Maria Hagen

STRACONA MIŁOŚĆ

Konwersja: Nexto Digital Services

STRACONA MIŁOŚĆ

Hagen Maria

Algier, 15. stycznia 18..

Moja Cesiu droga!

Po latach, tak po trzech latach milczenia, które może i zapomnieniem nazwałaś — odzywam się znowu do Ciebie. Że przyjaźń jest jednem, jedynem może trwałem uczuciem w sercu ludzkiem list mój jest tego dowodem. Szczęście to mrzonka niedościgniona, miłość to marzenie lub bańka mydlana, życie? życie nawet to najsilniej zakorzenione uczucie ludzkie, często bywa l' en attendant — tylko obojętnym, jeśli już nie bolesnym przededniem śmierci. Przyjaźń, jeżeli jest prawdziwą, głęboką szczerą, przetrwa wszystko i uspiona okolicznościami zbudzi się na nowo.

Zbudziła się u mnie, — drzemała ona tylko, a jeżeli usnęła silniej u Ciebie, zbudzi się także od razu, o tem nie wątpię, skoro posłyszysz głos dobrze Ci znany, którym listownie odzywam się do Ciebie.

Winnam Ci wytłómaczenie, winnam odpowiedzieć na pytanie zadane przed laty, na które nie odpowiedziałam wtedy, a które ciągle mam w pamięci:

Reniu — co Tobie?

Jakże już dawno zadałaś mi to pytanie — jak dawno!

Ile rzeczy odtąd zmieniło się i przeszło — ile się przebolało, któż to zliczyć potrafi?.... A ile zapomniało!! Ja nie zapomniałam o Twojem pytaniu, a Ty nie zapomniałaś o mnie. Więcej niczego pewną nie jestem.

Czas tutaj prześliczny — i świat dokoła mnie również piękny. Biurko, na którem piszę do Ciebie, stoi przy otwartem oknie i kiedy oczy podnoszę, widzę najcudowniejszy krajobraz. Tam wąwozy gęsto obrośnięte, ziemia czerwona, masy zieleni o kolorycie niewidzianym, ukąpane w słońcu; tu i ówdzie domy europejskie lub maurytańskie, białe, rzucają plamy a w oddali Algier się piętrzy.

Zewsząd woń migdałów w pełnym kwiecie dochodzi mnie, a taka roskosz niezrównana rozlana dokoła! Niebo takie niebieskie, takie promienne, morze takie srebrne, słońce takie złote, a wszystko razem podobne do jakiegoś olbrzymiego jeziora bez fali, zamkniętego trzema rzędami wysokich i dalekich gór. Pierwsze toną w mgle niebieskiej, drugie rysują się wzorem koronki na tle jaśniejszem, a śnieg pokrywa trzecie. Patrząc, myślę, że jesteśmy na początku zimy i czy uwierzysz, że widok tej wiecznej wiosny, ciepłej, jak lato, łagodnej jak jesień, napełnia mi serce uczuciem tak przykrem, tak smutnem, że pióro odkładam i płaczę!

A po przez łzy, oczy widzą moje dalekie strony rodzinne, najżałośniejszy krajobraz zimy naszej. Stają przedemną długie, z liści ogołocone lipowe aleje ogrodu, równiny śniegiem zasłane, niebo niskie, ciemne i słyszę łomot uschłych gałęzi, skargę wiatru, całą rozpacz zimowej przyrody i.... płaczę!

Czy tylko dlatego, że już nie zobaczę ich może nigdy, nigdy już nie posłyszę? Nie wiem sama. Tęsknota moja wylewająca się łzami, tęskni zarówno za śniegiem białym, jak liściem umarłym, za....

Ale kiedy postanowiłam opowiedzieć Ci życie moje, czemuż przed przyczyną, mówię Ci o skutkach?

Posłuchaj.... W tej krótkiej opowieści odnajdziesz mnie z tem wszystkiem co we mnie znałaś — lubiłaś — potępiałaś — przebaczałaś — z tem wszystkiem, czego nie wiedziałaś a domyślałaś się może i z tem wszystkiem nareszcie, czego nie wiedziałaś zupełnie, co było moją cząstką tajemną, tą treścią, bądź uczuć, bądź szczęścia, bądź cierpienia, najprawdziwszą częścią człowieka czy to złą, czy dobrą, tem »ja,« o którem się nie mówi nigdy, z którem rzadko się zdradza, a którem się najwięcej żyje, czuje, raduje i cierpi.

To ja większą stosunkowo u mnie odgrywało rolę, większe zajmowało miejsce.

Urodziłam się zapewno z charakterem bardziej w sobie zamkniętym aniżeli są nim zazwyczaj charaktery kobiece. Wychowana bez matki, przez ciotkę, która przywiązanie uważała za obowiązek nie za uczucie, nic i nikt nie wpłynął na wytryśnięcie tego źródła zaufania, które potrzebuje ciepła i serca, by się na jaw wydobyć mogło.

Szczerą i otwartą nie miałam już być nigdy. Jeżeli brak tych rysów charakteru jest Wadą — a wiem z doświadczenia, że go za taką uważasz, największą ona ujmę przynosi dotkniętej nią osobie, jednak nie jest ona za nią odpowiedzialną; wada ta bowiem, staje się jej drugą naturą. Z konieczności przywykłam za młodu nie dzielić się z nikim doznanemi wrażeniami, nie miałam serca, przed którem wylać mogłam, co się w mojem goryczy czy żalu zbierało — później — chociaż napotkałam takie na drodze życia, przełamać już siebie nie mogłam. Każda boleść, każde wrażenie głębiej odczute, a więc to właśnie, które potrzebuje dwóch serc — dwóch głów, dwóch par oczu, by mogło być jasno osądzone i widziane, zamykało mi usta.

Byłam zawsze samą czy to ze szczęściem czy z boleścią moją i widzę dzisiaj, że jeżeli ta samotność jednemu ujmowała szczęścia, podwajała cierpienia drugiej.

Miałam chwile w życiu, w których byłabym wiele, wiele dała, by mieć jedną istotę na świecie, którejbym powiedzieć umiała:

Cierpię, a Ty cierp ze mną, płacz ze mną.

Nieumiałam....

Może z czasem Tybyś się była stała tą istotą, ale okoliczności rozdzieliły nas za wcześnie, dzisiaj nią jesteś — ale zapóźno — cierpię cierpieniem, którego Ty nawet ukoić nie jesteś w stanie.

Poznałaś mnie w kilka lat po ślubie — wiem, że zrobiłam na Tobie wrażenie kobiety młodej — szczęśliwej, patrzącej wesoło w życie, które tysiące jeszcze miało dla niej złudzeń.

Sąd Twój zabawił mnie wtenczas, dzisiaj żałują, że tak nie było rzeczywiście, że młodą niedoświadczoną, pełną ufności, wtedy nie byłam, kiedy czas był po temu, bo zdaje mi się, że to stadyum w życiu jest jedną z tych chorób, którą przejść trzeba, a najlepiej przejść za młodu, gdyż później groźniej występuje w przebiegu i w skutkach. Że ja, niestety, tej nieuniknionej choroby w właściwym czasie nie przebyłam, przekona Cię dalsza spowiedź mego serca.

Miałam lat 17, kiedy mnie wydano za mąż. Inaczej jak temi słowy — wydano mnie — zamąźpójścia mojego określić nie mogę, chociaż się wcale temu postanowieniu nie opierałam.

Zgodziłam się nań, jakobym się zresztą na każdy inny projekt była zgodziła — bez radości, ale bez wstrętu; nie są to w ogóle uczucia, których się doznaje w latach siedmnastu, gdyż w tym wieku rzadko się jest czem innem, jak dzieckiem, a ja choć pod niejednym względem nad wiek byłam rozwiniętą, na kwestyę małżeństwa najzupełniej po dziecinnemu się zapatrywałam.

Nie rozumiałam, nie pojmowałam nawet wcale doniosłości nierozerwalnego związku dwojga ludzi, byłam zbyt młodą, by się nad tem kiedykolwiek zastanowić, a za mnie nikt się także nad tem nie zastanowił.

Partya była względnie dobrą, więc mnie wydano.

Mój narzeczony był człowiekiem uprzejmym , wesołym, łatwym, kochającym, mój mąż był zakochanym, ale za to mniej uprzejmym, nie wesołym wcale i trudnym w pożyciu.

Metamorfozy podobne są na porządku dziennym, co nie przeszkadza wcale, że boleśnie one dotykają interesowane osoby i zmuszają do zastanawiania się nad niemi. Zastanowił i mnie także cały problemat pożycia małżeńskiego, zastanawiał mnie niepoślednio przez lat dwa. Po dwóch latach doszłam do przekonania, że małżeństwo, jeżeli nie miało szansy oprzeć się na miłości, powinno oprzeć się na filozofii.

Filozofia u kobiety to rzecz najsmutniejsza, jest to droga, prowadząca wprost do obojętności, a obojętność to już prawie nieszczęście.

Małżeństwo moje było pod każdym względem niefortunnym związkiem, bo i jakże może być innem połączenie dwóch istot, przeznaczonych żyć zawsze razem, między któremi nie ma nic wspólnego, których inteligencye, zapatrywania, pragnienia, gusta, serca, nawet zmysły różnią się najzupełniej i zrozumieć się nie są w stanie.

Pożycie dwóch tak niedobranych charakterów jest stokroć gorsze od pożycia z najmniej sympatyczną osobą; w takiem małżeństwie bowiem może się z czasem wytworzyć pewien rodzaj co raz to wybitniejszego wstrętu który konieczność zasady, czy wychowania przełamują codziennie, nie złamią nigdy.

Jak Ci już wyżej powiedziałam, z mężem moim nie mieliśmy nic wspólnego, nawet wspomnień, ja bowiem nie kochałam się w nim nigdy, a on kochać się przestał, pomny był jednak tej zgasłej miłości, bo prawdziwego, choćby najmniej idealnego uczucia, niepodobna całkowicie z serca wymazać.

Fałszywem jest mniemanie, że skoro pierwszy zapał miłości w małżeństwie mija, to i wspomnienie jej już niepotrzebne, przeciwnie, ma ono wtedy największą i najprawdziwszą wartość, bo stanowi jedyną, trwałą spójnię między tymi dwojgiem złączonymi nierozerwalnym węzłem.

W braku tego wspomnienia oprócz nierozerwalności sakramentu nic mnie do mojego męża nie wiązało, to aż zanadto, aby zapobiedz separacyi lub rozwodowi — zgoła nic, aby zapobiedz nieszczęściu.

Ze czułam się nieszczęśliwą, o tem oprócz mnie nikt absolutnie nie wiedział, miałam bowiem dziwną, dziecinną niemal wstydliwość nieszczęścia, ukrywałam je, jak się ukrywa hańbę.

Może to dowodem, że człowiek właściwie do szczęścia stworzony, a niedolę swoją uważa za rodzaj kalectwa lub ułomności, do której mu nie miło przyznać się przed ludźmi?

Czułam się nieszczęśliwą, choć dzisiaj już temu cierpieniu miana dać nie umiem, pomimo, że je tak dobrze pamiętam.

Była to jakaś burza wewnętrzna, w której wszystkie uczucia domagały się swobody, wolności, życia, buntowały się przeciw rzeczywistości, okrutnej i nieubłaganej, targać chciały pęta, aż poznały, że to są łańcuchy i.... uległy im do czasu....

W dniu, w którym jasno zrozumiałam, że szczęście było gmachem stojącym tuż przedemną, a przecież żadne doń wejście nie stało już dla mnie otworem, burza w sercu ucichła nagle i już nie tak prędko zerwać się miała na nowo.

Lata mijały. Spędzaliśmy je częścią na wsi, częścią w mieście, żyjąc, jak tylu żyje — bez celu i zajęcia, ot, bo żyć trzeba.

Niemieliśmy dzieci, nie pragnęłam ich wówczas, później, a może dopiero dzisiaj dobrze rozumiem, że trzeba było o nie Boga na klęczkach błagać, dziecko dla kobiety, to kotwica dla okrętu — bez niego jest ona łodzią?, bez steru , narażoną na wszystkie niebezpieczeństwa żeglugi, wśród rozhukanej fali.

Czy ty wiesz Cesiu , czem jest dom bez: dziecka? — czem ta cisza wśród gwaru nawet, ta próżnia wśród tłumu? To rok bez wiosny, lato bez kwiatów, niebo bez słońca!

Czy ty wiesz, czem ta tęsknota za tą istotką, małą, za jej płaczem, krzykliwym, despotyzmem, za tą bezgraniczną miłością, która przepełnia serce młodej kobiety, gotowa spłynąć na jasnowłosą główkę, a która w braku tego przedmiotu do ukochania, coraz to się ulatnia, aź w końcu serce wyziębnie.

Mówiłam Ci, że nie pragnęłam dzieci, a przecież były chwile, w których siedząc samotna w moim zawsze pustym domu — bo nie osoby, ale uczucia dom zapełniają,, wsłuchiwałam się z rozpaczą w otaczającą mnie ciszę i z twarzą ukrytą w dłonie, patrzyłam w obraz, którego nigdy widzieć nie miałam i słuchałam głosów, których nigdy słyszeć nie miałam!...

Po pięciu latach takiego życia, byłam tą Renią, którą poznałaś.

Bardzo przystojną dwudziestodwuletnią kobietą — dostatecznie pogodzoną z życiem, aby je brać z lekkiej i wesołej strony, z dość sporą dozą filozofii, obojętności, sceptycyzmu w duszy, z pewnym zapasem wrodzonej zalotności, którą okoliczności, to jest wielka próżnia serca, rozwijać tylko mogła. Byłaś świadkiem trzech lat następnych, tego istnego szału — jak go nazywałaś u mnie kokieteryi i życia światowego.

Tobie, która znałaś mnie z lepszej a przyznać muszę i prawdziwszej strony, która wiedziałaś, że lekkomyślność nie była właściwem tłem mego charakteru, że przeciwnie górowała w nim ogromna potrzeba uczciwości, pewien wstręt, wrodzony do tych eleganckich i strojnych występków kobiet światowych, nadto sądziłaś mnie przez pryzmat wielkiego przywiązania — ta nowa droga, którą iść poczynałam, wydawała się tylko chwilową rozrywką, czy też wybrykiem kaprysu.

I ja ją za taką początkowo uważałam a przecież miała mnie ona daleko zaprowadzić.

Życie światowe moja droga, mimo wielkiego nic, jakiem jest rzeczywiście, gdy się nad niem głębiej zastanawia, ma swój urok, swój wpływ, „sa griserie" kiedy się niem żyje.

Bezmyślność tej egzystencyi, pewna bezwiednie często nabywająca się lekkomyślność, najprzód słów, potem myśli i czynów — odmładza człowieka.

Jestto życie, które nie daje ani szczęścia ani wolności, ale daje złudzenie tych uczuć odbierając czas do zastanowienia się nad sobą. Nadto — jest ona tą wielką, świetlaną sceną, na której najnaturalniej, bez pozoru złego nawet, odgrywa się ta wieczna i jedynie interesująca kobietę komedya — miłości. Odbierzmy ludziom możność podobania lub interesowania się wzajemnie sobą a życie światowe istnieć przestanie. Świat to jest salon, jest le cabinet particulier flirtów światowych a flirt ścieżką prowadzącą do drogi, którą on juz pójść nie pozwala, choć doń przystęp ułatwia.

Futilité ton nom est femme.

Mało jest kobiet, do których by się to powiedzenie zastosować nie mogło, do mnie przez tych lat trzy zastosowywało się najzupełniej.

Przez lat trzy, żyłam w formalnem znarkotyzowaniu temi drobnostkami, z których się wówczas egzystencya moja składała, zabawy, tualety zapełniały dnie i miesiące. Powodzenie światowe upajało mnie, literalnie bawiło mnie patrzeć na budzące się dla mnie u mężczyzn uczucia, czy coś na kształt tego, bawiła potęga mojego uśmiechu; nie szczędziłam go nikomu, miłość w koło mnie zapalała się — płonęła, gasła , by innej miejsca ustąpić, zaznałam podziwu — kaprysów — pragnień i zachwytów ludzkich — robiły one wprawdzie na mnie wrażenie dziecinnych fraszek i to nie wiele wartych, które się łamie i wyrzuca po krótkiej chwili zabawy, ale mimo to dbałam o nie, potrzebne mi one były do uzupełnienia dekoracyi życia światowego a raczej te dekoracye w postaci strojów, kwiatów, muzyki i świateł o tyle mi były potrzebnemi o ile tym błyskotkom serca — czy wyobraźni, czy nerwów, przyświecały.

Było to przy końcu zimy r. 188... wciągu której kaprys świata złożył w moje ręce berło królowej salonów.

Dziecinnie mnie bawiła ta najnietrwalsza z koron tej ziemi. Chwilami kaprys wieńczy nią czoło, chwila i kaprys ze skroni ją zdziera.

Byłabym niebawem innego zapewne dożyła panowania, gdyby nie to, ze nagle wycofałam się dobrowolnie z areny światowej.

Opuszczałam ją w całej pełni moich tryumfów, zostawiając po sobie niby smugę świetlaną — wspomnienie mojego przejścia, i rzecz dziwna, a taka zwykła — taka codzienna, nie żałowałam niczego, co zostawiałam po za sobą, bo w obec tego, co miałam teraz, czego teraz doznawałam, tamto zdawało mi się niczem.

A doznawałam nieopisanego wrażenia.

Lat 16 na nowo zakwitało mi w sercu, świat cały mi był drogim, każdy człowiek kochanym, niewyczerpane źródło życzliwości płynęło mi z duszy i zdawało mi się, że wszystkie skarby świata, wszystkie najgorętsze a urzeczywistnione ludzkie pragnienia, cała potęga szczęścia u stóp moich spoczęły.

Kochałam — po raz pierwszy, jedyny — ostatni.

Koniec wersji demonstracyjnej.