Adolf Dygasiński

ŚMIERTELNE KOSZULE

Konwersja: Nexto Digital Services

ŚMIERTELNE KOSZULE

Adolf Dygasiński

W Warszawie, w jednym z domów przy ulicy Wspólnej mieszkało młode małżeństwo. Mąż, Bolesław Zanieski, miał lat dwadzieścia dziewięć; z początku kształcił się na artystę malarza, ale widocznie talent mu nie dopisywał, bo rzucił pędzel, a oddał się drzeworytnictwu. Żona, Wanda, liczyła lat dwadzieścia.

Wszystkiego dwa lata czasu minęło, jak się ta para pobrała, więc było tam kochania co niemiara.

Powiadają, że miłość dodaje sił do pracy; my sądzimy, iż praca, z jakichkolwiek pobudek się ją wykonywa, tym bardziej wyczerpuje siły, im jest energiczniejszą. Drzeworytnictwo należy do bardzo mozolnych zajęć i nie bardzo popłaca, a Bolesław musiał z tej pracy rąk i oczu utrzymać swój własny dom oraz starego ojca, który mieszkał na wsi. Czegóż by on nie zrobił dla swojej Wandzi? Zapracowałby się, gdyby jej do szczęścia tego było potrzeba. Ojca — rzecz prosta — tak nie kochał; ale wysoko szanował obowiązek synowskiej miłości i zawsze zadosyć mu czynił. Najmniej dbał o siebie; chodził w wykoszlawionych butach, w pomiętym kapeluszu, a kołnierz od surduta zawsze do góry stawiał, ażeby utaić niedostateczny stan kołnierzyków od koszuli' i brak krawatu. Przecież, pomimo takiej troskliwości o swoich kochanych, Bolesław i tak nieraz sobie wyrzucał, że im mało daje.

Całym zbytkiem życiowym tego człowieka było wypalanie jakich dziesięciu lub dwunastu papierosów codziennie. Trwonił więc dwadzieścia cztery złote no miesiąc, puszczał je z dymem, jak mówił, a delikatne sumienie szeptało mu: „Czy nie lepiej było kupić czapkę dla starego ojca, pół tuzina pończoch dla żony?...

Oj, ty nicponiu!" Bolesławowi się zdawało, że go sumienie tak łaje, a to on sam się gromił.

Raj szczęścia dwojga młodych ludzi znajdował się na trzecim piętrze. Dobrze, iż takiego raju nikt im nie mógł zazdrościć i z niego ich wypędzić. Ażeby się tam dostać, należało przebyć czterdzieści osiem schodów dosyć wygodnych i nieźle oświetlonych oraz dwadzieścia kilka mniej wygodnych, a wcale nie oświetlonych. Atoli, gdyś się już z brudnego korytarza domacał drzwi i gdy je szczęśliwie otwarłeś, uderzało na ciebie jasne światło raju, uczuwałeś jakąś nadzwyczajnie miłą atmosferę tej wysokiej siedziby małżonków.

W ogóle były tam dwie izby: jedna — to przedpokój, kuchnia, może nawet gotowalnia i rodzaj garderoby; druga znowu — to salon, gabinet pana i pani, pokój stołowy, sypialnio. Niczego im nie brakowało.

Wejdźmy tam wewnątrz, przypatrzmy się temu rajowi, tylko zachowajmy się cicho, bo oboje pracują: on rytuje, ona szyje.

W jednym oknie wisi klatka z czyżykiem, milutkim ptaszkiem, który się ferta z żerdki na żerdkę, a za każdym skokiem pogwizduje: „piii — piii — piii!". Skromna, bieluchna firanka po obu stronach okna zwiesza się w draperie i białością swoją odbija od zieleni roślin, które z doniczek na świat boży tęskno spoglądają przez szklane szyby. Nie są to bynajmniej jakieś wyszukane kwiaty; kupowało się je zapewne za Żelazną Bramą, a może na placu Aleksandra; ale nawet najpospolitsze i najtańsze kwiaty są też pięknymi kwiatami. Bluszczyki pną się tu z wdziękiem po ramach okien, młodymi latoroślami sięgają coraz wyżej; bodziszek kwitnie pąsowo pełnym kwiatem, a kaktus, mirt — to przecież egzotyczne rośliny.

Przy tym oknie on ma swoją pracownię, siedzi nad drzewkiem zarysowanym, nałożył szkło na oko i trzymając rylec w ręce rytuje.

Przy drugim oknie jest jej gabinet pracy; ona tam ma swoje kwiatki, swoją firankę, nie ma tylko klatki z czyżykiem; usiadła przy stoliku i szyje na maszynie. Maszyna skacze, mruczy i warczy, od drugiego zaś okna w takt czyżyk jej przygwizduje, a może mu się zdaje, że maszyna dla niego taki marsz wygrywa i przeto z żerdki na żerdkę wciąż skacze. Cóż oni więcej jeszcze mają, oprócz samych siebie, ptaszka, kwiatów i narzędzi pracy?... Niewiele więcej!

W pierwszej izbie przy drzwiach stoi parasol mocno nadwyrężony jak ptak z wyłamanymi skrzydłami; przy parasolu — para męskich dziurawych kaloszy;"nad kaloszami na haku wisi wypłowiałe palto pana domu, a nad nim — pogięty kapelusz. W najciemniejszej części tego pokoju widać kuchenkę i stolik a na stoliku samowarek, kilka szklanek, talerzy, nożów, widelców, garnuszków.

W drugim pokoju, prócz stołków, na których zasiadła do pracy para małżonków, stoi łóżko usłane jak gdyby na wystawę; nakryto je kapą różowo podszytą i wzorzysto haftowaną. Jest tu jeszcze sofka a na niej poduszeczka kanwowej roboty, przed sofką — stolik, na nim lampa i albumik z fotografiami.

— Bolciu — odezwała się Wanda podsuwając pod igłę maszyny jakąś płócienną szmatę —   czy też ty pamiętasz, że szóstego czerwca mamy świętego Norberta?

 — Naturalnie! Ale zawsze dobrze, żeś mi przypomniała... Trzeba do ojca napisać list z powinszowaniem imienin.

- Ja mu posyłam na wiązanie kopciuszek haftowany pelą pantofelek, wyszyty paciorkami, na zegarek.

— A ja portret Kościuszki, który sam rytowałem na drzewie.

— Szkoda jednak, że ojciec przy nas nie może mieszkać  -odezwała się znowu Wanda.

— Byłoby to z wielu względów pożądane i dla nas, i dla niego; ale nie podobna 86-letniego starca wyrywać ze wsi, gdzie całe życie przepędził. On by się tu w. Warszawie zatęsknił...

Umilkli, znowu zaturkotała maszyna, czyżyk gwizdał, Bolesław puścił w ruch swój drzeworytniczy rylec, a promienie słońca wpadając z boku jasnością oblewały listki roślinek w doniczkach.

Przypatrzmy się fizjonomiom państwa Zanieskich.

Bolesław jest to szatyn, twarz ma pogodną, oczy duże, ciemne, spoglądające na świat bez zmrużenia — jak gdyby mówiły: tylko prawdę chcemy ze świata do duszy przenosić, tylko prawdę chcemy światu z duszy oddawać... Szczupły, średnio wysoki, przybladły, ręce ma chude, delikatne, a postać nieco pochyloną ku ziemi.

Wanda stanowi fizyczny typ warszawianki. Jest to córka matki, która dużo czasu poświęcała na to, ażeby sznurówkami krępować swoje ciało; ale zwyczaj nie od i matki się zaczął, początku trzeba szukać u babki i prababki. Wnuczki przyjęły W spuściźnie tradycję tortury żeber i piersi, przyjęły jq z tą wiarą dobrą, z jaką gmin daje przewagę urokom oraz zażegnaniom nad radą lekarza. Idzie to z pokolenia w! pokolenie i robi swoje: pracuje nad niedokształceniem kobiety.

Piękno niewieściego ciała schodzi na\ karykaturę: robi się deską albo dzbankiem.

Koniec wersji demonstracyjnej.