Czesław Jankowski

RYMÓW NIECO

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

POEZJA.

EXCELSIOR!

W PRZEDEDNIU.

FRAGMENT.

VIVAT SEQUENS!

Z MOTYWÓW SZOPENA.

ŚWIĘTO.

LUDZIE CZY SZAKALE?

WĘDROWNY GRAJEK*).

SZEWC.

SYLWETKA.

MENUET.

ŻONA WOJEWODY.

KOLĘDA.

NOC PAŹDZIERNIKOWA.

KASSANDRA*).

W NOC KSIĘŻYCOWĄ.

Z NOWOROCZNEGO — LISTU.

PAN.

ADAGIO.

SONATINA.

MIĘDZY NAMI.

NA MARGINESACH „PRZEGLĄDÓW POLITYCZNYCH".

LADY DIXIE.*)

III.

SONETY.

PRZERWANA PIEŚN.

SZRUBIŚCI.

PIOSNKA O PIOSENCE.*)

MAZUREK

RÓŻOWA SUKIENKA.

ZA BUFETEM.

PRIMA - BALLERINA.

STARY SŁUGA.

MOJA WRÓŻKA.

Z GAWĘD P. MARCINA.

PAN PREZES.

W ALBUMIE.

PAŹ KRÓLOWEJ.

TRZEBA ŻYĆ...

KRÓLOWA LALA.

TRZY PAMIĄTKI.

KONCERT.

U PROGU RAJU.

BAŁAMUTKA.

Z CYKLU BALLAD: "ZACNY KRÓL"

JESIENIĄ.

Z ARABESEK.

PRZEKŁADY.

KURZ.

DO...

OPUSZCZONE DZIEWCZĘ.

SERCE MATCZYNE.

WAZON ROZBITY.

RYMÓW NIECO

Jankowski Czesław

POEZJA.

W girlandy rymów, w barwnych słów równianki

Strojna, Poezjo, gdzieś ty z czary swemi?

W prochu i błocie po ścieżynkach ziemi

Po co ci szargać dziś togę kapłanki?

Gdy dźwięczne rytmy nagłe gdzieś zadzwonią,

Ten, ów z pogardą wzrusza ramionami:

Poezja? Po co? Któż tam prosił o nią!

Dziś miejsca dla niej niema między nami.

Ta, co iść przodem od wieków przywykłą,

U czoła z wieńcem gwiazd, w klasycznej szacie,

Z oczu nam w zmierzchu bogów dawno znikła

I niepowrotnej daremnie szukacie;

Ale kto głos jej słyszy i rozumie

I kogo szata zwierzchnia nie omami,

Ten ją dziś jeszcze w szarym dojrzy tłumie,

Wie, gdzie Poezja gości między nami.

Otośmy lasem pełnym ros i woni

Szli dziś ku rzece po łąkach szemrzącej,

A cisza wielka była w tej ustroni,

Wkrąg cienie rzucał dzień dogasający.

Czasem osiny zaszemrały liście,

Ptak senny zapadł w gęstwinę czasami...

Szliśmy, zamilkłszy nagle — uroczyście.

I — szła Poezja, cicho, między nami.

Noc. Na ulicy pustka. Ludzi mało.

Śnieg tłumi rzadkich powozów turkoty,

Mróz poroziskrzał wokół ziemię całą;

Błyska gdzieniegdzie szyldu napis złoty.

Postać kobieca sunie się, schylona,

Z dzieckiem na ręku okrytem szmatami...

Panie, panowie, spójrzcie, oto ona,

Oto Poezja przeszła między nami!

Tłum nad brzeg morza wypłynął z kasyna,

Goniąc bezmyślnie, sam nie powie, za czem;

Opodal stała rybacka dziewczyna,

Odpływającą łódź żegnając płaczem.

Wnet ją otoczył wir wielkoświatowy

I — pierzchł znudzony jej cichemi łzami,

Flirtu banalne dalej prząść rozmowy...

A zaś Poezja została — za nami.

Że was ogranych pieśni nuta drażni,

Wszelkiej Poezji rychły zgon głosicie,

A my ją wszędzie widzim najwyraźniej

Gdziebądź się baczniej wzrok zagłębi w życie.

Tylko nie szukać jej, w Muz dyademie,

Nad kastalskiemi zaklętej wodami —

Wśród ciżby ludzkiej dziś obchodzi ziemię

I tem dziś częściej gości między nami.

EXCELSIOR!

Dalej, wyżej, w słońc promienie,

Znów ku źródłom świeżych sił,

W spokój, w ciszę, w zapomnienie!

Niech szerokie, świeże tchnienie

Z nas pozmiata ziemski pył!

Wiecznej wiosny i pogody

Dzień bez zmierzchu błyska tam

Gdzie niebiańskie święci gody

Niespożyty, wiecznie młody

Duch nasz — bogom równy sam.

Ziemio-matko, w twoim chlebie

Gorycz życia tylko już...

W dal ku gwiazdom, w dal po niebie!

Niech się w ziemi prochach grzebie,

Kto w nich szuka — szczątków róż.

Zwleczon z czaru świat widomy

Czem nas poił tyle lat?...

Hasłem walki czczej, znikomej.

Dalej od niej! Nad poziomy!...

W ideału lepszy świat!

W PRZEDEDNIU.

Cisza. Tłum bojaźliwie wzrok i słuch wytęża

Jak czujna straż, co haseł umówionych czeka.

Jak dreszcz przebiega światem głuchy szczęk oręża

I gróźb złowrogi wybuch pogrzmiewa z daleka.

Gdzież zapał ciżb? Gdzie buta rycerskiego męża?

Przecz świat z dnia na dzień chwilę stanowczą odwleka?

Świat wie jak straszne nędze na jaw powywleka

To starcie, w którem przemoc ślepych sił zwycięża.

Świat wie, że gdy się zewsząd podniosą sztandary,

To walka o byt hasła swe na nich wypisze.

Nie wróg to przeciw wroga nienawiścią dysze,

Lecz spór się ma rozstrzygnąć, wielki spór i stary;

Nie z wodzem wódz — lecz Zachód, wspaniały w swej pysze,

Z rozrosłym w siły Wschodem wezmą się za bary ...

Styczeń. 1888.

FRAGMENT.

Ojczysta mowo, Chrobrego i Skargi,

Tobież-to pieścić i szlochać i wzdychać!

Ojczysta mowo, co hartujesz wargi

Dźwiękami, w których chrzęsty zbroic słychać —

Nie piosnki tkliwe, nie kwilenia łzawe

Lecz hymny na świat rozniosły twą sławę.

Ojczysta mowo, na kresach stojąca

Wschodu, co wiecznie grozi zachodowi,

Niemile głos twój w obce ucho trąca

I dotąd jeszcze zdaje się Niemcowi,

Że w każdem słowie dźwięk przy dźwięku stoi

Jak mąż orężny przy mężu we zbroi.

Porzuć mdłe skargi i piosnki słowicze,

Za wiele w tobie powagi i siły!

