Stanisław Przybyszewski

ŚNIEG

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

AKT PIERWSZY

Scena I

Scena II

Scena III

Scena IV

Scena V

Scena VI

Scena VII

Scena VIII

Scena IX

AKT DRUGI

Scena I

Scena II

Scena III

Scena IV

Scena V

Scena VI

Scena VII

AKT TRZECI

Scena I

Scena II

Scena III

Scena IV

Scena V

Scena VI

Scena VII

Scena VIII

Scena IX

AKT CZWARTY

Scena I

Scena II

Scena III

Scena IV

Scena V

Scena VI

Scena VII

Scena VIII

Scena IX

Scena X

ŚNIEG

Dramat w czterech aktach

Stanisław Przybyszewski

OSOBY:

TADEUSZ

BRONKA, jego żona

EWA, jej przyjaciółka

KAZIMIERZ, brat Tadeusza

MAKRYNA

LOKAJ

AKT PIERWSZY

Scena I

Kazimierz, Bronka

Widz patrzy na wytworny pokój jadalny, z którego poprzez wielkie, wysokie okna i przez oszkloną, zimową oranżerię widać nagie, szronem okryte drzewa ogrodu i płaty gęste śniegu. W kącie wielki, staroświecki komin, obok polana sosnowe, które Kazimierz dorzuca nerwowym ruchem raz po raz do ognia. Bronka stoi przy oknie, niespokojnie zapatrzona w śnieżycę.

KAZIMIERZ

Coś ty taka niespokojna? Nie bądźże dzieciakiem. Czego się lękasz?

BRONKA

Ale, bój się Boga, Kaziu, czy nie widzisz, jaka śnieżyca? Prawie cały dzień sypie i sypie. Zaspy się potworzyły. Tam za miastem droga bez drzew na jaki kilometr. Niechże stangret pobłądzi. Sanki się w rów przewrócą...

KAZIMIERZ (przerywa jej)

I cóż z tego? Tadeusz wypadnie w rów. Będzie mu miękko.

BRONKA

O, jakiś ty brzydki.

KAZIMIERZ

No, nie gniewaj się. Ale patrzę rzeczywiście na was, jak na dwoje dzieciaków. Wasz stosunek - to rzadka anomalia. Rok już jesteście pobrani, a bawicie się w takie czułostki, jakbyście się dopiero wczoraj poznali.

BRONKA

Ależ to, to właśnie robi nasze życie tak pięknym.

KAZIMIERZ

Oczywiście, oczywiście. Ale powiedz mi, kochana Bronko, ile miłosnych listów otrzymałaś od twego Tadzia przez ten jeden tydzień, odkąd go w domu nie ma.

BRONKA

Ach, gdybyś wiedział, jaki on piękny list mi napisał! Gdybyś wiedział, jak ja te listy kocham. Tak pięknych słów nikt nie umie powiedzieć.

KAZIMIERZ

No - o słowa nietrudno. Ale Tadeusz cię rzeczywiście kocha.  

(Zamyślony) 

Tak, on cię bardzo kocha. Zazdroszczę wam waszej miłości i waszego szczęścia. 

(Po chwili)

Całkiem się tu przy was rozmazgaję. Coraz częściej śnią mi się sentymentalne idylle o jakimś zakątku, gdzie bym przy ukochanej, pieszczonej i pieszczącej kobiecie mógł swobodnie pracować. Znużyła, znudziła mnie ta wieczna włóczęga po całym świecie. Zresztą to wszystko blaga. Wrażenia artystyczne, muzea, teatr, cyrk, Włochy, Paryż - to blaga, blaga, blaga. Tylko coraz większa nuda. Wszędzie jedno i to samo, i tak człowiek wlecze się z kąta w kąt z tą samą ustawiczną nudą... 

BRONKA

Kaziu, Kaziu, jakiś ty smutny. Takiego bezdennego smutku jeszcze nie widziałam. 

KAZIMIERZ

A tak.

BRONKA

A gdybyś się zakochał, Kaziu, co? 

KAZIMIERZ

Chyba w tobie. Tak czy tak, już mi do tego niedaleko. 

BRONKA (żartując) 

Ej, ty głuptasie, co byś ty robił z taką prostą dziewczyną, jak ja. Takie proste, szlacheckie dziewczę to nie dla ciebie. 

KAZIMIERZ (ironicznie)

Otóż właśnie dla mnie. Mam dosyć tych głupich, próżnych samiczek pawich, które grają rolę demonów i pieprzą ją mozolną i niesmaczną żonglerią temperamentu i namiętności, dosyć tych maślankowatych i ckliwych aniołów natchnienia. Dosyć tych zgarbionych wiedźm, co się rozbijają na łysej górze nauki, wiedzy i pracy społecznej. Och, wierz mi szczerze, strasznie zmęczony jestem tymi Epipsychidionami, połowami i połowiczkami dusz męskich. 

(Pociera czoło i rzuca nerwowo parę gałęzi do kominka, chodzi wokół pokoju)

Oto właśnie, czego mi potrzeba, takiej prostej dziewczyny, takiej biaej, szlacheckiej dziewczyny, tak... wieczory całe spędzać z nią razem przy kominie, z taką niepokalaną, nieświadomą ni grzechu, ni cnoty. Czuć kobietę przy sobie, która nie zna ani zasad, ani teorii, ani kierunków, ani żadnych izmów, tylko jest sercem, gorącym, czystym sercem! Ha! zapomniałoby się wtedy o bladze i nudzie.

BRONKA

Och, jak ty się okłamujesz. Dwa dni bawiłaby cię taka szlachecka dziewczyna, a potem... No, a co potem, to już sobie w duszy dośpiewaj...

KAZIMIERZ

Tak sądzisz? ... Ale to dziwna, że ja z taką prostą dziewczyną, jak się nazwałaś, przez cały dzień rozmawiam, ze wszystkiego się jej spowiadam, każdą myśl z nią dzielę i nie tylko, że ani na sekundę nie uczułem nudy, ale przeciwnie, nigdy nie zaznałem tak dobrych, kochanych dni, jak tu u brata i razem z tobą...

(Lekko)

Wiesz, Bronka, ja się na serio w tobie pokocham.

BRONKA (naśladując ton jego mowy)

Gdybyś nie mówił tego wszystkiego tak znudzony, troszkę smutny, a przede wszystkim zamyślony o całkiem innych sprawach, tobym cię gotowa posądzić o jakiś flircik, który ze mną chciałbyś rozpocząć.

KAZIMIERZ (śmiejąc się)

A czemuż by nie, moja piękna bratowo? Sztuka takiego niewinnego podniecania siebie i drugich może być bardzo piękną i wytworną... to tak, jakby się człowiek napił kieliszek ognistego Amontilado.

BRONKA

Ja nie mam ochoty kosztować tego ognistego Amontilado.

(Roztargniona)

Ale co to ma znaczyć, że Tadeusz nie przyjeżdża? Powiadam ci, Kaziu, że stangret rzeczywiście sanki w rów przewrócił.

KAZIMIERZ

Ale nie bądź tak niecierpliwa, sanna jest utrudniona, śnieg głęboki, no, a przecież koni nie można na śmierć zajeździć.

BRONKA

No tak, masz słuszność. Swoją drogą, Kaziu, ty twoim znudzeniem i twoją zimną melancholią tak człowieka rozdrażniasz, tak przygnębiasz, że.. .  

(Urywa)

KAZIMIERZ

No, że co? że co?   

BRONKA

Że gotowam pobiec i obudzić Ewę... Nie pojmuję, dlaczego ona wiecznie śpi.   

KAZIMIERZ

A może i nie śpi.   

BRONKA

Więc unika nas.   

KAZIMIERZ

Nie, ale czuje, że nam lepiej bez niej.   

BRONKA

Brzydki jesteś. To była zawsze moja najbliższa, najserdeczniejsza przyjaciółka. Nie masz wyobrażenia, jak jestem szczęśliwa, że wreszcie przyjechała, dwa lata jej nie widziałam. Ale wiesz, Kaziu, doszczętnie się zmieniła. Nie wiedziałam, że w tak krótkim czasie natura ludzka może się tak całkiem na ręby przewrócić.   

KAZIMIERZ

Jak to, zmieniła się?   

BRONKA (trochę zakłopotana) 

Widzisz... ja właściwie mam taki... wstyd pensjonarki... o tym wszystkim mówić. No, ale tobie wszystko powiedzieć można, bo ty jakbyś nie był mężczyzną.   

KAZIMIERZ

Bardzo słuszna uwaga. Ale opowiedz mi coś o pannie Ewie, to mnie bardzo zaciekawia.   

BRONKA

Widzisz, ona sierota i bardzo bogata. I to całe jej nieszczęście, że każdy swój kaprys zadowolnić mogła... Ale nie o tym chciałam mówić. Byłyśmy razem na pensji i łączyła nas dziwna jakaś miłość. Ona kochała mnie do szaleństwa, tak, że miłość jej czasami była dla mnie udręczeniem i męką. To znowu była tak nieskończenie dobrą, była jagnięciem, z którym się bawić mogłam: niewolnicą, która myśli na mym czole czytała, to znowu kapryśną jak tyran, zazdrosną o każdą myśl moją, o każde drgnienie serca.

KAZIMIERZ

No i co potem?

BRONKA

Opiekun odebrał ją po śmierci swojej żony z pensjonatu i odtąd stała się panią swej woli, swego majątku, swej melancholii, a może i nudy... Ot, widzisz, Kaziu, to byłaby żona dla ciebie.

KAZIMIERZ

Hm, hm. Ale jeszcze nic o tej zmianie nie mówiłaś, która tak nagle w niej zaszła.

BRONKA

No, widzisz, widzisz, jaka ja roztrzepana. Zdania dokończyć nie mogę.

(Zamyśla się)

Otóż mimo wszystkich swych kaprysów i gwałtownych wybuchów była ogromnie wesoła, rej między nami wszystkimi wodziła. Wszystko i wszystkich umiała wykpić, w pole wyprowadzić. A teraz... tak dokładnie sobie sprawy nie zdaję, tylko czuję, że... wiesz, Kaziu, wstydzę się przyznać, że mi jest jakaś obca. Nie jestem już z nią tak swobodna, jak byłam, i takie mam jakieś nieuchwytne uczucie lęku i... Ach, jaka ona piękna, widziałeś, jaka ona piękna? Widziałeś?

KAZIMIERZ

Nie patrzyłem dotychczas na nią.

BRONKA

Człowieku, czyś ty ślepy? Nie, rzeczywiście przestałeś być mężczyzną.

KAZIMIERZ

Przypuszczam, że masz słuszność, ale twój gość poczyna mnie interesować. No i czemu przypisujesz tę zmianę? Złamanemu sercu? Zawiedzionej miłości?

BRONKA

Ona? ... Nie - nie - mój Kaziu.

KAZIMIERZ

Jak możesz to tak na pewno twierdzić?

BRONKA

Bo znam wszystkich młodych ludzi, którzy ją otaczali - wiem, że się tylko nimi bawiła, a jedyny człowiek, który ją zajmował, to był Tadeusz; ale przeciwnie, coś ich od siebie odpychało.

KAZIMIERZ

Jak to, Tadeusz ją znał?   

BRONKA

Oczywiście, znał ją, zanim mnie poznał.   

KAZIMIERZ (lekko)

No i nie pokochali się w sobie?   

BRONKA (cofa się, jakby czymś nagle przykro dotknięta) 

Więc ty sądzisz, że byłabym ją tak gorąco i tak serdecznie do nas w gościnę prosiła, gdyby nie ta absolutna pewność, że byli sobie zupełnie obcy?   

KAZIMIERZ

Tak, to prawda, a raczej może być prawdą, bo tak dalece serca niewieściego nie znam.   

BRONKA

Lękam się tylko, czy jakiej przykrości Tadeuszowi nie zrobiłam, że bez jego wiedzy, tak ją nagle, gwałtownie do siebie zaprosiłam. Może chciałby przynajmniej przez parę dni po powrocie być tylko z nami razem... Dla mnie jest ona milszą od siostry, kocham ją nade wszystko, ale dla Tadeusza jest obcą.  

Słychać dzwonki u sanek zajeżdżających na podwórze. 

BRONKA (z radosnym wy krzykiem)

Tadek jedzie! Tadek jedzie! O, wreszcie!

(Wybiega przez drzwi na lewo)

Scena II

KAZIMIERZ (siedzi i patrzy z niewymownym smutkiem za nią, kręci niespokojnie wąsa, dorzuca gałęzi do kominka, chodzi wszerz i wzdłuż pokoju, przystaje, chwyta się za głowę i mówi cichym szeptem) 

Tak, tak - za późno - za późno.  

Siada, pali papierosa, apatyczny, zamyślony. W przedpokoju słychać głos Bronki:  

"Mój Tadek najdroższy, mój Tadek! " Kazimierz drgnął gwałtownie.  

Głos Tadeusza: "Ach, jak ja za tobą tęskniłem"  

Twarz Kazimierza kurczy się bolesnym, przykrym uśmiechem. 

Scena III

BRONKA

Chodź, chodź, kochanie moje; jak ty przemarzłeś - chodź, ogrzejesz się przy kominku.

TADEUSZ

Ale mnie wcale nie jest zimno, dziecko drogie.

(Wita się z Kazimierzem)

No, Kaziu kochany, strzegłeś dobrze domu? Nie zawracałeś Bronce głowy metafizyką i sztuką?

KAZIMIERZ

Gdzież tam, starałem się przede wszystkim Bronkę przygotować na to, że się już od was nie ruszę.

TADEUSZ

A co, dobrze ci tu?

BRONKA

Ale chodźże, Tadziu, chodź do kominka, tyś taki cały przeziębnięty.

TADEUSZ

Pięknie ci dziękuję za twój kominek, ale z rozkoszą po tym mrozie zjadłbym coś, bom bardzo głodny.

BRONKA

Dobrze, dobrze, w tej chwili.

(Wybiega)

Scena IV

TADEUSZ (wesoły i szczęśliwy)

A co, Kaziu, znalazłem szczęście i spokój. Nigdym nie śmiał nawet zamarzyć o takim raju. A zanim Bronkę poznałem, zdawało mi się, żem już wszystkie siły do życia stracił. Serce było suche jak wiór, dusza obolała i ta straszliwa, piekielna nasza nuda rodowa z wolna już się kładła na mnie jak ciężka zmora.

KAZIMIERZ

A wiem, wiem, w jakim strasznym, beznadziejnym stanie znajdowałeś się wówczas. Każdy twój list czytałem z niepokojem, bom lękał się wyczytać: "bądź zdrów, kochany bracie, zanudzam się na śmierć, więc przenoszę się na łono wieczności..."Właściwie się nie lękałem, bo na nudę to jedyny środek. Ale zawsze to nieprzyjemnie podobny list od brata swego odebrać...

(Nagle)

Ale powiedz mi, dlaczego ty, którego znałem takim dziarskim, kochanym chłopakiem, takim pełnym życia i siły, popadłeś w tę piekielną rozterkę? Mnie się nie dziwić, bo byłem mazgajem i niedołęgą od dziecka, ale ty, ty? 

TADEUSZ

Długo musiałbym ci o tym mówić, znudziłbyś się opowiadaniem tych strasznych męczarni, które przeżyłem. Byłbym zmarniał, gdybym nie był Bronki poznał. 

KAZIMIERZ (niedbale)

Czy kobieta była tego przyczyną? 

TADEUSZ

Tak i nie... Czy ja wiem... Nieokreślona jakaś tęsknota, za kim i za czym - nie wiem. 

KAZIMIERZ

Czy kobieta ta była zła? Przewrotna? 

TADEUSZ

Nie, przeciwnie. Ona tylko straciła zdolność do życia. Zamęcza siebie i innych. Opanowało ją jakieś obłędne pragnienie zniszczenia. Ach, jak ja się męczyłem! 

KAZIMIERZ

No, i co potem?

TADEUSZ

Potem?... Hm... Chciała być niewolnicą, a musiała być panią. A ja za bardzo lękałem się utracić ją, a okiełzać jej nie umiałem. Pogardzałem sobą. Nienawidziłem jej i siebie. Na nic się nie zdało. 

KAZIMIERZ

No - i...?

TADEUSZ

Skończyła się rozpaczna ballada. 

KAZIMIERZ

No i odtąd nigdy jej już nie widziałeś? 

TADEUSZ

Ostatni znak życia dostałem w dzień ślubu. Otrzymałem od niej tak serdeczny, gorący i wylany list, że o wszystkich krzywdach zapomniałem. 

KAZIMIERZ

A może to był tylko zły i mściwy podstęp kobiecy?

TADEUSZ

O, nie. Była Bronki przyjaciółką, kochała ją namiętną miłością i była rzeczywiście szczęśliwą, że Bronka wychodzi za człowieka, którego ona, jak pisała, co najwyżej mogłaby unieszczęśliwić.

KAZIMIERZ (badawczo)

I już jej potem nie widziałeś?

TADEUSZ

Nie.

KAZIMIERZ

I nigdy o niej nie myślisz?

TADEUSZ

Nie. W moim sercu i mózgu tylko dla Bronki miejsce.

KAZIMIERZ

A gdybyś ją nagle ujrzał?

TADEUSZ (zamyślony)

Gdybym ją ujrzał? Nie... to by już na mnie żadnego wrażenia nie zrobiła. Miłość ku niej dawno się już spopieliła. A zresztą, czy ja wiem, czy to miłość była. Może to tylko junacza ambicja człowieka, który nigdy oporu nie doznał, i który się do szału tym rozdrażnił, że nie mógł zdobyć zupełnie kobiety, którą chciał posiąść. Dodaj do tego wstyd, jaki czułem przed samym sobą, uczucie niepewności i niezaspokojonych pragnień, a może będziesz miał dokładny obraz ówczesnego stanu mojej duszy.

(Wstaje, przechadza się po pokoju)

Gdybym ją ujrzał... tak nagle... hm.. . Może by tam coś na dnie mojej duszy drgnęło...

KAZIMIERZ

Zdaje się - że nie jesteś bardzo pewnym siebie.

TADEUSZ

Gdybym Bronki nie miał przy sobie. Ale widzisz, ja z moją energiczną i silną naturą nie czułem się dobrze w tych średniowiecznych, zimnych i smutnych murach, w których tamta tylko żyć umiała. Tam straszyło po nocach. Tam zagościły widma i mary. Energia topiła się jak wosk w ogniu. A ta wściekła melancholia wyżerała mi tuk z kości. A patrz: mój łeb stworzony na to, by się w słońcu kąpać, a moje pięści na to, by z większą jeszcze potęgą ode mnie iść w zapasy, jeżeliby tego zaszła potrzeba.  

(Prostuje się, mocny i silny, i nagle z wesołym śmiechem głośno klaszcze w ręce)  

Abywajże. Bronka, bywaj!   

BRONKA (zza sceny)

Zaraz - zaraz.

KAZIMIERZ

A gdzieś ty Bronkę poznał?   

TADEUSZ

A u wuja mojego. W lesie; jechała konno, koń jej się spłoszył, czymś przestraszony. Patrzę, dziwię się takiemu szalonemu pędowi, alem zrozumiał, że takiego galopu amazonka nie pragnęła, chociaż się bardzo dzielnie trzymała. W jaki sposób konia osadziłem na miejscu, tego już nie wiem. Odleżałem awanturę przez parę tygodni, alem zyskał Bronkę, spokój i szczęście.   

KAZIMIERZ (z ironicznym uśmiechem) 

Ciekawa przygoda.

TADEUSZ

A tak, ciekawa. Tak ciekawa, że dopókim o tych przygodach czytał w romansach, bo z rozpacznej nudy czytywałem nieraz romanse, nie myślałem, że takie historie i w życiu zdarzyć się mogą.   

Scena V

Wchodzi Bronka, a za nią lokaj z tacą, pełną przekąsek i nalewek.   

BRONKA (tuląc się pieszczotliwie do Tadeusza, głaszcze go ręką po twarzy) 

Jakiś ty niecierpliwy. Przecież ja sama chciałam ci to wszystko przyrządzić.   

TADEUSZ

Ale na co tak dużo?  

BRONKA

Do kolacji jeszcze daleko, jedz - jedz.

TADEUSZ (nalewa wódkę i pije do Kazimierza, je zakąski i mówi jedząc)

A też to śnieżyca, że świata przed oczami nie widać. Zaspy po pas.

BRONKA

Ach, jak ja się o ciebie lękałam.

KAZIMIERZ (żartem)

A tak, najstraszniejsze obrazy twoich mąk i cierpień pod przewróconymi sankami majaczyły jej się przed oczami.

TADEUSZ (obejmuje jej głowę)

O, ty niepoprawny dzieciaku, ani na krok się od ciebie ruszyć nie mogę.

BRONKA

Bo wiem, że przy mnie nic ci się złego nie stanie.

TADEUSZ (zrywa się nagle)

Ależ to dziwne! Pamięć moja gorsza niż u kury. Zaraz, zaraz przyjdę.

(Idzie ku drzwiom)

BRONKA

Dokąd idziesz?

TADEUSZ

Zaraz, zaraz, kochanie... niespodzianka.

(Znika w przedpokoju)

Za sceną silny głos Tadeusza: "Paweł, Paweł!"

Scena VI

BRONKA (wesoła jak dziecko)

Pewno mi znowu zrobił jaką kosztowną niespodziankę. Muszę się naprawdę na niego pogniewać, bo już mam w bród aksamitów, jedwabi, tych kosztownych materii, którymi mnie zasypuję.

KAZIMIERZ

Kocha cię, a dla kochającego mężczyzny to wielka rozkosz takie niespodzianki robić. Ale słuchaj, Bronka, tyś mu też taką niespodziankę zrobiła. Myślałem teraz nad tym, czy mu będzie przyjemna. Tadeusz teraz taki szczęśliwy, a to szczęście we dwoje jest zazdrosne i egoistyczne. Lękam się czasami, że ja wam zawadzam, a cóż dopiero kobieta, która, jak mówiłaś, jest Tadeuszowi obcą...   

BRONKA (żywo) 

Nie... nie... właśnie nie. W tym tkwi cała nasza przebiegłość kobieca. Jeżeli się chce zachować miłość mężczyzny, to trzeba go raz po raz od siebie odsuwać, raz po raz samopas go puścić. Dobrze zrobiłam, dobrze zrobiłam. Ja z Ewą będę się bawiła, grała, czytała, a on niech się włóczy po polowaniu, odwiedza sąsiadów, targuje się z Żydami o ceny zboża i wraca co dzień z większą jeszcze tęsknotą.   

KAZIMIERZ (ze smutną ironią) 

Nie myślałem, żebyś umiała się posługiwać tak wyrafinowaną taktyką.   

BRONKA (ze śmiechem) 

Wcale nie wyrafinowaną, tylko dobrze wypróbowaną przez nasze matki i babki.   

KAZIMIERZ

Dobrze, dobrze, tylko się lękam, żeby coś Tadeuszowi dziś humoru nie popsuło. Kocham go, gdy widzę w nim tę siłę i ten rozmach życiowy, i tę spokojną równowagę człowieka pewnego siebie, którą posiadł przy tobie.   

BRONKA

O Tadeusza się nie lękaj. Bylebyś ty tylko nie chodził przez cały wieczór jak półtora nieszczęścia, i bylebyś mnie samej humoru nie popsuł. Przeproś, pocałuj w rękę.  

Kazimierz trzyma jej rękę, ale nie całuje i patrzy jej w oczy.   

BRONKA

No, co to ma znaczyć?   

KAZIMIERZ

Nic, pozwalam sobie tylko na ten luksus, by potrzymać twoją dobrą, kochaną, ciepłą rączkę dziecka. To tak, jakby mi coś wokoło serca tajało.  

(Całuje ją w rękę. Bronka patrzy na niego przeciągle) 

BRONKA

Ty, Kaziu, jesteś rzeczywiście bardzo smutny i znużony.

KAZIMIERZ

Tak to bywa, jeżeli się człowiek nie narodzi pod tym czepkiem szczęścia, pod którym się Tadeusz urodził.

Scena VII

Wchodzi Tadeusz, rozwija kosztowny jedwabny szal u nóg Bronki.  

TADEUSZ

Tym szalem powinienem był zasłać drogę od sanek aż do progu naszego domu, gdyś przed chwilą wybiegła na moje spotkanie. Tymczasem ja, ostatni z ostatnich, zapakowałem tę cudowną tkaninę pod siedzenie i całkiem o niej zapomniałem.

BRONKA (rzucając mu się na szyję)

Mój złoty, mój ty słodki, mój ty niepoprawny rozrzutniku!

KAZIMIERZ (patrzy na nich chwilkę, potem wstaje)

No, zostawiam was waszemu szczęściu, ja tymczasem parę listów napiszę.

(Do Bronki)

A na kolację, na tę wielką uroczystość, trzeba będzie chyba frak przywdziać.

BRONKA

A jak byś ty mi się śmiał inaczej na oczy pokazać?

KAZIMIERZ

A więc do widzenia!

(Wychodzi, zatrzymuje się chwilę przy oknie i mruczy)

Och, kiedyż ten śnieg padać przestanie!

(Obraca się do Tadeusza)

Ej, Tadeuszu, jakiś

ty szczęśliwy, że śnieg ci duszy smucić nie potrzebuje.

(Wychodzi)

Scena VIII

BRONKA (patrząc za Kazimierzem)

Co Kaziowi brak? On taki dziwnie smutny, zamyślony.

TADEUSZ

�Źle ci z nim? Jeszcześ się do niego nie przyzwyczaiła?   

BRONKA

Ach, wiesz przecie, jak mi dobrze. On tak działa, jak to łagodne, bezżarne słońce jesienne. Trochę z nim smutno, ale dobrze i cicho.   

TADEUSZ

A tak, tak. Ród nasz ginie. On i ja, myśmy ostatnie, słabe, jesienne latorośle na starym, a kiedyś tak krzepkim pniu naszego rodu.   

BRONKA

W Kazimierzu ród wasz ginie, tak, ale nie w tobie. Ach, jakiś ty silny, mocny, jak ci szczęście i moc z twarzy bije.   

TADEUSZ (obejmuje ją, prowadzi do kominka i sadza obok siebie) 

To twoja miłość, twoja miłość dała mi tę moc i siłę.   

BRONKA

A twoje oczy jak węgle płoną, jakbyś cały świat chciał zagarnąć, to znowu takie słodkie i dobre,  

(bierze jego głowę, tuli do piersi i całuje jego oczy) 

że bym je mogła całować - całować bez końca - bez pamięci...  

TADEUSZ (kładzie głowę na jej piersi) 

Ty moje szczęście jedyne, jak ja kocham tę twoją piękną miłość.   

BRONKA (bawi się jego włosami) 

Ach, jakie ty masz dziwnie miękkie włosy. Wiesz, mam wrażenie, że się włosów nie dotykam, tylko jakiejś nieskończenie miękkiej, puszystej roślinności... Wiesz, przed dworem mego ojca był klomb takiej delikatnej, puszystej trawy; nie uwierzysz, z jaką rozkoszą tarzałam się w niej. Tak bym się w twoich włosach tarzać chciała.   

(Całuje jego włosy)  

TADEUSZ

A pamiętasz, jak się wtedy koń pod tobą spłoszył?   

BRONKA

Byłam w śmiertelnym lęku, straciłam przytomność, a równocześnie czułam dziwną rozkosz być niesioną przez to silne, nieokiełznane, harde, piękne zwierzę. 

TADEUSZ

A pamiętasz, gdym cię tak schwycił i na piersi podrzucił i obnosił dokoła pokoju?

(Bierze ją na kolana, ona obejmuje rękoma jego szyję)

BRONKA

Mój ty - ty jedyny. Podobno jest jakiś zwyczaj, że młoda dziewczyna powinna przy ołtarzu płakać, rozpaczać, alem ja nie płakała - krzyczeć, krzyczeć pragnęłam ze szczęścia i uniesienia, krzyczeć z radości, że niezadługo popędzimy sankami w uprzęży twych dzikich ogierów do ciebie, do twego domu...

TADEUSZ

Pamiętasz tę noc styczniową, niebo się skrzyło, zmarzły śnieg się skrzył, a konie pędziły, że całe pianą były zlane.

(Obejmuje ją coraz silniej)

BRONKA

Och, przytul mnie tak, przytul do siebie, tak jak wtedy, gdyś mnie całą pod twoje wilczury schował.

(Odsuwa się nagle od niego)

Ale powiedz mi, dlaczegoś ty, gdyśmy już w domu stanęli, dostał nagle takiego zimnego, stalowego błysku w oczach?

TADEUSZ

Kładłem krzyżyk na moją przeszłość.

BRONKA

Jakąś ty miał przeszłość?

TADEUSZ

Jaką przeszłość... Ho... bogatą i strasznie smutną przeszłość... Całą Golgotę męczarni i bólu, całą Gehennę wewnętrznych walk, szamotań się ze sobą, upadków, rozpaczy, pogardy dla siebie i całego świata...

BRONKA

Kochałeś kiedy?

TADEUSZ

Czy ja wiem, czy to była miłość? Może być, że mi się zdawało, że kocham. Nie chcę stawiać teorii, co jest miłością, a co nią nie jest, ale zdaje mi się, że w każdej miłości musi być duma, królewska pewność siebie i tej istoty, którą się kocha, a tę pewność uczułem jedynie przy tobie. 

BRONKA (głaszcze go) 

Tadek, bądź szczerym. Mówiłam dziś z Kazimierzem dużo o Ewie. 

TADEUSZ (zdziwiony, trochę chmurny) 

O Ewie?

BRONKA

Tak, o Ewie. Co się pan mój tak zachmurzył? 

TADEUSZ

Nie, tylko mi się przypomniało, że już w pierwszych tygodniach po ślubie chciałaś się przed nią pochwalić naszym szczęściem, a ja niczego nie pragnę, tylko żyć z tobą, jedynie z tobą, bo szczęście w miłości jest niezmiernie delikatne i może być zakłócone lada drobnostką. 

BRONKA (lękliwie) 

Jaką? 

TADEUSZ

Najczęściej atmosferą obcego człowieka. A ty wiesz, że Ewa bardzo się zmieniła... Kazimierz cichy i smutny, słusznie powiedziałaś, działa dobrze i łagodnie, jak słońce jesienne, ale ona, jak krater, wygasły na pozór, ogień z niego lada chwila wybuchnąć może. 

BRONKA

Skąd ją tak dobrze znasz? 

TADEUSZ

Skąd? Przecież wiesz, że ją raz po raz widywałem. Zaciekawiła mnie, jak Kazimierza jeszcze do niedawna zaciekawiał jakiś nieznany obraz albo jakiś okaz egzotyczny, kwiat lub zwierzę. 

BRONKA (nieśmiało i lękliwie) 

Tadziu! Tadziu!

TADEUSZ (zdziwiony)

No co, moje dziecko, co?

BRONKA

Widzisz, słyszałam, że miłość słabnie, gdy ludzie zawsze są ze sobą razem, że potrzeba im chwilowego rozłączenia, że trzeba im raz po raz iść samopas, by miłość w ustawicznej świeżości podtrzymać i by z większą jeszcze tęsknotą do siebie wracali.

Nie wiem, co mi tę myśl podsunęło, ale ja chciałabym, byś teraz na polowanie jeździł, byś sąsiadów odwiedzał... a znowu nie mogłabym tak sama cały dzień siedzieć, na ciebie czekać...

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT DRUGI

Scena I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT TRZECI

Scena I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT CZWARTY

Scena I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej