Tadeusz Bieczyński

SĄD SEJMOWY

Konwersja: Nexto Digital Services

SĄD SEJMOWY 1827-1829 NA PRZESTĘPCÓW STANU

Urzędowe akta

Tadeusz Bieczyński

Nie mieliśmy dotąd do Sądu Sejmowego z lat 1827 do 1829 żadnych Aktów urzędowych drukiem wydanych, oprócz zaskarżenia, które też stało się wielką rzadkością. Przebieg całej tej sprawy, który zwiastował już sobą rok 1830, niemiłym był Rządowi. Starano się więc wspomnienie jej i wrażenie, jakie wywołała, zastrzec wszelkiemi możliwemi środkami. Im naród więcej do niej przywięzywał wagi, i mocniej się nią chlubił, co dowiódł pogrzeb Bielińskiego, tem rząd Wielkiego Xięcia Konstantego silniej tłumił wszystko, co się do niej odnosiło. Przyrzeczona i zapeniona Konstytucyą swoboda prasy, już nieistniała; w Królestwie, nie wolno było ani wspomnieć o sprawie, — w której dostojni Sędziowie, dowiedli niezależność sumienia i patryotyzmu. Wszyscy, co dotąd w tym przedmiocie pisali, opierać się musieli na notatkach pobieżnych i wspomnieniach niedostatecznych. Wielką więc

zdobyczą dla historyi Polski konstytucyjnej, jest zbiór niniejszy, tak pełny i wierzytelny, iż do przebiegu sprawy, nic, można powiedzieć, nie brakuje. Winniśmy go Panu Tadeuszowi Bieczyńskiemu, ostatniemu pewnie żyjącemu z Urzędników, którzy na ówczas pracowali w Kancellaryi Sądu Sejmowego.

Potrzebujez wynosić ważność wypadków i znaczenie jego historyczne? Zdaje się to nam zbytecznem. Jest to ostatnia protestacya Polski konstytucyjnej, stworzonej przez Alexandra I. przeciwko niecnej komedyi, jaką z nią odgrywano; — Ustawę dając dla Europy, a w rzeczy postępując z nią najdespotyczniej, najsamowolniej, i urągając się własnemu dziełu. Wymagano od kraju, ażeby złudzenie konstytucyi popjerał i nie zużytkowywał praw sobie nadanych, które mu uciążliwo, już rozporządzeniami nowemi, już faktami przemocy, odejmowano. — Niezmierną powagą okryty jest ten Sąd, stojący wyżej po nad wszelkie chwilowe względy, i czuje on, iż w obliczu historyi, zapisuje kartę, chlubę Narodowi czyniącą.

Napróżne są starania, groźby, przeszkody ze strony Wielkiego Xięcia Konstantego, gwałcącego Konstytucyę potajemnie, a nieśmiejącego zadać jej gwałtu jawnego. Sąd Sejmowy przekonywa Go, że mimo wszystkich środków intimidacyjnych, mimo pogróżek i arbitralności; — Naród zachował ducha i objawić go się nie wachał; — wiedząc, jaka zemsta go czeka..... Chwila to była, która podniosła uczucie patryotyczne do najwyższego stopnia, a pogrzeb Bielińskiego dopełnił ją uroczyście.

Zbiór Pana Bieczyńskiego zawiera wszystkie Akta do sprawy się odnoszące; — a co najważniejsza, same protokóły narad, wyrok, rapport Monarsze zdany, naganę przy drzwiach zamkniętych; — z polecenia Cesarza i Króla, Sądowi udzieloną przez Ministerstwo. Dodatkowo mieszczą się tu Mowy, na pogrzebie Bielińskiego, które pięknie zamykają ten szereg dokumentów.

Polska, którą Rossyanie malują, jako niewdzięczną i nienasyconą; — nieumiejącą ocenić dobrodziejstw Ustawy Alexandra I., wzięła nadaną Konstytucyę jako prawdę, nie mogła i nie chciała grać komedyi narzuconej sobie, iż posłuszna przeciwko poczuciu i sumieniowi własnemu; — ztąd walka; — w której po stronie naszej jest nietylko najczystszy patryotyzm, ale najzupełniejsza legalność. Nie żądano nic nad to, co było przyrzeczonem, i co, jak rozumiano, dotrzymanem być było powinno. Protokóły i Akta, zajmują żywo jak dramat. Ileż to tu szczegółów do historyi Tajnych Stowarzyszeń ówczesnych, tej klęski, która nas długo trapiła, ale której genezę winniśmy wydarciu swobód przyrodzonych, brakowi wolności, słowa i czynu, zmuszającego do potajemnych knowań.

Zarzucano Polsce spiskowanie, którego szkodliwość, nawet dla charakteru narodowego, uznaje każdy; — lecz cóż je zrodziło? — jeźli nietłumienie objawów uczuć naturalnych, świętych, których im zapierać kazano? Najlepiej nas o tem dzieje innych Europy krajów nauczają, — gdziekolwiek przyszła swoboda, — znikły spiski. — Myśmy niemi długie lata karmić się i truć byli zmuszeni. Tego męztwa w wyznawaniu jawnem prawdy, jakie dali Członkowie Sądu Sejmowego, nie znajdujemy nigdzie, oprócz dostojnego Grona, co je składało.

Nie wątpimy, iż praca, jaką sobie zadał czcigodny Pan Tadeusz Bieczynski, w pełni przez naszych czytelników i badaczów uznaną zostanie.

Drezno, dnia 30. Stycznia 1873 r.

J. I. Kraszewski.

Znakomitym czynem w dziejach Polski konstytucyjnej jest postępowanie i zapadłe wyroki Sądu Sejmowego Królestwa Polskiego, wyznaczonego przez Cesarza i Króla Mikołaja I. do osądzenia Polaków, obwinionych o uczestnictwo w rewolucyjnym i zbrodniczym zamiarze Rossyan, popełnienia zbrodni Stanu.

Sąd Sejmowy Najwyższem Postanowieniem Królewskiem z dnia 19. Kwietnia 1827 roku, powołanym był do ukonstytuowania się i rozpoczęcia czynności, które w dniu 13. Czerwca 1827 r. uroczystym Aktem miało miejsce. — Zapadłe wyroki tegoż Sądu, były ogłoszone publicznie obwinionym, po uzyskaniu zatwierdzenia wyroku przez Najjaśniejszego Cesarza i Króla na dniu 17. Marca 1829 roku.

Czynności i wyroki Sądu Sejmowego, były już wielokrotnie przez kilku Dziejopisarzy w streszczeniu opowiedziane, lecz opowiadaniom tym, zbywało zawsze na dokładności, gdyż były czerpane, lub z notat w czasie obrad Sądu Sejmowego uskutecznionych, lub tez ze zebranych potocznych wiadomości od Członków Sądu; zatem rzeczywisty i dokładny przebieg, tak ważnej, Naród Polski interessującej sprawy, na wiarogodnych Aktach oparty, nie był dotychczas drukiem ogłoszony, a przeto nie mógł bydź z wszelką dokładnością wiadomym publiczności.

Jako Urzędnik przyboczny Bióra Prezesa Sądu Sejmowego, posiadam nietylko dokładne wiadomości o przebiegu w mowie będącej sprawy, lecz nadto miałem sposobność uzyskania oryginalnych Akt Prezydyalnych, obejmujące wiarogodne wypisy ze Summaryusza i Sentencyonaryusza Akt Sądu Sejmowego.

Będąc w posiadaniu tychże Akt oryginalnych, poczytuje za obowiązek podać drukiem do publicznej wiadomości, tak protokóły Posiedzeń, jako też zapadłe Postanowienia, Decyzye na prawnych zasadach oparte, Wyroki, Rapport przez Prezesa Sądu Monarsze złożony, udzieloną naganną odpowiedz, nakoniec mowy, miane przy pochowaniu zwłok Hrabi Piotra Bielińskiego, Prezesa Sądu Sejmowego Królestwa Polskiego.

Wrocław, w miesiącu Styczniu 1873 r.

Tadeusz Bieczyński,

b. Sekretarz Prezydyalny Sądu Sejmowego Królestwa Polskiego,

W ostatnich latach Panowania Cesarza Rossyjskiego i Króla Polskiego Alexandra I., knowane i zawiązane zostały przeciw Rządowi i Panującemu, tajemne towarzystwa Rossyjskie, i oczekiwano wydarzonej i przyjaznej okoliczności, do wywołania powstania narodowego, celem obalenia istniejącego Rządu i Dynastyi. W tych rewolucyjnych zamiarach, miała udział najznakomitsza część arystokracyi Rossyjskiej, a w której mniemaniu, utwierdziło się to przekonanie: "że Rossyi inaczej zrowolucyonizować, czyli raczej uwolnić i oświecić nie można, jak tylko przez obcięcie jej ogromu;? — i to przez rozdział kolosu na tyle prawie pierwiastków, z ilu powstał. "Śmierć Cesarza Alexandra I. nastąpiła nagle w Taganrogu na dniu 1. Grudnia 1825 roku. — Po nim prawym Następca Tronu był najstarszy Brat Wielki Xiąże Konstanty Carewicz, mieszkający ciągle w Warszawie, noszący przybraną godność i tytuł: Naczelnego Wodza Wojska Polskiego; lecz ponieważ Carewicz Konstantyn żeniąc się w roku 1821 z Polką rodu szlacheckiego, Hrabianką Grudzińską, Córką Żony Marszałka Dworu Królestwa Polskiego, Hrabiego Brońca, zrzekł się był dobrowolnie korony Cesarstwa Rossyjskiego, zatem następny po nim młodszy Brat, Carewicz Mikołaj, ogłosił w Petersburgu, w Stolicy Caratu, wstąpienie Swoje na Tron Cesarstwa Rossyjskiego i Królestwa Polskiego. Stowarzyszeni spiskowi, Rossyjscy rewolucyoniści, uznali chwilę i okoliczność tę być na czasie, i stósowną do powstania, i zaraz nazajutrz po ogłoszeniu wstąpienia na Tron Caratu Rossyjskiego, Mikołaja I., rozpoczęto w Petersburgu ruchy rewolucyjne, do obalenia obecnego Rządu, i panującej Dynastyi, jednocześnie w wojskowych koszarach gwardyi Cesarskiej, jako też w Pałacu Cesarskim; lecz z powodu nagłości, oraz wskutek jeszcze niedostatecznie przygotowanego i urządzonego powstania, mała tylko część wojska, garnizującego w Stolicy, była przysposobioną i brała udział w powstaniu. A gdy przedewszystkiem przedsięwzięty i zamierzony zamach, na życie nowo na Tron wstąpionego Monarchy, przez lękliwość i bojaźń, oraz nieśmiałość, Xiążęcia Trubeckoy, (losem do tak zbrodniczego uczynku przeznaczonego); stał się niewykonalnym, w krótkim przeciągu czasu, za pomocą wojska garnizonowego Stolicy, któremu nie były wcale wiadomemi, i niemarzącego bynajmnej o zamiarach rewolucyjnych, został zamach i ruch spiskowych przytłumiony, i naczelnicy oraz przewódzey ruchów rewolucyjnych, byli pojmani i uwięzieni.

Ze zeznań i śledztwa osób w Petersburgu uwięzionych, dowiedział się Monarcha, że także istnieją sprzysiężenia w innych prowincyach Caratu, a mianowicie w Guberniach Litewskich, liczących się do Caratu Rossyjskiego, od czasu dokonanego pierwszego Zaboru Polski, niemniej w Królestwie Kongresowym Polskiem.

Następnie wydanym Ukazem Cesarskim, osoby zamieszkałe w Guberniach Litewskich, a obwinione o należenie do tajnego Stowarzyszenia rewolucyjnego, były oddane, wedle praw Caratu Rossyjskiego, pod zawyrokowanie Sądu wojennego, ustanowionego w Petersburgu, jako w Stolicy Cesarstwa. W skutek zapadłych wyroków tegoż Sądu wojennego, który na dniu 1 Marca 1829 roku uzyskał najwyższe Monarchy zatwierdzenie, zostały następujące Osoby z dawnego Zaboru Polski, to jest z Gubernii Litewskich, pod Sąd wojenny oddane, w następującym sposobie osądzone i ukarane:

I. Piotr Łagowski, Karól Prozor, Karól Dziekoński, Kazimierz Billewicz, Nowowiejski i Strumiłło, zostali zupełnie od obwinienia należenia do Stowarzyszenia rewolucyjnego, uwolnieni, i na wolność puszczeni.

II. Ignacy Zawisza, Karól Wagner, Stanisław Tyszkowski, zostali wprawdzie od kary uwolnieni, lecz przez przeciąg czasu roku jednego, oddani pod dozór policyjny.

III. Ludwik Sobański i Marcin Tarnowski, zostali wskazani na jeden miesiąc aresztu w Twierdzy, oraz oddani na przeciąg czasu dwóch lat pod dozór policyjny.

IV. Felix Ciszowski został wskazany na dwa miesiące aresztu do Twierdzy, oraz oddany na trzy lata pod dozór policyjny.

V. Antoni Czarkowski, Jan Chodźko, Stanisław Żotejko, wskazani na sześć miesięcy aresztu do Twierdzy, oraz oddani w ciągu lat pięciu pod dozór policyjny. VI. Hrabia Wiktor Ossoliński i Wincenty Karwicki, zostali wskazani na ośm miesięcy aresztu do Twierdzy, oraz oddani w przeciągu lat pięciu pod dozór policyjny.

VII. Józef Grudziński został wskazany na rok aresztu do Twierdzy, i oddany na całe życie pod dozór policyjny.

VIII. Michał Romer odsądzony od Urzędów, orderów, wskazany na rok jeden aresztu do Twierdzy, i oddany na całe życie pod dozór policyjny.

IX. Hrabia Mikołaj Worcel został odsądzony od Hrabiostwa, i wskazany do służby w wojsku jako prosty szeregowiec, aż do wysłużenia lat służby obowiązującej.,

X. Stanisław Karwicki, były Prezes Wołyński, został odsądzony od wszelkich tytułów, godnnści i rangi, wskazany do wojska na prostego szeregowca, i to do Armii czynnej, na czas lat służby obowiązującej.

XI. Anzelm Iwaszkiewicz został odsądzony od Rangi oraz Szlachectwa, i wskazany na osiedlenie w Syberyi na lat 10.

XII. Hrabia Piotr Moszyński został odsądzony od wszelkich tytułów, Hrabiostwa, i wskazany na osiedlenie w Syberyi na lat 12.

XIII. Anastazy Grodecki został odsądzony od szlachectwa, i wskazany do osiedlenia w Syberyi na lat 15.

XIV. Xiąże Antoni Jabłonowski, został oddzielną Cesarską Rezolucyą czyli ukazem, zupełnie ułaskawionym, i to przez szczególniejszy wzgląd na szczere osobiście Monarsze uczynione wyznania, i wynurzenie żalu, oraz szczególnej gorliwości, z którą pomagał odkrywać wszelkie rozgałęzienia tajnych Towarzystw.

Co się dotycze poddanych Królestwa Kongresowego Polskiego, Cesarz i Król Mikołaj, przy wstąpieniu na Tron jako Król Poski, zaprzysiągłszy nadaną przez poprzednika Swojego Cesarza i Króla Alexandra I. konstytucyą, nie chciał jej zaraz łamać przy wstąpieniu na Tron, zatem w myśl § 152 Ustawy Konstytucyjnej, Postanowieniem Swem z dnia 19 Kwietnia 1827 roku, powołał odpowiednio Sąd Sejmowy z Senatorów Królestwa składający się, polecając temuż, wydania wyroku na oskarżonych o zbrodnię Stanu, a mianowicie na:

1. Stanisława Hrabiego Sołtyka Senatora Kasztelana,

2. Seweryna Krzyżanowskiego Podpułkownika Gwardyi Strzelców konnych.

3. Franciszka Majewskiego Kapitana 1 Pułku Ułanów.

4. Księdza Konstantego Dembka Kanonika honorowego.

5. Stanisława Zabłockiego Szefa Wydziału Kssyi Rwej Wojny.

6. Wojciecha Grzymały Referendarza Rady Stanu.

7. Andrzeja Plichty Referenta w Biórze Rady Stanu.

8. Romana Hrabiego Załuskiego Referendarza Rady Stanu. W wykonaniu Postanowienia Królewskiego, wydanego w myśl § 152 Ustawy Konstytucyjnej, powołującego Sąd Scymowy, Prezydujący w Radzie Administracyjnej Królestwa Polskiego, Senator Wojewoda Walenty Sobolewski, zastępujący Namiestnika Królestwa, wezwał Senatorów do Warszawy, celem ogłoszenia tegoż Postanowienia Królewskiego, i ukonstytuowania Sądu Seymowego.

Powołani Członkowie Senatu, zgromadzili się na dniu 13 Czerwca 1827 roku o godzinie 10. z rana w Zaniku Królewskim w Warszawie, w sali Senatorskiej, do której przybyły Prezes Rady Administracyjnej wraz z Członkami tejże Rady, (oprócz Senatora Nowosielcofa, Kommisarza Królewskiego) w assystencji Członków Rady Stanu, i innych Dygnitarzy Rządowych, stanąwszy na stopniu Tronu, z prawej strony, odczytał Dekret Królewski z daty 19/7 Kwietnia 1827 r. zwołujący Sąd Sejmowy Królestwa Polskiego, a następnie odebrawszy przysięgę od Senatora Wojewody Piotra Hrabi Bielińskiego, jako przez Monarchę zamianowego Prezesem Sądu, ogłosił ukonstytuowanie Sądu Sejmowego Królestwa Polskiego, — Po tej czynności, Prezydujący w Radzie Administracyjnej wraz z Członkami tejże, i assystującemi Urzędnikami, opuścił salę Senatorską.

Następnie Rzeczywisty Radzca Stanu Antoni Wyczechowski, jako Prokurator Jeneralny przy Sądzie Sejmowym, odczytał przed już ukonstytuowanym Sądem Sejmowym, Akt oskarżenia przeciw obwinionym o zbrodnię stanu, i do roztrzygnięcia ich winy, pod Sąd Sejmowy oddanych.

Obrządek ukonstytuowania Sądu Sejmowego miał miejsce przy drzwiach otwartych, lecz z publiczności ci tylko mieli przystęp, którzy w mundurach cywilnych lub wojskowych, przybrani byli.

Na drugi dzień po ukonstytuowaniu Sądu Sejmowego, to jest 14 Czerwca 1827 wyznaczył Prezes Bieliński, Posiedzenie w Pałacu Rządowym, Krasińskich zwanym, w lokalu wspaniale, umyślnie, dla Sądu Sejmowego nrządzonym, — a dla dodania temuż Sądowi najwyższej powagi, dodaną była z rozkazu Naczelnego Wodza Wojska Polskiego, Wielkiego, Xięcia Konstantego, straż honorowa, pod dowództwem wyższego Officyera sztabowego, umieszczona na placu przed Pałacem, a składająca się z dwóch kompanii piechoty, i szwadronu Jazdy Ułanów; niemniej licznego zastępu Żandarmeryi i Policyantów, pod Zwierzchnictwem Vice Prezydenta Miasta Warszawy, Mateusza Lubowidzkiego. — Za ukazaniem się Prezesa Sądu, zwyż wyrażona straż honorowa, oddawała mu najwyższe honory wojskowe, które tylko Osobom Rodziny Cesarskiej, przynależą.

Po zajęciu w sali Sądowej wedle starszeństwa, godności nominacyi, miejsc przez Członków Sądu, niemniej Prokuratora Jeneralnego, Pisarza, jego Zastępców, oraz Sekretarza

Prezydyalnego, zagaił Prezes Hrabia Bieliński Posiedzenie Sadowe, krótką, przemową; poczem wniósł najpierwszą i najgłówniejsza kwestyę, w przedmiocie śledztwa administracyjnego, przez Komitet do tegoż wyznaczony, uskutecznionego, a na którem Prokurator Jeneralny, oskarżenie swoje oparł, i na tymże uzasadnić usiłował.

Wniosek przez Prezesa Hrabiego Bielińskiego do roztrzygnięcia Sądu Sejmowego przedstawiony, był następujący:

"Jak uważać należy śledztwo sądowo-administracyjne przez wyznaczony od Rządu Komitet śledczy prowadzone?" Po długich dyskussyach, w których wielu Członków Sądu, oraz Prokurator Jeneralny, głosy zabierarali:

Sąd Sejmowy mając na uwadze, i w zastosowaniu do Artykułu 53 Statutu Organicznego, do postępowania Sądu Sejmowego przepisanego, który zawiera następujący przepis:

"Senatorowie delegowani od sądu, wysłuchają oskarzonych, uzupełnią (jeżeli tego potrzeba się okaże) dowody i zegnania świadków poprzednio wysłuchanych, i przystąpią do wysłuchania nowych świadków. Przedsięwezmą takie środki, jakie uznają za przyzwoite, wedle stanu procedury, i dołożą usiłowań, ażeby instrukcyą sprawy, doprowadzić do stanu takiej dojrzałości, jaka potrzebna będzie do uczynienia wyroku, — nie będą zaś mogli zrobić żadnego kroku, wykonać żadnego działania, w toku instrukcyi, bez uwiadomienia o tem Urzędu Publicznego, i rozważenia jego wniosków" postanowił jednomyślnością głosów:

"ażeby wyznaczoną była Delegacya, z Członków jego złożona, celem prowadzenia śledztwa Sądowego, i wysłuchania świadków."

Na mocy tego Postanowienia, Prezes Sądu wyznaczył Delegacyę z ośmiu Członków Sądu, czyli Senatorów złożoną, i dalsze postępowanie i Posiedzenia Sądowe, zawiesił aż do wyprowadzenia i zupełnego ukończenia śledztwa, przez wyznaczoną Delegacyę Sądowo-Sejmową.

Czynności Delegacyi Sejmowej, z powodu, iż wszyscy obwinieni dla bardzo ważnych i prawnych dowodów, odwołali zeznania w Komitecie śledczym złożone, takie wzięły rozmiary, iż wymagały mozolnej i ciągłej siedmio miesięcznej pracy, tak iż dopiero w początku miesiąca Stycznia 1828 r. ukończonymi, i Prezesowi Sądu Sejmowego, złożonymi być mogły.

Po ukończeniu śledztwa, prowadzonego przez Delegacya Sądu Sejmowego, stosownie do Art: 58 Urządzenia Sądu Sejmowego, oraz na mocy decyzyi Prezesa tegoż Sądu, z dnia 17 Stycznia 1828 r., został prawnie doręczonym Akt oskarzenia, tak każdemu obwinionemu w szczególności, jako też przybranym przez nich Obrońcom, Mecenasom, w Senacie stawającym; które to doręczenie miało miejsce w dniu 19 Stycznia 1828 r.

Po odbytych wedle przepisów Prawa, wzajemnych komunikacyi Summaryuszów i pism, pomiędzy Prokuratorem Jeneralnym Sądu Sejmowego, a Mecenasami, czyli Obrońcami Obwinionych, wyznaczył Prezes Bieliński Posiedzenie publiczne Sądu Sejmowego, na dzień 10 Kwietnia 1828, r. na którem Posiedzenieniu, oraz na następnych Posiedzeniach, w obecności Prokuratora Jeneralnego, niemniej Obwinionych, ich Obrońców, i zgromadzonej publiczności, był naprzód odczytanym przez Prokuratora Jeneralnego Akt oskarzenia, następnie protokuły śledztwa administracyjnego, przez Komitet śledczy uskutecznionego, nareście protokuły, zeznania Obwinionych i świadków, przed Delegacyą Sądu Sejmowego złożone, wraz z dowodami. Po czem słuchaną była Konkluzya Prokuratora Jeneralnego, co do czynów i zastósowania prawa, oraz głosy Obrońców i samychże Obwinionych, Krzyżanowskiego, Grzymały i Plichty, którzy tylko o dozwolenie przymówienia się, prosili.

Po tych przedstawieniach, na Posiedzeniach Sądu Sejmowego, (które dopiero w dniu 20 Maja 1828 r. ukończonymi były), przedstawił Prezes Sądu Sejmowego, Hrabia Bieliński, na Posiedzeniu w dniu 21 Maja 1828 roku następujący Obraz Stanu Sprawy.

PRZEDSTAWIENIE SĄDOWI SEJMOWEMU OBRAZU STANU SPRAWY PRZEZ PREZYDUJĄCEGO SENATORA WOJEWODĘ HRABIEGO PIOTRA BIELIŃSKIEGO.

Dostojni Sędziowie!

Konieczna w nader ważnem zdarzeniu powinność, stawiając mnie po raz pierwszy w potrzebie podniesienia głosu przekonania, w tym Przybytku Sprawiedliwości, i obawy o nieprawność, i zaufanie, że w gronie Waszem, obok ważności przedmiotu, raczej na ścisłą sumienność zdania, jak na okrasę jej objawienia, baczyć zechcecie. Lubo tak przekonany, nie zdołałbym przecież przystąpić ani do wykrycia stanowczych czynów, jakich w całym biegu sprawy obecnej, za niewinnością, i przeciwko niej w Aktach, zarzutach i odwodach, bacznie dostrzegłem, ani do objawienia zdania mojego, bez wyjaśnienia zasad, na których je oparłem. Za zasady więc moralne, i Osobie i miejscu mojemu, położyłem i czystość sumienia, prawość Urzędnika, wierność Prawu i Panującemu. Za zasadę prawną i sądową, najściślejsze zastosowanie się do nieocenionej i dobroczynnej Konstytucyi, i do wszelkich praw obowięzujących, w najliteralniejszym znaczeniu ich postanowień i form. Rozumiem z pewnością, iż wszyscy zgodni na te zasadnicze, wspólnego obowiązku prawidła, nie zdołamy oddzielić od nich i tej niezwalczonej baczności: iż jako Ojcom sądzącym, dzieci, o urodzoną, (że tak rzeknę) skłonność, ujrzenia świetności naszej konstytucyjnej Monarchij; nie godzi nam się spuszczać z jakkolwiek surowego oka, i tej łagodności, którą sumieniowi Statut Organiczny powierza, i tego niezłomnego prawa, którego jedynym stróżem toż prawo, Grono nasze stanowi, i tego honoru ciała naszego, który wyłącznie na zachowanie prawa polega, i tego należnego uszanowania, jakie ścisłem i koniecznem pogodzeniem obowiązków Ojca Narodu, Prawodawcy, ostatecznego Sędziego, i prawego Polaka, tego mówię uszanowania, które tym tylko i tych obowiązków godzeniem, przez Was nabyte, i na późne czasy u Narodu i Świata utrwalone, przez Świat i Monarchę przyznane bydź może. Na tej więc głównej oparty podstawie, zbliżam się do wyłożenia objawionych w Sądzie Naszym uniewinniających i obowiązujących czynów, po szczeblach Prawa, i czując nader silnie, iż lada zboczenie z nich, narażołoby na ubliżający ogółowi Naszemu usterk, nie odstąpię tych głównych prawa przepisów: "że to tylko stanowi prawne przekonanie, co prawne wykrywają formy i postępowanie?"

Tych jedynie trzymać się zasad, wskazuje mi wierność dla Prawa, Religija, Sumienie, Posłuszeństwo Ustawie zaprzysiężonej, potrzeba zdania sprawy z czynności moich Najwyższemu, i przykłady Wasze Dostojni Mężowie! — Takiemi przyjęty uwagami, bacznie przesłuchałem i zarzuty i odwody, oraz nie omieszkałem z Akt przekonać się, o istocie rzeczy i zupełnej prawdzie, i na tej zasadzie, poważam się niniejsze moje wynurzyć zdanie:

Co do ogółu. Sam Rodzaj zarzutu Krzyżanowskiemu uczyniony, zaprzeczałby tej uznanej przez Świat wierności, którą się Polak, dla wszystkich zawsze, z zapałem dla dobroczynnych, odznaczał Monarchów. Raziłby mówię ten zarzut wszystkie ogniwa narodu, i Nasze najstarsze z woli Ustawodawcy i Ustawy ogniwo, musiałby się zapłonąć rdzą krzywdzącą, na innym ogniwie osiadłą.

Przyznacie Dostojni Sędziowie! iż zarzut zbrodniczej niewierności, takie za sobą dla ogółu pociągający dotkliwe skutki, powinienby w najwyższym stopniu oczywistości bydź wykrytym, ażeby mógł nakłonić do uznania jego bolesnego, dla wszystkich istnienia. Takiej oczywistości szukał troskliwie trwożliwy o godność narodową wzrok sumienia mojego, takiej wyznaje otwarcie, i z przekonania, odkryć w zarzutach i czynach, nie zdołał. Dostrzegł zawiązków Towarzystw, pod rozmaitemi nazwiskami zadzierzganych, nigdzie w stały węzeł nieujętych, z razu niebacznie przeradzających się, ze zwątlonej a później zakazanej Massoneryi.

Z niej to jako stopień wyższy, wystąpili Templaryusze, z niej wynurzyło się wolne Mularstwo Narodowe, w zawiązku swoim zaraz i w pierwszych swych Twórcach skarcone, z niej jakby z pleminnicy Towarzystw Tajnych, wystąpili na świat Kossyniery, Patryoci, życzliwi Narodowi, różnych stanów członkowie, pragnący skojarzyć się w Towarzystwo, któremu za godło i cel Narodowość położyć mieli, a które jeszcze nie naznaczone nazwiskiem, w Komitecie śledczym, za Patryotyczne, obwolanem zostało; — którekolwiek z nich biorę na uwagę, czyli Templaryuszów, czy Kossynierów, lub tak nazwane Patryotyczne, w żadnem, ani celów zbrodniczych, ani przestępnych, osiągnięnia ich, nie dostrzegam środków. Wszystkie skarzące i obrończe oceniając w prawnym postępowaniu uzyskane dowody, ze wszystkich dostrzegać się daje, iż oskarzonych Towarzystw celem była Narodowość, i że Członkowie, zawięzująci Towarzystwo, pod tym wyrazem rozumieli utrzymanie obyczai, języka i pamiątek Narodowych, tych właśnie przedmiotów, których wartość wszyscy cenić umiemy, nad którymi w zbiorowem ich oznaczeniu, wyrazem Narodowości, Gronu naszemu Strażnicza baczność jest powierzoną, której utrzymania, kilkakroć objawiona Traktatami, Wielkopomnej pamięci Wskrzesiciela Naszego Wola, wywoływać zdawała się. Nie ograniczało się wprawdzie Towarzystwo na rozkrzewiania tego zamiłowania w kraju własnym, zamierzyło upowszechnić nieszkodliwe zamysły w bratnich pod obcemi Rządami zostających Prowincyach, i ten to właśnie zamysł zatamowała wydatniejsza w Templaryuszach między naszemi Rodakami, a Pobratymcami nieufność. Ten sam zamysł zbliżającą się, lecz nie powierzającą sobie wzajemnie ufnością, między tak nazwanem Towarzystwem Patryotycznem a jakimsiś innem, na Wołyniu rozkrzewiającem się, zamierzony; wystawił tak nazwanych Patryotycznych, na podejrzenie: iż z Towarzystwem jakimsiś Wołyńskiem, lub z Rosyjskiem, które o lat pare później zbrodniczo wystąpiło, w zbrodnicze miał wejść porozumienia.

Jakkolwiek są poszlaki, iż niedopuszczone do zupełnej wiary, dochodziły od jednych do drugich wieści, ani przecież wykrytem zostało, żeby Towarzystwo Patryotycznem nazwane, rzeczywiście przez ustalenie Ustaw, przysięgi, organizacyą, jej rozwinięcie, i ciągłą czynność, po zakazie Towarzystw tajnych, istniało; żeby zbrodniczy związek z Towarzystwem spiskowem Rossyjskiem, zawarło; żeby Członkowie o zbrodniczą wiadomość oskarżeni, niewątpliwe posiadali o jego celu i środkach wiadomości; — żeby w chwili, w epoce, której jakkolwiek zagrażające o nieukontentowaniu Wojska i życzeniach Rossyan, dochodziły publiczne wieści, mogły ich były przejmować obawą złych skutków i trwogą, koniecznego z wiadomych wtedy okoliczności, niebezpieczeństwa; wypadki albowiem, które to nieprzewidziane wówczas skutki, niejako usposobiły i przyspieszyły, pojęciu dostępnemi bydź nie mogły. Z tej więc ogólnej i zbiorowej treści, dziejów, celów, środków i zamiarów Towarzystw Tajnych, o zbrodnicze zamachy oskarzonych, nie dostrzegam stosownie do Artykułu 67 Kodexu Karnego, ani zamiaru zmiany Dynastyi; — ani obalenia Rządu, ani jego przeistoczenia, ani zdrady, do sprowadzenia niebezpieczeństwa zewnętrznego dążącej; nie dostrzegam nic tego, co Rokosz podług prawa stanowi, a podług oskarżenia ma ustanawiać. — Abym ustalił co twierdzę, rozbioru użyję. — Jakoż objawione jakkolwiek nie na prawnej formie Cele, Ustawa i przysięga Towarzystw, nigdzie dążenia do tych czynów nie wykrywają; — zaplątani niektórzy członkowie, w mniej baczne rozmowy, cokolwiek mogącego do tych zbrodni naprowadzać napotykali, za szaleństwo, nierozsądek policzali, i jako od podstępnej odstręczali się propozycyi, a sami zawsze szlachetnemi i wiernością dla Panującego, Jego Rodziny i Ustawy tchnącemi odpowiedziami, odpierali podżeganie, które jedni za istotny podstęp, drudzy za nienawistną chęć, okrycia Polaka wstrętną dla niego i nienawykłą barwą przestępstwa, inni za nierozsądne przechwałki i zagorzalstwo bezsilne i nietrwożliwe, a wszyscy za nierozsądek i szaleństwo, ocenili; i dla tego od podania -się w poufanie, zrazu w celu rozkrzewienia Narodowości, między Rodakami, niepomięszali się z Pobratymcami, od których ledwo już dostrzegać się dająca, przecież rozdziela ich jeszcze zupełnie niezatarta nieufności linija, jakkolwiek idealna, za rzeczywiste Towarzystw stanęła rozgraniczenie, nieprzypuściła

Polaków do uczestnictwa w pobratymczej zbrodni, lecz ta sama linija nieufności, drugą stronę rażąca, rzuciła cień, który Nam, jako rzeczywista czynu istota, jest przedstawionym. Gdy sumiennie jako Sędzia, i z uczuciem godności Senatora Polskiego, różnicy między tem cieniem, a przedmiotem, który go rzucił dociekam, dostrzegam, iż w przekonaniu niezdołałbym liczyć poszlak, za czyny, pozornych podejrzeń, za dowody. — Z tej przyczyny nie mogę uznać aby Towarzystwo, Zbrodnicze Cele mieć mające, istniało, aby się jako nie exystujące ledwo w życzeniu, bez uorganizowania zawiązane, i rozprzężone, z obcym zbrodniczym porozumieć miało, aby jego Członkowie prawnie przekonanymi zostali, iż niewątpliwe do możności udowodnienia wzniesione, o szkodliwych zamysłach posiadali wiadomości, aby te wiadomości, w ich ówczasowem pojęciu, za szał i marzenia ocenione, mogły ich były przenikać obawą złych skutków, a pełnością zupełną, iż niewątpliwie wyniknąć muszą, przez zaniechanie doniesienia. Nie zaprzeczam poszlak, jakie podało administracyjne śledztwo, przez Monarchę mianowane, przyznaję, iż mogłoby służyć za spis indycyów, gdyby nie były prawnie na usprawiedliwionej zasadzie odwołane, ale nigdy jako istota czynów, a tych właśnie żąda i domaga się sumienie moje. Dekret Najjaśniejszego Pana Sąd Nasz zwołujący, popiera to żądanie, objawiając: "iż pragnie sposobami prawem dozwolonemi zupełnego nabyć przekonania; również jak przepisy postępowania, które lubo w paragrafie drugim, dochodzenie zbrodni, z Urzędu polecają; — w pierwszym paragrafie, dochodzenie to, przyzwoitemu Sądowi, prawem przepisanemi drogami, poruczają. Wzmacnia zaś najsilniej to sumienia żądanie, Artykuł 23 Konstytucji, zastrzegający: że nikt karanym bydź nie może, tylko na mocy istniejącego prawa. Żeby więc była możność ukarania, trzeba prawnego badania; nadzwyczajne zatem śledcze, nic dla Sędziego, stanowczego podawać nie może. Prawne Delegacyi Sądu Sejmowego, nic obarczającego zbrodnią nie wykryło, a przynajmniej nie w takim stopniu, aby czyn posądzony, lub opuszczenie prawem poleconego, na uzasadnionym opierały się złym zamiarze, a zbrodnia bez tego, podług Artykułu 16 Postępowania Karnego, przypuścić się nie daje. W ogóle więc oskarzenie rozbierając, i o ogóle stanowiąc, uznaje, iż w uczynionych Towarzystwom Tajnym zarzutach, zbrodni Stanu niemasz; — a to na tych zasadach, że w Towarzystwie nieustalonem, bez nazwiska, bez Naczelników i Naczelnictwa, nieuorganizowanem, rozprzężeniem, nic nagannego zamierzeniem się nie okazuje. Że Ustawa jego w kopii z kopiów niepoświadczonych, bez podpisów, bez oryginału, oraz przysięga pokładana, nieprzyznana, zaprzeczona, co do treści i objętości, żadnej rzeczywistej istoty czynu nie podaje.Że tej zbrodniczej istoty, zbrodniczych ani czynów, ani zamiarów, niczem nie udowodniono.Że brak świadków i dowodów, oraz sprzeczność zeznań, nic więcej ustalonego nie okazuje, nad same projekta i zamysły nienaganne. Że na ostatek Towarzystwo, którego zawiązek do tej odnosi się Epoki, w której zaraza spiskowa od jednych Poddanych wspólnego Władzcy do drugich przeszczepić się mogła, nie tylko jej nasienia nie przyjęło, lecz ani w pojęciu Stowarzyszonych nie mieścił się pomysł, przypuszczający możności szkodliwego knowania; ale przeciwnie, że w tej właśnie mogącej go zarazić Epoce, szlachetne Narodowości zamierzał cele; Narodowości, która upowszechniona i ustalona na silnych Ustawy i istniejącego porządku filarach, odpowiadałaby życzeniom Wskrzesiciela; Narodowości, która jest jedynym Węzłem silnie kojarzącym potrzeby kraju z Interessem Monarchy; Narodowości przywięzującej nietylko do obyczai, języka i pamiątek zaszczytnych, lecz i do tej Konstytucyi i tego Monarchy, które Towarzystwo za swe nieodstępne godła, na wzniesionym przez Ustawodawcę, Ojczyzny ołtarzu, złożyła; a tym dowiodło: iż to jedynie zamierzyło, co z woli i objaśnień łaskawego Monarchy wypływało, co byt istniejący utrwalić, świetne nadzieje dobroczynnego Ojca Narodu karmić, i osiągnienie ich kiedyś, jak przez Niego zapowiedziane, tak przez Naród szlachetnie pożądane, zapewnić mogło. Zamierzyło zaś dla tego, iż dostrzegało że w zajętych przez obce Rządy prowincyach, więdło lub do przeradzania się w obce nawykłości, zbliżało i przeistaczało wszystko to, co Narodowość Polską znamionuje i charakterowi Narodowości zaszczytną nadaje cechę. Zamysłu więc Towarzystwa nie można uważać jakoby dla Kraju naszego wyłącznie powziętego, bo właśnie tutaj i Nasi Monarchowie i Ustawa i Instytucye istniejące, utrwalone, i zaprowadzające się, żadnemu mieszkańcowi tej nie wskazują potrzeby, i jedynie tylko nakazują, największej wdzięczności dla Rządu Opiekuńczego, obowiązek. Potrzeba utrzymania Narodowości Polskiej dla rozdzielonych więc granicami Braci, wyrachowaną się objawia. Potrzeba jej utrzymania wszędzie, gdzie Polska dosięga mowa, wskazuje zamysł, wyrazami w przysiędze jakkolwiek nieuprawniony, o wskrzeszeniu i utrzymaniu wszelkiemi siłami ukochanej Matki, oznaczony. Nie u Nas zaiste pragnąć mogli Stowarzyszeni, wskrzeszać tę Narodowość lub Ojczyznę, i cokolwiek pod imieniem Matki rozumieli, bo jedno i drugie ze Wspaniałości Wskrzesiciela mamy, z przekonania miłujemy, i uwielbiamy. Wskrzeszenia więc tam tylko uznali potrzebę, gdzie jedno i drugie pod obcą przewagą codzień więcej zanika. Takie to wskrzeszenie z utrzymaniem Narodowości połączone, z wyrazu połączenia części Polski w moralnem znaczeniu wykrywające się, jak w mistycznym tajemnego stowarzyszenia języku, znaczyć miało; nie tylko za materyalne rozerwanie przez Wspaniałych Monarchów postanowionych granic, uważać się nie daje; lecz owszem przekonywa, iż Stowarzyszeni bez ich nawet przestąpienia, zamierzyli tego jedynie zajmującego Narodowości drzewa, które dobroczynna wiekopomnej pamięci Monarchy dłoń, wykształciła, najodleglejsze pielęgnować odnogi.

Co do szczegółów:

Z tej wychodząc zasady, i przychodząc z porządku rzeczy po szczególe, mam zaszczyt ostrzedz Dostojnych Sędziów iż po przesłuchaniu szczegółowych Relacyi Sądowych, moja zupełnie jest zbiorową, dążącą do wystawienia w ścisłej treści czynów, zarzutów i dowodów, do zgromadzenia w pamięć wszystkiego, co do ustanowienia niewinności lub winy, w treści, w istocie, prowadzi; uważam więc oskarzenia szczególne, jako indywidualne, samoistnych oskarzonych, ciążące.

Podpułkownika Krzyżanowskiego do tych dwóch głównych daje się redukować zarzutów:

Najprzód: że miał być czynnym po zakazie Towarzystw Tajnych, jako członek Towarzystwa Patryotycznem nazwanego, zwłaszcza w styczności z tajnem zbrodniczem Towarzystwem Rossyjskiem?

Powtóre: że miał wiadomość o tymże Towarzystwie i jego zamiarach, oraz umyślnie, rozważnie, zaniechał doniesienia o niem Zwierzchności; lubo następne okoliczności okazały, iż z opuszczenia tego, nie mógł się obawiać złych skutków?

Co do pierwszego zarzutu. Sąd Sejmowy na wczorajszem Posiedzeniu przy roztrząsaniu Towarzystwa, zawyrokował, iż Towarzystwa ogółu tak nazwanego patryotycznego, nie uważał za mające zbrodnicze zamiary, oraz że to Towarzystwo ledwo istnieć zaczęło, wkrótce de facto rozprzężonem zostało. Przystąpienie do związku, lubo przyznane, lecz złożenia przysięgi nie wykazujące, przy przyjęciu przez kommunikacyą, objawienie tylko celów nieszkodliwych, przez Łukasińskiego wykazujące, żadną Krzyżanowskiego nie obarcza winą. — Instrukcya Sądowa nie wykryła, żeby Krzyżanowski. miał być emissaryuszem do Towsrzystwa Rossyjskiego de facto, bo nie było naczelnej Władzy, któraby mu ten przymiot nadać była mogła; ani też nie masz śladu, żeby na innej drodze, jakowego z tymże Towarzystwem, dopuścił się uczestnictwa; a rozmowa o arsenale Wileńskim, ludziach i koniach, prostym zostaje politycznej nierozwagi śladem, która przecież nic zbrodniczego w sobie nie obejmuje, a nawet sprzecznym zeznaniem Grużewskiego, jest ubezzasadnioną, i słabością słuchu tegoż, wytłomaczoną. Dalej lubo w udanem przymiocie starszeństwa w Towarzystwie, żądał 10, 000 złp. od Templaryuszów, na poczet których, Majewski tysiąc rubli później u Xiędza Dembka złożone przez Czarkowskiego, na ręce Zabłockiego przesłał, dowodzić to tylko może, że Krzyżanowski po zakazie był czynnym, lecz bez złośliwego zamiaru, bo takim nazwać nie można, chęci przyłożenia się do Pomnika Xięcia Józefa Poniatowskiego, i do wsparcia nieszczęśliwych; na które cele, składka ta, nawet nie od samych Templaryuszów, lecz i innych światowych, w Berdyczowie, w czasie jarmarku uzyskana, przeznaczoną została, i która samą swoją szczupłością, niemożność przedsięwzięcia działania rewolucyjnego, objawia; Krzyżanowski twierdzi wprawdzie, iż nie spodziewał się, żeby przypadkowe jego żądanie uskutecznionem zostało, lecz że wina nie ze skutku, lecz z intencyi cenioną być winna, a w składce uzbierać się mianej, zamierzone były nie zbrodnicze cele; przeto Krzyżanowski za niebacznośc na przepis, zakazujący czynności po zakazie Towarzystw, na karę tylko artykułem 278 przepisaną, zasługiwaćby mógł. Gdyby czynności te nie rzucały niejakiego podejrzenia, iż po zakazie nienagannemi zamiarami, inne nieodgadnione, lubo niewyświecone, ukrywać się mogły. Ta więc okoliczność musi ulegać decyzyi, kombinując ją z innemi w dalszym ciągu odkryć się mającemi okolicznościami, na przyczyny przedłużonego sądowego badania, i mimo jego własnej winy, przedłużone w areszcie zostawanie.

Co do drugiego zarzutu: obejmującego posiadanie szkodliwej o knowaniu Rossyan wiadomości, i brak objawienia jej przed Zwierzchnością. Rozebrać należy, że Krzyżanowski lubo przed Komitetem śledczym przyznał ohydną rozmowę swoją z Bestużewem i Murawiewem, mianującemi się doputowanemi nieznajomego im Towarzystwa, i usilnie żądał swej z niemi konfrontacji, która nie nastąpiła; a przed Delegacyą Sądu Sejmowego z prawnych powodów, część swego poprzedniego zeznania (odwołując się nawet do żądanej a nie doszłej konfrontacyi) zaprzeczył; i z tej rozmowy wykrywa się, iż propozycye czynionemu, nie tylko odrzucał, ale i nierozwagę płochej, bezsilnej młodości, szlachetnemi odpowiedziami zgromił; — a przez to jasno dowiódł, iż w wspólnictwo zapuszczać się nie miał zamiaru; należy więc wywodząc z tego działania opinią, uznać; iż się wspólnictwa rzeczywiście nie dopuścił, ani dopuszczenia się go niemał zamiaru, bo nie on

Rossyan, lecz Rossyanie Polaków, szukać w Dyrekcyi południowej, na rok wprzódy postanowili, i gdy przypadkowo na Kazanowskiego natrafili, za nim jak za Cieniem chodzili. — Dalej uważyć potrzeba, że gdy zeznania Jabłonowskiego, jako współobwinionego wedle § 398, za pochodzące od wiarogodnego świadka uważać nie można, i w rozmowie już wyrażonej, ani dokonane wspólnictwo, ani zamiar przystąpienia do wspólnictwa, wywieść się nie daje; uznać zatem wypada, iż Artykuły 71 i 69 do Krzyżanowskiego się nie stosują, a to tem bardziej, że nie tylko sam układu żadnego nie zawarł, lecz zaraz Grodeckiego i Czarkowskiego ostrzegł, ażeby się z niemi jako ze szaleńcami, nie wdawali; — niedosyć nawet na tym, zlecił tymże współobwinionym, ażeby oni nadtem czuwali, żeby się Polacy z niemi niewdawali, i o tym ich ostrzegali; — a ta właśnie ostrożność, za ustanowienie zbrodniczej, kommunikacyi, policzoną mu została; — w następnym zaś roku 1825 będąc w Kijowie, z Rssyanami wcale się niewidział, unikał ich, i żadnego czynu z Grodeckim lub Czarkowskim nie przedsięwziął. — Kiedy więc Krzyżanowski nie popełnił czynów przeciw Artykułu 21 Kodexu Karnego, to jest ani rozkazu, ani rady nie dawał, pogróżek i pochwał na ich czynności niedopuścił się, — owszem niebaczność i nierozwagę bezwładną gromił; ani też przez dostarczenie środków, do wykonania potrzebnych, bezpośrednio żadnej pomocy nie udzielał, a intellectualna, chociażby ją w niebacznym, trafunkowym, nieposzukiwanym, ścierpieniu rozmów ohydnych, przypuścić, nie jest ani dokładnie, jak prawo mieć chce, uzasadnioną, — ani w radach, pochwałach, a nawet potulelniu się nie objawia, — przeto go tylko występnym, ale nie zbrodniarzem wystawia; — i dla tego:

Nie można Krzyżanowskiego obwiniać o odległe usiłowanie popełnienia zbrodni Stanu. — Potrzeba raczej rozważyć, czyli jako niedonoszący na zasadzie Artykułu 73 Kodexu Karnego, jest? lub nie jest przestępnym? Z zeznań Krzyżanowskiego daje się wprawdzie dostrzegać, że przedmiot rozmowy z Bestużewem i Murawiewem był ohydnym, obejmował nawet myśli ku zbrodni, lecz nie z jego strony, z daleka zmierzające; Ale z myśli dwóch niebacznych, zagorzałych, a mianowicie bezwładnych młokosów; mógłże Krzyżanowski powziąść przekonanie o możności wykonania tego, co za bezsilne i niedorzeczne marzenia, sam uważał? a to też co w owej Epoce słyszał, za nic innego, jak za niedorzeczne marzenia, uważanem bydź nie mogło.

Ci młodzieńcy burzliwi samem zbytecznem poufaniem się, po świeżo zawartej znajomości, nierozważnem; jak miałkość pomysłów tylko, nieudolność i bezwładność zupełną, wykryli; tak nie mogli doświadczonego Obrońcy kraju nierozwagę, zbyt wprawdzie przebaczającą wyrozumiałością pokrywającego, jakążkolwiek nabawić, o jakiekolwiek niebezpieczeństwo, obawą; to albowiem co głosili, siły i możność ich przechodziło, a żadnej innej, o możności wykonania, posądzoną, bydź mogącej siły, nie objawili. —

Krzyżanowski więc oskarżony o przekroczenie Artykułu 73 Kodexu Karnego, nie mógł przypuścić, jak w istocie zdaje się, że nie przypuszczał wyobrażeń, jakie o rokoszu z Artykuł 67 daje; nie był w położeniu, z któregoby mógł się był jakichkolwiek szkodliwych obawiać skutków, zwłaszcza skutków, które podług Artykułu 73, gdy z natury objawień wykryć się niedawały, tem mniej mogły zatrważać, ze względu na zaniedbane o nich doniesienie. —

Z tego rozbioru i wcale nieustanowionej istoty czynu zarzuconego, niedaje się wnioskować przestępstwo niedoniesienia, takie, jakiem go prawo, aby było zbrodniczem, mieć chce; bo tenże Artykuł 73 żąda, żeby zaniedbanie doniesienia było rozmyślne, żeby zaniedbanie do przewidzianych złych skutków mogło było bydź pomocnem. — Krzyżanowski jak w zeznaniach i osobistem oświadczeniu, objawił, nieupatrywał w płochości, niebacznej i bezsilnej, niewątpliwej możności wykonania; i w objawieniach też jemu uczynionych, nic się nie wykrywa takiego, coby do przypuszczenia wyobrażeń, o tej możności, nakłaniało. — Skoro więc nie uznawał możności wykonania, która się dostrzegać nie dawała, nie mógł mieć obawy o skutki, nie mógł się zatem rozmyślnie i w złym zamiarze aniedbanego dopuścić niedoniesienia; i w takim stósunku, wcale tejże zbrodni niedoniesienia, nie popełnił, ten sam albowiem Artykuł Prawa, którym jest zagrożony, jego obronę stanowi. —

Oprócz tego, na tę jeszcze okoliczność zwrocić należy uwagę, czyli Krzyżanowski jak twierdzi, mógł mieć słuszną obawęo zarzut potwarzy, gdyby był uczynił doniesienie, któregoby nie mógł był na prawnych oprzeć dowodach. W tej okoliczności, zważając że rozmowa była między nim tylko samym i dwoma rozognionemi, nierozważnemi zagorzelcami; że nic na piśmie ułożonem nie zostało, — że Krzyżanowski same tylko niedorzeczne, żadną obawą przez niemożność wykonania, zagrażające słowa, któreby niewątpliwie zaprzeczonemi zostały przynieść mógł; przyznać należy, iż był w słusznej nie tylko o potwarz obawie, lecz i o skażenie swego honorowego stanu, na któreby go bezdowodne wystawiało objawienie, zbyt wprawdzie niebacznego, lecz kolleżeńskiego poufania: — zwłaszcza że nie mógł mieć żadnej, o złe skutki, bezwładnego nierozsądku obawy; — i to jest właśnie, co okazuje: iż się takiego nie dopuścił przedstępstwa, jakie Artykuł 73 Kodexu Karnego, przewidział. —

Kiedy więc nie idzie już o wykrycie zewnętrznego czynu, który jest wyjaśnionym, a z niego i widzenie się z Bestużewem i Murawiewem, które nawet przy braku konfrontacji, mógł Krzyżanowski łatwo zataić, — jednakże tego nie uczynił: — iśdź więc tylko już może o ocenienie umysłowych Krzyżanowskiego działań, i o ocenienie, czyli miał w uczuciu, w pomyśle, w przekonaniu swojem, wyobrażenie, o niegodziwości odkrytych mu marzeń; — o niebezpieczeństwie z zaniedbanego niedoniesienia, wyniknąć mogącem, i czyli je za takie w umyśle swoim ocenił?

Gdyby te duszy serca i umysłu jego winy, dowiedzionemi bydź mogły, zapewne na najsurowszą za zbrodnicze przestępstwo, mógłby zasługiwać karę. Lecz że te wszystkie umysłowe działania, nie tylko nie są prawnie dowiedzionemi, lecz i nie są, i bydź nie mogą przedmiotem rozwagi Sędziego, ani na nie, materyalny, jakiego prawo w § 301. wymaga, dowód położonym bydź nie może, i dostarczonym nie został; podług prawa więc wynurzając moje zdanie: "uznaję iż zarzut Krzyżanowskiemu nie jest dostatecznie dowiedzionym, i dla tego na mocy Artykułu 61 Kodexu Karnego i § 391. Ordynacyi Kryminalnej — kwalifikuje się tenże do wymierzenia nań kary extraordynaryjnej, w najwyższym stopniu na występki przepisanej; — z ulżeniem do jakiego Artykuł 58 pod literą 1 wskazuje, powody."

Następnie rozbierając sprawę i czyny:

Hrabiego Sołtyka oskarzonego o zbrodnią Stanu Artykułem 67 Kodexu Karnego przewidzianą, dostrzegam, iż zarzuty przeciw niemu uczynione, są następujące:

1. Że był Członkiem, a nawet Naczelnikiem Towarzystwa Patryotycznem nazwanego, zamiary złe polityczne mającego, składki pobierającego, i środki do nieprawych celów przedsiębiorącego.

Przy rozbiorze tego zarzutu, stawa najprzód na uwadze: że Skarga przeciw Sołtykowi, po zakończeniu Instrukcyi Sądowej, i Obwinionemu i Obrońcy tegoż doręczoną została.Że wyłącznie na Aktach Komitetu Śledczego jest opartą; a już dowiedzionem zostało, iż te jako dowód prawny, służyć nie mogą.Że w Delegacyi Sądu Sejmowego, obwiniony własnoręczność tylko podpisów przyznał, wszelkie i własne, jako w późnym wieku, i przy osłabionych zupełnie moralnych i fizycznych siłach, pozyskane, na bardzo słusznych powodach oparte, odwołał; — i zeznania Jabłonowskiego, Worcela i Czarkowskiego współobwinionych, za świadków służyć niemogących, zaprzeczył; oraz że złożone zeznania, drogą sugestyi pozyskanemi były. — Co do samego zaś punktu zarzutu, wykazuje się, iż Sołtyk zaprzeczył nie tylko Naczelnictwa, ale i uczestnictwa w Towarzystwie, później Patryotycznem nazwanem, o którego nazwisku, nawet w Komitecie Sledczym, dopiero się dowiedział: Że przez nikogo, ani przez żaden czyn, wykrytem nie zostało, aby Sołtyk przez kogo był przyjętym, aby Ustawę znał, i o niej miał wiadomość, aby przysięgę wykonał. —

Przyznaje sam Hrabia Sołtyk, iż tyle tylko wiedział, że Grzymała i Plichta byli niegdyś Członkami Towarzystwa, Narododowość na celu mającego, a jak w Sądzie ustanowionym zostało, wcale zbrodniczych nie obejmującego zamiarów, oraz, że żądającym tylko od niego rady, takiej udzielił; ażeby sami czynności zaniechali, aby rozkrzewienie zaniedbać polecili, i to właśnie, zeznania Grzymały i Plichty, potwierdzają; równie jak tę okoliczność? iż Sołtyk do składek nienależał, ani niemi nierozrządzał.

2. Uległ Sołtyk zarzutowi, iż rad swoich Członkom Towarzystwa udzielał, których przedmiotem cele i środki Towarzystwa bydź miały?

Nie zaprzecza Sołtyk, iż w Ogrodzie Saskim, zwierzającym się mu Grzymale i Plichcie, udzielał rady: ażeby Towarzystwa, które lubo na celu Narodowość samą mieć miało, zupełnie zaniechali, tudzież wszelkich środków tak rozkrzewiania, jak skutki chociaż nienaganne, osiągnąć mające, zaniedbali. Z Indagacyi wykryło się, oraz iż oprócz tej rady, o zakładaniu tylko szkółek, bez żadnego celu, rozprawiali; — że lubo o jakichś potrzebach nieznanego Sołtykowi Pawlikowskiego, wspomniano, Sołtyk tego nawet dla wiekiem stępionego słuchu, niedosłyszał. — Oprócz tego zaprzeczył obwiniony w Delegacyi Sądu Sejmowego, udzielania poleceń Krzyżanowskiemu i Jabłonowskiemu, co też istotną z Artykularnej Indagacyi, okazało się prawdą. — Zaprzeczył podobnież Schadzki w jego mieszkaniu, i wykazał niewątpliwie, że przypadkowe zjechanie się do domu jego kilku osób, do Towarzystwa należących, na samem jego z domu wyjeździe, które jak się przez to sarno objawia, że ich nie oczekiwał, ani nawet nieznajomych niektórych, zamówić nie mógł; tak przekonywa, że zjazd ten, nie był umówioną Schadzką, i Sołtyka zupełnie niewinnym, uczynionego mu zarzutu, okazuje; a to tym bardziej, że niebędący nawet Członkiem Towarzystwa, Sołtyk, nie mógł także roli Naczelnika przybierać. — Przy zupełnem braku dowodów, na domniemane Naczelnictwo, wybadać raczej należy, czyli? i jakie znał Sołtyk cele i śroki Towarzystwa? To, co mu zwierzenia przyjacielskie objawiły, wykazuje: "iż wprawdzie odkrytym przed nim został cel utrzymania Narodowości" iż powierzonemi były środki, przez zachowanie obyczaj, języka, pamiątek Narodowych, oraz umoralnienie ludzi, do zamierzonego dążące celu.

Sołtyk, który w tych środkach nic zdrożnego upatrywać nie mógł, który objawia nawet w prywatnych pismach swoich, jakie miał o Narodowości wyobrażenie, to jest: iż sądził że ona głównie opiera się na zamiłowaniu prawem dozwolonych swobód, na wierności dla prawa i Panującego; nie mógł pod temi znamionami, nic przestępnego upatrywać. — Chociaż więc mógł powziąść, i powziął wiadomość, o takich celach i takich środkach, nie mógł ich za występne oceniać, owszem zniewolony był uważać je za nienaganne. A lubo też za takie w istocie uważał je, przecież dostrzegając, iż pod tajemnicą, z dawnych Towarzystw naśladowniczo przyjętą, osiągane bydź miały; a wszelkie tajemnicze związki, zakazanemi zostały; odstąpienie od nieszkodliwych nawet zamiarów, doradził. Takie więc postępowanie, z zeznań na prawnej drodze wykryte, jak nic nagannego, a tem bardziej zbrodniczego, w sobie nie obejmuje; tak nietylko zarzutem zbrodni, w artykule 69 przewidzianej, Sołtyka obarczać nie może; ale nawet przekroczenia artykułu 278 Prawa Karnego, winnym go nieczyni. Nie mógł albowiem obrazić tego artykułu, skoro ani był Członkiem Towarzystwa, już nie exystującego w roku 1823, w roku, w którym, o jego zawiązku już nawet rozprzężeniu, pierwszy raz usłyszał; — w którym, o to tylko zasiągającym rady chodziło; aby za Członków innego Towarzystwa, właśnie pod tę porę prawem dosiągnionego, policzonemi nie zostali. Ani więc udzielona rada, ani powzięta wiadomość, winy nie stanowi, ani dozwala wnioskować, iżby udzielenie rady przyjacielskiej i obywatelskiej, mogło Sołtyka nie będącego nawet Członkiem Towarzystwa, wznosić do Naczelnictwa, którego mu nie było już przez kogo powierzyć, ani ustanowić, którego mu nikt nie przyznawał, którego sobie ani de facto ani w udaniu, nie przybierał.

Trzecim zarzutem Sołtykowi uczynionym jest to: że wiedział o Towarzystwie Zbrodniczym Rossyjskiem: że do niego dawał polecenia. Zarzut ten oparty jest na zeznaniach samych tylko współobwinionych. Zaprzeczył zupełnie w Instrukcyi Sądowej Sołtyk, zarzuconą mu wiadomość, i zaprzeczenia na prawnych oparł powodach. Z Indagacji w Delegacyi Sądu Sejmowego odbytej, okazało się, że przy Sołtyku, ale nie z Sołtykiem samym mówiono o Templaryuszach, o których on nic nie wiedział; ale wcale nie o Rossyanach, a w Delegacyi Sądu Sejmowego, i przez Doktora przyznanem zostało, iż Sołtyk ulega niedostatkowi słuchu. Okoliczność ta, połączona ze sprzecznością zeznań współobwinionych, ńiemogących nawet bydź świadkami, w niczem Sołtyka nie obwinia. Chociaż sam Sołtyk wyznaje, że mu Krzyżanowski o Officyerach Rossyjskich, nierozsądnych i zapalonych wspominał, obok tego indagacya zaraz wykryła; iż Sołtyk pochwalił Krzyżanowskiemu: że się z niemi nie wdawał, oraz że zawsze Sołtyk troskliwość okazywał, aby się Polacy do żadnych nieukontentowania marzeń, niemięszali. Same zaś Jabłonowskiego depozycye, w których raz zeznawał: iż wnosił sobie że Krzyżanowski, zapewne rozmowę swą Sołtykowi z Bestużewem i Murawiewem, objawił; drugi raz; iż o tej kommunikacyi niemiał zupełnej pewności, żadnej rzeczywistości o uwiadomieniu Sołtyka, nie udziela, ani zdoła stanowić przekonania, o domniemanej kommunikacyi. I lubo tenże Jabłonowski twierdzi: że Sołtyk życzył sobie mieć wiadomość: co Rossyanie zamyślają? czyli? i jakie mają Towarzystwo? i kto nim kieruje? to właśnie to zeznanie, jak z jednej strony dowodzi, że szczegółowej i jasnej nieposiadał Sołtyk wiadomości; tak jest tylko śladem politycznej i troskliwej, o zawsze przez niego pożądaną i doradzaną spokojność, ciekawości; ciekawości, pobudzonej upowszechnionym odgłosem, o nieukontentowaniu wojska na Wołyniu, wówczas konsystującego, oraz skutkiem powziętej od Czarkowskiego i Worcela wiadomości: że Officyerowie Rossyjscy, głośno przeciw istniejącej u nich formie Rządu, rozprawiają. Tak więc historycznie zarzut rozważony, nieciąży Sołtyka, ale nieobciąża go także przez wzgląd na przepisy prawa, które: najprzód, współobwinionych za prawnych świadków nieuznają, a pod tym właśnie przepisem, zaprzeczone Ogińskiego zeznania, upadają. Powtóre zeznań zasądowych za dowody nie policzają; — i potrzecie, tara przestępstwa domniemywać się nie pozwolają, gdzie żadnych na nie niemasz dowodów, lub gdzie same poszlaki, jeszcze mocniej ulegają wątpliwości. Sołtyk więc od uczynionych mu zarzutów, przez prawo i wypadki, zupełnie jest wolnym.

Poczwarte, ciąży jeszcze na Sołtyku zarzut: iż wiedział o Templaryuszach, o ich funduszach, do których rozrządzenia miał należeć, tudzież o połączeniu się ich, z Towarzystwem Warszawskiem ?

Powyższe już rozważenie zarzutów, objawiło, że Sołtyk o Templaryuszach ani wiedział, ani kiedy o nich mówiono, dosłyszał. Sam zaś obwiniony twierdzi, i dowodzi: iż pierwszą, o nich powziął wiadomość, kiedy Czarkowski pieniądze z Wołynia na Pomnik Xięcia Józefa Poniatowskiego, i na poparcie nieszczęśliwych przeznaczone, przywiózł; o których skoro Sołtyk posłyszał, oświadczył natychmiast: iż lubo zaraz na wsparcie nieszczęśliwych mniej są potrzebne, przecież przydać się mogą, i że go to cieszy, że na Wołyniu są ludzie skłonni do wspierania niedoli. Takie wynurzenie się Soltyka, dowodzi, iż poprzedniej o złożeniu pieniędzy nie mógł mieć wiadomości, iż rozrządzenie niemi na zamysły nienaganne, do późniejszego odłożonem zostało czasu, a nawet wcale nie nastąpiło; iż z tego nareście wszystkiego, podług wypadków, wiadomośćo związku Templaryuszów, z tak nazwanemi Patryotycznemi, bynajmniej wnioskować się nie. daje; a prawnie uważając, nie może bydź nikomu za czyn imputowanem to, co w zarzucie zupełnie z dowodów jest ogołoconem, co prawnie zaprzeczonem zostało, i w zarzucie podług § 413 dostatecznym dowodem nie jest poparte, i uzasadnione. Zarzut więc wyżej wymieniony Hrabiego Sołtyka, bynajmniej nie obciąża. Pozostaje więc tylko jeszcze rozważyć: czyli Sołtyk obojętnym, niedokładnym, oraz niedowiedzionem posiadaniem wieści publicznych, i Zwierzchności onych nieobjawieniem, dopuścił się jakiej winy, lub nie? Zważywszy iż Sołtyk w Epoce, w której się Towarzystwo, patryotycznem w Komitecie śledczym nazwane, zawięzywało, żadnej o niem nie miał wiadomości; że powziął o niem pierwszą, wiadomość, kiedy już było rozwiązanem; że żadne uczestnictwa czyny de facto nie są mu dowiedzionemu a intellektualna przypuszczona pomoc, sądzeniu podług prawa, nie ulega; — że wykryta polityczna ciekawość Sołtyka, ze samych nawet sprzecznych i zapieranych wyciągnięta zeznań, nie może służyś za dowód niewątpliwy, prawnie udowodniony o Towarzystwie Templaryuszów i Rossyjskiem wiadomości: że jeszcze nawet nie zaspokojona zupełnie ciekawość, nie mogła żadną trwogą nabawiać o skutki artykułem 73 prawa krajowego karnego wspomnione, z wieści publicznych wnioskować się nie dające; — że poleceń żadnych nikomu do porozumień i związków dążących, nie dawał; owszem przeciwnie, zawsze troskliwość objawiał; aby się Polacy w żadne jakkolwiek obojętne nie wdawali porozumienia, i zawsze unikali wszelkiego wpływu, do jakichbądź nierozmyślnych a prawu przeciwnych zamiarów, wynurzał i doradzał; — że nakoniec nie miał Sołtyk ani pewnych o czemkolwiek wiadomości, ani mógł zapuszczać sie w objawienie tego, co w jego pojęciu, jak nie było dostatecznie wiadomem, tak w ogólnem jedynie poznaniu, tyle nie utwierdzonem, aby mógł komu bądź, a tem więcej Zwierzchności, czynić objawienia. — Że nareście i w stopniu i w wieku, i w dostojności którą posiada, nie przystało mu nie mając ani prawnych dowodów, ani pewnych wiadomości, ani słusznej obawy; nie przystawało mówię zapuszczać się w przeciwne stanowi, godności, zaszczytom i rozwadze, a niewinnie bez przekonania kogokolwiek potępiać mogące, poufanie. — Że tyle i tak ważnych zważając okoliczności, a nadewszystko zupełny brak dowodów, jakich prawo na wszystkie uczynione Hrabiemu Sołtykowi zarzuty, wymaga; niepodobna wzbronić się zastosowania do niego paragrafu 413 Ordynacji Kryminalnej, i na jego zasadzie nie uznać zupełnej Hrabiego Sołtyka niewinności, która go do zupełnego ex-nexu obecnej sprawy wypuszczenia z przekonania i z prawa kwalifikuje.

Dostojni Sędziowie. 

Kiedyśmy rozstrząsali przedmioty i czyny tyczące się ogółu Towarzystw Tajnych, tyle światłych i tak dostatecznie rzecz wyjaśniających dało się słyszeć głosów, iż osądziłem za zbyteczną rzecz, dodawać moję, lubo zbiorowe uwagi, do Waszych dojrzałych spostrzeżeń; opuściłem wiec w czytaniu całą, ogółu treść, a w niej i ogółowy obraz przeradzania się Towarzystw Tajnych, lub rozgałęziania ustalonych. — Nikt zapewne ze znających bliżej dawny Związek Wolno-Mularski, nie zaprzeczy temu, iż jego Członkowie pod rozmaitemi rządzili się systematami, rozmaitych używali obrzędów, licznym i różnowzornym nakoniec ulegali podziałom, które bądź stopniami, bądź zakonnemi mianowali Dygnitarzami. Nie tajną jest i ta okoliczność, iż nigdzie stałego Wolno-Mularstwo nie miało stanowiska, ale że w każdym kraju, szukały Loże sposobności do wywyższenia się nad Zakon kraju innego; i tem usiłowaniem trafnie użytem, wznosiły się Dyrekcye jedne nad drugie, a w miarę pozyskanej wyższości związkowej, nabywały oraz i ustalały swą przewagę i zamożność. Przemyślny i przemożny Albion, i w tym względzie nie zaniedbał starunku, i odniósł z niego tę potężną korzyść, iż na oślep już prawie uznawało, już później nie ledwo całe Wolno-Mularstwo wyższą francuzkich Lóż godność; licznemi i ułudnemi dostojnościami, zamdlone niższych stopni omylające oczy; a najwyższą powagę i niewidzialny ogółu kierunek, zaledwie mylnym także wzrokiem dostrzegany, przez zasłonę tajemniczości, uznawały w Anglii i Szkocyi. Uznawały mówie tę przewagę w samej tajemniczości istotnie, bo silne jej wrażenie, sam Narodowy i nieodgadniony harakter, łatwo mógł natchnąć, a snadniej jeszcze ubarwić i utrzymać. Z tej to mylnie zapewne poczytanej -i przyznanej przewagi, wynurzyło się: iż kiedy Loże francuzkie zajmowały świetnych obrzędów i błyskotek Wielbicieli; wtedy właśnie mistycyzm angielski przybrany w łudną ludzkości i filantropii szatę, przynęcał i podbijał poważniejszych Wolno-Mularzy, dobrych chęci, cichego działania, i pewności osiągnienia niedościgłych zamiarów, pragnących Zwolenników. Ztąd to wyrodziły się wypadki, które dojrzalszych w systemat angielski zaplątawszy, poddawały pojedyńczych Członków, pod stopnie, jakie angielskie tylko, a mianowicie Szkockie, udzielały Loże, pod Imionami Krzyża

Różannego, Templaryuszów, Kadoszów i t. p. — Zajmowały zaś nadewszystko dla tego, że albo udzielały je z gotowem wsparciem, lub z możnością pozyskania onego, przy zwykle dozwalanem i łatwem przez kommunikacyą tychże stopni konferowanie, bez powierzania jednakże umistyczonych i nigdy niewyjawionych celów. Ile mi przez oczytanie się w tej materyi i własne poznanie krajów siedliskiem Wolnego-Mularstwa będących, historycznie wiadomo; równe zapewne z Dostojnymi Sędziami posiadam przekonanie, iż Templaryusze rzeczywiście wyższym są tylko stopniem Wolnego-Mularstwa, ze Szkocyi udzielonym, a pozyskiwanym tylko przez Członków, w ogólnem łonie tego właśnie Wolno-Mularstwa objętych, jakie i w kraju naszym do końca roku 1821 przez Rząd opiekuńczy, tolerowanem było.

W takim składzie rzeczy, możesz zadziwiać, iż Obrońca Kraju Polskiego, nadspodziewanym losem od Wisły do Tagu na Szkockie przerzucony Skały, oddalony, a może i w utracie samej nadziei ujrzenia kiedyś rodzinnej Ziemi i własnej rodziny, znalazłszy fiktyczne, co do rzeczywistości, lecz rzeczywiste dawaną poręką Braterstwo; poufal mu się zupełnie, a przyjęty na łono nowego dla siebie świata, w nim osłodę wygnaństwa i niewoli znajdując, tyle mu się zasłużyć starał, iż na dostojniejszy w Zakonie zapracował stopień, iż nawet powracającemu na uroczną dla Polaka ziemię, i na niej tenże stopień rozkrzewienia pozwolono.

Zaiste, wypadek ten jak z jednej strony okazuje ufność, którą nie tak łatwo w obcym, a mianowicie w takim pozyskać kraju, tak z drugiej strony daje rękojmią, że Majewski musiał zaszczytnie niewolą swoję Narodowemi okrasić cnotami, mianowicie w tym kraju, który się do własnych odwołując Instytucyi, za wyższy od innych ocenia. — A z tego czyliż nie daje się wnioskować, iż mu powierzono ten stopień i ku jego Zakonnemu zaszczytowi, i dla podania środków wsparcia, które najsumienniej mógł przy rozkrzewianiu go, od nowych pozyskiwać braci. — Z bijografii człowieka tego, jednakże nie okazało się, aby nadużywał tej możności, jak nie nadużywał zasobów służbowo powierzanych. Niezamożność jego, daje wniosku tego porękę. Takiego więc Człowieka roztrząsać będę z kolei Sprawę, a w niej rozważać i uczynione następnie zarzuty.

Nim zaś do tego przystąpię, sądzę, że nie od rzeczy będzie, wspomnieć o potępionej tajemniczności pozornie troskliwy wzrok Rządu rażącej. Dopóki tajemniczość udana, dopóty niejakiej trwogi mogła być powodem; lecz od Epok, w których i działanie i obrzędy Wolnego Mularstwa wykrytemi zostały, okazało się, iż Tajemnica była tylko powabem; mnóstwo przystępujących przez nadzieję odkrycia jej kiedyś, łudzącą; podobną do owych błędnych światełek, do których się nieświadomy z obawą i ciekawością zbliża, a które oświeceńszy za znikomy wyziew, za igraszkę natury, odrazu uznaje.

Teraz gdy prawie wykrytem zostało: iż owa tajemnica samo upodobanie w tajemniczości, jedynie ukrywała, przekonał się świat, iż mogła bydź jawną, przekonał się, ze skrytości nieodgadnionej zbyt skoro posądzać się nie godzi.

Rozbierając przeto przeciwko:

Kapitanowi Majewskiemu zaniesioną, o zbrodnię Stanu przez wspólnictwo w myśl Artykułu 67 i 71 popełnioną, okazuje się, że następne przeciw niemu wystosowane zostały zarzuty.

1. Iż powróciwszy z niewoli Angielskiej i ze Szkocyi, gdzie był do Loży Templaryuszów przyjęty, powziął myśl w roku 1819 założenia w Polsce Loży Templaryuszów, podług rytuału Szkockiego.

Oznaczona Epoka wykrywa datę przed Grudniem 1821 r., w którym dopiero Massonerya zakazaną została.

Z dziejów Massońskich, i z Indagacyi Sądowych, dostatecznie wiadomo, że Loże Templaryuszów były wyższym jedynie Stopniem Wolnego - Mularstwa, aż do zakazu tolerowanogo, i jak Urząd Skarżący sam przyznaje, i Templaryuszom nie zarzuca, ani politycznych, ani zbrodniczych celów, nie mającego.

Tak więc ani Epoka powziętej myśli, ani szkodliwy zamiar jej powzięcia, z zarzutu nie wypływa, i zarzut ten Majewskiego, obciążać nie może.

2. Ulega zarzutowi, że w roku 1820 i 1821 odbył w Kijowie i Berdyczowie kilka posiedzeń, na których trudnił sie; przyjmowaniem Członków, stanowieniem Urzędników, oraz że sam Majewski był wybrany Wielkorządzcą; niemniej że w Warszawie przyjął Zabłockiego.

W Kraju naszym, zakaz wzbraniający Towarzystw Tajnych i Towarzystwa Massońskiego, ze wszystkiemi jego stopniami, ogłoszony został 16 Grudnia 1821 roku. Podobny Rozkaz dla Rossyi, ogłoszono w Lipcu 1822 roku, a Obrońca Majewskiego przywodzi, iż w Królestwie Polskiem dla Wojskowych, do Wolnego-Mularstwa przyjętych, lub w tem Towarzystwie trwających, normalny Termin amnestyi i niearesztowania, Rozkazem Wiekopomnej pamięci Cesarza Alexandra I. datą 19 Sierpnia 1824 roku oznaczonym został. — Lubo temu przytoczeniu sprzeciwia się Urząd Skarżący w Replice, twierdząc: że dowód na to twierdzenie przez. Obrońcę nie złożony, powołujący się odwrotnie tenże Obrońca, na Numer 17-ty Summaryuszu, w którym takie jest przez Naczelnego Wodza udzielonej amnestyi tłomaczenie: że czyny przed datą rozkazu oddającego Majora Łukasińskiego i jego wspólników pod Sąd Wojenny, to jest przed 19. Stycznia 1824 roku, spełnione, roztrząsaniu nieulegają;" dowodzi, iż zarzut zupełnie wyjaśniony, Majewskiego obiążać nie może. Decyzyą tę dopiera przyznanie w Akcie oskarzenia:

1. "iż po nieprzyjęciu Ustawy (która nawet ze Szkocyi dopiero przybyć miała) sam Majewski oświadczył, że prace Templaryuszów są rozwiązane. "

2. "iż Śledztwo nie wykryło, aby w roku 1821, lub następnym roku, mieli Templaryusze posiedzenia."

Do tego przydać należy, iż zeznanie Karwickiego odkryło, że Templaryusze Naczelnej Władzy nie mieli, i że ta w Styczniu 1822 roku tworzyć się dopiero mająca, w samym projekcie spełzgła.

3. Ciąży na Majewskim zarzut, że obrzędy i przysięgi z rytuału Templaryuszow wypisane bydź miały?

Zeznanie Łagowskiego okazuje, że Xięgi Massońskie tych wypisów dostarczały, a przysięga z wyższych stopni Massońskich przyjęta, lubo mająca wojenną do Zakonu Templaryuszów alluzyą, lubo była tajemniczą dla niższych stopni, nic przecież w sobie politycznego, nie obejmowała. Cele zaś zupełnie tylko z prawami Człowieka zgodne, i moralności przyjazne, przy formowaniu wyższych stopni, honorowych, w roku 1821 odbytych, przypuszczała, a przywiedziony zamysł przyłączenia do celów Templaryuszów, Narodowości, okazuje się nienagannym, wcale nie zbrodniczym, z przytoczonego z Traktatów przez Wiekopomnej pamięci Cesarza i Króla zawieranych, wyrażenia:

"które samą Narodowość i utrzymanie jej ducha za zbawienne dzieło policzą;" a więc Majewskiego zarzutem popełnionej zbrodni Stanu obarczać nie można.

4. Ulega zarzutowi, że ułatwił Krzyżanowskiemu poznanie się ze związkowemi Rossyjskiemi.

Z zeznań na prawnej drodze uzyskanych, wykryto, iż dopomógł jedynie żądającym tego Officyerom Rossyjskim, do zapoznania się z Krzyżanowskim, że przy ich rozmowie był obecny, i miał tylko udział w zbieraniu skłaki, na wsparcie nieszczęśliwych, i na pomnik Xięcia Józefa Poniatowskiego, przeznaczonej.

A więc i ułatwienia mniemanej kommunikacyi, winnym się nie okazuje.

5. Że słyszał o rozmowie między Krzyżanowskim i Karwickim, odstąpienie Gubernii Wołyńskiej obejmującej? Przeciw powzięciu tej wiadomości, którą według zeznań w Komitecie Śledczym złożonych, miał otrzymać w kilka tygodni po kontraktach Kijowskich; walczy sprzeczność daty, bo Raporta wojenne, Delegacyi Sądu Sejmowego zdane, wykryły: iż Majewski w kilka dni po kontraktach, z Kijowa wyjechał. Sam zaś ogólnej takiej i publicznej pogłoski niezaprzecza, ściśle jednakże badania stwierdziły: że Templaryusze ze Spiskowemi Rossyjskiemi żadnego związku nie mieli. Zarzucone wiec ułatwienie domniemanego połączenia Towarzystw, samą zostaje prezumpcyą:

1. "bo Majewski nawet o Towarzystwie Rossyjskiem wcale nie wiedział;

2. bo Zabłocki zeznania pozornie obwiniać mogące, w Komitecie Śledczy złożone, w Delegacyi Sądu Sejmowego prawnie odwołał;

3. bo zeznania Worcela zawsze i wszędzie sprzeczne, dowodu stanowić nie mogą;

4. bo wszystkie śledztwa wykryły, że uzbierana składka na dobroczynne, nie zaś na zbrodnicze cele, przeznaczoną bydź miała."

A to wszystko Majewskiego nie zasługującym na uczynione mu zarzuty, wykazuje.

6. Zarzucił jeszcze Urząd Skarżący Majewskiemu, że Czarkowski zawiadomił go, iż Rada Towarzystwa Patryotycznem nazwanego, żądała wiedzieć ile Templaryusze dostarczyć mogą ludzi, broni ? etc. etc.

Twierdzenie to sam Czarkowski zupełnie już przed Komitetem Śledczym zaprzeczył, a Majewski przed Delegacya Sądu Sejmowego wykazał, że nawet Czarkowskiego nie widział, a tego nie zataił, że Karwicki doniósł mu tylko, iż Czarkowski składkowe pieniądze do adressu oddał.

7. Zarzucił Urząd Skarżący dalej, że w roku 1825 przyjął Iwaszkiewicza na Templaryusza.

W samem oskarżeniu nie masz zarzutu, aby Majewski Iwaszkiewiczowi cele polityczne objawiał; a tu zachodzi mocna sprzeczność między zeznaniami. Iwaszkiewicz odwołał przyjęcie, i oświadczył, że niesłusznie Majewskiego obwinił. Majewski zaś nie zapiera przyjęcia, ale oświadcza, iż to uczynił, dla zamknięcia ust baśniom, które przy pozornej tajemniczości, ani się, rodzić, ani rozchodzić nie mogły; Iwaszkiewicz znowu wyznał przed Komitetem 5-go Departamentu Senatu Rossyjskiego: iż depozycya Majewskiego, nie jest prawdziwą, iż przy. jego przyjęciu same cele morafce objawione mu były. Sprzeczność taka żadnego dowodu podług prawa, stanowić niemogąca, niniejszy zarzut zupełnie niweczy.

8. Zarzuca nakoniec Urząd Skarżący, iż w Deklaracyi na Rozkaz Rządu złożonej, zataił należenie do Loży Templaryuszów.

Deklaracyą Majewskiego z roku 1822, w której wyjawił, iż był Członkiem Loży Szkockiej w Bigar, to jest właśnie Loży Templaryuszów, mylność zarzutu objawia; a zeznania nie wykryły, aby rozwiązanie nie założonej jeszcze Loży, w tymże roku w Staniszówce uskutecznionem bydź miało, i dowody w Summaryuszu przytoczone, przekonywając dostatecznie, że Loże Templaryuszów w Polsce nieistniały, a na Wołyniu założonemi dopiero bydź miały, zupełnie Majewskiego wolnym od uczynionych mu zarzutów, czynią.

Tak zarzuty Majewskiemu uczynione roztrząsnąwszy, potrzeba tylko ustanowić: czyli Majewskiemu cele Towarzystwa mogły być i były wyjawione? Czyli usiłował połączyć Templaryuszów z Towarzystwem Rossyjskiem? Czyli połączenie Templaryuszów z tak nazwanem Towarzystwem Patryotycznem nastąpiło, lub nie?

Lubo ani Majewski zaprzecza, że był Członkiem Massonów, oraz pierwszym do zaprowadzenia między niemi stopnia Szkockiego Templarynszów; przecież udowadnia, że skoro zakazanemi zostały Towarzystwa, zaraz i pierwszeństwa i uczestnictwa ustąpił, a zawsze łączenia się Templaryuszów zkimbądź, był przeciwnym; niemniej że kawałek projektu przez Towarzystwo Warszawskie usczkniony, spalił, nigdzie do tego Towarzystwa nie był przyjętym, przysięgi nie składał, a więc o celach nie mógł mieć i nie miał wiadomości. — Co Majewski zeznaje, śledztwa potwierdzają, a z nich wykrywa się, że w Towarzystwie Rossyjskiem z potocznych tylko rozmów miał wiadomości, a jeszcze sam Templaryuszem będąc, sprzeciwiał się wszelkim i z kimkolwiek połączeniom; a zatem nie mógł się dopuścić przestępstwa usiłowania połączeń. — Jego też związku żadne Akta nie wykryły, a Xiąże Jabłonowski, który miał dopiero jechać na Wołyń, ukutecznić go, rezultatu nie objawił, a więc i połączenie zarzucone, przypuścić się nie daje. Sam Urząd Publiczny przyznaje, że Majewski do żadnego Towarzystwa Polskiego nie należał, że tylko ogólnie mógł wiedzieć, że one mają, cele polityczne. — Lecz kiedy nie wiedział o żadnym szczególe, ogółowe i niedostateczne wiadomości, obwiniać go nie mogą.

9. Pozostaje więc tylko zarzut, że Majewski nie odkrył Rządowi wiadomości, o istnieniu Towarzystw mających cele polityczne?

Odwodowe prawne przekonania wykryły, iż nic stanowczego ani o Towarzystwach, ani o ich celach nie wiedział; a zatem ani mógł mieć wiadomość, czyli były politycznemi. A chociaż był Wojskowym, nie był przeto Urzędnikiem do czuwania nad takiemi Towarzystwami, obowiązek mającym; i w takiej, w jakiej okazał się niewiadomości, nie miał nawet co donosić. — Że się zaś czuł niewinnym, dowiódł tym, iż dobrowolnie z Bessarabii do Indagacyi stanął.

Gdy więc szczegółowe zarzuty wcale udowodnionemi nie zostały, idzie zatem że i istota oskarżenia, która go o wspólnictwo zbrodni Stanu obwinia, wcale nie jest uzasadnioną; a ztąd ten prosty wynika wniosek: że Oskarżonego podług § 413. Ordynacyi Kryminalnej, za bezwinnego, uznać należy.

Samo jednak przyjęcie Iwaszkiewicza wprawdzie po zakazie, lecz bez złego zamiaru dokonane, chociaż poddaje go pod Artykuł 278 prawa Kryminalnego, podług którego, w połączeniu z Artykułem 58, kara przepisana roku więzienia, nie przechodzi, a Majewski już tyle utraty wolności ucierpiał, przeto z zupełnej kompensacyi korzystać powinien. —

Przystępując z porządku do rozbioru oskarżenia i czynności Xiędza Dembka przez Urząd Publiczny obwinionego, o zbrodnią Stanu, Artykułem 67 Kodexu Karnego przewidzianą: Dostrzegam iż oskarżenie jego polega: 1. Na zarzucie, iż w końcu 1821 roku lub na początku 1822 przyjętym został do Towarzystwa, Patryotycznem nazwanego, oraz iż przysięgę wykonał?Świadectwo Członka Komitetu Śledczego okazało, że w zabranych Dembkowi papierach, żaden ślad piśmienny o należeniu do Towarzystwa przekonać mogący, nie znajdował się. Urząd Publiczny we wnioskach objawił, iż nie masz świadków i dowodów. Data przyjęcia Dembka, którego sam nie zaprzecza, z Indagacji Delegacyi Sądu Sejmowego, na czas jesieni 1821 r. prawnie ustanowioną została. Taż Indagacya nie wykryła, ażeby miał sobie poruczone jakie czynności; i Urząd Publiczny przyznał, że mniej od drugich był czynnych. Dalej przysięga pokładana przez Dembka, teraz prawnie zaprzeczoną została, oraz wykazano, iż przy przyjęciu ustnie mu tylko opowiadaną była, i nieobejmowała podejrzanych o zbrodnią wyrażeń, w teraźniejszym nieuprawnionym exemplarzu przysięgi wspomnionych; owszem wcale żadne Dembkowi nawet nieganne Towarzystwa cele, objawionemi nie były. Z konfrontacyi Grzymały z Dembkiem okazało się, że przed zakazem Towarzystw Tajnych, przyjętym został. Ustawa i Członkowie nie byli mu znajomemi, przysięga na piśmie nie kommunikowann. Wszystko to wykazuje, że Xiędza Dembka, zarzut uczyniony, obciążać nie może. Popiera to zdanie i sprzeczność w zeznaniach, przyjęcia u niego członków dotycząca, bo Jabłonowski, który istotnie w stancyi Dembka, Załuskiemu wiadomości o Towarzystwie udzielał, zeznaje, iż w obec Dembka oświadczył:

"że nikt nie ma myśli spokojności publicznej naruszać."

a Załuski zeznał: że Xiądz Dembek w czasie ich rozmowy, nie był obecnym, ale z pokoju do pokoju się przechodził. — A to dowodzi, że bezzasadnym jest: Drugi zarzut, jakoby miał udział przyjmowania Członków do Towarzystwa.

3. Ulega Dembek zarzutowi, iż należał do zbrodniczych narad Towarzystwa?

Tak nazwanem jest przez Urząd Publiczny owo zejście się w Ogrodzie Saskim, Sołtyka, Grzymały, Plichty i Dembka. Lecz gdy w rozbiorze czynów tychże obwinionych, przez De-. legacyą Sądu Sejmowego wykrytych, oczywiście się okazało, iż owa spacerowa rozmowa, ani nic nagannego nie obejmowała, ani złego zamiaru nie nosi na sobie cechy; i Xiądz Dembek więc w tej rozmowie udział mający, zarzutowi uczynionemu ulegać nie może.

4. Obciąża go dalej Urząd Publiczny zarzutem, porozumiewania się z dawnemi Massonami? Zarzut ten oparty na piśmie samego Dembka, w Komitecie Śledczym pozyskanem, w Delegacyi Sądu Sejmowego prawnie i dla prawnych dowodów odwołanem, a zeznaniami podług form prawnych uzyskanemi wyjaśnionym, objawiając, iż porozumiewanie się o ofiary na nieszczęśliwych, które policzone jest za porozumiewanie się podejrzane, nawet zbrodnicze; całkiem pozbawiony dowodu, zupełnie upada. Sam albowiem Urząd Publiczny twierdzi, iż Dembek propozycyi porozumiewania się, nie przyjął.

5. Obarcza go Urząd Publiczny zarzutem, iż przy przyjęciu do swego składu Tysiąca Rubli, okazał, iż miał wiadomość o związku Templaryuszów, z tak nazwaneini Patryotycznemi ?

Odkryta w Delegacyi Sądu Sejmowego z Krzyżanowskim rozmowa, dowiodła, iż Dembek ani był Templaryuszem, ani najmniejszej o nich nie miał wiadomości; nie mógł więc ułatwiać związku, o który jest obwinionym. — Przyjęcie też pieniędzy na skład, togo dowodzić nie może. Zeznania albowiem i Dembka i Zabłockiego w Delegacyi Sądu Sejmowego złożone, wykrywają: iż Dembek przyjął pieniądze, przed poznaniem Czarkowskiego, który je przywiózł, na skutek samego żądania Zabłockiego, iż przyjął je jako Depozyt prywatny, jako fundusz nie Towarzystwa jakowego, lecz jako fundusz w części na pomnik Xięcia Józefa Poniatowskiego, w części na wsparcie wdów i sierót przeznaczonym bydź mający; i nawet nie był obecnym u Sołtyka, gdy o przenaczeniu tego funduszu mówiono, i sam Urząd Pnbliczny przyznaje: że ogółową tylko o jego przeznaczeniu mógł mieć wiadomość. Rzeczywistość tej prawdy, przez prawne Indagacye zupełnie wykryta, okazuje, że zarzut żadnym nie jest poparty dowodem, a więc jako bezzasadny, przeciw Dembkowi nic nie stanowi.

6. Uczynił jeszcze Urząd Publiczny zarzut, iż wiadomą, mu była zbrodnia, przez związek Rossyjski knowana?

Indagacye formami prawnemi uzyskane, okazały oczywiście, że Dembek wcale zarzuconej mu nie posiadał wiadomości, którą z publicznych wieści o nieukontentowaniu Wojska Rossyjskiego na Wołyniu, od Majewskiego powziął, nie podobna liczyć za zbrodniczą" skoro jako publiczna, nie była tajną, skoro nic takiego nie objawiła, coby jakąkolwiek obawą zagrażać mogło, i jako taka, na umyślne wyjawienie jej przed Zwierzchnością, nie zasługiwała.

Mimo tego przesłuchany Majewski prawnie odwołał, że podobnego od Dembka nie uzyskał poufania.

Ani więc o przestępstwo posiadanej o zbrodniczem knowaniu wiadomości, posądzonym bydź nie może, ani uznanym za winnego, zaniedbanego doniesienia o tem, o czem wcale nie wiedział, i ten więc nieudowodniony zarzut, na mocy § 413 Ordynacyi Kryminalnej, upada.

Zbiorowo zatem i czyny Xiędza Dembka rozważając, i rozbierając zarzuty na zasadach prawem przepisanych; gdy okazanem jest, iż Xiądz Dembek wszedł przed Zakazem do Towarzystwa, które nie jest za zbrodnicze uznanem; — iż przyjęcie Depozytu na nienaganne cele przeznaczonego, nie może bydź za przestępstwo uważanem; iż zarzucona mu o zbrodniczem Towarzystwie wiadomość, równie jak domniemane działanie, ku połączeniu się podejrzanych związków, wcale udowodnionem nie zostało, tudzież iż nie może obciążać Dembka zaniedbanie doniesienia o tem, o czem dokładnej, a raczej żadnej, nie miał wiadomości; — iż jednem słowem, niczego takiego się, po wstąpieniu do związku, patryotycznem nazwanego, nic dopuścił, coby go winnym przekroczenia Artykułu (57 Kodexu Karnego czyniło, a nawet samo przed zakazem później nieczynne stowarzyszenie się, nie wykazuje obrazy Artykułu 478 Kodexu Karnego, przeto równie dla braku przestępnych czynów, jak dla braku zupełnego na uczynione zarzuty dowodu, wedle prawa i słuszności. Xsiędza Dembka. za niewinnego uznać, i ex nexu obecnej sprawy wypuścić należy.

W dalszym porządku przechodząc do zarzutów uczynionych: Stanisławowi Zabłocki emu o zbrodnią Stanu, przez wspólnictwo w myśl Artykułów 67 i 71 obwinionemu; wykrywają się następne punkta oskarżenia:

1. Źe Zabłocki został przyjętym do Towarzystwa Templaryuszów, przez Majewskiego, przed zakazem Towarzystw Tajnych?

Skoro Urząd Publiczny sam przyznaje, iż przyjęcie przez Zabłockiego stopnia Templaryusza, który był wyższym tylko stopniem Wolno-Mularstwa, w kraju tolerowanego, i przed tego zupełnem zakazem, nastąpiło; już w tym postępku nic nie znajduje się zbrodniczego; lecz to silnie uderza uwagę Sędziego, iż Urząd Publiczny tegoż Zabłockiego, w jednem piśmie o usiłowanie zbrodni Stanu, oskarża, w drugiem o występek z Artykułu 277 obwinia, a tak raz żąda, ukarania go jako zbrodniarza Stanu, w drugiem, jako występnego. Sprzeczność skarżenia, połączona z istotą rzeczy, że Zabłocki lubo został Templaryuszem, to jest wyższy stopień Wolno-Mularski wtedy uzyskał, kiedy to Towarzystwo jeszcze zakazanem nie było, od tego zarzutu wolnym go czyni.

2. Ze Zabłockiemu cele Templaryuszów wiadome były? Celami Templaryszów inne bydź nie mogły, tylko te same co i Massoneryi; a gdy ta przez Rząd tolerowaną była, nie można przypuszczać, aby miała zbrodnicze cele; po zakazie zaś zupełnie się w wyższych i niższych stopniach, nawet w stopniu Templaryuszów, rozprzęgło; a zatem zarzut wymieniony, niczem Zabłockiego nie obciąża.

3. Cięży zarzut uczestnictwa Zabłockiego przy połączeniu Towarzystwa Patryotycznem nazwanego z Templariuszami w r. 1825, z którego Urząd Publiczny wspólnictwo w dalekiem usiłowaniu popełnić się mającej zbrodni Stanu, wywodzi.

Aby ten zarzut, za obciążający nawet z daleka, mógł bydź uznanym, potrzeba naprzód dowodu, żeby się istotnie Towarzystwa połączyły; co bydź nie mogło, bo w Epoce samego zawiązku, rozprzągl zakaz nie ustalone Towarzystwo, później Patryotycznem nazwane, i które równie jak Templaryusze, wszelkich związkowych po zakazie zaniechali czynności. Majewski zaś żadnego, i nigdy, połączenia się niedopuszczał. W istocie więc nie było się komu i zkim łączyć, i do tego data posądzonego połączenia, wcale prawnie ustanowioną nie jest. — Już wykazanem wyżej zostało, że Templaryusze innych celów, nad Massońskie tolerowane, mieć nie mogą, że tak zwani Patryotyczni, nie dla zbrodniczych, raczej moralnych złączyli się celów; choćby więc mniemane połącenie w istocie było nastąpiło, nicby w tem połączeniu zbrodniczego znaleść się nie dało, nic, coby samego Zabłockiego o zbodnicze wspólnictwo usiłowania, obwiniało. — Wspólnictwa w usiłowaniu, prawo za przestępstwo nie policzyło, dostrzega go tylko, jako mogące w działaniu bydź szkodliwem.

Ani zatem ze zbiegu i wykrycia czynów, ani z treści prawa i dla braku niedostatecznego Aktu połączenia, zarzut Zabłockiemu uczyniony, obciążać go nie może.

4. Co do zarzuconego przechowania pieniędzy? w Instrukcyi Sądowej wyjaśnioną została nienaganna tego czynu pobudka, niemniej iż cele, na które nawet przez światowych, nie samych Templaryuszów, składka złożoną została, Zabłockiemu, jako szlachetne, a nawet jako jego niezamożność wesprzeć mogąca, objawionemi mu były. — A że ani zamiaru przyłożenia się do pomnika Xięcia Józefa Poniatowskiego, ani udzielania wsparcia nędznym, ani też ze strony Zabłockiego samego, nadziei użycia ofiarować mu mianej części składki, na opatrzenie potrzeb dzieci, z jednej posady wojskowej na drugą przechodzących; — że tych mówię zamiarów zaiste za szkodliwe poczytać nie można; nie godzi się więc wywodzić z nich i złośliwego wspólnictwa, przeciwnie, należy uznać Zablockiego z tego zarzutu, zupełnie niewinnym.

5. Zarzuca dalej Urząd Publiczny, że Zabłocki wiedział o tajnym Zamiarze spełnienia zbrodni Stanu przez Towarzystwo, Patryotycznem nazwane, zamierzonej? W samym zaś Akcie oskarżenia, przyznaje tenże Urząd, iż nie mógł mieć szczegółowej o zamiarach wiadomości; tak więc już zarzut szczegółowy upada, a ogólowe pojęcie pismem zbyt ogólnem dla Komitetu Śledczego, dla ważnych pobudek spisanym, w Delegacyi Sądu Sejmowego prawnie odwołanem, żadnego nie dostarcza dowodu, i od tego zarzutu Zabłockiego uwalnia. Skoro-więc nie miał wiadomości o zamiarze, ani go więc dzielić, ani pośredniczyć, ani wspólniczyć, niemógł; a sprzeczność sama dat, bezzasadność oskarzenia; wykrywa.

Majewski miał albowiem Zabłockiemu w Warszawie w miesiącu Maju objawić to, co od Worcela na Jesieni tegoż samego roku w Berdyczowie usłyszał. — A to co Czarnkowski o publicznych wieściach udzielał, nie obwinia Zablockiego, bo podług § 386, czyn powinien bydź ugruntowany, przez pojęcie własnemi (nie zaś cudzemi) zmysłami, lub pospolitemi mowy. —

6. Ciąży jeszcze na Zabłockim zarzut, iż w deklaracyi składanej Rządowi, o należenie do Towarzystw Tajnych, o uczestnictwie z Templaryuszami, przemilczał?

Odczytanie deklaracyi przekonywa, iż o należeniu do Wolnego-Mularstwa uczynił zeznanie, a okazanem wyżej zostało, że stopień Templaryusza, był jedynie wyższym stopniem Wolnego-Mularstwa; i przy dekluracyach nie było żądania ani potrzeby wyrażać, stopnie, jakie kto posiadał. Iśćby raczej mogło o to, czyli Zabłocki po złożonej deklaracyi, nie był czynnym, i na ten właśnie punkt sam Urząd Publiczny zaspakającą i uniewinniającą w samym akcie oskarżenia, dostarcza odpowiedź, twierdząc: "iż Zabłocki do żadnych czynności Towarzystwa nie należał, rytuałów i Ustawy Templaryuszów nie znał, bo go Majewski w nich policzyć nie umiał, przeto musiał się ograniczyć na samym tylko tytule Templaryusza." Gdy i z zeznań i z Instrukcyi Sądowej objawia się, iż takie w istocie było położenie Zabłockiego, a żaden mu ani zbrodniczy, ani czyn, ani zamiar, dowiedzionym nie został, przeto na mocy § 414 Ordynacyi Kryminalnej, uznaję tegoż Zabłockiego, zupełnie niewinnym, i zasługującym na zupełne wypuszczenie ex nexu tej sprawy. Przystępując do oskarżenia:

Wojciecha Grzymały o zbrodnią Stanu Artykułem 67 Kodexu Karnego przewidzianą, obwinionego. Przedewszystkiem rozróżnić wypada zeznania jego w stanie zdrowia i spokojności umysłu, prawnie złożone, od pozyskanych wtedy, kiedy siły jego moralne i fizyczne i wstrząśnieniom i cierpieniom, uległy. — Pierwsze tylko mogą bydź stanowczemi; — drugich, przepisy prawa nawet za poszlaki winy, przyjmować nie dozwalają. Wprawdzie uległ;

1 Zarzutowi, iż w Maju 1821 roku przyjętym był do Towarzystwa Patryotycznego przez Plichte, i miał sobie wskazany cel oraz przysięgę, wykonał. Uważam iż Grzymała, który nie zaprzecza przyjęcia, nie miał potrzeby obawiać się o skutki z przystąpienia przed zakazem w Grudniu 1821 zapadłym, zwłaszcza że Towarzystwo nie mające ldeterminowanego nazwiska, nie było wzbronionem i zbrodniczych nie miało celów; że przysięgi nie wykonał, dając tylko słowo, na dotrzymanie tajemnicy, która była naśladowaniem mistycyzmu Massońskiego; że objawione Grzymale cele Towarzystwa, jak już ustauowionein zostało, nie miały nic w sobie zbrodniczego, iż nareszcie środki, które użytemi bydź miały, do osiągnienia zamierzonego narodowości celu, jako to: zachęta do obyczai narodowych, zachowanie języka i pamiątek kraju, oraz upowszechnienie szkółek, nic będąc nagannemi, nie mogły zrażać Grzymały, od przystąpienia, które, samym daniem słowa, uskutecznione, nie czynią go winnym uczynionego zarzutu.

2. Uległ zarzutowi rozkrzewiania związku i przyjmowania Członków?

Przyjmował wprawdzie przed zakazem Grzymała, lecz bez odbierania przysięgi, na której się odczytaniu ograniczał, lub ją z pamięci powtarzał, jako nie udeterminowaną, i której autentyczność w pokładanej rocie, wszyscy obwinieni zaprzeczyli. Jabłonowski zaś zlecenia do rozkrzewiania i Urządzenia, zupełnie w Delegacyi Sądu Sejmowego zaprzeczył. A więc i od tego zarzutu Grzymała jest wolnym.

3. Uległ zarzutowi że się do ustanowienia Naczelnictwa w osobie Sołtyka przyłożył.

Domniemane to Naczelnictwo przypisuje Urząd Publiczny Sołtykowi, jakoby w roku 1823 wywołane, a Wywody sprawy okazały, że już wtedy pierwszy zawiązek Towarzystwa był rozprzężony, a Instrukcya prawna wykryła, że Grzymała wraz z Plichtą dowiedziawszy się o pociągnieniu Łukasińskiego do odpowiedzialności, szukali tylko rady, jakby zawiązek swojego Towarzystwa, jakkolwiek nie uorganizowany, zupełnie rozwiązać, i samych siebie od winy ustrzedz. Ta ucieczka po radę dostatecznie zeznaniami wsparta, wykrywa iż Grzymała, Sołtyka, którego nawet przez związek familijny dopiero w roku 1823 poznał, za przyjaciela, nie za Naczelnika, a nawet za Członka Towarzystwa, nie uważał. I z tych właśnie powodów, nie może go obciążać uczyniony zarzut, winą przykładania się do ustanowienia Naczelnictwa, nad Towarzystwem, już rozprzężonym; zwłaszcza iż lubo złudzony mniemaniem przyznaniem się Sołtyka, przystał na zrobione mu w Komitecie Śledczym zapytanie; — najsolenniej przecież zeznanie swoje w Delegacyi Sądu Sejmowego na słusznych dowodach oparte, odwołał zupełnie.

4. Uległ zarzutowi że składki od członków Towarzystwa odbierał?

Wszystkie zeznania wykazały, iż składek na rzecz Towarzystwa żadnych nikt nie złożył. Grzymała też żadnych nie odebrał. A z Indagacyi okazuje się, że Zarzutu przez Ossolińskiego zrobionego, Grzymała zaprzeczył, a Ossoliński składania pieniędzy dla Towarzystwa, niczem nie udowodnił. Ofiar żaś przez Grzymałę, Plichtę, i innych, nie Członków Towarzystwa, jako na wsparcie nieszczęśliwych, nawet na Pawlikowskiego, jako potrzebnego, chociaż Grzymale nieznajomego, tenże Grzymała nie zapiera, jako czynu, w którym nic zbrodniczego upatrzyć nie można. Zarzut więc pobierania składek z innej wyświeconej strony, wcale także Grzymały nie obciąża; i nie może go jako mniemanego Kassyera, w podejrzenie podawać.

5. Oskarżony jest iż należał z Plichtą do urządzenia Gmin i Okręgów?

Z Indagacyi okazało się, iż żałowali Obadwaj Ci Obwinieni, że Towarzystwo nie było uorganizowanem, gdyż w takim razie, rozwiązanie zupełne nieujętego w jeden węzeł zawiązku, byłoby łatwiejszem. Ponieważ z tej okoliczności wykrywa się, iż Gminy nie były urządzone, nie może więc bydź winnym Grzymała, ich Urządzania; a spełzgły projekt choć mógł mieć miejsce, jako projekt, nie czyn, obwiniać go nie mógł. Zarzut więc ten, jako nieudowodniony, upada.

6. Uległ zarzutowi, iż usiłował nakłonić Dembka do wejścia w porozumienie z dawnemi Massonami? Zarzut ten zkąd inąd nie usubstaneyonowany, Grzymała w Delegacyi Sądu Sejmowego, zaprzeczył. Podobnież uczynili Krzyżanowski i Dembek, a z przesłuchania ich wykazało się, iż tylko wzajemne troskliwości czynili sobie zapytania, czyli nie ma jakiego z Massonami porozumienia? również zeznania swoje odwołali a Grzymała wykazał, iż ani o centrallizacyi Władz, które nieistniały, nie myślał, ani mógł do tego powoływać Dembka, którego mało znał, i który od niego stronił. I ten wiec zarzut wyjaśnieniem rzeczy, upada.

7. Że należał do Sessyi u Sołtyka, na której rozrządzono przywiezionemi przez Czarkowskiego pieniędzmi?

W tym zeznania są niezgodne, jedni obecność niemą Grzymały przyznali, drudzy jej zupełnie zaprzeczyli, lub też złożyli, że nie pamiętają. Wszyscy zaś słuchani zeznaniami różnobrzmiącemi objawili, że Sessyi nie było, tylko zejście, trafunkowe, że oświadczono iż 1000 rubli z Wołynia przywiezione, na pomnik Xięcia Józefa Poniatowskiego, i na dobroczynny użytek; — że u Dembka złożono, że Sołtyk. oświadczył: iż niepotrzebne; lecz dla biednych przydać się mogą, że o związku z Rossyanami ani projektu nie było, a z tego wykazuje się, że Grzymała ani zarzutowi należenia do Sessyi, ani rozrządzenia pieniędzmi, nie uległ, i prawdę tę zeznania Jabłonowskiego i Krzyżanowskiego, w Delegacyi Sądu Sejmowego złożone, potwierdzają.

8. Że wykonał przysięgę, jaką Urząd Publiczny w kopii do akt złożył?

Przysięga złożona do akt, w kopii z kopii, bez oryginału! którego niedostarczono, nie może bydź za autentyczną uważana; przez wszystkich indagowanych jest zaprzeczoną, i co do obszerności i co do treści. Jaką Grzymała wykonał przed zakazem Towarzystwa, literalnie nie wykryto, chociaż więc w istocie wykonał, niewiadomo czyli zbrodniczą, lub nie, a o ile z zeznań złożona rota objawia, nie wykrywa złych zamiarów, jak już o celach ustanowionym zostało; zarzut więc wykonania nieautentycznej, a nawet niewiadomo jakiej przysięgi, nie może dotykać Grzymały.

9. Ulega zarzutowi że miał wiadomość o celach Towarzystw obcych i zagranicznych, a mianowicie Rossyjskich, niemniej o związku Towarzystwa Patryotycznego z Rossyjskiem zbrodniczem.

Grzymała w Komitecie Śledczym wyznał, iż łudzono młodzież pożyczanenii imionami, i współdziałalnością lada obcego poruszenia niespokojnego; — dla czego zaś zeznawał, o czem nawet wcale nie wiedział, wyjaśnia 25 i 26 karta jego obrony; — lecz w Delegacyi Sądu Sejmowego wykrył, jakiemi środkami pozyskano od niego pismo, bez przytomności umysłu pisane, które że były marzeniami, treść tegoż pisma wykrywa; — oraz zaświadczenie Doktora Kalisza potwierdza, objawiając: że Grzymała ulega uderzeniu spazmatycznemu humorów, oraz przepis prawa, który tylko zeznania zdrowego umysłu i niewymuszone, za ważne przyjąć dozwala; i wiadomość jego o związku, niczem nie jest usubstancyonowaną. Owszem są ważne okoliczności, które walczą przeciw uznaniu, że miał wiadomość:

Raz: że Jabłonowski sam zaprzeczył, o udzieleniu Grzymale wiadomości, o którą oskarzony, twierdząc, iż nie mógł Grzymale w roku 1822 udzielić wiadomości o Towarzystwie Rossyjskiem; — o której dopiero w roku 1824 się dowiedział;

Powtóre: że chociaż w Komitecie Śledczym przyznał Grzymała, iż potwierdza zeznanie Jabłonowskiego, to jego przyznanie okazuje się mylnem, nie mógł albowiem tego przyznawać, czego sam Jabłonowski pięć miesięcy później nie tylko nie zeznał, lecz przeciwnie przy powtórnej konfrontacyi, zaprzeczył, objawiając: iż innym osobom, a nie Grzymale wiadomości udzielał; i Krzyżanowski przed Delegacyą Sądu Sejmowego zaprzeczył, aby wiadomość o Towarzystwie Rossyjskiem, Grzymale kommunikował. Tak więc zważając i sprzeczność Depozycyi, i motywa bardzo słuszne przez Grzymalę. w Delegacyi Sądu Sejmowego przytoczone, które go do nierozważnego przyznania, później rozważnie odwołanego, skłoniły, nie można ani dowodu przypuścić, ani nawet mocnego wnosić podejrzenia, iżby był winnym uczynionego mu zarzutu.

10. Zarzuca Urząd Publiczny, iż Grzymała w deklaracyi przemilczał, do nałożenia do Towarzystwa zakazanego. Grzymała deklaracyą żądaną złożył, a niepotrzebował wspominać o Towarzystwie nieuorganizowanem, bez nazwiska, i w Epoce Deklaracyi już rozprzężonem, i tu więc nie ulega zarzutowi.

11. Urząd Publiczny i świadectwa złożone wykrywają nienaganne życie Grzymały.

A ta uwaga pozostawiona obok wywiedzenia go z zarzutów, Indagacyą i brakiem dowodów nie usubstancyonowanych, połączona oraz z tem przekonaniem i z biografii jego wynikającem; iż w nieb nigdzie zły nie objawia się zamiar, zwalnia go zupełnie od oskarżenia o zbrodnią Stanu, i kwalifikuje podług § 414 Ordynacyi Kryminalnej, do zupełnego uniewinnienia, i wypuszczenia ex nexu obecnej sprawy.

Andrzej Plichta oskarżony o zbrodnię Stanu Artykułem 67 Kodexu Karnego przewidzianą, uległ:

1. Zarzutowi: iż został przyjętym w Maju 1821 roku do Towarzystwa, którego Urząd Publiczny nazwiska nie wymienia, i że przysięgę wykonał:

Postanowienie Xięcia Namiestnika Królestwa Polskiego wzbraniające Towarzystw Tajnych, w Grudniu 1821 roku ogłoszone, zwalnia go od tego zarzutu, a Artykuł 277 Kodexu Karnego, nie obciąża przestępstwem wstecznem, tylko na przyszłość, gdy Towarzystwo jest wyraźnie wzbronione; co nawet gdy przy braku nazwiska, miejsca mieć nie mogło; przeto zupełnie Plichtę tego zarzutu wolnym czyni. Przysięgi też na prędce przez Szredera na kawałku popiera spisanej, niewykonał, dał tylko rękę, na dochowanie tajemnicy, jako do niej w Towarzystwie Wolnego-Mularstwa nawykły. Odczytanie zaś pokładanej teraz przysięgi, wykazało, z porównania zeznań: iż nie taką przyjął; a objawiona przez Stowarzyszonych nic w sobie zbrodniczego nie obejmuje. Przyjęcie więc przysięgi, ani czynu, ani nawet zamysłu zbrodniczego dopuszczać nie dozwala. — Plichta zatem i od tego zarzutu jest wolnym.

2. Iż z gorliwością rozkrzewiał związek?

Plichcie objawił Szreder, że celem związku jest, utrzymanie Narodowości, a środkami do tego, zachowanie obyczaji, pamiątek i języka, oraz rozkrzewienie moralności. Cele i środki nienaganne, gorliwość wiec rozkrzewiania przed zakazem wszelkich Towarzystw, nie mogła bydź przestępną; po zakazie ledwo przewinieniem, nigdy zbrodnią, bo nie miała złego zamiaru. — A do tego rozkrzewienie i ograniczone i zaniechane, stawia Plichtę istotnie nie zasługującym na taki zarzut, jakim jest obciążony. Przyjmowanie Członków po zakazie, w Delegacyi Sądu Sejmowego zaprzeczone, zeznaniami i przyznaniami, oraz niewątpliwe udowodnienie dat nieuzasadnione, niestanowi zbrodni, na teraz niezarzuconej.

3. Że podawał na Członków osoby jeszcze nieprzyjęte, oraz inne do przyjęcia proponował?

Przedmiot ten sam Urząd Publiczny, za tak wątły ocenił, że na niego Indagacyi nie żądał, i Delegacya Sądu Sejmowego, wcale o niego badać nie widziała potrzeby. Jako więc za przewinienie w oskarżeniu i badaniu nieoceniony, i w ciągu Indagacyi niewyświecony; jak nic nie stanowi, tak choćby istniał, byłby przedmiotem Intencyi, a nie czynu, i nie kwalifikuje ważności zarzutu.

4. Że uformował Gminę, i formowania dalszych innych polecić zamierzył ?Że Gmin nieformował, sprzeczność zeznań Szredera a nawet Ogińskiego potwierdza; a choćby o polecenie formowania przez innych zamyślał, skoro ani mniemani Kommitenci, niedoszłego nie wykonali zlecenia, ani Plichta zamysłu nieuskutecznił; zarzut staje się domysłem, i jako obciążenie, utrzymać się nie może, bo projektów za czyny, zwłaszcza zbrodnicze, policzyć nie podobna.

5. Że miał uczestnictwo w nadaniu Naczelnictwa Hrabiemu Sołtykowi?

Indagacya i Akta wykryły, iż troskliwy o wycofnięcie się z Towarzystwa Plichta, szukał tylko u Sołtyka rady, jakimby to uskutecznił sposobem; a lubo poszedł za nią, i rozkrzewienia zaniechał, posłuchanie uległe rozsądnego przyjaciela zdaniu, który ani był Członkiem, ani za Członka uchodził, a za takiego był uważany, nie może służyć za dowód uznania go Naczelnikiem; nie może utwierdzać zarzutu, który, jako niczem niepoparty, upada. — A dołączona do zaciągnionej rady rozmowa o Szkółkach Elementarnych, bynajmniej oskarżonego podejrzeniem nawet o zły zamiar, obciążać nie może.

6. Że się trudnił uporządkowaniem Gmin i Okręgów z Grzymała?

W rozbiorze zarzutów do Grzymały wystosowanych, okazało się, iż Obadwaj z Plichtą żałowali, że urządzenie Gmin nie nastąpiło, gdyż rozwiązanie zawiązku byłoby łatwiejszem; a ta okoliczność okazuje brak organizacyi, która, jak w projekcie samym zanikła, tak nie stanowi czynu. — A że zamysły i projekt nie ulegiją ani rozpoznaniu Sędziego, przeto i zarzut uczyniony, na rozpoznanie nie zasługuje.

7. Źe wykonał taką przysięgę, jaką Urząd Publiczny pokłada?

Wszystkie Indagacye wykrywają, iż oryginału przysięgi nigdzie nie masz, że każdy przyjmujący Członek, dowolnie ją przyjmowanemu odczytywał; że Szreder ją na jakimsiś kawałku papieru spisał na prędce, że Plichta toż samo czynił, i wzór z pamięci pisywany palił; — a więc identitas tej przysięgi dopuścić się niedaje, a choćby przypuścić, że mogła bydź taką, skoro przez wszystkich zaprzeczona, przez wszystkich sprzecznie w Indagacyi dyktowana, przeto nie stanowi, iżby w niej rzeczywiście co znajdować się mogło zbrodniczego, i z tego puntku uważana, i oskarżonego nie obciąża, i tym samym nawet niweczy.

8. Że wiedział o rozkrzewianiu Towarzystwa w częściach dawnej Polski? Że o tem zamyślał w roku 1821, i w tym czasie miał Toczyckiego do tej czynności użyć, sam nie zaprzecza, ale że to i przed zakazem, i że ten istotny projekt, nie doszedł, a Ogińskiemu poddał tę myśl, aby go się pozbył, jako natrętnie udziału pragnącego; nie dopuścił się więc czynu, tylko zamysłu, i to niedoszłego; bo jeden umarł, drugi zaś w przeciwną stronę pobyt swej obrócił, przeto zamysł pozostał projektem, a zarzut czynu zbrodniczego niczem nie poparty gołosłownie Sędziego zająć, ani obwinionego obciążać nie może.

9. Że dochodziły Plichtę wiadomości o stosunkach z innemi Towarzystwami, a mianowicie o rozkrzewieniu Towarzystwa w Wojsku Polskiem i stosunkach z milicyą Xięztwa Poznańskiego, o wiadomościach z Anglii?

Z porównania zeznań Jabłonowskiego i Plichty wykazuje się: iż pierwszy chwalił przed drugim gorliwość Towarzystwa Wołyńskiego, bez wymienienia jakiego; — iż Plichta nie wiedząc i nieprzypuszczając aby były inne, nad takie, jakie za rozkrzewione w Polsce bydź mniemał, słuchał wieści wprzekonaniu, iż te są o jakiejś odnodze swojego już podciętego i obalonepo Towarzystwa. Że zaś o Towarzystwie Tajnem Rossyjskiem, które później zbrodniczo wybuchło, Jabłonowski Plichcie się nie zwierzył, sam ten Xiąże objawia; — a Plichcie nigdzie i niczem wiadomość o tym skarżonym Towarzystwie niedowiedziona, i temu zarzutowi, na obciążenie go, utrzymać się niedaje, tem bardziej, że co w tej mierze jako znaglony i losem familii, jakoby od jego przyznania zawisnąć mającym, zagrożony, co w Komitecie Śledczym wymódz na sobie dozwolił, to w Delegacyi Sądu Sejmowego ze słusznych powodów, odwołał. Co zaś w piśmie na nim wymożonym dla swojej spokojności skreślił, jak z publicznych baśni sklejone niebacznie, tak w Delegacyi Sądu Sejmowego rozważnie objaśnione, żadnej nie zostawia wątpliwości. Zaś powtarzane i przyjmowane konwersacyjne wieści, nie mogą ustanawiać przekonania prawnego, o zbrodniczych wiadomościach i ze złego zamiaru wypływać mającej kwalifikować niedbałość!; nawet nie mogą w objawieniu tego, na co dotąd żaden pewny nie istnieje dowód, zwłaszcza iż Jabłonowski wyznając donoszenie różnych wieści Plichcie, oświadcza: iż nie pamięta czyli mu o Towarzystwie Rossyjskiem wspomniał. — W tem więc położeniu rzeczy, ani zarzut Plichty nie obciążony ani jako niewiadomy, winie zaniedbanego niedoniesienia o tem, o czem niewiedział, ulegać nie może.

10. Że w deklaracyi zataił iż należał do Towarzystwa Patryotycznego ?

Przydomek ten okazuje się z Akt i Indagacyi, iż Towarzystwo Plichtę, później dopiero uzyskało; już po rozwiązaniu niezadzierzgnionych jeszcze w stałe ogniwo projektów; nie miał więc potrzeby wspominać o Towarzystwie, które chęciami zawiązane, obawą się rozprzęgło. Tak więc i ten zarzut złożoną deklaracyą, obok tej uwagi, odpartym się bydź zdaje.

11. Urząd Publiczny zgodnie z Aktami przyznaje nienaganne życie Plichty; — a Świadectwo to połączone z uniewinniającemi go odwodami i obaleniem zarzutów, jak wyżej po szczególe rozstrząśniętym zostało, uwalnia go wprawdzie zupełnie od zarzutu domniemanej zbrodni Stanu; lecz w ścisłej uwadze Sędziego, nie zwalnia go od winy, przyjęcia w roku 1822 Ogińskiego do Towarzystwa, z nazwiska nieoznaczonego, nienaganne cele mającego, w Epoce zakazu rozwiązanego, wynikającej. Wina ta zasługiwać mogąca, przez uwagę na przeciągłe w więzieniu nie z winy obwinionego, przetrzymanie, na karę w najniższym tylko stopniu wymierzoną, podług Artykułu 61 Kodexu Karnego zbytecznie, znosi się przez toż przetrzymanie w więzieniu, w trójnasób dłuższe, jak najwyższy stopień w Xiędze drugiej Prawa Karnego w Artykułach 220 i 218 wskazuje. — Z tego przeto powodu Andrzej Plichta z kompensacyi kary z winą, korzystać powinien, i żadnym niniejszego procesu kosztom, ulegać nie może; — odtąd zaś jako zupełnie usprawiedliwiony i bezwinny, do wolności, familii i Towarzystwa zwróconym bydź ma. Nakoniec biorę na uwagę oskarżenie:

Hrabiego Romana Załuskiego. — Obwinionego o przestępstwo Artykułami 277 i 278 przewidziane, w styczności ze zbrodnią Stanu popelnionem bydź mające.

Gdy się zauważy iż ten Obwiniony nie zataił przypuszczenia go do wiadomości o rozprzężonem już nawet i nie do zawiązku samego doszłem Towarzystwie, które to powzięcie wiadomości, za istotne przystąpienie do Towarzystwa, które już nie istniało, uważać nie można. Gdy się zwróci uwagę na same przyznania Załuskiego, i na zeznania współobwinionych za świadectwa służyć nie mogące, z których jednakże okazuje się, że Załuski, jak sam Urząd publiczny przyznaje, przysięgi nie wykonał, lecz tylko dał słowo na dotrzymanie tajemnicy, o byłem niegdyś Towarzystwie, którego nienaganne cele były mu przedstawionemi, a ustawy wcale nieznajome. Gdy same przyznania Urzędu Publicznego, jako to:

1. iż oprócz obowiązku przykładania się do utrzymania ducha Narodowości, innych o Towarzystwie nie posiadał wiadomości.

2. iż po przyjęciu mniemanem, do żadnych nie należał czynności i z nikim się nie znosił.

3. iż zawsze nienaganne życie prowadził; — nie okazują Załuskiego przestępnym, a samego powierzenia mu wiadomości o byłych niegdyś życzeniach Towarzystwa, o których mu nawet nie wspomniano, za istotne przystąpienie policzać nie można, ani imputować, bez żadnych powodów przekroczenia przeciw Artykułom przez Urząd Publiczny powołanym, zarzuconego. — A więc nie pozostaje jak tylko zupełną Załuskiego uznać niewinność, i wypuścić ex nexu obecnej sprawy.

Takie iest Dostojni Sędziowie! poznanie moje w ogóle o sprawie, którą sądzimy, takie są decyzyę względem każdego z Obwinionych. — Spełniłem obowiązek, do którego mnie i przychylność Wasza i łaska Monarchy powołała. O ile i jak dopełniłem, i Monarcha, i Wy oceniać będziecie; a ja, gdy mi z żalem Towarzystwo Wasze opuścić przyjdzie, poniosę z sobą wespół z uwielbieniem Was, to przekonanie: że jasnem okiem zdołam spojrzeć na osądzonych, jasnym wzrokiem powitać Współobywateli, przed którymi, lubo nie mam potrzeby mojej objawiać opinii, przecież mógłbym ją wynurzyć bez trwogi o niepodległe świata zdanie; bo z tą dałem je ufnością, że zdołam zdać sprawę z mojej Decyzyi przed Najwyższym wszystkich Sędzią.

Za zgodność z wypisem oryginalnym poświadczam

Tadeusz B i e c z y ń s k i,

Sekretarz Prezydyalny Sądu Sejmowego Król. Polskiego.

Działo się w Warszawie w Pałacu Rządowym Krasińskich zwanym, na Posiedzeniu Sądu Sejmowego Królestwa Polskiego dnia dwudziestego drugiego miesiąca Maja 1828 roku.

Obecni

JW. Piotr Hrabia Bieliński Prezes Sądu Sejmowego.

Arcybiskupi i Biskupi

JW. JW. Xiądz Jan Paweł Woronicz, Arcybiskup Prymas.

" " Xiądz Adam Prażmowski, Biskup Płocki.

" " Xiądz Prosper Burzyński, Biskup Sandomierski.

" " Xiądz Józef Koźmian, Biskup Kaliski.

" " Xiądz Marcelliu Dziecielski, Biskup Lubelski.

" " Xiądz Mikołaj Manugiewicz, Biskup Augustowski.

" " Xiądz Jan Marceli Gutkowski, Biskup Podlaski.

Wojewodowie

JO. JW. JW. Adam Xiąże Czartoryski.

" Wincenty Hrabia Krasiński.

" Felix Czarnecki.

" Maxymilian Xiąże Jabłonowski.

" Michał Xiąże Radziwiłł.

Kasztelani

JW. JW. Antoni Gliszczyński.

" Franciszek Nakwaskr

" Kajetan Hrabia Sierakowski.

" Stanisław Hrabia Małachowski.

" Wojciech Hrabia Meciński.

" Jan Hrabia Tarnowski.

" Maciej Wodziński.

" Wincenty Rulikowski.

JW. JW. Alexander Walewski.

" Antoni Ostrowski.

" Tadeusz Hrabia Tyszkiewicz.

" Stanisław Tymowski.

" Alexander Hrabia Bniński.

" Jan Hrabia Poletyło.

" Piotr Wichliński.

" Michał Hrabia Potocki.

" Wiktor Piembieliński.

" Jan Hrabia Wielopolski.

" Ludwik Hrabia Pac.

" Antoni Bieńkowski.

JO. Józef Xiąże Lubomirski.

JW. JW. Jan Hrabia Bieliński.

" Xawery Lewiński.

Obecnymi także byli: Pisarz Sądu Sejmowego wraz z swymi Zastępcami, oraz Sekretarz Prezydyalny.

Sąd Sejmowy Królestwa Polskiego.

Po publicznem wprowadzeniu Sprawy Dekretem Królewskim z dnia 7/19 Kwietnia 1827 roku pod Sąd Sejmowy oddanej; po odczytaniu Akt, po wysłuchaniu głosów Prokuratora Jeneralnego i Obrońców, oraz przymówieniu się Oskarżonych: Krzyżanowskiego, Grzymały i Plichty, a następnie po ukończeniu i zamknięciu rozprawy, i po oddaleniu się Prokuratora z swoimi Zastępcami; Prezes Sądu Sejmowego otworzył narady przy drzwiach zamkniętych stosowną przemową, i podług przepisów Artykułu 72 Urządzenia Sądu Sejmowego dawał kolejno głos Senatorom, którzy uwagi swoje co do czynu i dowodów przedstawiali; a gdy już nikt nie miał nic do przełożenia, zabrał głos, przypomniał w krótkości sprawę co do ogółu, i przedstawił Sądowi z Aktu oskarżenia kwestye do rozwiązania względem ogółu:

Czy istniało Towarzystwo tajne, tak nazwane Patryotyczne i czy miało zamiary zbrodnicze?

A przystępując do zebrania zdań, wezwał do otworzenia swego zdania z kolei Artykułem 79 Urządzenia Sądu Sejmowego przepisanej.

1. Senatora Kasztelana Xawerego Lewińskiego, który w zabranym motywowanym glosie oświadczył: "że Towarzystwo tajne istniało, lecz nie było uorganizowane, i w Lipcu 1821 roku upadło; że Towarzystwo takowe nie miało w zamiarze zbrodni stanu; " z resztą zastrzegł sobie zasady swego zdania podać do Akt.

2. Senator Kasztelan Jan Hrabia Bieliński w zabranym i motywowanym głosie oświadczył: "że Towarzystwo Tajne na Bielanach dnia 1 Maja 1821 roku zawiązane, lubo nie uorganizowane, wprawdzie istniało; lecz przed zakazem Tajnych Towarzystw de facto się rozprzęgło, i później tylko szczegółowi Członkowie pozostali; mętniało zaś zamiaru zbrodni Stanu; " — i podobnie głos swój i zasady swego zdania do Akt podał.

3. Senator Kasztelan Xiąże Józef Lubomirski oświadczył: "iż Towarzystwo Tajne istniało, lecz nie miało zamiaru zbrodni Stanu. "

4. Senator Kasztelan Antoni Bieńkowski oświadczył: "że Towarzystwo Tajne istniało, lecz nie było uorganizwane, i w Lipcu 1821 r. upadło; że Towarzystwo takowe niemiało w zamiarze zbrodni Stanu; " zasady zaś swego zdania podał do Akt.

5. Senator Kasztelan Ludwik Hrabia Pac oświadczył: "iż Towarzystwo Tajne przed zakazem istniało, lecz nie miało zamiaru zbrodni stanu".

6. Senator Kasztelan Jan Hrabia Wielopolski oświadczył: "iż Towarzystwo Tajne istniało; lecz zamiaru zbrodni Stanu nie miało."

7. Senator Kasztelan Wiktor Rembieliński oświadczył: "że Towarzystwo na Bielanach w roku 1821 zawiązane będąc tajnem, nie miało zbrodni Stanu w zamiarze."

8. Senator Kasztelan Michał Hrabia Potocki oświadczył: "że Towarzystwo Tajne istniało, lecz zarzut zbrodni Stanu niczem nie jest udowodniony."

9. Senator Kasztelan Piotr Wichliński oświadczył: iż Towarzystwo Tajne istniało, lecz zamiaru zbrodni Stanu niemiało.

10. Senator Kasztelan Alexander Hrabia Potocki oświadczył: że Towarzystwo Tajne istniało, lecz niemiało zamiarów zbrodniczych.

11. Senator Kasztelan Adam Bronikowski oświadczył: że Towarzystwo Tajne istniało, lecz zamiarów spełnienia zbrodni Stanu niemiało.

12. Senator Kasztelan Jan Hrabia Poletyło oświadczył: że Towarzystwo Tajne istniało przed zakazem, lecz zamiarów zbrodniczych niemiało.

13. Senator Kasztelan Alexander Hrabia Bniński oświadczył: że Towarzystwo Tajne istniało przed zakazem, lecz później tylko szczegółowi Członkowie pozostali, nigdy zaś zamiaru zbrodni stanu niemiało.

14. Senator Kasztelan Stanisław Tymowski oświadczył: że Towarzystwo Tajne przed zakazem istniało, lecz nigdy zamiarów zbrodni Stanu niemiało.

15. Senator Kasztelan Tadeusz Hrabia Tyszkiewicz oświadczył: iż Towarzystwo Tajne istniało, lecz zamiarów zbrodni Stanu niemiało.

16. Senator Kasztelan Antoni Hrabia Ostrowski oświadczył: iż Towarzystwo Tajne istniało przed zakazem, lecz żadnych zamiarów zbrodniczych nie miało.

17. Senator Kasztelan Alexander Walewski oświadczył: iż Towarzystwo Tajne istniało, lecz żadnych zbrodniczych zamiarów nie miało.

18. Senator Kasztelan Wincenty Rulikowski oświadczył: iż Towarzystwo Tajne istniało, lecz żadnych zbrodniczych zamiarów nie miało.

19. Senator Kasztelan Maciej Wodziński oświadczył: że Towarzystwo Tajne istniało, zamiarów zbrodni Stanu niemiało.

20. Senator Kasztelan Jan Hrabia Tarnowski oświadczył: iż Towarzystwo Tajne istniało, lecz niemiało zamiarów zbrodni Stanu.

21. Senator Kasztelan Wojciech Hrabia Męciński oświadczył: iż Towarzystwo Tajne istniało, lecz niemiało zamiarów zbrodni Stanu.

22. Senator Kasztelan Stanisław Hrabia Małachowski oświadczył: że Towarzystwo Tajne istniało, lecz niemiało zamiarów zbrodni Stanu.

23. Senator Kasztelan Michał Kochanowski oświadczył: że Towarzystwo Tajne istniało, lecz z zakazem ustało, niemiało zaś nigdy zamiarów zbrodni Stanu.

24. Senator Kasztelan Kajetan Hrabia Sierakowski oświadczył: że Towarzystwo Tajne istniało, lecz ustaw niemiało i uorganizowanem nie było; nigdy zaś zamiarów zbrodniczych niemiało.

25. Senator Kasztelan Franciszek Nakwaski oświadczył: że Towarzystwo Tajne na Bielanach zawiązane, po zakazie nieistniało; i nigdy zamiarów zbrodni Stanu niemiało.

26. Senator Kasztelan Antoni Goszczyński oświadczył: że Towarzystwo Tajne na Bielanach zawiązane, po zakazie nieistniało; i nigdy zamiarów zbrodniczych niemiało.

27. Senator Wojewoda Xiąże Michał Radziwiłł oświadczył: że Towarzystwo na Bielanach zawiązane, istniało, lecz zbrodniczych zamiarów niemiało.

28. Senator Wojewoda Xiąże Maxymilian Jabłonowski oświadczył: że Towarzystwo Tajne istniało, lecz zamiaru zbrodni Stanu jako prawnie udowodnionego niemiało.

29. Senator Wojewoda Ignacy Miączyński oświadczył: że Towarzystwo Tajne istniało, lecz zamiarów zbrodni Stanu niemiało.

30. Senator Wojewoda Felix Czarnecki oświadczył: że Towarzystwo Tajne istniało, lecz zamiarów zbrodni Stanu niemiało.

31. Senator Wojewoda Wincenty Hrabia Krasiński oświadczył: że Towarzystwo Tajne istniało, i w późniejszych swoich stosunkach zbrodnicze zamiary powzięło.

32. Senator Wojewoda Xiąże Adam Czartoryski oświadczył: że Towarzystwo Tajne istniało, lecz niemiało zamiarów zbrodni Stanu w Artykule 67. Kodexu karnego wyrażonej.

Senatorowie Duchowni.

33. Xiądz Biskup Podlaski Jan Gutkowski oświadczył: że Towarzystwo Tajne dziś Patryotycznem zwane, przed zakazem zawiązane, lecz nieuorganizowane, i po zakazie istniało, lecz cele zbrodnicze nie są mu dowiedzione tak, iżby corpus delicti, a ztąd zbrodnię Stanu ustanowić można.

34. Xiądz Biskup Augustowski Mikołaj Manugiewicz oświadczył: że Towarzystwo Tajne istniało przed zakazem, lecz później tylko szczegółowi Członkowie pozostali, nigdy zaś zamiarów zbrodni Stanu niemiało.

35. Xiądz Biskup Lubelski Marcellin Dzięcielski oświadczył: że Towarzystwo Tajne istniało, lecz zamiarów zbrodni Stanu niemiało.

36. Xiądz Biskup Kaliski Józef Koźmian oświadczył: iż Towarzystwo Tajne istniało, lecz zamiarów zbrodni Stanu niemiało.

37. Xiądz Biskup Sandomierski Prosper Burzyński oświadczył: że Towarzystwo Tajne istniało, lecz zamiarów zbrodni Stanu niemiało.

38. Xiądz Biskup Płocki Adam Prażmowski oświadczył: że Towarzystwo Tajne istniało, lecz zamiaru zbrodni Stanu niemiało.

39. Xiądz Arcybiskup Prymas Jan Paweł Woronicz oświadczył: że Towarzystwo Tajne istniało, lecz nigdy zamiarów zbrodniczych niemiało.

40. Nakoniec sam Prezes Sądu Sejmowego Senator Wojewoda Piotr Hrabia Bieliński oświadczył: że Towarzystwo Tajne istniało, lecz zamiarów zbrodni Stanu niemiało. Po zebraniu i obliczeniu zdań zadeklarował Prezes Sądu Sejmowego:

"Że jednomyślnie uznał Sąd Sejmowy, iż Towarzystwo Tajne istniało; a większością zdań trzydziestu dziewięciu przeciwko jednemu, uznał tenże Sąd Sejmowy: że Towarzystwo takowe niemiało zbrodniczych zamiarów. "

Na tem Posiedzenie dzisiejsze o godzinie trzeciej z południa ukończone, a protokuł narad zwolna głośno i wyrozumiale odczytany, przyjęty, i w dowód przez Prezesa i Pisarza podpisany został.

(podpisano) Bieliński,

Prezes Sądu Sejmowego.

(podpisano) Uniatycki,

Zastępca Pisarza Sądu Sejmowego.

Za zgodność z wypisem z Summaryusza Akt poświadczam

Tadeusz Bieczyński,

Sekretarz Prezydyalny Sądu Sejmowego.

Działo się w Warszawie w Pałacu Rządowym Krasińskich zwanym, na Posiedzeniu Sądu Sejmowego Królestwa Polskiego dnia dwudziestego trzeciego miesiąca Maja tysiąc ośmset dwudziestego ósmego roku.

Obecni..

JW. Piotr Hrabia Bieliński Prezes Sądu Sejmowego.

Arcybiskup i Biskupi.

JW. JW. Xiądz Jan Paweł Woronicz Arcybiskup Prymas.

" Xiądz Adam Prażmowski Biskup Płocki.

" Xiądz Prosper Burzyński Biskup Sandomierski.

" Xiądz Józef Koźmian Biskup Kaliski.

" Xiądz Marcelim Dzięcielski Biskup Lubelski.

" Xiądz Mikołaj Manugiewicz Biskup Augustowski.

" Xiądz Jan Marceli Gutkowski Biskup Podlaski.

Wojewodowie.

JO. i JW. JW. Adam Xiąże Czartoryski.

" Wincenty Hrabia Krasiński.

" Felix Czarnecki.

" Ignacy Miączyński.

" Maxymilian Xiąże Jabłonowski.

" Michał Xiąże Radziwiłł.

Kasztelani.

JW. JW. Antoni Gliszczyński.

" Franciszek Nakwaski.

" Kajetan Hrabia Sierakowski.

" Michał Kochanowski.

" Stanisław Hrabia Małachowski.

" Wojciech Hrabia Mgciński.

" Jan Hrabia Tarnowski.

" Maciej Wodziński.

" Wincenty Rulikowski.

" Alexander Walewski.

" Antoni Hrabia Ostrowski.

" Tadeusz Hrabia Tyszkiewicz.

" Stanisław Tymowski.

" Alexandler Hrabia Bniński.

" Jan Hrabia Poletyło.

" Adam Bronikowski.

" Alexander Hrabia Potocki.

" Piotr Wichliński.

" Michał Hrabia Potocki.

" Wiktor Rembieliński.

" Jan Hrabia Wielopolski.

" Ludwik Hrabia Pac.

" Antoni Bieńkowski.

" Józef Xiąże Lubomirski.

" Jan Władysław Hrabia Bieliński.

" Xawery Lewiński.

Obecnymi także byli Pisarz Sądu Sejmowego wraz ze swymi Zastępcami, oraz Sekretarz Prezydyalny.

Sąd Sejmowy Królestwa Polskiego w kontynuacji swych narad przystąpił do rozpoznania sprawy szczegółowych Osób pod Sąd Sejmowy Dekretem Królewskim z dnia 7 (19) Kwietnia 1827 r. oddanych; a po wysłuchania uwag Senatorów, zabrał głos Prezes Sądu i przypomniawszy w krótkości sprawę, oskarzonego Seweryna Krzyżanowskiego Podpułkownika w Pułku Strzelców konnych Gwardyi Królestwa Polskiego, zwrócił uwagę sądzących na główne dowody przeciw oskarzonemu i za nim walczące, i przedstawił Sądowi Sejmowemu z aktu oskarzenia i konkluzyi Prokuratora, następujące kwestye do rozwiązania:

1. Czy Krzyżanowski może bydź uważany za czynnego Członka Towarzystwa Tajnego na Bielanach zawiązanego? i czy jako taki po zakazie w tem Towarzystwie działał?

2. Czy przez rozmowę swoją z Murawiewem i Bestużewem oraz przez następne swe stosunki z Xięciem Antonim Jabłonowskim i Stanisławem Hrabią Soltykiem, o które go Prokurator Jeneralny oskarza, z Artykułu 71 Kodexu Karnego, stał się wspólnikiem zbrodni, przez Towarzystwo Rossyjskie popełnionej ?

3. Czy ewentualnie z takowej rozmowy Krzyżanowski mógł powziąść przekonanie o zbrodniczych zamiarach Towarzystwa Rossyjskiego, a nie donosząc o niem Rządowi, czy się stał winnym, i jak dalece? i stósownie do Artykułu 79 Urządzenia Sądu Sejmowego, wezwał do otworzenia swego zdania z kolei:

1. Senatora Kasztelana Xawerego Lewińskiego, który w głosie motywowanym oświadczył: "że gdy Krzyżanowski nie okazuje się bydź winnym zbrodni Stanu, przeto pytanie prawne czyli ulega skutkom Artykułami 277 i 278 Kodexu Karnego przepisanym, przez Sąd Sejmowy, jako niewłaściwy, rozwiązanym bydź nie może; z tego powodu Seweryna Krzyżanowskiego za winnego zbrodni Stanu nie uznaje, i od oskarżenia przed Sąd Sejmowy wytoczonego, wolnym bydź uważa."

2. Senator Kasztelan Jan Władysław Hrabia Bieliński w zabranym głosie motywowanym oświadczył:

Co do pierwszej kwestyi.

"Że Krzyżanowski lubo przysięgi nie wykonał, jednak z własnego przyznania przed Delegacya Sądu Sejmowego, może bydź uważany za członka Towarzystwa Tajnego na Bielanach zawiązanego, i jako taki był czynnym po zakazie, lubo nie w pomienionem Towarzystwie, ani z tegoż upoważnienia, bo to jak już prejudicyalnie opiniowałem, przy rozpoznaniu kwestyi co do ogółu, przed zakazem Tajnych Towarzystw de facto się rozprzęgło; atoli Krzyżanowski indywidualnie nie przestał bydź czynnym po zakazie, i w tym względzie na mocy Prawa, uznaje go bydź winnym przestępstwa w artykule 277 Kodexu Karnego przewidzianego. "

Co do drugiej kwestyi:

"Z Akt Sądowych się wykazuje, iż Krzyżanowski w własnym familijnym interessie w roku 1824 do Kijowa wyjechał, i tam trafunkowo przez Chodkiewicza zapoznał się z Bestużewem i Murawiewem, którzy mieli jeszcze w roku 1823 polecenie od Dyrekcyi południowej Towarzystwa Tajnego Rossyjskiego, dowiedzieć się o Towarzystwie Polskiem, i porozumienia się z niem; przeto Bestużew i Murawiew szukali kommunikacyi z Krzyżanowskim, a nie Krzyżanowski z nimi; Krzyżanowski w czasie jego jedynej z nimi rozmowy, którą miał w celu, jak twierdzi, wybadania, czyli Polaków nie wciągają? unikał na czynione mu propozycye, dać im zadawaluiąjącej odpowiedzi, oświadczył że Towarzystwo nie istuieje, i że są tylko szczątki, że do niczego nie jest upoważniony, gromił ich zapalone i ohydne rozmowy szlachetnemi odpowiedziami; nakoniec zakończył rozmowę odparciem: iż to są słowa do niczego nie obowięzujące, wreszcie polecił Grodeckiemu i Czarkowskiemu, ażeby się strzegli tych Rossyan, że to są zapaleńcy i szaleni, i aby dawali baczność, by Polaków niewciągali; później zaś niemiał żadnej dalszej kommunikacyi z Rossyanami, i będąc powtórnie w Kijowie w roku następnym, dla odwiedzenia chorego ojca, nie widział się wcale z nimi, ich unikał, i żadnym dalszym czynem nie okazał chęci nawet widzenia się z nimi, ani kontynuowania związków, owszem przestrzegał drugich Polaków, aby się z nimi niewdawali; co też Rossyanie w zeznaniach swoich potwierdzili, przyznając, iż z unikania Polaków i z tychże nieczynności, sądzili, iż organizacya Towarzystwa Polskiego musi bydź słabą, oraz przyznali, iż Polacy im nieufali, równie jak oni dla nich nie byli szczerymi. Mając na uwadze te wszystkie okoliczności, nie mogę żadną miarą uważać Krzyżanowskiego za wspólnika i uczestnika zbrodni Stanu, przez Towarzystwo Rossyjskie popełnionej podług zasad Artykułów 21 i 22 Kodexu Karnego Polskiego i lubo wnijście w rozmowę powyższą ze spiskowymi Rossyjskimi, jest czynem, i niebacznym i nagannym, atoli zbrodni Stanu Art. 71 Kodexu karnego przewidzianej, niestanowi, i co do tego rodzaju zbrodni, równie jak co do dawania intellektualnej pomocy Towarzystwu Rossyjskiemu, uznaję go bydź zupełnie niewinnym."

Co do trzeciej kwestyi.

"Krzyżanowski uważając Bestużewa i Murawiewa za dwóch rozognionych młodych szaleńców, mógł uznawać zuchwałe i ohydne ich propozycye, które gromił (jak w swoich sądowych. zeznaniach twierdzi), za objawienie niebacznej i bezsilnej płochości, w której nieupatrywał możności wykonania; dla tego nie da się tak dostatecznie wywieśdź, ażeby z umysłu jak to Art. 73 przepisuje, doniesienie Zwierzchności uczynić zaniedbał; i lubo zły zamiar, warunek główny, który zbrodnią według Art. 16 Kodexu Karnego stanowi, nie jest mu dostatecznie dowiedziony, jednak nie może się usprawiedliwić, iż z opuszczonego doniesienia, szkodliwych skutków obawiać się niemiał powodu, gdyż zawsze z podejrzanej rozmowy Murawiewa i Bestużewa, mógł się dorozumieć o złych zamiarach Towarzystwa Rossyjskiego, i dla tych powodów konkluduję: iż Podpułkownika Krzyżanowskiego za dostatecznie przekonanego zbrodni Stanu z niedoniesienia uważać nie można; lecz dla niezupełnych dowodów i okoliczności łagodzących z mocy Art 58 pod literami C i 1 uznaję: iż na karę zwyczajną Art. 7 3 Kodexu Karnego przepisaną nie zasłużył; i tylko na mocy Art. 61 Kodexu Karnego w związku z §§ 391 i 407 Postępowania Karnego, karze extraordynaryjnej uledz winien."

3. Senator Kasztelan Xiąże Józef Lubomirski oświadczył:

1. Krzyżanowskiego uważam za czynnego Członka Towarzystwa Tajnego, a przeto za winnego z Artykułów 277 i 278 Kodexu karnego, lecz

2. niestał się winnym zbrodni Stanu przez wspólnictwo z Art. 71 Kodexu Karnego zarzuconej, gdyż to nie jest mu dowiedzionem.

3. Niestał się winnym zbrodni Stanu przez niedoniesienie z Art. 73 Kodexu Karnego, gdyż w tem zachodzi wątpliwość, czy miał pewność, iż projekta Rossyjskie były pewne i dojrzale; czy tylko, jak się tłomaczy, uważał to za czcze i szalone mowy; co do tego więc zarzutu kara tylko nadzwyczajna, za wdawanie się i słuchanie takich mów, miejsce znajduje.

4. Senator Kasztelan Antoni Bieńkowski oświadczył: "że Krzyżanowski nie jest winnym zbrodni Stanu, lecz uważa go za winnego należenia do Towarzystwa Tajnego na Bielanach zawiązanego. "

5. Senator Kasztelan Ludwik Hrabia Pac oświadczył:

1. Że Podpułkownik Krzyżanowski nie był czynnym w Towarzystwie Tajnem patryotycznem zwanem, gdyż takowe w szczątkach tylko swoich byt miało.

2. Że Podpułkownik Krzyżanowski przez rozmowy z Murawiewem i Bestużewem niestał się wspólnikiem zbrodni Stanu Rossyjskiemu Towarzystwu właściwej.

3. Że Podpułkownika Krzyżanowskiego za niedoniesienie z Art. 73 Kodexu Karnego za winnego zbrodni Stanu dostatecznie przekonanego, nieuważa, lecz tylko zastrzega sobie wyrzeczenie kary extraordynaryjnej.

6. Senator Kasztelan Jan Hrabia Wielopolski oświadczył: "że uważa Podpułkownika Krzyżanowskiego za czynnego członka Towarzystwa Tajnego po zakazie, lecz nie uznaje go bydź winnym zbrodni Stanu ani z Art. 69, ani wspólnictwa i danej pomocy intellektualnej z Art, 71 zarzuconej. Nie znajduje także ażeby za niedoniesienie z Art. 73 Kodexu Karnego w zarzucie dostatecznie był przekonanym; a zatem na karę tylko nadzwyczajną zasługuje. ''

7. Senator Kasztelan Wiktor Rembieliński oświadczył:

Co do 1. kwestyi: "że Podpułkownik Krzyżanowski przez należenie do Towarzystwa Tajnego, nie popełnił usiłowania zbrodni Stanu, to już prejudiryalnie zostało zadecydowanem: że Towarzystwo takowe nie miało na celu spełnienia zbrodni Stanu. Czyny zaś Krzyżanowskiego indywidualne, po zakazie Tajnych Towarzystw, noszą na sobie cechę jako przedłużającego exystencyą tegoż Towarzystwa, i w tem popełnił przestępstwo Artykułami 277 i 278 Kodexu Karnego przewidziane"

Co do drugiej kwestyi oświadczył: "że Krzyżanowski przez swoją rozmowę z Murawiewem i Bestużewem, nie popełnił zbrodni Stanu Art. 71 Kodexu Karnego przewidzianej, gdyż go nie mogę uważać za wspólnika i uczestnika zbrodni tamtych, podług zasad Art. 21 i 22 tegoż Kodexu Karnego Polskiego."

Co do trzeciej kwestyi oświadczył: "nie mogę Krzyżanowskiego uznać za zupełnie niewinnego, co do zarzutu niedoniesienia o zbrodni Stanu przez Rossyan zamierzonej, o czem powziął wiadomość z rozmów z nimi; bo chociaż nie ma sobie dowiedzionem tak dokładnie, aby z umysłu to zaniedbał; jednak nie może usprawiedliwić, iż z opuszczonego niedoniesienia szkodliwych skutków obawiać się nie miał powodu; na tych zasadach uważam go, iż nie zasłużył na karę ordynaryjną Art 73 Kodexu Karnego wskazaną, i zostawuję sobie dalsze zadecydowanie, czy kara łagodniejsza może mieć miejsce w skutek Art. 61 Kodexu Karnego w związku z §§ 391 i 407 Kodexu postęp, karnego, za ten czyn ostatni; przepisana."

8. Senator Kasztelan Michał Hrabia Potocki oświadczył:

1. Co do uczestnictwa Podpułkownika Krzyżanowskiego w Towarzystwie Tajnem na Bielanach zawiązanem, z powodu że w rozmowie swojej z Karwickim zezwolił na połączenie Templaryuszów z Towarzystwem Warszawskiem, żądając przysłania 10, 000 złp. i wykazu sił Towarzystwa, co też powtórzył Zabłockiemu, uznaje go bydź winnym, że działał jako Członek Towarzystwa po zakazie.

2. Co do wspólnictwa i dania intellektualnej pomocy Towarzystwu Rossyjskiemu, spełnienie zbrodni Stanu na celu mającemu, znajduje go zupełnie niewinnym.

3. Co do niedoniesienia, nie znajduje ażeby dostatecznie udowodnionem było, że z umysłu i w złym zamiarze opuścił donieść Zwierzchności, o wiadomościach jakie mógł powziąść z rozmowy mianej z Murawiewem i Bestużewem, o złych zamiarach Towarzystwa, którego ci mienili się bydź Członkami; a zatem lubo go nie mogę w tym względzie za zupełnie niewinnego uznać, jednakowoż kara Art. 73 Kod. Kar. wskazana, wymierzoną bydź nie może; uledz tylko winien karze nadzwyczajnej, która, w miarę wagi dowodów, i z uwagą na charakter i dotychczasowy sposób życia Podpułkownika Krzyżanowskiego, wymierzoną bydź powinna.

9. Senator Kasztelan Piotr Wichliński oświadczył: "że Krzyżanowski należał do Towarzystwa Tajnego, lecz po zakazie nie był Członkiem. czynnym Towarzystwa, które istnieć ustało. A co do zbrodni Stanu z Art, 69 i 71 Kod. Kar. za niedoniesienie o Towarzystwie zbrodniczem Rossyjskiem, dla niedostateczności dowodów, tylko kara nadzwyczajna miejsce znajduje."

10. Senator Kasztelan Alexander Hrabia Potocki oświadczył: "że Krzyżanowski w Towarzystwie Tajnem po zakazie był czynnym; lecz zamierzonej sobie zbrodni Stanu z Art. 69 odległego usiłowania, tudzież wspólnictwa z Towarzystwem Tajnem zbrodniczem Rossyjskiem z Art. 71 Kod. Kar. Polskiego, nie jest winny; a co do niedoniesienia o Towarzystwie Rossyjskiem z Art. 73 K. K. P. nie jest zupełnie przekonany, a zatem tylko extraordynaryjna kara może mieć miejsce.

11. Senator Kasztelan Adam Bronikowski oświadczył: "że Podpułkownik Krzyżanowski do Towarzystwa Tajnego, Patryotycznem teraz nazwanego, przed i po zakazie należał; zaś zbrodni Stanu z Art. 69 i wspólnictwa z Art: 71 Kod. Kar. zarzuconego, nie dopuścił się; lecz za niedoniesienie o Towarzystwie zbrodniczem Rossyjskiem, tylko extraordynaryjnie karanym bydź powinien."

12. Senator Kasztelan Jan Hrabia Poletyło oświadczył: "że Krzyżanowski był czynnym Członkiem Towarzystwa Tajnego na Bielanach zawiązanego, jako po zakazie działający, lecz zbrodni Stanu z Art. 69 i 71 Kod. Kar. sobie zarzuconej, nie jest winny; a co do zarzutu z Art. 73 Kod. Kar. za niedoniesienie o zbrodniczem Towarzystwie Rossyjskiem, nie będąc zupełnie przekonanym, ażeby to z umysłu zaniedbał, tylko na karę extraordynaryjną zasługuje."

13. Senator Kasztelan Alexander Hrabia Bniński oświadczył: "że Krzyżanowski był czynnym w Towarzystwie na Bielanach zawiązanem; lecz zbrodni Stanu z Art. 69 za odległe usiłowanie, zaś z Art 71 za wspólnictwo z Towarzystwem zbrodniczem Rossyjskiem, tudzież za niedoniesienie z Art. 73. Kod. Kar. zarzuconej, nie jest winnym."

14. Senator Kasztelan Stanisław Tymowski oświadczył: "że Krzyżanowski był czynnym w Towarzystwie Tajnem na Bielanach zawiązanem, lecz zbrodni Stanu z Art. 69, 71 i 73 Kod. Kar. sobie zarzuconej, nie jest winnym."

15. Senator Kasztelan Tadeusz Hrabia Tyszkiewicz oświadczył: "że Krzyżanowski w Towarzystwie Tajnem na Bielanach zawiązanem, był czynnym; lecz zbrodni Stanu Art. 69 i 71 Kod. Kar. określonej, nie jest winnym; za niedoniesienie zaś o Towarzystwie zbrodniczem Rossyjskiem dla niezupełnych dowodów, tylko na kare extraordynaryjną zasługuje.

16. Senator Kasztelan Antoni Hrabia Ostrowski oświadczył: że Krzyżanowski do Towarzystwa Tajnego na Bielanach zawiązanego należał, i po zakazie był czynnym, lecz zbrodni Stanu z Art, 69 ani z 71 jako też z 73 Kod. Kar. nie jest winny.

1. 7. Senator Kasztelan Alexander Walewski oświadczył: że Krzyżanowski należał, i był czynnym w Towarzystwie Tajnem; lecz zbrodni Stanu z Art. 69 i z Art. 71 Kod. Kar. sobie zarzuconej nie jest winnym; a co do niedoniesienia o Towarzystwie Rossyjskiem z Art, 73 Ko: l. Kar. jako niezupełnie przekonany, tylko extraordynaryjnie karanym bydź może.

18. Senator Kasztelan Wincenty Rulikowski oświadczył: że Podpułkownik Krzyżanowski był czynnym w Towarzystwie Tajnem, lecz zarzuconej zbrodni Stanu z Art. 69 — 71 i 73 Kod. Kar. nie jest winnym.

19. Senator Kasztelan Maciej Wodziński oświadczył: że Podpułkownik Krzyżanowski należał i był czynnym w Towarzystwie Tajnem na Bielanach zawiązanem; lecz zarzuconej sobie zbrodni Stanu odległego usiłowania z Art. 69 i wspólnictwa zbrodni w Rossyi popełnionej, z Art. 71 Kod. Kar. nie jest winny. Co się zaś dotyczę niedoniesienia z Art. 73 Kod. Kar. o zbrodni Stanu w Rossyi knowanej, takie tylko zachodzą dowody, iż jedynie kara nadzwyczajna miejsce mieć może.

20. Senator Kasztelan Jan Hrabia Tarnowski oświadczył: że Krzyżanowski był członkiem Towarzystwa Tajnego i był czynnym przed i po zakazie, nie był jednak wspólnikiem zbrodni Stanu, przez Towarzystwo Rossyjskie popełniony, lecz przez niedoniesienie stał się winnym z Art. 73 ale z okolicznościami łagodzącemi, z mocy Art. 58 pod literą m łącznie z Art. 61 Kod. Kar. Polskiego w związku z § 391 Kodexu Postępowania karnego.

21. Senator Kasztelan Wojciech Hrabia Męcinski oświadczył, że Krzyżanowski przed i po zakazie w Towarzystwie Tajnem był czynnym, lecz zbrodni Stanu z Art, 69, 71 i 73 Kodexu Karnego sobie zarzuconej, nie jest winnym.

22. Senator Kasztelan Stanisław Hrabia Małachowski oświadczył: że Podpułkownik Krzyżanowski był czynnym Członkiem Towarzystwa Tajnego na Bielanach zawiązanego; a co do zbrodni Stanu z Art. 69 i 71 Kod. Kar. sobie zarzuconej, nie jest winnym; lecz za niedoniesienie o spisku Rossyjskiem z Art. 73 Kod. Kar., jako prawnie nieprzekonany, zasługuje na karę extraordynaryjną.

23. Senator Kasztelan Michał Kochanowski oświadczył: że Podpułkownik Krzyżanowski należał do Towarzystwa Tajnego na Bielanach zawiązanego, i był czynnym; lecz zbrodni Stanu z Art. 69, 71 i 73 Kod. Kar. sobie zarzuconej nie jest winnym.

24. Senator Kasztelan Kajetan Hrabia Sierakowski oświadczył: że Krzyżanowski należał do Towarzystwa Tajnego na Bielanach zawiązanego, i był czynnym; a zarzuconej sobie zbrodni Stanu z Art. 69 i 71 Kod. Kar. nie jest winny; lecz z Art. 73 Kod. Kar. za niedoniesienie o spisku Rossyjskim, zasługuje na karę extraordyna-

25. Senator Kasztelan Franciszek Nakwaski oświadczył: Podpułkownika Krzyżanowskiego według zdania swego i czy-stego sumienia nie uznaje bydź winnym zbrodni Stanu, a do Towarzystwa czynnego nie należał, bo to nie istniało po zakazie.

26. Senator Kasztelan Antoni Gliszczyński oświadczył: że Krzyżanowski należał i był czynnym w Towarzystwie Tajnem na Bielanach zawiązanem, lecz zbrodni Stanu z Art. 69 i 71 Kod. Kar. sobie zarzuconej nie jest winnym; z Art. zaś 73 Kod. Kar. za niedoniesienie zasługuje tylko na karę extraordynaryjną.

27. Senator Wojewoda Xiąże Michał Radziwiłł oświadczył: że Krzyżanowski do Towarzystwa Tajnego na Bielanach zawiązanego należał; po zakazie jednak Towarzystw Tajnych, za czynnego Członka tegoż Towarzystwa uważanym bydź nie może, lecz tylko jako członek pojedyńczy działał, a co do zbrodni Stanu zarzuconej sobie z Art. 69, 71 i 73 Kod. Kar. nie jest winnym.

28. Senator Wojewoda Xiąże Maxymilian Jabłonowski oświadczył: że Krzyżanowski był Członkiem czynnym Towarzystwa na Bielanach zawiązanego, tak przed, jako i po zakazie. — Zbrodni zaś Stanu z Art. 69 i 71 Kod. Kar. sobie zarzuconej, nie jest winnym, lecz za niedoniesienie o spisku Rossyjskim z Art. 73 Kod. Kar. zasługuje na karę extraordynaryjną.

29. Senator Wojewoda Ignacy Miączyński oświadczył: że Krzyżanowski był Członkiem Towarzystwa Tajnego i był czynnym przed i po zakazie, nie był jednak wspólnikiem zbrodni Stanu przez Towarzystwo Rossyjskie popełnionej, lecz przez niedoniesienie stał się winnym z Art. 73, ale z okolicznościami łagodzącemi z mocy Art. 58 pod literą m. łącznie z Art. 61 Kod. Kar. Polskiego w związku z § 391 Kod. Postępowania karnego,

30. Senator Wojewoda Felix Czaruecki uświadczył: że Krzyżanowski należał do Towarzystwa na Bielanach zawiązanego, i był czynnym przed i po zakazie; wszelako zbrodni Stanu z Art. 69 i 71 sobie zarzuconej Kod. Kar. nie jest winnym; lecz za niedoniesienie Rządowi o spisku Rossyjskim z Art. 73 Kod. Kar. Pols. jest winny zbrodni Stanu, i zasługuje na karę ordynaryjną.

31. Senator Wojewoda Wincenty Hrabia Krasiński oświadczył: że Podpułkownik Krzyżanowski należał do Towawarzystwa Tajnego na Bielanach zawiązanego, i był czynny przed, i po zakazie; a co do wspólnictwa zbrodni Stanu w Rossyi popełnionej, z intellektualnej pomocy z Art. 71 Kod. Kar. Pols. nie jest winnym; lecz co do zbrodni Stanu z Art. 73 Kad. Kar. zarzuconej, jest winny, i zasługuje na karę ordynaryjną.

32. Senator Wojewoda Xiąże Adam Czartoryski oświadczył że Krzyżanowski należał do Towarzystwa Tajnego na Bielanach zawiązanego, i był czynnym; lecz wspólnictwa zbrodni Stanu w Rossyi popełnionej z intellektualnej pomocy, na zasadzie Art. 71 Kod. Kar. Polskiego zarzuconego, nie jest winny. Co się zaś dotyczę Art. 73 Kod. Kar. o zamiarach zbrodniczych przeciw osobie Najjaśniejszego Cesarza i Króla, i jego Najjaśniejszej Familii, nie jest dowiedzionem, ażeby Krzyżanowski powziął wiadomość w rozmowie z Bestużewem i Murawiewem mianej, która to wiadomość, gdyby istotnie była mu dowiedzioną" nicby go od winy niedoniesienia nie mogło uwolnić; lecz że mógł powziąść wiadomość o innych zbrodniczych zamiarach Towarzystwa Rossyjskiego; chociaż więc są okoliczności, które winę jego z tąd pochodzącą niedoniesienia o nich, zmniejszają: jednakże te okoliczności winy jego nie znoszą, i zasługuje na karę extraordynaryjną.

Senatorowie Duchowni.

33. Xiądz Biskup Podlaski Jan Marcel Gutkowski oświadczył że Krzyżanowski był Członkiem Towarzystwa Tajnego, przed i po zakazie czynnym; lecz wspólnictwa zbrodni Stanu w Rossyi spełnionej z intellektualnej pomocy nie jest winnym; a za niedoniesienie o spisku Rossyjskim z Art. 73 Kodexu Karnego zasługuje na karę nadzwyczajną.

34. Xiądz Biskup Augustowski Mikołaj Manugiewicz oświadczył: że Krzyżanowski był Członkiem Towarzystwa Tajnego na Bielanach zawiązanego, lecz po zakazie tylko indywidualnie działał, a zbrodni Stanu z Art. 69 i 71 Kod. Kar. zarzuconej, nie jest winny; za niedoniesienie zaś o Towarzystwie zbrodniczem Rossyjskiem z Art. 73 Kod. Kar. zasługuje na karę extraordynaryjną.

35. Xiądz Biskup Lubelski Marcellin Dzięcielski oświadczył że Krzyżanowski należał do Towarzystwa Tajnego i był czynnym; lecz zbrodni Stanu z Art. 69 i 71 Kod. Kar sobie zarzuconej, nie jest winnym; a za niedoniesienie o Towarzystwie zbrodniczem Rossyjskiem, dla zachodzących okoliczności łagodzących i niezupełnego dowodu, zasługuje z Art. 73 Kodexu Karnego na karę nadzwyczajną.

30. Xiądz Biskup Kaliski Józef Koźmian oświadczył: iż Krzyżanowski należał do Towarzystwa Tajnego na Bielanach zawiązanego i był czynnym przed i po zakazie, lecz zbrodnia Stanu z Art. 69 i 71 Kod. Karn. zarzucona, nie jest mu zupełnie dowiedziona, a zatem i przypisana mu bydź nic może. Co zaś do niedoniesienia Rządowi o Towarzystwie zbrodniczem Rossyjskiem, uniewinnić po nie można, ale też nie można wprost z Art. 73 Kod. Kar. wymierzać kary; przeto tylko extraordynaryjna kara ma miejsce.

37. Xiądz Biskup Sandomierski Prosper Burzyński oświadczył: że Krzyżanowski do Towarzystwa Tajnego należał, i tak przed jak i po zakazie był czynnym; a co do zbrodni Stanu z Art. 69 i 71 Kod. Karn. za niedoniesienie na kare extraordynaryjną zasługuje.

38. Xiądz Biskup Płocki Adam Prażmowski oświadczył: że Krzyżanowski należał do Towarzystwa Tajnego, i był w niem czynny; a co do zbrodni Stanu z Art. 69 i 71 Kodexu Karnego zarzuconej, jest niewinny; lecz za niedoniesienie o knowaniu tej zbrodni w Rossyi, jest winny z Art. 73 Kod. Karnego, i zasługuje na karę extraordynaryjną.

39. Xiądz Arcybiskup Prymas Jan Paweł Woronicz oświadczył: że zaskarżony Podpułkownik Krzyżanowski:

1. Należał do Towarzystwa Tajnego na Bielanach zawiązanego i był w niem czynny.

2. Że zbrodni Stanu odległego usiłowania z Art. 67 i 69 tudzież wspólnictwa spisku zbrodniczego w Rossyi uknowanego z intellektualnej pomocy, z Art. 71 Kod. Karn. nie jest winny.

3. Co do niedoniesienia o powyższej zbrodni w Rossyi knowanej jest winny z Art. 73 Kod. Kar., lecz dla zachodzących okoliczności, na karę extraordynaryjną zasługuje.

40. Senator Wojewoda Prezes Sądu Sejmowego Piotr Hrabia Bieliński oświadczył:

1. Że Krzyżanowski należał do Towarzystwa Tajnego i był czynny przed i po zakazie.

2. Że zbrodni stanu odległego usiłowania z Artykułu 69 i wspólnictwa z intellektualnej pomocy jakoby Towarzystwu zbrodniczemu Rossyjskiemu danej z Art. 71 Kod. Kar. Król. Polsk. nie jest winny.

3. Lecz za niedoniesienie tego Towarzystwa z Art. 73 Kod. Karnego jest winny, i dla zachodzących okoliczności łagodzących z Art. 61 Kod. Karn. w związku z §§ 391 i 407 Procedury Karnej zasługuje na karę extraordynaryjną.

Po zebraniu i obliczeniu zdań: Prezes Sądu Sejmowego zadeklarował: Że z głosujących Senatorów:

Co do kwestyi pierwszej, trzech uważa, że oskarżony Krzyżanowski nie był czynnym po zakazie w Towarzystwie Tajnem, gdyż takowe tylko w szczątkach exystowało; a trzydziestu siedmiu uznają, że Krzyżanowski należał do Towarzystwa Tajnego na Bielanach zawiązanego, i po zakazie był czynnym.

Co do zarzutu odległego usiłowania zbrodni Stanu z Art. 67 i 69. Kod. Kar. z powodu zadecydowanej kwestyi prejudycyalnej, że Towarzystwo Tajne, tak nazwane Patryotyczne, nie miało zamiaru zbrodniczego, wszyscy od tego zarzutu wolnym go bydź uznali.

Co do zarzutu dania pomocy intellektualnej Towarzystwu Rossyjskiemu, również wszyscy się zgadzają, że jest niewinny.

Nakoniec co do zarzutu wiadomości o tem Towarzystwie i niedoniesieniu Rządowi, jest jedenaście zdań za uwolnieniem, a dwadzieścia siedm zdań za wyrzeczeniem kary extraordynaryjnej, dla niezupełności dowodów, i dla okoliczności łagodzących, a dwóch z głosujących uznają go za prawnie w takowym zarzucie przekonanego.

Znaczną, większością zdań, oskarżony Podpułkownik Krzyżanowski Seweryn, jest uznany za winnego należenia do Towarzystwa Tajnego, i za niedoniesienie o Towarzystwie zbrodniczem Rossyjskiem, na karę extraordynaryjną zasługującego; z przepisów Art. 73 w związku z Art. 61 Kod. Kain. i §§ 391 i 407 Postępowania Kranego, stante concluso:

Prezes Sądu Sejmowego podał do zadecydowania następującą kwestyą?

"Na jaką karę co do stopnia i czasu zasłużył Krzyżanowski? i stosownie do Art. 79 Urządzenia Sądu Sejmowego wezwał do otworzenia swego zdania z kolei:

1. Senatora Kasztelana Xawerego Lewińskiego, który oświadczył: że ulegając większości zdań, jest za wymierzeniem kary zamknięcia w domu aresztu publicznego, na rok jeden, bez potrącenia dotychczas wysiedzianego uwięzienia.

2. Senator Kasztelan Jan Władysław Hrabia Bieliński oświadczył: że stante concluso, jest za karą zaniknięcia w domu aresztu publicznego na lat trzy, z potrąceniem aresztu od daty uwięzienia, do dnia stawienia Krzyżanowskiego przed Delegacya Sądu Sejmowego, wysiedzianego.

3. Senator Kasztelan Xiąże Józef Lubomirski oświadczył: że jest za karą zamknięcia w domu aresztu publicznego na lat trzy, z potrąceniem aresztu dotąd wysiedzianego.

4. Senator Kasztelan Antoni Bieńkowski oświadczył: że jest za karą aresztu publicznego na lat trzy, z potrąceniem aresztu dotąd wysiedzianego.

5. Senator Kasztelan Ludwik Hrabia Pac oświadczył: że jest za karą zamknięcia w domu aresztu publicznego na lat trzy, z potrąceniem aresztu wysiedzianego.

6. Senator Kasztelan Jan Hrabia Wielopolski oświadczył: że jest za wymierzeniem kary aresztu publicznego Art. 217 Kod. Kar. określonego, na lat trzy i miesięcy trzy, z potrąceniem aresztu od dnia uwięzienia, do dnia stawienia tegoż Krzyżanowskiego przed Delegacya Sądu Sejmowego, wysiedzianego.

7. Senator Kasztelan Wiktor Rembieliński oświadczył: że z mocy Art. 61 Kod. Karn. w związku z §§ 391 i 407 Procedury Karnej, jest za wymierzeniem kary zaniknięcia w domu aresztu publicznego Art. 217 Kod. Kar. przepisanego; na lat trzy i miesięcy trzy, z potrąceniem aresztu od daty uwięzienia, do dnia stawienia Krzyżanowskiego przed Delegacya Sądu Sejmowego.

8. Senator Kasztelan Michał Hrabia Potocki oświadczył: że z mocy wyżej powołanych przepisów prawa, jest tego zdania, iż Krzyżanowski zasługuje na karę zamknięcia w domu aresztu publicznego, za niedoniesienie na lat trzy, i za czynne należenie do Towarzystwa Tajnego na miesięcy trzy z potrąceniem aresztu od daty uwięzienia, do dnia stawienia go przed Delegacya Sądu Sejmowego, wysiedzianego.

9. Senator Kasztelan Piotr Wichliński oświadczył: że jest za wyznaczeniem aresztu publicznego na lat trzy, z potrąceniem aresztu od daty uwięzienia, do stawienia tegoż Krzyżanowskiego przed Delegacya Sądu Sejmowego, wysiedzianego.

10. Senator Kasztelan Alexander Hrabia Potocki oświadczył: że Krzyżanowski za należenie do Towarzystwa Tajnego na Bielanach zawiązanego po zakazie, zasługuje na karę aresztu publicznego z mocy Art. 278 Kod. Karnego na miesięcy trzy jako obostrzenie, a za stosunki, w które wszedł z Członkami Towarzystwa Rossyjskiego zbrodniczego, i niedoniesienie o tem Rządowi z Art. 61 Kod. Karn. w związku z §§ 391 i 407 Procedury karnej do niniejszego przypadku zastosować się mających, na zamknięcie w domu aresztu publicznego Art. 217 Kod. Kar. określonego, na lat trzy bez potrącenia aresztu dotąd wysiedzianego.

11. Senator Kasztelan Adam Bronikowski oświadczył: że jest za aresztem publicznym na lat trzy i miesięcy trzy, z potrąceniem dotąd wysiedzianego.

12. Senator Kasztelan Jan Hrabia Pdletyło oświadczył: że jest za wymierzeniem kary aresztu publicznego na lat trzy i miesięcy trzy, z potrąceniem wysiedzianego aresztu.

13. Senator Kasztelan Alexander Hrabia Bniński oświadczył: że jest za wymierzeniem kary aresztu publicznego na lat trzy, z potrąceniem aresztu od daty uwięzienia do stawienia go przed Delegacya, Sądu Sejmowego, wysiedzianego.

14. Senator Kasztelan Stanisław Tymowski oświadczył: że jest za karą aresztu publicznego na lat trzy, z potrąceniem aresztu od uwięzienia do stawienia go przed Delegacya Sądu Sejmowego, wysiedzianego.

15. Senator Kasztelan Tadeusz Hrabia Tyszkiewicz oświadczył: że Krzyżanowski zasługuje na lat trzy aresztu publicznego, z potrąceniem od uwięzienia do stawienia go przed Delegacya Sądu Sejmowego, wysiedzianego.

16. Senator Kasztelan Antoni Hrabia Ostrowski oświadczył: że jest za karą aresztu publicznego na rok jeden bez potrącenia.

17. Senator Kasztelan Alexander Walewski oświadczył: że jest za wymierzeniem na Podpułkownika Krzyżanowskiego aresztu publicznego na lat sześć, z potrąceniem jednak aresztu od daty uwięzienia, do dnia stawienia go przed Delegacya Sądu Sejmowego, wysiedzianego.

18. Senator Kasztelan Wincenty Rulikowski oświadczył: że jest za karą aresztu publicznego na lat trzy z potrąceniem wysiedzianego dotąd aresztu.

19. Senator Kasztelan Maciej Wodziński oświadczył: że z mocy Art. 61 Kodexu karnego w związku z §§ 391 i 407 Procedury karnej, daje zdanie za wymierzeniem na Krzyżanowskiego kary zamknięcia w domu aresztu publicznego, na lat sześć, z potrąceniem całego aresztu dotąd wysiedzianego.

20. Senator Kasztelan Jan Hrabia Tarnowski oświadczył: że jest za wymierzeniem na Krzyżanowskiego kary aresztu publicznego, z mocy Art. 61 w związku z Art. 58 litera m i §§ 391 i 407 Procedury karnej na lat sześć i miesięcy trzy, z potrąceniem aresztu od daty uwięzienia do stawienia go przed Delegacya Sądu Sejmowego, wysiedzianego.

21. Senator Kasztelan Wojciech Hrabia Męciński oświadczył: że Krzyżanowski zasługuje na karę zamknięcia w domu aresztu publicznego na lat trzy, z potrąceniem wysiedzianego dotąd aresztu.

22. Senator Kasztelan Stanisław Hrabia Małachowski oświadczył: że Krzyżanowski zasługuje na karę zamknięcia w domu aresztu publicznego na lat sześć, z potrąceniem aresztu dotychczas wysiedzianego.

23. Senator Kasztelan Michał Kochanowski oświadczył: że jest za postanowieniem kary aresztu publicznego na lat trzy, z potrąceniem aresztu dotąd wysiedzianego.

24. Senator Kasztelan Kajetan Hrabia Sierakowski oświadczył: że jest za aresztem publicznym na lat sześć, z potrąceniem aresztu dotąd wysiedzianego.

25 Senator Kasztelan Franciszek Nakwasić i oświadczył: że stante concluso, jest za aresztem publicznym na lat trzy, z potrąceniem dotychczas wysiedzianego aresztu.

26. Senator Kasztelan Antoni Gliszczyński oświadczył: że jest za karą aresztu publicznego na lat trzy, z potrąceniem aresztu od daty uwięzienia do stawienia przed Delegacya Sądu Sejmowego, wysiedzianego.

27. Senator Wojewoda Xiąże Michał Radziwiłł oświadczył: że jest za aresztem publicznym na rok jeden.

28. Senator Wojewoda Xiąże Maxymilian Jabłonowski oświadczył: że Krzyżanowski zasługuje na karę aresztu publicznego lat sześciu, bez potrącenia dotąd wysiedzianego aresztu.

29. Senator Wojewoda Ignacy Miączyński oświadczył: że jest za wymierzeniem na Krzyżanowskiego kary aresztu publicznego lat sześciu i miesięcy trzech, bez potrącenia aresztu dotąd wysiedzianego, albowiem przez zmianę swych zeznań, sam był przyczyną przedłużonych badań.

30. Senator Wojewoda Felix Czarnecki oświadczył: że Krzyżanowski zasługuje na karę ciężkiego więzienia na lat sześć i miesięcy trzy z mocy Art. 73 Kodexu karnego Polskiego bez potrącenia.

31. Senator Wojewoda Wincenty Hrabia Krasiński oświadczył: że jest za wymierzeniem na Krzyżanowskiego kary ciężkiego więzienia z mocy Art. 73 Kodexu karnego Polskiego na lat sześć i miesięcy trzy bez potrącenia.

32. Senator Wojewoda Xiąże Adam Czartoryski oświadczył: że Krzyżanowski zasługuje na karę zamknięcia w domu aresztu publicznego na lat sześć bez potrącenia.

Senatorowie Duchowni.

33. Xiądz Biskup Podlaski Jan Marcel Gutkowski oświadczył: że jest za wymierzeniem na Krzyżanowskiego kary aresztu publicznego na lat sześć, z potrąceniem od daty uwięzienia, do dnia stawienia go przed Delegacyą Sądu Sejmowego, wysiedzianego.

34. Xiądz Biskup Augustowski Mikołaj Manugiewicz oświadczył: że jest za karą aresztu publicznego na lat sześć z potrąceniem aresztu od daty uwięzienia do dnia stawienia go przed Delegacya Sądu Sejmowego, wysiedzianego.

35. Xiądz Biskup Lubelski Marcelim Dzięcielski oświadczył: że Krzyżanowski zasługuje na karę aresztu publicznego na lat sześć i miesięcy trzy, bez potrącenia.

36. Xiądz Biskup Kaliski Józef Koźmian oświadczył: że jest za wymierzeniem kary aresztu publicznego na lat sześć bez potrącenia.

37. Xiądz Biskup Sandomirski Prosper Burzyński oświadczył: że jest za wymierzeniem kary zamknięcia w domu aresztu publicznego na lat sześć, z potrąceniem od dnia uwięzienia do dnia stawienia przed Delegacya Sądu Sejmowego, wysiedzianego.

38. Xiądz Biskup Płocki Adam Prażmowski oświadczył: że jest za karą aresztu publicznego na lat sześć z potrąceniem od uwięzienia do stawienia przed Delegacya Sądu Sejmowego, wysiedzianego.

39. Xiądz Arcybiskup Prymas Jan Paweł Woronicz oświadczył: że Krzyżanowski zasługuje na karę aresztu publicznego na lat sześć, z potrąceniem od daty uwięzienia" do dnia stawienia go przed Delegacyą Sądu Sejmowego wysiedzianego.

40. Prezes Sądu Sejmowego Senator Wojewoda Piotr Hrabia Bieliński oświadczył: że jest za wymierzeniem na Krzyżanowskiego kary aresztu publicznego Art. 217 Kodexu karnego określonego, na lat sześć, z potrąceniem aresztu od daty uwięzienia, do stawienia go przed Delegacya Sądu Sejmowego, wysiedzianego.

Po zebraniu tym sposobem, i powolnem i głośnem odczytaniu zdań, gdy się okazało że głosujących Senatorów było:

1. Trzech, za aresztem publicznym na rok jeden.

2. Ośmiu, za aresztem publicznym na lat trzy, — z potrąceniem całego aresztu wysiedzianego.

3. Pięciu, za aresztem publicznym na lat trzy, z potrąceniem aresztu wysiedzianego od daty uwięzienia do stawienia przed Delegacya Sądu Sejmowego, wysiedzianego.

4. Dwóch, za aresztem publicznym na lat trzy i miesięcy trzy z potrąceniem całego aresztu.

5. Trzech, za aresztem publicznym na lat trzy i miesięcy trzy, z potrąceniem od daty uwięzienia, do stawienia Krzyżanowskiego przed Delegacyą Sądu Sejmowego, wysiedzianego.

6. Jeden, za aresztem publicznym na lat trzy i miesięcy trzy bez potrącenia.

7. Trzech, za aresztem publicznym na lat sześć z potrąceniem całego wysiedzianego aresztu.

8 Siedmiu, za aresztem publicznym na lat sześć z potrące-ceniem wysiedzianego, od daty uwięzienia do stawienia go przed Delegacya Sądu Sejmowego.

9. Trzech, za karą aresztu publicznego na lat sześć bez potrącenia.

10, Jeden, za aresztem publicznym na lat sześć i miesięcy trzy z potrąceniem aresztu od daty uwięzienia, do dnia stawienia go przed Delegacyą Sądu Sejmowego.

11. Dwóch, za aresztem publicznym na lat sześć i miesięcy trzy, bez potrącenia aresztu dotąd wysiedzianego.

12. Dwóch, za karą ciężkiego więzienia na lat sześć i miesięcy trzy, bez potrącenia aresztu wysiedzianego.

Prezes Sądu Sejmowego stosując się do § 504 Postępowania karnego, Art. 91 Urządzenia Sądu Sejmowego, za prawidło wskazanego, który stanowi: jeżeli co do wielkości kary, nie tylko dwa, lecz więcej zdań różnych znajduje się in Collegio, podczas wotowania: przyjąć należy, że ten Członek, który wotował za karą ostrzejszą, przystępuje do zdania tego, który najbliżej wnosił łagodną karę."

Gdy więc zaczynając policzenie zdań, za ostrzejszą karą będących, od Numeru 12 do najbliżej łagodnych, dopiero przy Numerze 5 włącznie, większość zdań 22 przeciwko 18 zachodzi; przeto kara w tem miejscu wyrażona, za postanowioną uważaną bydź powinna, i z tej przyczyny zadeklarował, że:

Koniec wersji demonstracyjnej.