Bo gdy zapłacze wschodu pogranicze,

To zda się łkają groby i mogiły,

Bo gdy rapsody rozpowiada swoje,

To wiece duchów oglądasz i boje.

Do końca całej pieśni nie wygrano;

Przybędzie jeszcze bardów zastęp nowy,

Te, które po nas w spadku pozostaną

Nietknięte struny w skarbcu naszej mowy,

Wezmą na liry i powiodą przodem

Szlakami Gotów naród za narodem...

VIVAT SEQUENS!

Z drogi, starcze siwobrody!

Idzie, idzie już twój syn!

Zapał niesie w duszy młodej,

Tłumne wiedzie korowody,

Świat na wieczne sprosi gody

I nadzieje wcieli w czyn!

Co za orszak, patrz, wspaniały,

Czyś ty taki, starcze, miał?

Pieśni takie czy też brzmiały

To weselne, to chorały?

Czy twój ślepy bożek mały

Niósł w sajdaku tyle strzał?

Niosą sztandar przy sztandarze...

Gdzieś ty, starcze, sprostał im!

Młody władca w złotej czarze

Nową erę niesie w darze,

Niezliczone trybularze

Do stóp jego ścielą dym.

Starcze, barki twoje gniecie

Brzemię mnogich, ciężkich win —

Cóżeś rozsiał ty po świecie?

A to krzepkie woła dziecię:

"Błogosławić mnie będziecie,

Winy ojców zgładzi syn!".

Uśmiechnięty, strojny, hoży,

Miły gościu, witaj nam!

Z winy ludzkiej, z woli Bożej,

Jeśli burza gdzieś się sroży,

Niech nas widmo jej nie trwoży,

Smutnym wieszczbom zadaj kłam!

Krocząc przodem jutrznia plonie,

Pierzcha przed nią nocy cień...

Niech brzask świta w każdej stronie,

Oto nowy pan na tronie,

W zorzach wschodzi, w blaskach tonie

Jego rządów pierwszy dzień!...

Zaświtało nowe rano — —

W oku starca błysła łza;

Zwiesił głowę skołataną,

Spójrzał w syna twarz świetlaną,

I rzekł: "Mnie też tak witano,

Takim kiedyś byłem ja!"

Z MOTYWÓW SZOPENA.

Gry twej cudnej — wciąż ją słyszę —

Czar nademną trwa.

Świat w bezbrzeżną zapadł ciszę,

Noc jaśminów wonią dysze,

Do snów dawnych mię kołysze,

Twoją pieśń mi gra.

Mary wspomnień myślą gonię;

Uśmiech — to znów łza...

Księżyc blask ci kładł na dłonie,

Po promieniach, ton po tonie,

Przez mgły srebrne, kwiatów wonie,

Pieśń ku niebu szła.

Widzę twarz twą dziwnie bladą...

Archanielskie milkną lutnie.

Znów arpedżje ścielą, kładą

Dźwięk przy dźwięku zwolna, smutnie,

Jak podcięty kwiat przy kwiecie...

Widzę twarz twą dziwnie bladą .. .

Jeszcze akord grzmi gdzieś butnie, —

Znów arpedżje ścielą, kładą

Dźwięk przy dźwięku zwolna, smutnie.

Coraz cichszą śpiew kaskadą

Spadł i skonał.

I powoli

Piosnka zrywa się.

Szczerą spowiedź chłopskiej doli

W wiosce grajek gdzieś rzępoli,

Wiatr ją niesie hen! po roli,

Dokąd? Bóg to wie!

Piosnko, w ludu łzy bogata,

Przecz się skarżysz ty?

Cyt! Mistrz z piosnek tych uplata

Śpiew, co budzi podziw świata,

Na targ niesie piosnkę brata,

Ludu niesie łzy!

Widzę twarz twą dziwnie bladą...

Czyż hołubca Stach nie utnie?

Znów arpedżje ścielą, kładą

Dźwięk przy dźwięku zwolna, smutnie.

Wyszedł z wioski lud gromadą,

Wypatruje kogoś — czeka —

Odgłos trąbek grzmi z daleka...

Lecz śpiew strun tych dotknął z lekka.

Nie — hołubca Stach nie utnie.

Igra piosnka bałamutnie,

Błyśnie, zniknie znów...

Bierz mię, całuj, pieść — jam twoją!

Sny mnie straszne niepokoją,

Ja z tych, co się szczęścia boją,

Przeczuć złych i snów.

Miła moja, cóż się stało?

Zkądże trwoga ta?

Kiedyż serce zapomniało?

Kochać kiedyż zaprzestało?

Czyliż przysiąg ci zamało?

Miłość wiecznie trwa.

Widzę twarz twą dziwnie bladą —

Znikło... przeszło... bezpowrótnie...

Znów arpedżje ścielą, kładą

Dźwięk przy dźwięku zwolna, smutnie.

A gdy biegły ech kaskadą,

Konającą pieśń anieli

Na złociste harfy wzięli,

I słyszałem jak ku górze

Biegły dźwięki coraz czystsze,

Przebóstwione, uroczystsze,

A duch mistrza ponad mistrze

Stał w skrzydlatych grajków chórze.

PROROK.

"Gdym wołał, że światłość ciemności przemoże,

To ludzie truchleli wejrzawszy na zorzę,

Co zwolna od ziemi łunami krwawemi

Wschodziła na ciemne niebiosa.

I kamień porwawszy cisnęli nim we mnie,

Choć piersi zrywając jam wołał daremnie:

Na jasnym błękicie wnet słońce ujrzycie,

Łun krwawych ślad zniknie jak rosa!

Azaliż raz pierwszy wschód tak się czerwieni?

Nie gaście w zarodku słonecznych promieni,

Bo nigdy w zenicie wy dnia nie ujrzycie,

Co w noc go napowrót zepchnięto!

I lirę, gdy zmilknąć nie chciała w mej dłoni,

Wyrwawszy przemocą strzaskali mi oni;

Na strun jej półkole świt kładł aureolę

Blaskami ją wieńcząc — jak świętą.

A kiedym strzaskaną wziął lirę do ręki,

Jak wężów syczenia szły straszne z niej dźwięki,

Zaś we mnie wstąpiła rozpaczna ta siła,

Co dźwiga lwy ranne w pustyni.

Jak wicher co wstrząsa prastarych puszcz ciszą,

W świat poszła pieśń moja. Czyż jeszcze nie słyszą?

Na hańbę mnie zgrają szyderców witają

Wołając: on nie wie co czyni!

O! wiem ja co czynię, o! wiem ja dla kogo

Prostuję dziś ścieżki, kto pójdzie tą drogą,

Choć głos mój zuchwały przygłuszyćby chciały

Tych tchórzów okrzyki przechwalcze!

Na zgubę mą wszystko daremnie się sprzęga:

Wszechmocna jest we mnie przeznaczeń potęga!

Przecz tłuszcza chełpliwa z orężem się zrywa?

Ja wyrok przynoszę — nie walczę!

Nie bicze my boże, nie syny ciemności,

Lecz wasi rodzeni, krew ze krwi, kość z kości,

Nic nas-że chorały do snu kołysały

Na smutnych przeszłości cmętarzach?

Lecz skrzydła nam krzepkie porosły u ramion,

Żałobnych nie trzeba nam szat już ni znamion,

Nam trzeba przestrzeni, słonecznych promieni,

Uśmiechu, co zgasł wam na twarzach.

Pomimo gróźb, żalów — z tej nocy bez końca

Wciąż zrywać się będziem jak orły do słońca,

W przestronną dal, w jasną, bo duszno nam, ciasno

W gotyckich świątyniach i w chatach!

Nie my, nie my jeszcze wam damy wiek złoty...

Dopierośmy pierwsze rozbili namioty,

Dopiero pług błyska i tnie uroczyska,

Co mają plon wydać — po latach!

Że idziem nie drogą utartą, lecz prostszą,

Niechętni cierń każdy na drodze nam ostrzą

I pojąć nie mogą, że kiedyś tą drogą,

Podąży na nami świat cały.

I pojąć nie mogą zwaśnione narody,

Że posiew rzucamy miłości i zgody,

Że w prawdy obronie młodzieńcze dziś dłonie

Na chwilę za oręż porwały.

Bo hańba, kto ślepą nienawiść dziś szerzy!

Bo życia ten nie wart, kto w przyszłość nie wierzy,

Bo biada, kto gnuśnie w roboczy dzień uśnie

Na ojców powiędłych wawrzynach!..."

O! witaj nam bardzie nowego podboju,

Coś przyszedł z oliwną gałązką pokoju

I głosząc, że chwała, po ojcach przebrzmiała,

W bezkrwawych odrodzi się czynach!

ŚWIĘTO.

Pokój ludziom dobrej woli,

Co stanęli z pługiem śmiało

Na nietkniętej nigdy roli!

Pracę po was pozostała.

Z czcią synowską w spadku wzięto

I odeszliście ztąd z chwałą,

Gdzie wam wreszcie zaświtało

Wieczne święto!

Pokój ludziom pracy cichej!

Niech strudzone spoczną dłonie;

Pierwszy kwiat już pokrył błonie,

Barwne chwieją się kielichy.

Zanim błysną w słońcu kłosy,

Oderwijcie wzrok od ziemi;

Nad łanami zasianemi

Niech popłynie pieśń w niebiosy,

Aby pracę rozpoczętą

Błogosławił Wszechmogący,

Co dał rzeszy pracującej

Wiosny święto!

Odmłodzonej pokój ziemi,

Jej przemianom, walkom, trudom!

Kiedyż wszystkim krajom, ludom,

Braciom w walce z braćmi swemi,

Nad tą ziemią przesiąkniętą

Wieków znojem — szczęścia, zgody

Błyśnie wiecznej dzień pogody,

Wspólne święto?

LUDZIE CZY SZAKALE?

(Z motywów "Wojny" Grottgera).

Więc porzuciwszy obozowe szańce,

Na wielkich równin weszliśmy obszary

Księżyca światłem zalane po krańce.

Rzekła mi: "Nocy chodź oglądać czary,

Oglądać w srebrze miesięcznych promieni

Obrazy nędzy, straszne nie do wiary!

Patrz, czego nie tknie blask ów na przestrzeni,

Blask, co w was budzić zwykł zachwytu dreszcze!

Ach! noc zaprawdę ma zamało... cieni!"

Tak budząc we mnie przeczucia złowieszcze,

Wiodła mię ona na to straszne pole

Jasnością swoją okropniejsze jeszcze...

Jak sięgną w okrąg źrenice sokole,

Trupy... W ohydnych kurczach zesztywniałe,

Zaryte twarzą w krwią przesiąkła rolę.

Ciał zgruchotanych hekatomby całe,

Trupy zbroczone zakrzepłą posoką,

Twarze nabiegłe krwią i posiniałe.

Jednych źrenice otwarte szeroko,

Snać padli gromem rażeni, bez jęku,

A ów żelazo tkwiące mu głęboko

Nad biodrem, ściska jeszcze w skrzepłym ręku,

Snać wyrywając je z ziejącej rany,

Skonał w męczarniach. Ów wsparł się na łęku

Siodła, a wkoło żywego kurhany

Trupów piętrzyły się... przywalon niemi

Chciał zwlec się dalej — i padł wyczerpany!

Tam na zoranej kartaczami ziemi

Rząd trupów, zmiotła śmierć ich jedną ławą —

Na łąkach pada rzędami takiemi

Kwiat polny, ścięty wespół z lichą trawą,

I czyż kto kiedy kosarza zapyla,

Kto mu nad życiem kwiatów tych dał prawo?

Tam zryły piasek koła i kopyta.

Milczące stoi porzucone działo...

Koń powalony, pierś jego przebita...

Napróżno zwierzę ratunku szukało

I gryzło z bólu rdzawy spiż armaty:

Wkrąg świeżą jeszcze krwią i pianą białą

Zbryzgana ziemia. Podarty na szmaty

Sztandar opodal, trup z lancą strzaskaną

W  dłoni i drugi w kerezji bogatej,

Z czaszką, co zda się jedną, wielką raną.

Trupy w kłąb zbite, straszne — koń przy koniu...

Tu nie walczono już, tu mordowano!

A o staj kilka strumień hen! po błoniu

Szemrząc, ucieka w brzeźniak niedaleki

I słowik, w leśnem ukryty ustroniu,

Tym, co wśród jęków posnęli na wieki,

Teraz pieśń śpiewał cudną, rozżaloną,

Wtórując szmerom krwią płynącej rzeki...

I twarz na smutnej przewodniczki łono

Ukrywszy, żalem zdjęty, łkałem głośno.

"Ach! komuż, Boże, zbierać przysądzono

Plony, co kiedyś z tych krwi kałuż wzrosną?

Azaliż one w udziale przypadną

Owym dotkniętym dolą bezlitosną

Matkom... sierotom... wdowom? Czyż przed żadną

Łzą się nie cofną straszne mordy owe,

Które na ludzkość wielką plamą padną

Kiedyś, gdy wrzaski ucichną bojowe,

Gdy nikt już nigdy nie zawoła: Łaski!

Gdy nikt nie zadrży o niewinną głowę?"

I szły przed nami migotliwe blaski

Księżyca, błędne rzucając płomyki

Na twarze trupów, porzucone kaski,

Na lufę strzelby, tam na ostrze piki,

Na kirys lśniący, a tam na purpurę

Szarfy... Zamilkły w oddali słowiki

I wśród tej ciszy księżyc wszedł za chmurę,

I zmrok spadł dziwnie smutny i spokojny,

Łagodząc żal mój i myśli ponure.

"Zaprawdę — rzekłem — posiew tu był hojny

I ten, kto plony takich ofiar zbierze,

Syty odejdzie... błogosławiąc wojny!"

I kiedy oto wzrokiem przestrzeń zmierzę,

Cień przemknął — jeden — drugi — padł i zniknął,

Jak gdy przed łowcem pierzcha zlękłe zwierzę.

Słucham — czy ranny gdzieś tam z bólu syknął?

Czy mię złudziła krew w skroniach tętniąca?

Nie! — Przebóg! śpieszmy, lećmy! — tam ktoś krzyknął!

I wypłynęła z chmur tarcza miesiąca...

Postać ohydna stała tam schylona

Nad stosem trupów — opodal klęcząca

Kobieta — i łotr trzeci. Wywleczona

Zpod ciał ofiara w pośrodku. Much roje

Odganiał pierwszy — trupa za ramiona

Podniósł i jęli szybko wszyscy troje

Zczerniałe zwłoki odzierać do naga —

Broń, odzież prostą, wodzów sute stroje,

Wszystko, co podłą żądzę zysku wzmaga,

Wkrąg się walało zrzucone bezładnie.

Nigdzie majestat śmierci i powaga

Ich nie wstrzymały. Wszędzie, gdzie wzrok padnie,

Trup nagi świeci ciałem poszarpanem,

Lub wielką raną odkrytą szkaradnie.

O zgrozo! Oto nacisnął kolanem

Jeden z nędzarzy pierś jeszcze drgającą...

Z ran krew pociekła...okiem obłąkanem

Ranny potoczył...jęknął... krwią broczącą

Chciał podnieść rękę... Jednym głuchym razem

Oprawca dobił ofiarę drgającą!

I przerażeniem przywalon jak głazem,

Tam przewodniczki mojej dotknął dłoni,

Niezdolen wyraz powiązać z wyrazem:

"Prowadź mię, prowadź z tych okropieństw toni!

Bo słabną siły w tym nadludzkim trudzie,

W strasznej po świecie za piekłem pogoni!

Azaliż, brodząc we krwi, dalej pójdzie

Ludzkość wytrwała w swym zwierzęcym szale?

Azaliż ludzie to, azaliż ludzie?!"

I z ust jej drżących padł wyraz: "Szakale!"

WĘDROWNY GRAJEK*).

(Mazurki).

I.

Grają skrzypki w drzwiach gospody,

Wtórzy, mrucząc, bas.

"Hej, do tańca, grajku młody,

Wybierz którą z nas!"

Grajek podniósł wzrok nieśmiały,

Raźniej, skoczniej grał...

W oczach jego łzy błyszczały —

Wkoło taniec wrzał.

Czego, dziewczę, długą chwilę

Smutno patrzysz nań?

W skrzypce grajka śmiechu tyle,

Ile w duszy łkań...

II.

Księżyc srebrzy łąk równiny,

Błyszczy z dala staw.

Zamigotał płomyk siny

Wśród wysokich traw.

Hej ! muzyka grzmi w gospodzie

Ztąd o parę staj!...

Płomyk pląsa w takt po wodzie —

Graj mu, grajku, graj!

Graj tę śpiewkę, coś ją nucił

Tu za dawnych lat,

Graj kochance, coś porzucił,

Śpiesząc dalej w świat!

Pękła struna... z drżącej dłoni

Smyczek wypadł ci?

Płomyk nagle zgasł w wód toni —

Nie budź jej... niech śpi!

III.

To nasz grajek ukochany,

On we wszystkiem wiedzie rej!

Rzucił skrzypkę, poszedł w lany

I tak śpiewa dziewce swej:

"Wędrowny grajek ja,

Świat zbiegłem wszerz i wzdłuż;

Zaledwie błyśnie łza,

W uśmiechu znika już.

Wędrowne ptaszę ja;

Gdym dobrze zagrał wam,

Niech która całus da,

O resztę mało dbam!

Bóg z wami! W drogę czas!

Zkąd, dziewczę, żal i łzy?

Gdy świat rozdzieli nas,

Zapomnim: ja... i ty!"

"W pamięci chowaj nas!"

IV.

W rannych brzaskach wschód się pali,

Wioska budzi się —

Grajek poszedł w świat gdzieś, dalej ..

Dokąd? Któż to wie!

V.

W rok coś potem do gospody

Goście tłumnie szli.

"Piękną żonkę, panie młody,

Pan Bóg daje ci!"

Ten, ów spostrzegł z gości wielu

Łzy na twarzy jej...

Może było na weselu

Jednym grajkiem mniej?

*) Muzyka Z. Noskowskiego.

SZEWC.

Dzień coraz krótszy, o pracę niełatwo,

Idzie robota, ot tak — byle prędzej,

Byle dzień przeżyć, nie zaznawszy nędzy

Z żoną i dziatwą.

Zima za pasem. Z chłodu ręce skrzepły,

Gdy na poranku siadł dziś przy warsztacie

I nie starczyło już dziś strawy ciepłej

Dla wszystkich w chacie.

Na kredyt dostał nieco nafty wczora,

A dziś już w lampie ledwie odrobina —

Że się z robotą na czas nie upora,

Czyż jego wina?

Wie, że w tym bucie, co mu łatać dano,

Są dwa dni życia żony, trojga dzieci,

A musi czekać aż słońce zaświeci,

Do jutra rano!

Dzień coraz krótszy, zarobek niełatwy,

Nieraz rok czekać aż wszystko wypłacą,

A tu tymczasem niema kupić za co

Skóry i dratwy...

Lokaj hrabiego ten ma lekką pracę!

Od dwóch kwartałów winien mu trzy złote,

Ale rzekł: "Przyjdźcie znowu wziąć robotę,

To wam zapłacę."

Lokaj hrabiego, kundman to nielada,

Nachodzić trudno takiego człowieka!

Grosz mu co chwila do kieszeni spada,

A szewc — niech czeka.

Ha! może... kto wie?... gdyby tak — przez stróża

Wyprosić grzecznie z salonu?... na schody...

Możeby oddał?... grosza ma jak wody...

Suma nieduża!...

Zerwał się — wybiegł — nic nie rzekł nikomu.

"Tatuś!..."  — gdzieś w kącie zapłakało dziecię.

"Sza! — rzekła matka. Powróci do domu

I jeść będziecie..."

Powoli izbę zmrok napełnił całą

I było w kątach coraz straszniej, czarniej...

Z ulicy w okno odblaskiem padało

Światło latarni.

A on nie wracał... Z tapczanu się zwlekła

I stała w oknie, płacząc — z zimna drżąca ...

Pieniędzy! . .. Boże! Matko wszechmogąca!

Dość tego piekła!

Pieniędzy!... Setną część tych, które tracą

Ludzie, co nigdy nie zaznali nędzy!

Nie chcecie groszem, to wesprzyjcie pracą,

Co da — pieniędzy!...

Nagle rzuciła się ku drzwiom. Po chwili

Wszedł szewc — i milcząc, siadł. Z niemem pytaniem

Żona i dzieci oczy weń wlepili:

Czy jeść dostaniem?

"I cóż?" — szepnęła żona... "Nie leź w ślepie,

Babo!" — mąż krzyknął, porwał na warsztacie

Kij porzucony: "Milcz, bo cię poklepię!...

Na — oto macie!"

I cisnął do nóg przelękłej kobiecie

Książeczkę zmiętą, dobytą z kieszeni —

Jednę z tych, które dla głupich piszecie,

Ludzie uczeni.

"Masz, czytaj! Zarwał mnie lokaj hrabiego,

Porzucił służbę, przepadł gdzieś — i basta! ...

W bramie mnie spotkał hrabia — wracał z miasta —

Więc ja do niego:

Opowiedziałem, jak, co, jaka bieda,

Że zginąć chyba przyjdzie najmizerniej,

A on wciąż: "Tak, tak! wyście łatwowierni...

Nikt rady nie da..."

"Czytacie?" — rzecze raptem po namyśle.

"Czytam!" — ja na to ... "A! ... gdy się nie mylę,

Mam ja coś dla was — zaczekajcie chwilę,

Zaraz wam przyślę".

I znikł na schodach. Czekałem — i oto

Lokaj tę książkę wyniósł mi do bramy...

Na, masz! Do jutra z głodu pozdychamy,

Spiesz się z robotą!

Na, masz, do kroć set! czegóż jeszcze trzeba?

Wsparł nas pan, co się miłosierdziem szczyci.

Daj książkę dzieciom, niechaj ich nasyci,

Gdy wrzasną: Chleba! .. .«

Koniec wersji demonstracyjnej.

SYLWETKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MENUET.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŻONA WOJEWODY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KOLĘDA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NOC PAŹDZIERNIKOWA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KASSANDRA*).

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W NOC KSIĘŻYCOWĄ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Z NOWOROCZNEGO — LISTU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PAN.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ADAGIO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SONATINA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MIĘDZY NAMI.

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

W WAGONIE.

Usnęła nareszcie... Powoli, nieśmiało,

Podnoszę więc głowę zdradziecko.

Gdy patrzę tak na nią, to zda się noc całą

Ot tylkoby serce wciąż nad nią czuwało,

Nad moją... tak — moje... to dziecko!

Jak wspomnę, tak zawsze nieśmiała, strwożona,

"Pan!" — "Pani!" i ukłon z daleka...

A dziś?... jakże wielkie to słowo jest "żona",

Co rzuca z dnia na dzień kobietę w ramiona

Obcego przed chwilą człowieka!

I oto, choć przy niej ze swoich nikogo

I wszystko co bliskie — daleko,

To chwila ta dla niej tak jeszcze jest drogą,

Z uśmiechem na ustach tak dziwnie, tak błogo

Zasypiać pod "męża" opieką!

Snu lekkie rumieńce twarz jej rozpalały

Raz po raz, jak kiedy przelotem

Różowa pierś błyśnie z pod gazy gdzieś białej...

Tak róża, jaskrawsza w słoneczne upały,

Co płonie i nie wie nic o tem...

Jej rączka pod głowę rzucona niedbale

Tak dziwnie ku sobie mię nęci!

To znów rozchylonych usteczek korale...

Raz, drugi pokusę przemogłem wytrwale

Lecz trudno — my ludzie — nie święci...

"To ty?!" — i spójrzała tak na mnie figlarnie,

Żem zaraz zmiarkował, iż racji

Nie było tak srogich przenosić męczarni.

Nie spała!... Zielone mignęły latarnie:

Świst — dzwonek... jesteśmy na stacji.

Jak miło powrócić zziębniętym na dworze

I w cieple otulić się szale!

"A widzisz jak czasem pled przydać się może?"

Ma słuszność. Połowę przyjąłem w pokorze —

Spać nam się nie chciało już wcale.

III.

NA CZTERY RĘCE.

Zdziwił  się? ... proszę. Śmiał się! ... i czego?

Ha! raz mię pierwszy widzi po ślubie.

"Cóż — pyta — zawsze jeszcze, kolego,

Muzykę lubisz?" Ja na to: Lubię!

"I grywasz?" — Takie to teraz granie!

Dość — rzekłem — jeśli chwilkę poświęcę,

By zagrać z żoną na fortepianie

Na cztery ręce...

Dużemi na mnie spójrzał oczyma,

Uśmiech tłumiony drgał mu na twarzy.

"Tak — rzekł — tak, większej rozkoszy niema.

Zmierzch — cisza — wiem już! — gra się i marzy.

Cha, cha, cha!... wybacz — któż wierzyć w stanie!

Gdym przeczuł kiedy, niechże kark skręcę,

Że ty!... ty?!.... z żoną ... na fortepianie...

Na cztery ręce!..."

Odszedł. Śmiech jego wciąż w uszach słyszę.

Dziwak! Drwi — z żony, wielbi — mężatki!...

Zmierzch. Lubię szarej godziny ciszę;

W głowie się plączą wspomnień ostatki,

Jakiejś melodji wciąż słyszę granie...

Zkąd wspomnień tyle w jednej piosence?

Grałem ją niegdyś na fortepianie

Na cztery ręce...

O dawno temu!... Dziś mi się zdaje,

Żem chyba przeżył to wszystko we śnie.

Co raz zamarło — nie zmartwychwstaje,

Co pogrzebane — nigdy nie wskrześnie.

Znów ta melodja!... Istne skaranie!...

A dziwna jakaś rozkosz w tej męce...

Spróbuję... Siadłem przy fortepiane — —

Drżały mi ręce.

Z cichych akordów pieśń nagle wzrosła

W śpiew rozszalały, w piekielną burzę,

Myśl mą za brzegi Lety uniosła,

Śmiech zagłuszyła w szatanów chórze

I gdyby jedno serdeczne łkanie

Szła wprost na groby... w  rozpaczy męce...

Przy moich biegły po fortepianie

Dwie białe ręce.

Gram. Pieśń mi blizny serca rozdziera,

Ta pieśń — wyrwana z duszy — zbudzona...

Cicho opadła za mną portjera

I w drzwiach znienacka stanęła żona.

"Brawo! cudownie grałeś, kochanie!

Ach! znam... to Griega Cypressenkränze!
Chcesz, grać to możem na fortepianie

Na cztery ręce..."

IV.

NOWINA.

"Co! w mej pracowni? o tej porze?

Tak rano! drogie ciocie obie!

Ach! co za nieład — w takiej norze!"

(Przytomnie rzucam pled »Niobie«)

"Wybaczcie, kurtka bez guzika...

Ach, co za zaszczyt mnie spotyka!"

"Tylko bez żartów" — pierwsza rzekła.

"Oddal tę damę..." — rzekła druga.

Dusza gdzieś w pięty mi uciekła,

Wciąż ciocia Femcia na mnie mruga...

Przeczucie tknęło mię złowieszcze:

Jakąż odkryły zbrodnię jeszcze?

Lecz trwoga była nadaremną,

Bo nagle, rzecz nie do pojęcia,

Ciotki mię wzięły w swe objęcia

I rozpłakały się nademną.

A gdy wpośrodku stałem niemy,

Wyłkały razem: "Winszujemy!"

Co to? ironja? — jeszcze gorzej!

Znów mi się serce jak liść trzęsie.

"Ciociu..." — "O, znak to łaski Bożej!"

I, z kryształową łzą na rzęsie,

Dodała każda ze swej strony:

"Powiedz, czyś wart ty takiej żony?"

"Gdzie tam!" — "A widzisz". Tu do ucha

Szepnęły ważną mi nowinę...

"Co, już?!" — "A widzisz, kto nas słucha..."

"Czyż prawda?" — "Wątpi!" — "O jedyne

Ciotuchny, życie w raj się zmienia!"

Znów była chwila rozczulenia.

Przyrzekłem płoche swe zajęcia

Porzucić, nowe czcząc rozkosze,

Aż w końcu, wziąwszy mię w objęcia,

Raz jeszcze ciotki: "Teraz proszę —

Rzekły, całując mię po głowie —

Idź, niech ci ona sarna powie".

* * *

Drzwi uchyliłem. Moja mała

Szyła coś pilnie na krosienkach;

Przez okno kwiatów woń wpływała,

Biegł promień słońca po jej rękach

I w słońcu włóczki nić pąsowa

Raz po raz błyśnie, to się chowa...

A taka cisza wkoło święta,

I wszędzie światła, blasków tyle,

Bo też salonik ten pamięta

Same słoneczne, jasne chwile!...

"Ach!" — "To ja". — "Pięknie..." — "Na usługi".

Za karę śmiech i uścisk długi...

"Prawdaż?" — spytałem w uśmiechnięte

Patrząc jej oczy. "Tak!" — spłoniona

Cichutko tylko rzekła ona

I widząc, że wciąż na rozpięte

Krosienka oczy moje biegą:

"Widzisz — dodała — to dla niego..."

V.

PO RAUCIE.

No, nareszcie! — na schodów zakręcie

Pożegnałem ostatniego z gości.

Dzięki Bogu, skończone przyjęcie!...

Co za nudy! Czyż nie stokroć prościej

Gdzieś się spotkać w parku lub w teatrze?

O! te "środy" będą jak najrzadsze.

(Drzwi zamykam). Dosyć mam sezonu!

O! ci ludzie... (wieszam klucz)... nieznośni,

Zatruwają całe szczęście nasze!...

"Co? — odzywa się żona z salonu —

Czy co mówisz, serce, mówże głośniej!"

"Ja? — nic, kotku, lampę tylko gaszę".

W saloniku nieład co się zowie.

Lampa jeszcze pali się na stole,

Krzesła stoją zsunięte w półkole;

Kart porzucić nie chcieli panowie,

Gdzie się dało stawili talerze,

Poruszono wszystko z swego kąta...

Patrzę — żona sama wszystko sprząta.

Proszę, proszę!... oczom swym nie wierzę.

Jaki spokój wszędzie o tej porze!

Cisza. Powóz gdzieś tam zaturkocze...

"Wiesz co? kawy wypijemy może?"

"Kiedy niema!" — "Patrz, jeszcze gorąca!"

Zadrzemała gdzieś w kuchni służąca.

"O, ja sama rozplotę warkocze;

To tak łatwo, patrz — niech śpi — zmęczona!..."

Złote serce miewa moja żona.

I nie tknęła nawet rączką, zda się —

Tylko kwiaty spadły w oka mgnienie

I na czarnym sukni jej atłasie

Rozsypały się jasne pierścienie.

I podbiegłszy ku mnie od zwierciadła,

W złotych włosów aureoli cała

Pani moja przy mnie tuż usiadła,

Pocałować w rączkę mi kazała

I pochwalić gorącemi słowy

Jej uprzejmość oraz ład domowy.

Potem cichych było zwierzeń kilka

I cień sprzeczki i śmiechu bez miary —

I za chwilą upływała chwilka,

Aż zaczęły bić w mieście zegary.

"Co? tak późno?" — "Widzisz, tyś znużona!"

Na kolana wziąłem ją jak dziecię...

Chwile biegły... Ej, co nam po świecie!

Cały świat to my, to — ja i ona!...

Nagle... jakby piorun z nieba spada

Dzwonka silne, gwałtowne, szarpnięcie.

Jam się zerwał, pani moja blada,

Komuż w głowie dzwonek w tym momencie!

"Boże! co to? otwórz, mój najdroższy!"

A niechże go!... przestrach łatwy nocą.

Biegnę, drzwi otwieram. Co? kto? po co? —

Ach! to sędzia zapomniał kaloszy!

VI.

GWIAZDKA.

Nad kołyską schyleni oboje

Przyglądamy się dziecinie śpiącej...

"Czy ty uśmiech widzisz, życie moje,

Po usteczkach małych tych błądzący?

"Jeszcze żadna myśl się nie zbudziła,

Niosąc pierwsze radości i smutki,

A już dobra jakaś wróżka zsyła

Taki uśmiech dla naszej malutkiej.

"Może mali w niebie aniołkowie

Szlą jej uśmiech "na gwiazdkę" zdaleka?

Nie uwierzę, jeśli mnie kto powie,

Że płacz pierwszym wyrazem człowieka!

"O czem, proszę cię, śnić ona może

Tak głupiutka jeszcze i tak mała?...

Daj jej wzrosnąć i pomądrzeć, Boże,

Lecz snów innych niechby nie zaznała.

"A gdy niema wyjątków w Twem prawie,

I cierń musi zranić ją boleśnie,

Gdy mieć będzie dosyć łez na jawie,

Daj jej, Boże, uśmiechy... choć we śnie!"

Siano na stół nam ściele służąca

I pokrywa je obrusem matka,

Nad nim buja u lampy wisząca

Biała gwiazda wycięta z opłatka.

Cicho brzęczą szklanki i talerze,

Gęsto na stół suną się półmiski;

Rychło gości gromadka się zbierze,

A swój każdy, każdy serca bliski.

Otóż wszyscy! Jesteśmy w komplecie.

Słów serdecznych rozległy się krocie.

Każdy znalazł "gwiazdkę" swą... w serwecie,

Mamy, bracia, kuzynki i ciocie.

A wtem znikła nam z pokoju żona —

Nikt nie spostrzegł w gwarnym rwetesie;

Uśmiechnięta wraca zapłoniona

I na ręku naszą małą niesie.

I podbiegła od drzwi prosto ku mnie,

Przytuliła mię mocno do siebie,

I podając mi malutką dumnie:

"Oto — rzecze — "na gwiazdkę" dla ciebie!"

VII.

INTERMEZZO.

Do fatalnej raz przyszło sprzeczki między nami.

Rozstajem się — rzecz prosta — niema innej rady!

Ja wszerz po saloniku biegam mocno blady,

Ona wzdłuż chodząc po nim, zalewa się łzami.

"O! jakże ja się strasznie zawiodłam na tobie!"

"Ha, samaś tego chciała!" — "Tak sądzisz?" — "Tak sądzę".

Słowem — rozdzielmy zgodnie między strony obie

Wszystko: bieliznę, meble, pościel i pieniądze

I niechaj każde potem, za wspólną ugodą,

Rusza gdzieś w świat szeroki, gdzie oczy powiodą.

Do dzieła więc. To twoje — prawda? — a to moje.

"Stół tobie, a mnie..." — "Lampa, co stoi na stole".

"Dywan tobie". — "Dziękuję, chłodu się nie boję".

"Weź go jednak, weź proszę". — "Co innego wolę...

Szafa jedna, no, chyba dzielić jej nie warto?"

"Któż winien?" — "Widzisz, jak to źle, iż niema drugiej".

"Bierz ją! ... — ja wezmę sofkę". — "Co, taką obdartą?"

"Już ty się nie troszcz, biorę w przydatku sztalugi".

Takeśmy zlustrowali, dzieląc jak najprościej,

Od strychu do piwnicy wszystkie ruchomości.

Wtedy ona na chwilkę wybiegłszy z pokoju,

Wróciła, niosąc w ręku rodzinne klejnoty:

Kolczyki turkusowe od wielkiego stroju,

Takąż broszkę, porte-bonheur i zegarek złoty.

"Oto zwracam ci — rzekła — podarunki twoje.

Nic nie chcę mieć twojego, dziś, gdy..." Łzy jej mowę

Przerwały i milczący staliśmy oboje

Długą chwilę. Lecz pierwszy ja podniosłem głowę:

"Kiedy tak, to ja także dłużny ci coś jestem!"

I ślubną mą obrączkę z habdankowskim gestem

Rzuciłem na stół między kosztowne błyskotki.

Bolesna była chwila, ciężka do przebycia!

Nie zapomnę spojrzenia wtedy mej pieszczotki

(Której zawdzięczam przecie całe szczęście życia)

I tych jej biednych, drżących nerwowo usteczek,

Z których żadne nie padło słówko rozżalenia...

Czułem, że i mnie w oczach stoją łzy. "Bez sprzeczek!"

Krzyknąłem i dotknąwszy lekko jej ramienia:

"Pani — dodałem — trzeba przykrą chwilę skrócić;

Musimy jeszcze sobie... pocałunki zwrócić".

Słuszne żądanie, prawda: każda własność święta.

Przystała więc, westchnąwszy. Tylko właśnie bieda,

Iż taki dług zbyt ściśle obliczyć się nie da.

"Pamięta może pani?" — "A pan czy pamięta?"

"Nie". — "Liczmy więc: półtora roku — dziennie ile ?"

"Dwa razy?" — "Trzy powiedzmy, niech pan nic nie traci",

"Przeto razem ... tysiąc sto, jeśli się nie mylę

I przystąpmy niezwłocznie do tej likwidacji..."

Lecz zanim do tej cyfry doszliśmy połowy,

O żadnej separacji nie było już mowy.

VIII.

ZA WÓZKIEM.

Już nie leje łez, że dni się wleką,

Że ich zmudna nie zabija praca,

Że najdrożsi wszyscy gdzieś daleko,

Że mąż z miasta coraz później wraca,

Że czasami, niewiedzieć zkąd, płocha

Myśl do serca wkrada się zdradziecko —

Żyje znowu, pragnie żyć — bo kocha,

Już jej nie brak niczego — ma dziecko!

Gdy ją teraz szorstkie słowo draśnie,

Wnet na uśmiech usta się wysilą,

Byle cicho było kiedy zaśnie

Dziecko z trudem uśpione przed chwilą...

Już jej żadna walka nie pokona:

Czując, że kres wytrwania już bliski,

Jak na ołtarz śpieszy złożyć ona

Łzy swe ciche — u dziecka kołyski.

Oto wraca z przechadzki po lasku

Cała w bieli, w ręku niezabudki,

Wózek przed nią toczy się po piasku,

Dzieciak ku niej zagląda z pod budki.

I gawędzą, słyszę, całą drogę.

Patrzę na nich w bolesnej zadumie:

Widać dziecko wszystko to rozumie,

Czego nigdy pojąć ja nie mogę...

IX.

OJCIEC.

Dziecko moje blednie, w oczach gaśnie,

Z kolan matki już nie schodzi prawie.

W nocy, żona gdy na chwilę zaśnie,

Sam, jak umiem, chore dziecko bawię.

Pochylony siedzę nad kołyską:

"Tylko nie płacz, bo mama usłyszy!

Dzwonek tuż pod ręką — woda blisko.

Może zaśnie?... mówię coraz ciszej.

Wtem on ku mnie wyciąga rączęta.

Patrzę, gdzie też jego oczki biegą:

Pił przed chwilą? lampa przysłonięta?

Wiem, chce czegoś — ale nie wiem, czego?

Biedny dzieciak! czegoś chciał odemnie,

A ja, którym wiedzę zgłębił całą,

Głowę sobie łamałem daremnie,

I nie zgadłem... czego dziecko chciało!

Usnął znowu, a mnie łza gorąca,

Gość nieznany, spłynęła po twarzy.

Wszędzie głucha cisza, noc bez końca,

Wkoło widma mogił i grabarzy...

Och, przebyłem w życiu mąk niemało,

I łzy nigdy nie znałem niewieściej,

Alem takiej nie przeczuł boleści —

Po co niebo mi to dziecię dało?!

Niechby raczej mnie Bóg bezlitośny

Na najcięższe z losem rzucił boje!...

I z mej piersi jęk się wydarł głośny —

Obudziłem chore dziecko moje!

*) I, IV, VI, VIII i IX powtórzone z wydania 1884 r.

NA MARGINESACH „PRZEGLĄDÓW POLITYCZNYCH".

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LADY DIXIE.*)

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

III.

CO TO BĘDZIE?

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NAIWNY HRABIA.

Że  Milan gdzieś rządził, Boulanger co sił

Że wciąż się do tronu przybliża,

Że Pedro cesarzem choć nie jest, lecz był —

Zazdrościł wciąż hrabia Paryża.

"Naiwny! — rzekł Milan — on sądzi, że dbam,

Co robią tam synek i żona?

Cylinder, gdy zleci, podniosę wnet sam,

Lecz pal sześć! gdy zleci — korona!"

"Naiwny! — rzekł Ernest — to sądzi wciąż on,

Że wzdycham do władzy tajemnie?

Ja Bogu dziękuję, że minął mię tron,

Bo cóżby za cesarz był ze mnie!"

A stary Dom Pedro figlarnie się śmiał.

"Naiwne — rzekł — serca są młode!

Ludowi mojemu swobodę żem dał,

Bóg za to dziś dał mnie — swobodę!"

MOZAJKA.

CETERUM CENSEO...

(Odpowiedź).

Brutalny wybuch namiętności Rzymian, porywa-
jących dziewice sabińskie, jest naturalnym, a więc
pięknym. Ale wałęsanie się Almavivów lirycznych pod
cudzemi oknami, zakaża literaturę w stopniu najwyż-
szym i domaga się, rychłego wypalenia gorącem że-
lazem.

F-y.

Co czuł i przeżył, umiał w rym
Przystroić nader gładki;
Szedł z piosnek jego ambry dym,
Smak miały mdły pomadki,
Rytm pieścił ucho niby szmer
Płynącej w dusze Lety;
Wielbiły damy wyższych sfer
Przedziwne te zalety.
Oprawne w miękki, ślniący plusz
Te słodkie madrygały
Drażniły nerwy tkliwych dusz,
Do marzeń kołysały;
Biegł welinowych szelest kart
Przez buduarów ciszę...
Ach! pieszczot Muz zaiste wart
Poeta, co tak pisze!

Więc na wachlarzach roccoco
Sonety jego ryto,
W usteczkach Julji trwożnie drżą,
Lub, rosą łez obfitą
Skąpane, leżą u jej nóg
W zadumy tęsknej chwili.
Ten, co je rzucił pod jej próg,
Niebawem drzwi uchyli
I pocałunkiem strofkę w pół
Na ustach przetnie miłej...
Ach! spokój wziął, ach! życie struł —
Ach, wiersze to sprawiły!

Poważnych mężów przeto gniew
I oburzenie wzrasta:
"Przecz się łakomi na ów śpiew
Pacholę i niewiasta!
Długoż ma mdławy ambry dym
Upajać białogłowy?
Długoż jad sączyć w dusze im
Ma wieszcz ów pomadkowy?
Zaprawdę, złóżmy nad nim sąd
My, cnoty wszelkiej stróże,
I niech naukę biorą ztąd
Pokrewni mu po piórze!"
Więc na stos poszły w miękki plusz
Oprawne madrygały.
Wiatr proch ich rozwiał w szerz i wzdłuż.
Perfumy zapachniały.

I na wachlarzach roccoco
Sonetów już nie ryto...
Romeo prozą z Julją swą
Rozmawiał pospolitą,
Nie bruździł nigdzie ambry dym
I nie mglił smak pomadki,
Nie mącił żaden tkliwy rym
Snów panny i mężatki,
Pukano pięścią do ich drzwi,
Całusy brano siłą —
O Boże wielki, chwała Ci!
Poezji w tem nie było.

SESTINY.

Posłanie.

Nim wonne pączki porozchyla wiosna

I ze snu zimy nagle zbudzi ziemię,

Barwy i blaski stają mi przed oczy,

Profile kwiatów kreślą ci z pamięci;

Rymem misternie splecione ślę tobie

Bławatki, astry, jaśminy i róże.

Milszy dla wielu, niż przepyszne róże,

Oto bławatek, modry jak twe oczy,

Kwiat uczuć stałych, kwiat tkliwej pamięci.

Wśród łanów zboża zostawia go wiosna

Aby ich prozę on umilał tobie

I mówił: "Kochaj brzydką, szarą ziemię!"

Z podniebnych szlaków gdy wracasz na ziemię,

Patrz, oto wita cię jaśminem wiosna.

Co? rzucasz kwiatek i odwracasz oczy?

Lecz on na długo zostanie w pamięci,

Wonią zwycięży krasawice — róże:

"Wdzięk moja siła!" — kwiat ten szepcze tobie.

Wiem, że się narcyz nie spodoba tobie

Za to, że radby całą zwołać ziemię,

By wychwalała jego piękne oczy;

Za nic ma wszystkie kwiaty — nawet różę!

Wad tych w łaskawej nie chowaj pamięci —

I on się zmieni... gdy przeminie wiosna.

Gdy wszystkie skarby swe wyczerpie wiosna,

Nawet i lato zatrze się w pamięci,

Wtedy na biedną, smutną schodzą ziemię

Astry — pociechy kwiat — jesieni róże.

Kiedyż je mógłbym ofiarować tobie?

Gdy łzami żalu zajdą twoje oczy.

Królowę kwiatów wiodę ci przed oczy.

Czem w życiu młodość, w porach roku wiosna,

Tem w pośród kwiatów są czarowne róże.

Lecz nie myśl, abym wzór chciał stawiać tobie!

Lepiej niż światem rządzić, podbić ziemię,

W jednego serca żyć wdzięcznej pamięci.

Kiedy na ziemią gniewnie zwrócisz oczy,

Miej to w pamięci, ile dały tobie

Chwil szczęścia: wiosna nowa, świeże róże...

Usque ad finem.

Pamiętasz jesień? Pamiętasz tę chwilę,

Gdy ciepłą jeszcze od słońca promieni

Ziemię śnieg nagle usłał ślniącym puchem?

Jak potem warstwa śniegu rosła szybko?

Rosła z dnia na dzień cicho i nieznacznie,

Aż mróz znienacka przykuł ją do ziemi?

Tak wszystkie bóle i smutki tej ziemi

Na duszę młodą życie zwala szybko.

W blaskach wiosennych i letnich promieni

Brzemię ich rośnie cicho i nieznacznie;

Choć ci zacięty przelotem, na chwilę,

Z głazem gniotącym cię igrasz jak z puchem.

Lecz oto nagle, jak wiatr z kwiatów puchem,

Z czarem swym młodość już odlata szybko,

Blednie barw świeżość, gaśnie blask promieni,

Zima się skrada cicho i nieznacznie

I brzemię życia gniecie cię do ziemi...

Patrz — tyś wiek przeżył nie zaś jedną chwilę!

I z dziwnym smutkiem wreszcie witasz chwilę,

Gdyś już u kresu stanął. Jakże szybko!

Świat się od ciebie usunął nieznacznie,

Wymarły orły — w około na ziemi

Pisklęta świeżym już trzepocząc puchem,

Rwą się ku górze, do słońca promieni...

Witajcie! W blaskach zarannych promieni

I myśmy niegdyś w górę biegli szybko

Młodzieńczych skrzydeł unoszeni puchem.

Dziś lot nasz zwolna zniżył się ku ziemi,

Nikt z oczu nieba nie stracił na chwilę,

Tylko nas siły odbiegły nieznacznie,

Tylko nas przygniótł zwolna i nieznacznie

Ten ciężar życia, co dziś dla was puchem.

Jednak my z żalem odejdziem z tej ziemi

Wołając jeszcze w tę ostatnią chwilę:

"Excelsior! młodzi, do słońca promieni!

Droga daleka, a czas mija szybko!"

Ty na tej ziemi czemże jesteś? Puchem.
Lecz życia chwilę ceń, choć mija szybko:
Z błysków, z promieni wzrasta dzień nieznacznie!

SONETY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZERWANA PIEŚN.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SZRUBIŚCI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIOSNKA O PIOSENCE.*)

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAZUREK

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RÓŻOWA SUKIENKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZA BUFETEM.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRIMA - BALLERINA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STARY SŁUGA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MOJA WRÓŻKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Z GAWĘD P. MARCINA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PAN PREZES.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W ALBUMIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PAŹ KRÓLOWEJ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TRZEBA ŻYĆ...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KRÓLOWA LALA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TRZY PAMIĄTKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONCERT.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

U PROGU RAJU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BAŁAMUTKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Z CYKLU BALLAD: "ZACNY KRÓL"

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

JESIENIĄ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Z ARABESEK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZEKŁADY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KURZ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OPUSZCZONE DZIEWCZĘ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SERCE MATCZYNE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WAZON ROZBITY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej