Aleksander Puszkin

SKĄPY RYCERZ

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

Scena I

Scena II

Scena III

SKĄPY RYCERZ

Aleksander Puszkin

Sceny z tragikomedii Chenstone'a:

The covetous Knight

Scena I

W wieży
ALBERT I JAN

Albert

Za wszelką cenę muszę na turnieju

Tym razem być. Mój hełm mi pokaż, Janie.

(Jan podaje mu hełm)
Na wskroś przebity, na nic. Niemożliwe

Włożyć go. Muszę mieć koniecznie nowy.

Cóż to za cios! Hrabia Delorges przeklęty!

Jan

I pan mu też porządnie się odwdzięczył:

Gdyś, wasza miłość, z siodła go wysadził,

Jak martwy dobę leżał i wątpliwe,

Czy się wylizał.

Albert

Lecz nie poniósł straty.

Wenecki jego pancerz został cały,

A własnej piersi ni za grosz nie ceni —

Nie będzie sobie przecież innej sprawiał.

Dlaczego hełmu zaraz mu nie zdjąłem!

A zdjąłbym, gdyby mi nie było wstyd

I dam, i księcia. O, przeklęty hrabia!

Już lepiej by mi czerep przedziurawił.

I strój potrzebny mi. Ostatnim razem

Rycerze zasiadali tam w atłasach

I w aksamitach; tylko ja w pancerzu

Za stołem księcia. Wtedym się wymówił,

Że przypadkowo jestem na turnieju.

A dziś co powiem im? O nędza, nędza!

Jakże nam serca gorzko upokarza!

Gdy włócznią swoją ciężką pan Delorges

Hełm przebił mi i pocwałował dalej,

A ja z odkrytą głową Emirowi

Ostrogę dałem i jak wiatr pomknąłem

Cisnąwszy hrabią o dwadzieścia kroków

Niby malutkim giermkiem, kiedy damy

Wszystkie powstały, gdy Klotylda nawet

Krzyknęła, mimo woli twarz zakrywszy

I gdy heroldzi cios mój wysławiali:

Nikt wtedy nie domyślił się przyczyny

Ni mej odwagi, ni cudownej siły!

Za uszkodzony hełm się rozwścieczyłem.

Co było źródłem bohaterstwa? Skąpstwo.

Tak, skąpstwem tu nie trudno się zarazić

Pod jednym żyjąc dachem z moim ojcem.

Jak tam mój biedny Emir?

Jan

Wciąż kuleje

I jechać na nim jeszcze pan nie może.

Albert

Ha, trudno, więc Gniadego muszę kupić,

Zwłaszcza, że zażądali zań niedrogo.

Jan

Niedrogo, lecz pieniędzy nic nie mamy.

Albert

Co na to mówi ten hultaj Salomon?

Jan

Powiada, że nie może panu dłużej

Pożyczać już pieniędzy bez zastawu.

Albert

Zastawu! Skąd mam zastaw wziąć u diabła?

Jan

Mówiłem.

Albert

Cóż więc?

Jan

Ściska wór i stęka.

Albert

Lecz mogłeś mu powiedzieć, że mój ojciec

To bogacz, że sam jest jak Żyd, że kiedyś

Dziedziczyć będę przecie.

Jan

Też mówiłem.

Albert

I cóż więc?

Jan

Stęka i wór ściska.

Albert

Straszne!

Jan

Sam chciał do pana przyjść.

Albert

No, dzięki Bogu.

Już nie  wypuszczę go  stąd bez wykupu.

(Stukanie do drzwi)
Kto tam?

(Wchodzi Żyd)

Żyd

Pokorny sługa pański.

Albert

A, kochasiu!

Przeklęty Żydzie, zacny Salomonie,

Zbliż-no się tutaj: a więc nie chcesz, słyszę,

Ufać mi.

Żyd

Ach, rycerzu miłościwy,

Przysięgam ci, że radbym... lecz nie mogę.

Skąd wziąć pieniędzy? Jestem zrujnowany

Rycerzom wciąż gorliwie pomagając.

Nikt mi nie płaci. Chciałbym pana prosić,

Czy części choć nie możesz zwrócić ...

Albert

Zbóju!

Toż przecie gdybym był dziś przy pieniądzach,

Czyż wodziłbym się z tobą? Dajże spokój,

Nie bądź uparty, miły Salomonie,

Dawaj talary. Wysypże mi setkę,

Póki cię nikt nie zrewidował.

Żyd

Setkę!

Gdybym tak sto talarów miał!

Albert

Posłuchaj:

Czy nie wstyd ci w potrzebie swych przyjaciół

Opuszczać tak?

Żyd

Przysięgam...

Albert

Dość, daj spokój.

A więc zastawu żądasz? Co za bzdura!

Co dam ci jako zastaw? — Świńską skórę?

Gdybym coś mógł zastawić, to już dawno

Sprzedałbym. Czy też ci rycerskie słowo,

Hultaju, nie wystarczy?

Żyd

Pańskie słowo

Póki pan żyjesz, wiele, wiele znaczy.

Bogaczów ci flamandzkich wszystkie skrzynie

Otworzy jak talizman lub zaklęcie.

Ale jeżeli je pan mnie, Żydowi

Biednemu zechcesz oddać, a tymczasem

Umrzesz (broń Boże), wtedy twoje słowo

W mych rękach będzie podobne do klucza

Od zarzuconej w morską głąb szkatuły.

Albert

Czy to możliwe, by mnie ojciec przeżył?

Żyd

Kto wie? Nie myśmy dni nasze zliczyli;

Młodzieniec wczoraj wieczór kwitł, dziś umarł,

I oto czterech go staruszków niesie

Do grobu na ramionach przygarbionych.

Baron jest zdrów. Da Bóg, dwadzieścia lat,

Dwadzieścia pięć, trzydzieści przeżyć może.

Albert

Łżesz, Żydzie! Przecież za trzydzieści lat

Ja będę miał pięćdziesiąt, na co wtedy

Pieniądze zdadzą mi się?

Żyd

Co? Pieniądze

Zawsze i w każdym wieku się przydadzą;

Lecz sługi zwinne chce z nich mieć młodzieniec

I tam i ówdzie śle nie oszczędzając,

Starzec zaś widzi w nich przyjaciół wiernych

I jak źrenicy oka ich pilnuje.

Albert

O! ojciec mój nie sługi, nie przyjaciół

W nich widzi, ale panów — i im służy,

I jakże służy? Jak algierski jeniec,

Jak łańcuchowy pies. W wilgotnej budzie

Mieszka, je suchy chleb, popija wodą,

Nie śpi przez całą noc, wciąż biega, szczeka —

A złoto najspokojniej sobie w skrzyniach

Spoczywa. Milcz! Nareszcie kiedyś przecie

Posłuży mi, zapomni o leżeniu.

Żyd

O, pewno, na pogrzebie baronowym

Więcej pieniędzy niźli łez popłynie.

Niech Bóg ci szybko da dziedzictwo.

Albert

Amen!

Żyd

A może ...

Albert

Co?

Żyd

Tak pomyślałem — sposób

Jest taki pewien ...

Albert

Co za sposób?

Żyd

Tak —

Mam znajomego z dawna — staruszeczek,

Aptekarz biedny, Żyd ...

Albert

Czy również lichwiarz

Taki jak ty, czy też uczciwszy trochę?

Żyd

O, nie, rycerzu, Tobiasz inny handel

Prowadzi — robi krople... a działają

Aż dziw po prostu bierze.

Albert

Co mi po nich?

Żyd

Do szklanki wody wlać... trzech kropel starczy,

Niedostrzegalne w smaku są i barwie,

A człowiek potem bez boleści w brzuchu,

Bez mdłości i bez cierpień lekko kona.

Albert

Staruszek twój trucizną kupczy?

Żyd

Tak —

Trucizną też.

Albert

I cóż? Pożyczyć chcesz mi

Zamiast pieniędzy dwieście fiolek jadu —

Za fiolkę po talarze? Tak czy nie tak?

Żyd

Pan raczy żarty sobie ze mnie stroić —

Nie, chciałem rzec ... być może pan ... myślałem,

Że baronowi czas byłoby umrzeć.

Albert

Co? Otruć ojca! 1 ty śmiesz synowi...

Trzymaj go, Janie! I ty śmiałeś mnie!...

A czy ty wiesz, przeklęta, podła duszo,

Ty psie, ty gadzie, że natychmiast cię

Na wrotach tu powieszę!

Żyd

Łaski, panie!

Zażartowałem, wybacz.

Albert

Janie, sznura!

Żyd

To... to był żart. Przyniosłem ci pieniądze.

Albert

Precz, psie!

(Żyd wychodzi)

Do czego mnie doprowadziło

Własnego ojca skąpstwo! Co mi śmiał

Zaproponować Żyd! Daj szklankę wina,

Drżę cały... Janie, jednak tych pieniędzy

Potrzeba mi. Za Żydem szybko biegnij

I weź talary jego. Potem tu

Przyniesiesz mi kałamarz. Hultajowi

Kwit wydam. Ale nie wprowadzaj tutaj

Tego Judasza... Albo nie, zaczekaj,

Talary jego będą mi pachniały

Trucizną jak srebrniki jego przodka...

Prosiłem cię o wino.

Nie mamy wina już.

Jan

Ani kropli

Albert

A to, co w darze

Remon z Hiszpanii przysłał mi niedawno?

Jan

Ostatnią-żem butelkę wczoraj zaniósł

Choremu kowalowi.

Albert

Tak, pamiętam .. .

A więc daj wody. O, przeklęte życie!

Nie, dość! — sprawiedliwości pójdę szukać

U księcia: niechaj ojca zmusi, aby

Traktował mnie jak syna, nie jak mysz,

Zrodzoną w ciemnym lochu.

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej