Konwersja wykonana przez firmę Netpress Digital Sp. z o. o.

SZCZĘŚLIWI

Władysław St. Reymont 

- Będą pon pili arbatę, to zarno zrobie?

- A gdzie to Mateusz, że ty za niego?

- Pon go przeciek zwolnili i poleciał do kobity na święta.

- Prawda. Duży tam mróz?

- Sielno skrzytwa; ino się śnig łyśni a mróz scypie kiej pies! - odpowiadała młoda dziewczyna, prawdziwy typ chłopskiej piękności, bo wysoka w miarę, rozrosła, rumiana niby miesiąc na nowiu, o regularnych rysach twarzy i wielkich, mocno modrych oczach.

Poprawiła sobie czerwonej chustki na głowie i dziobała pogrzebaczem drwa w kominie, nie śmiejąc mówić więcej, tylko spod oka rzucała spojrzenia na siedzącego pod oknem. Patrzała się z jakąś pokorą i żałością na jego twarz pochyloną, suchą i jakby zamgloną smutkiem. Była to twarz jeszcze młoda, ale o wyrazie zupełnie biernym i nawet mazgajowatym, i napiętnowana męczeniem. Niebieskie, jakby wyblakłe oczy świeciły jakoś sennie, ociężałość miał w ruchach i niechęcenie.

- Marcysiu! to zrób mi herbaty - odezwał się po długim milczeniu i spojrzał na nią.

Dziewczyna spuściła oczy i zakrzątnęła się żywo kolo samowaru.

- Ojciec jest?

- Ni ma. Tatulo pojechali do miasta kupić coś niecoś na świnta.

- To dzisiaj wigilia? - zapytał znowu.

- Juścić, ze wilija. Pon jadą dzisia do swoich?

- Jadę, muszę się nawet śpieszyć.

Podniósł się i zaczął chodzić po izbie.

- Mam urlop, pojadę - myślał zataczając koła po glinianej podłodze. - Pojadę... Święta... pojadę... - i stanął nagle na środku izby. - Aha, do Józka pojadę, przecież mnie prosił! - odpowiedział sobie i zabrał się do picia herbaty.

Pił spiesznie, prawie gorączkowo się ubierał i co chwila spoglądał na zegarek. Wyszedł przed dom, ogarnął wzrokiem niebo i ziemię i zawrócił na drugą stronę chałupy do swoich gospodarzy, u których mieszkał i stołował się nawet.

- Zostańcie z Bogiem, Wawrzonowa! - powiedział wyciągając rękę. 

- Niech pon jadą z Bogiem! - odpowiedziała stara kobieta i obtarłszy fartuchem rękę, ścisnęła nieśmiało jego dłoń. 

- No, bądź zdrowa, Marcysiu! 

Dziewczyna pokraśniała i chciała go na pożegnanie pocałować w rękę, ale on szybko schował ją poza siebie. 

- Kiedy pon przyjadą? - zapytała Wawrzonowa. 

- Dobrze jeszcze sam nie wiem, ale pewnie na Święty Szczepan. No, zostajcie z Bogiem! 

- Panu Bogu oddajem, szczęśliwa droga! - odpowiedziały obie, pochylając się w ukłonie. 

Mróz go na dworze owionął siarczysty, aż się skrzyły śniegi i migotały w słońcu, a osędzielina pokrywała srebrnymi puchami drzewa, płoty i trzęsła się niby cienkie włókna pierza na słomianych dachach. Druty telegraficzne ciągnące się zaraz za Wawrzonowa chałupą, równolegle z linią drogi żelaznej, wyglądały jakby skręcone z grubych kłaków bawełny i brzęczały przytłumionym, rozlazłym jękiem. 

Wszedł na plant i zaraz na przejeździe zastąpił mu drogę dróżnik. 

- Może mnie pan zwolni na pasterkę? żona me zastąpi na przejeździe - prosił pokornie. 

- Dobrze.

- Prose pana, kropatwy dwie zabiły się o druty. Płoszka je znalozł i przyniósł. 

- Zanieście je do mnie i powiedzcie, żeby je Wawrzonowa powiesiła na mrozie. 

Poszedł plantem. Śnieg zaścielał białą powłoką i pola, i rowy, skarpy i plant, tylko wyrzynały się z niego cztery błękitnawe, błyszczące się nici szyn, biegnące prosto. 

Drzewa i krzaki, rosnące ponad koleją, gięły się pod grubą warstwą śniegu. Pustka była wokoło: z trzech stron zamykały horyzont mury lasów błękitnawych szerokimi liniami, a z czwartej majaczyły z oddalenia wioski, jakby przypłaszczone pod ciężarem śniegu. Cisza była ogromna w powietrzu. Wrony tylko tłukły się po plancie za pożywieniem i zrywały się z krzykiem albo czasami stadko kuropatw wznosiło się z ćwierkaniem i zapadało na kamionki olbrzymie, porozrzucane po polach niby stogi. Szedł prędko, bo do stacji miał pełne pięć wiorst. Mijał czerwone domki dróżników, gęsto stojące, dróżników będących na służbie i wybiegał niecierpliwie oczyma naprzód.

Pociągi towarowe przebiegały obok niego tak cicho, jakby nie dotykały szyn, tylko płynęły w powietrzu, rozsnuwając za sobą długi, skłębiony i zaróżowiony obłok dymów, wiszących niby chmura w powietrzu spokojnym.

Przyszedł na stację zmęczony, ale do osobowego miał jeszcze godzinę czasu. W kancelarii zawiadowcy zastał tylko dyżurnego przy aparacie telegraficznym.

- Co, sam pan jesteś? - zapytał po przywitaniu.

- Pojechali wszyscy na opłatek do Witkowskiego; na osobowy wrócą.

- A! na opłatek... - szepnął siadając na szezlągu. Siedział milcząc, ale po długiej chwili zapytał się w duchu: - Właściwie, dokąd ja pojadę na święta? dokąd?

Przed miesiącem prosił go jeden z kolegów do siebie na święta; miał jeszcze napisać, ale nie napisał. A on tak rię szykował, tak sobie obiecywał po ludzku tam je spędzić - i nie uważał, że ten kolega nie ponowił zaproszenia listownie, tylko się postarał o urlop i teraz miał jechać - ale poczuł jakieś wahanie, niepewność i rodzaj wstydu go przejął.

- Dlaczego on nie napisał? - myślał z coraz większą przykrością. - Może nie chce....

- Prose pana! Starse państwo z paninkamy przyjechały, niech pon idą.

- Panie Stanisławie, zastąpcie mnie przy aparacie na chwilę; skoczę do domu, przywitam się, podzielimy się opłatkiem i za chwilę będę z powrotem - prosił telegrafista.

- Dobrze - i zaraz usiadł przy aparacie. - Dobrze, ale dokąd ja pojadę na święta? do kogo? - szeptał do siebie i zwolna jakiś tępy ból osamotnienia przesączał się do duszy. - Dokąd ja pojadę na święta? - i leciał myślą w świat, ale nie było takiego punktu, gdzieby się mógł za czepić, nie było takiego miejsca, gdzieby mógł pojechać, nie było takich dusz, które by go oczekiwały. Nic, pustka zupełna.

Aparat zaczął gwałtownie przywoływać. Dał znak, że jest, wyciągał papierową wstęgę i czytał: - "Serdeczne życzenia wszystkim z Bolimowa". 

- Może Józiek prosił mnie tylko, ot, tak sobie, przez grzeczność... - myślał. 

"Bagaż, przybory do choinek Nr 1247, przywieziono Nr 112. Zatrzymać i odesłać" - wołał znowu aparat. Stanisław czytał, zapisywał, odpowiadał, ale czuł w mózgu coraz boleśniej, że nie ma dokąd jechać - i myślał z goryczą, że wszyscy się jednoczą dzisiaj, że tyle serc czerpie szczęście w tym dniu z ognisk rodzinnych, tylko on jeden jest sam, zupełnie sam, poaa obrębem radości i wesela tego dnia uroczystego. 

"Co jest wagonów osobowych, przyłączyć do pociągu Nr 7" - krzyczał znowu telegraf. 

- Dopiero tam tłok! Na święta jadą wszyscy - myślał z jakąś cichą zazdrością, ale znowu aparat stukać zaczął: - "Mamusiu! koni moc, przyjeżdżamy popołudniowym całą bandą. Hela, ciasta, sprawunki z nami. - Władek". Przepisał ten telegram i zaraz go przez umyślnego wysłał... Cicho się zrobiło w kancelarii, tylko zegar cykał monotonne: tik, tak! tik, tak! 

- Mamusiu, mamusiu! - powtarzał z pewną lubością Stanisław, a w duszy jakby mu się naprężała struna jakiegoś żalu i drgała słabo, ale boleśnie... 

Wpadł telegrafista, twarz miał rozpromienioną radością, opowiadał mu prędko o swoich i zabrał się do roboty. Kubicki usiadł znowu na szezlągu i milczał. 

- Osobowy wyszedł - rzucił telegrafista. 

Kubicki ostemplował sobie w kasie bilety i poszedł na peron. 

Pociąg przyszedł i cichą stację zalał gwar, bo masy ludzi wysiadały i drugie tyle czekało na peronie. Kubicki przyglądał się gorącym przywitaniem, pocałunkom, słuchał radosnych okrzyków i zaciął mocniej jeszcze usta, i wszedł do pociągu. Pociąg był literalnie zapchany. 

Przechodził wagony, ale wszędzie był tłok nie do opisania. Wszędzie pełno było kobiet, dzieci, tobołów, paczek, twarzy uśmiechniętych, postaci wyświątecznionych i gwaru. Wszyscy rozmawiali i ze wszystkich oczu biła radość, i wszystkie usta śmiały się w oczekiwaniu.

Zatrzymał się na balkonie ostatniego wagonu i kiedy już pociąg ruszał, zeskoczył i nie pojechał.

- A niech to pioruny! Pies ma choć budę i gospodarza - a ja... - syknął ze złością, poszedł do bufetu i pił kieliszek po kieliszku.

Przychodzili tam różni znajomi, witali się, zamieniali po kilka słów obojętnych i odchodzili; on siedział wciąż, bo miał jakąś ukrytą na dnie serca nadzieję, że może go który zaprosi do siebie na wigilię - ale nikt nie prosił.

Słońce się już zaczerwieniało od zachodu, gdy się on podniósł, kupił jeszcze w bufecie butelkę wódki i różnych drobiazgów i powlókł się z powrotem do domu. Nad śniegami mżył się mrok, w głębiach drgały opale, zachód był powleczony złotem i purpurą, gdy dochodził do swojej siedziby. Nie zważał na nic i nic nie widział... prócz tego, że jest sam na świecie.

Patrzeli się na niego Wawrzonowie zdumieni, ale nic nie rzekł, tylko wziął klucz i poszedł do siebie. Rzucił się, jak stał, na łóżko i leżał. Godziny się wlokły leniwie, a on leżał i nie mógł sobie dać rady z bólem, nie mógł przemóc ogromnej tęsknoty i żalu, jaki nim szarpał. Wił się na tym łożu w męce, wyciągał ręce jakby po ratunek, żebrał spalonymi usty zmiłowania jakiego; ale męka trwała, si&roctwo trwało - a zmiłowania nie było. Jakiś zielonawy, pełny czerwonych refleksów mrok wlewał się do i by przez zamarzło szybki i pogrążał wszystko jakby we własną niepamięć, a jemu zaczęły snuć się we wspomnieniu całe lata tułaczki, fragmenty życia przeszłego, wieczna nędza człowieka bezdomnego, przerzucanie z kąta w kąt kraju i ten ostatni, czteroletni pobyt na kolei. Od czterech lat wisiał przy drodze żelaznej na nędznej dla wszystkich posadzie starszego robotnika, ale dla niego było to błogosławione miejsce, bo cztery lata tutaj przesiedział spokojnie i zdawało mu się, że-już przestał go trapić los zawistny. Dobrze mu było tutaj. Zżył się z chłopami i chłopiał sam bardzo prędko, unikał kolegów, miasta, nie wyjeżdżał nigdzie, bo, co prawda, nie miał i do kogo. Myślał tylko czasami ze strachem, że mogą go stąd wziąć i wysłać na drugi koniec linii. Chłopi otaczali go życzliwością, bo dobry był dla robotników i sam się zresztą garnął do wsi i do ludzi wiejskich.

Zapomniał po trosze o innym świecie i innych ludziach, i o swej samotności, dopiero dzisiejszy dzień rozdrapał mu przyschło rany i przejął go głębokim bólem świadomości, że jest sam na świecie, że nie ma ani rodziny, ani przyjaciół, ani jednego serca życzliwego... Sam! 

Myśli mu się rozbiegały w świat, jakby szukając serca i duszy bliższej, ale spadały niby struny zerwane gwałtownie, że aż jęczał ciężko... Sam! Zaczął chodzić po izbie, żeby przytłumić wzruszenie i rozpalał się wewnątrz łzami, co mu zalewały serce taką ostrą, gryzącą falą cierpienia, że aż jęczał i chwytał się za piersi, bo mu zdawały się pękać od łkania... Męka trwała wciąż i trzęsła nim, odbierając prawie przytomność. 

Węgle dogasały w piecyku, mrok wieczoru zapełniał izbę jakby szmaragdowym pyłem, a przez okienko widniał rozległy, mroźny świat, stojący w wielkiej ciszy i spokoju. 

- Sam! sam jeden na świecie, bezdomny jak pies! 

A niech to pioruny zatrzasną! a niech!... - zakrzyknął prawie głośno i poczuł taki nagły przypływ bólu osamotnienia, taka rozpacz go przejęła bezgraniczna, że upadł na łóżko i zapłakał ogromnym, męskim płaczem, co to serce rwie kawałami, pali jak ogień i boli, boli, boli. 

Cisza była dokoła l szarota, tylko ten spazmatyczny płacz rozdzierał powietrze krwawą smugą beznadziejnej rozpaczy i płynął ogromną skargą w nieskończoność. 

- Panusiu! - szepnął cicho Wawrzon. 

Kubicki porwał się z łóżka i patrzał na chłopa nieprzytomnymi oczyma. 

- Może pon do nos poda na wilije, już tam kobita nasykowała, co mogła, przecie pon nie pogardzi... przecie zawdy mili choćby z chłopamy, kiej samymu. 

- A... dobrze... dobrze... - nie mógł więcej nic powiedzieć ze wzruszenia, jakie go ogarnęło. Poczciwi, dobrzy... - myślał z serdeczną wdzięcznością i poszedł na drugą stronę. 

Marcysia stała przed sienią i wyglądała pierwszej gwiazdy.

Cisza... Niebo pogodne i przysłonione zwojami mgieł, przestrzeń biaława majaczeje nieobjętym ogromem.

Z okien chałup biją łuny; czasem żuraw zaskrzypi przy studni, zachrupocze śnieg pod nogami albo gont lub płot trzaśnie na mrozie i znowu cisza, rozlewająca w sercach spokój słodki.

Hej! jak tu dobrze, przestronne i spokojnie, hej!

- Już są gwiazdy - szepnęła Marcysia wchodząc.

Wawrzon z opłatkami na talerzu podszedł do Kubickiego. Zaczynają się łamać, postacie się chylą, ramiona się obejmują, usta szepczą, a w oczach błyszczy rozradowanie dusz wierzących i pobratanych.

Snopek żyta stał w kącie, a na białym przykryciu stołu postawiła Wawrzonowa miski z kartoflami i barszczem, na grzybach. Dzieci sprawiały się cicho, bo na wszystkich twarzach leżało religijne namaszczenie. Po barszczu z kartoflami, Marcycha podała śledzie, opiekane w mące na oleju, grzyby smażone, kapustę ze śliwkami, potem kluski z makiem, a na ostatku racuszki na oleju, bo chłopi w wigilię nie używają nabiału. Wszyscy jedli dosyć łapczywie, tylko Kubicki nie mógł przełykać, tak go dusiło rozrzewnienie.

- Proszę panusia, toć nie honor ostawiać na misce! - prosił Wawrzon.

- Nie ślacheckie to jedzynie, ale z dobrygo serca, to muszą pon przyjąć - dodała stara.

- Dziękuję, nigdy warn nie zapomnę, że jesteście tacy dobrzy!

- A bo i pon lo nos taki, że i rodzony nie byłby lepszy i milszy. Pon już całkiem swojak.

- A bom i swojak, człowiek jestem taki, jak i wy, i lepiej mi pomiędzy wami, lepiej...

Zamilkł, ale było mu coraz cieplej i coraz zaciszniej; gorycz, żal; osamotnienie odchodziły gdzieś na lasy, a on czuł, że mu teraz bardzo dobrze, że jest jakby z rodzonymi i serdecznymi... Ten świerszcz, ćwierkający za kominem, ten stół, ci ludzie, ten nastrój, ta cisza wokoło, przerywana tylko trzaskaniem płotów i skomleniem psów, hukiem przebiegających pociągów; te oczy rozradowane i dusze pełne dobroci - wszystko to przywodziło mu na pamięć dawne jakieś obrazy rodziny, dzieciństwa i przenikało go czułością melancholijną. 

Przyniósł im od siebie herbatę, cukier, wódkę, co tylko miał w zapasie. 

- Bierzcie, moi kochani, bierzcie - szeptał czując, że duszę by im dał, gdyby zechcieli. 

Potem Marcycha zaczęła czytać z Historii Świętej o Narodzeniu Pana Jezusa. Wawrzonowa szykowała herbatę, a gospodarz pykał z krótkiej fajeczki i kołysał nogą kolebkę z najmłodszym. 

- Loboga! Jezusie nosłodszy! - szeptała kiedy-niekiedy Wawrzonowa załamując ręce. - O bidota serdeczna, o Paniątko kochane, na słomie, w oborze się urodziło! Taki król i w mizeracji! 

Kubicki słuchał tylko i rozmarzał się coraz głębiej. Nie drażniły go ich twarze, naiwne wykrzykniki, stroje proste ani chropowate czytanie Marcysi, którą sam czytać nauczył - nic - czuł, jakby tu wzrósł pomiędzy tymi ludźmi i tymi ścianami, jakby poza tę chatę nigdy się nie był wychylał i był tym samym, bo i zaczynał czuć tak samo, i tak samo zaczynał się rozrzewniać niedolą Jezusową, i tak samo w sercu czuł wielką wiarę i wielką miłość do Tego - w stajence urodzonego. 

Tak mu dobrze było, tak słodko, tak spokojnie, że przemykała mu chwilami myśl jakaś i wtedy ogarniał wzrokiem Marcychę i myślał: 

- Zostanę tutaj... co tam! zostanę - i ciepło jeszcze większe czuł w sercu, i marzenia jakieś niejasne o szczęściu cichym, przy ziemi, przy swoich, majaczyły mu w mózgu uparcie. - Co tam, zostanę! 

Podziękował im serdecznie za wigilię i poszedł do siebie. Chodził po izbie i rozmyślał, i coraz częściej sobie mówił: - Zostanę! - i widział ten chłopski dom i Wawrzonów, jako jedyną ostoję dla siebie, i snuło się przed nim to przyszłe życie, jak smuga jasna, jak pola okryte runią, wiosenną, pełne ciszy i spokoju. Drugie kury zaczynały piać, a on wciąż chodził i rozmyślał, i zupełnie świadomifr powtarzał: 

- Zostanę. Gdzie ja będę szukał i czego? 

Drzwi skrzypnęły do sieni, wyjrzał i zapytał: 

- Idziecie do kościoła?

- Tak, matula w południe idą; jo pode na pasterkę, ociec późni przyjadą po mnie.

- Marcysia, zaczekaj trochę, pójdziemy razem.

Spiesznie się ubrał w długie buty i kożuch i poszli.

Noc jeszcze była szczera, ino gwiazdy przybladły nieco i świeciły jak przez mgłę, a nad śniegami wisiał tuman oparów. W chałupach się świeciło i po drodze, wytartej płozami sań, majaczyły sylwetki ludzi albo rozlegał się turkot sanek, a zresztą cisza przeogromna nocy zimowej.

Głosy dźwięczały wyraźnie na mrozie, śnieg skrzypiał sucho pod nogami, a nad ludźmi i końmi wznosiły się kłęby pary.

- Marcysiu! - szepnął biorąc ją za rękę.

- Hę? - i podniosła na niego oczy.

- Niech będzie pochwalony! I pon idą? - mówił jakiś chłop podchodząc. - A to zimno, kiej zły pies, gryzie! - zabił sobie ręce o ramiona, ale nie usłyszawszy odpowiedzi, wyprzedził ich i poszedł.

Za wsią szli Szeroką drogą, wysadzoną olbrzymimi topolami, pomiędzy nimi długi sznur ludzi majaczył niby cienie. Wiatr trochę się poruszył i zgarniał śnieg z chrzęstem, i przynosił urywane słowa rozmów lub pacierzy, odławianych półgłosem.

- Marcysiu! - szepnął ciszej, ale tak miękko, że dziewczyna drgnęła - chciałabyś ty mnie? - dokończył i uczuł pewną ulgę, bo nie mógł tak łatwo i prosto sformułować.

Dziewczyna aż przystanęła, spojrzała się w niego rozpalonymi oczyma i poszła nie odrzekłszy ani słowa.

- Chciałabyś ty mnie? - zapytał znowu.

- Jezus, Mario! Co też pon mówią! - odpowiedziała z jakimś przerażeniem w głosie.

- Mówię prawdę, jeśli mnie zechcesz, to będziesz moją żoną, zaraz w zapusty damy na zapowiedzie.

- Loboga! loboga! przecie nijaki krzywdy nie zrobiliśmy panu, a pon tak się ze mnie śmieją... loboga! - i rozległ się zaraz cichy płacz i szlochanie.

- Nie płacz, Marcysia, nie, ja prawdę mówię; jak mnie zechcesz, to się zaraz w zapusty pobierzemy.

- Loboga! loboga! - szeptała przez łzy i serce się jej trzęsło z olśnienia i strachu zarazem, i szeptała dalej: 

- To nie może być, nie może, ino pan sobie taki pośmiech robi, a ja siroteńka... - i płakała nie mogąc się powstrzymać. 

- Głuptas! - mruknął niecierpliwie i urwał, bo ich dopędziła gromada ludzi i szła z nimi. Kubicki patrzał na Marcysię, a ona popłakiwała cicho, ale podnosiła głowę coraz wyżej, później zaczęła głośno mówić godzinki, a za nią szeptem powtarzali chłopi. 

W kościele było pełno już ludzi. Przed wielkim ołtarzem paliły się wszystkie świece, a nad cyborium płonęła wysoko jedna, jak gwiazda. Świerki stały z boków ołtarzy i przy ławkach, że się wydało jakby w lesie, bo białe ściany lśniły się szronem i bieliły przez gałęzie. 

Ksiądz wyszedł z pierwszą mszą. 

Kubicki przystanął na środku kościoła, Marcysia przykucnęła zaraz za nim, a on stał wyprostowany. Szerokie ręce chłopów wyciągały się do niego przyjaźnie i coraz to ktoś mówił: "Pochwalony!". Widział twarze sinawe od mrozu, twarde, jakby wyciosane siekierą, czupryny potargane u parobków lub spadające w grzywkach równo uciętych u chłopów starych, oczy jaśniejące dobrocią i naiwną, głęboką wiarą. Uśmiechali się i patrzyli na niego przyjaźnie. Nie czuł zapachu butów, świeżo wysmarowanych na mróz ani kożuchów źle wyprawnych, ani zaduchu, przesyconego zapachem skisłego, razowego chleba. Kobiety mruczały głośno pacierze, biły się w piersi, czasem westchnienie wydarło się ze wszystkich piersi, tłum zafalował, ktoś zakaszlał albo małe dziecko zapłakało głośno i znowu zatopiło się wszystko w ciszy, w poważnych tonach organów i w blaskach świec, które migotały niby złota gloria; głos księdza rozlegał się poważnym brzmieniem, dzwonki podnosiły wicher ostrych dźwięków - i uczucie coraz mocniejsze krępowało go do tego tłumu. Msza się skończyła i ksiądz zaintonował: 

- "Bóg się rodzi! moc truchleje!",- a tłum pochwycił melodię i prowadził ją wielkim głosem, aż ziemia drżała, aż gałązki świerków i płomyki świec zaczęły się chwiać i dołączać swoje drżenia, blaski, do blasków źrenic i drżeń serc, i łączyć się w jeden hymn, wielki i radosny.

- "Wzgardzony - okryty chwałą!" - powtarzał Kubicki i dreszcz go przejmował gorący, bo te głosy i całe uroczyste napięcie dusz obejmowało go w moc swoją.

- "A słowo ciałem się stało!" - Coraz mocniej śpiewali; słowa, dźwięki, blaski, wszystko zda się skłębiać i płynąć w świat - głębokie tchnienie wiary niesie ją do stóp Nieznanego.

- "Śmiertelny - Król nad wiekami" - śpiewa coraz donośniej Kubicki i kładzie całą duszę w te słowa i czuje, że mu ten kościół, ten tłum rozśpiewany, te dźwięki i wiara wyrywa z serca wszystkie wspomnienia złe z pamięci, i czuje się spokojny i ufny niby dziecko.

- Marcysiu, wstań! - szepnął po skończeniu kolędy, bo dziewczyna cały czas klęczała, czuł jej twarz przy swojej nodze.

Po drugiej mszy wyszli z kościoła.

Wawrzon już był z końmi. Na świecie było błękitnawo od dnia, ludzie rozsypywali się przed kościołem, gromadzili kupkami, rozmawiali, zabijali ręce, tłukli butami o drogę, bo mróz był siarczysty.

Rozwidniło się zupełnie i słońce już rozkrwawiało świat Maskami, gdy siedli na sanki i pojechali do domu.

Cisza była na świecie i szron tak obsiadł wszystko, jakby kto drzewa obsypał kłaczkami wełny. Słońce wzeszło i świat stanął w złocie i w purpurze, i w takich barwach, jakby kto tęczę rozsnuł po świecie; tak się cudnie lśniły śniegi, szrony, drzewa, niebo, tak jasno, czysto i rzeźwo było, że aż konie rżały i buchały nozdrzami kłęby pary.

Kubicki i Marcysia siedzieli razem, a Wawrzon przy feoniach.

- Chcesz mnie, co? - zapytał obejmując ją prawą ręką.

Przycisnęła się do niego silnie i szepnęła cicho:

- Mój... mój... Stachno! - i ukryła twarz, rozczerwienioną własną śmiałością.

Sanie tylko świstały płozami po wytartej drodze i zamiatały rzetelnie, a jemu aż się chciało stanąć w saniach i krzyczeć z uciechy, ale ją tylko mocniej przycisnął do siebie i szeptał: 

- Marcycho! Marcycho!...

- Stachno!... loboga! - szeptała dygocząc ze wzruszenia. 

- Wawrzon! - zawołał głośno Kubicki. 

- Hę? Wio małe, wio! - i świstał batem. 

- Wawrzon, dacie mi Marcysię, co? 

- Trrp!... Wio małe, wio! - sypnął koniom po parę batów, że wyrywały jak szalone i nic nie odrzekł, bo był jak ogłuszony pytaniem. 

- Dacie mi Marcysię? Proszę naprawdę, to nie żaden śmiech. 

- Trrrp!... - zwolnił konie i odwrócił się, popatrzał uważnie na Kubickiego i córkę, potem popuścił cugli, śmignął batem i znowu polecieli jak wiatr, a potem się do nich przechylił i głosem drżącym z ukontentowania szeptał: 

- Panie zięciu... Wio! psimordy, wio! Panie zięciu, połowę grontu dam, krowę siwą albo i graniastą... cieloka, świnię... gąsków i kurów, matka nie pożałuje... obleczenie dziwka dostanie, jak tego trza. Wio! psiachmać, wio... i cztery tysiące... Hop! hop!... - krzyknął gwałtownie, wstając w saniach i wesół, tak prąc konie, że rwały jak szalone, aż kawały zmarzłego śniegu biły im w twarze, a mroźny pęd powietrza gryzł im twarz, ale oni nic nie czuli, bo stary coraz to się odwracał i szeptał: 

- Panie zięciu!... Wio! psiachmać, wio!... 

- Marcysia, kochasz mnie? - szeptał Kubicki nic już nie słysząc. 

- Stachno... mój... Stachno... - odpowiadała miękko i pochwyciła jego rękę, i całowała długo, a potem nic nie mówili, tylko oczy im się śmiały i dusze, rozbrzmiałe miłością i szczęściem, leciały w świat wyiskrzony. 

I byli tak szczęśliwi, szczęśliwi, szczęśliwi... 