Michał Bałucki

SZPITAL WARIATÓW

Konwersja: Nexto Digital Services

SZPITAL WARIATÓW

(Podług opowiadania wariata)

Michał Bałucki

Jeżeli napisałem: „Podług opowiadania wariata" — proszę nie uważać tego jako fikcję.

Wariat ów istniał rzeczywiście, znali go dobrze i pamiętać muszą ci wszyscy, którzy zwiedzali szpital krakowski między rokiem 1847 a 1876, przeszło 30 lat bowiem był on stałym jego mieszkańcem, a może jest jeszcze, jeżeli nie umarł.

Nazywał się — ba! kiedy nazwisko jego zupełnie wyszło mi z pamięci, bo to już będzie kilka lat temu, jak go widziałem; pamiętam tylko, że się kończyło na „ski". Poznałem go w kancelarii dyrektora, do którego udałem się o pozwolenie zwiedzenia zakładu... Na nieszczęście tak się wydarzyło, że i dyrektor, i asystent jego byli właśnie zajęci rachunkami rocznymi, które śpiesznie trzeba było wysłać do Wydziału Krajowego, nie mieli więc czasu towarzyszyć mi w tej podróży po celkach szaleńców.

— Ale to nic nie znaczy — rzekł dyrektor — jest właśnie Ski, on pana oprowadzi — i zwracając się do mężczyzny, który w tej chwili wszedł do kancelarii i zdejmował pęk kluczy z kołka, odezwał się do niego: — Panie Ski, oprowadzisz pan tego pana po zakładzie i poinformujesz go szczegółowo o każdym pacjencie, tylko tak, jak to pan umiesz, kiedy chcesz. Rozumiesz pan?

— Dobrze, dobrze, panie dyrektorze, służyć będę, ale za małą chwileczkę, bo kucharz, panie... tego... sobaka, drze się jak nieszczęście, że mu omasty brakło do obiadu. Tylko mu wydam i duchem tu będę. Sługa, służka pana dyrektora.

Mówił prędko, trzepiąc wyrazy jak pytel we młynie, porwał klucze z kołka, skłonił się i wyszedł.

— Będziesz pan miał prawdziwą przyjemność — rzekł do mnie dyrektor — posłuchać tego człowieka, bo to kawałek filozofa i poety, a przy tym wymowny, że język mu nie stanie.

— To zapewne dozorca zakładu? — spytałem.

— Nie, panie, to także wariat, niech się pan tym nie przestrasza, bo to wariat nieszkodliwy i będzie panu o wszystkim mówił jak najrozsądniej, nie zdradzając żadnego zboczenia umysłowego; nie trzeba go tylko zapytywać o przeszłość, o sprawy majątkowe, bo na tym punkcie jest maniakiem i zaraz zaczyna pleść od rzeczy. Gdybyśmy go stąd puścili, pewnie by wszystkie koszary chciał podpalić, wszystkie odwachy wywracać, bo ma urazę do rządu, że mu bajeczne sumy zabrano, i procesuje go o to. Był bowiem jakimś urzędniczkiem przy kasie, za czasów Rzeczypospolitej Krakowskiej . Gdy Austriacy zabrali Kraków w roku czterdziestym szóstym, stracił miejsce, jako nie znający języka niemieckiego, i to mu pomieszało umysł; zdaje mu się, że te wszystkie pieniądze, które były w kasie, należały do niego, że mu je zabrano, i ma o to do nich pretensję. Dosyć potrącić o ten przedmiot, a będzie niestworzone rzeczy wygadywał. Zaraz się pan przekonasz o tym...

A cóż tam, panie Ski — rzekł zwracając się do owego wariata, który właśnie powrócił i wyprostowany jak żołnierz, stanął przy drzwiach, czekając na rozkazy — jakże tam z pańskim procesem o te fundusze zabrane?

— Ano jeszcze nic, jeszcze nic, panie dyrektorze. Przed rokiem jeszcze poszła apelacja do Parna Boga i dotąd nie ma żadnej rezolucji. Darmo, trzeba czekać, bo zanim tam w niebie zweryfikują, skrutynują , to czasu trzeba, bo to i tam, panie, teraz na biurokratyzm zachorowano, zanim przejdzie przez wszelkie instancje, to potrwa, panie dobrodzieju, zwłaszcza że tam teraz okropnie są ostrożni, bo się pokazały w ostatnich czasach różne malwersacje.

— W niebie? e...? co pan gadasz — spytał dyrektor z uśmiechem, wyciągając go tym niby niedowierzaniem na szersze opowiadanie.

— Pan dyrektor nie wierzy? A toż to przecież po gazetach pisało, że i tam już teraz różne, panie... tego... szwindle i matactwa się zakradły. Zrobiono podobno świętym jakiegoś, co się potem na niego różne brudne sprawki pokazały. Niedawno znowu puszczono hrabinę do nieba, dlatego że słynęła z pobożności i różnych dobroczynnych instytucji; aż tu, panie, jak zaczną gachy, co ją admirowały za życia, dobijać się za nią do nieba, tak św. Piotr, nie mogąc dać sobie z nimi rady, chwycił babę za łopatkę i wyrzucił do stu diabłów. Jak się, panie dobrodzieju, tak kto kilka razy sparzy, to nic dziwnego, że potem na zimne dmucha i nikomu nie dowierza. Dlatego i moja sprawa, choć najsłuszniejsza, zalega w aktach, zanim się przekonają, że wszystko prawda święta, co w rekursie napisałem.

— No, weź pan, panie Ski, tego pana pod swoją opiekę i proszę zabawić go żeby się nie znudził.

Koniec wersji demonstracyjnej.