi) Gospodarz zapytuje, czego pan sobie życzy?

CHLESTAKOW
Jak się masz, przyjacielu? No i co? Jak zdrowie?

KELNER
Bogu dzięki!

CHLESTAKOW
A jak tam w zajeździe? Dobrze idzie?
KELNER
Bogu dzięki, wszystko dobrze.

CHLESTAKOW
Gości dużo?

KELNER
Wystarczy...

CHLESTAKOW
Słuchaj, przyjacielu, dotychczas, uważasz, nie przyniesiono mi obiadu, więc bądź łaskaw przyśpieszyć... żeby prędzej, bo widzisz, zaraz po obiedzie muszę popracować...

KELNER
Gospodarz powiedział, że więcej na kredyt nie da... Już dziś chciał do horodniczego iść na skargę.

CHLESTAKOW
Cóż to za skargi znowu?... Po co? Zważ sam, przyjacielu, przecież muszę jeść! W ten sposób zupełnie wychudnę! Ja jestem bardzo głodny — bez żartów mówię!

KELNER
Owszem. Powiedział: „Obiadu mu nie dam, dopóki rachunku nie zapłaci”. Taka była odpowiedź.

CHLESTAKOW
Ależ powinieneś go przekonać, powiedzieć mu!

KELNER
A co takiego mu powiedzieć?

CHLESTAKOW
Wytłumacz mu poważnie, że ja muszę jeść... Pieniądze samo przez się... Myśli, że jeżeli dla niego, gruboskórnego chłopa, to drobnostka nie jeść przez cały dzień, to i każdy inny może... Także coś!

KELNER
A no cóż, powiem...

Scena 5

CHLESTAKOW
(sam)
Ładna historia, jeżeli nic nie przyśle! Tak mi się chce jeść, jak jeszcze nigdy... Może coś z garderoby puścić w obrót? Spodnie chyba... Nie, lepiej się wygłodzić, a przyjechać do domu w petersburskim garniturze... Szkoda, że nie wynająłem u Joachima karety... Psiakrew! Cudnie by to było zjawić się w karecie, zajechać tak diabelnie przed ganek jakiegoś sąsiada, z latarniami, a Osip z tyłu w liberii... Wyobrażam sobie, jaka byłaby sensacja!... Kto to? Co to? A lokaj wchodzi...
(staje sztywno, udaje lokaja)
„Iwan Aleksandrowicz Chlestakow z Petersburga. Czy pan rozkaże przyjąć?” Ale te fujary nie wiedzą nawet, co to znaczy, „rozkaże przyjąć”. Kiedy przyjedzie do nich jakiś niedźwiedź obywatel, to prosto do salonu w kaloszach wali... Podchodzę do jakiejś przystojnej córeczki: „Pani, jakże mi...”
(zaciera ręce i szurga nogą)
Tfu, psiakrew!
(pluje) Głodny jestem, aż mnie mdli...

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena 6

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 7

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 8

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 9

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 10

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III

Scena 1

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 2

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 3

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 4

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 5

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 6

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 7

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 8

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 9

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 10

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 11

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT IV

Scena 1

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 2

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 3

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 4

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 5

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 6

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 7

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 8

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 9

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 10

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 11

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 12

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 13

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 14

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 15

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 16

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT V

Scena 1

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 2

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 3

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 4

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 5

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 6

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 7

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 8

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ostatnia

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena niema

Niedostępny w wersji demonstracyjnej