Emil Zola

TERESA RAQUIN

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY

AKT PIERWSZY

Scena I

Scena II

Scena III

Scena IV

Scena V

Scena VI

Scena VII

Scena VIII

Scena IX

Scena X

Scena XI

AKT DRUGI

Scena I

Scena II

Scena III

Scena IV

Scena V

Scena VI

AKT TRZECI

Scena I

Scena II

Scena III

Scena IV

Scena V

Scena VI

AKT CZWARTY

Scena I

Scena II 

Scena III 

Scena IV

Scena V

Scena VI

TERESA RAQUIN

Emil Zola

OSOBY

LUDWIK

KAMIL

GRIVET

MICHAUD

PANI RAQUIN

TERESA RAQUIN

ZUZANNA

Pasaż Pont-Neuf. Przestronna sypialnia, która służy zarazem za salon i za jadalnię. Pokój wysoki, ciemny, zaniedbany, o ścianach obitych szarą, spłowiałą tapetą, zawalony kartonami z towarem. Meble mizerne, nie z kompletu. W głębi: drzwi oraz kredens po lewej i szafa po prawej. Z lewej strony sceny: na drugim planie łóżko w alkowie z mansardową ścianą i okno wychodzące na goły mur; na pierwszym planie nieduże drzwi, a z przodu stolik do robót ręcznych. Z prawej strony sceny: na drugim planie wylot i poręcz kręconych schodów, prowadzących na dół do sklepu; no pierwszym planie kominek z lustrem. Na kominku zegar o dwóch kolumienkach oraz dwa bukiety sztucznych kwiatów pod szklanymi kloszami. Po obu stronach lustra wiszą fotografie. W środku pokoju okrągły stół nakryty ceratą. Dwa fotele, niebieski i zielony, krzesła.

Ta sama dekoracja we wszystkich czterech aktach.

AKT PIERWSZY

Letni wieczór, godzina ósma, po kolacji. Stół jeszcze nie sprzątnięty, okno wpółotwarte. Wielki spokój, atmosfera mieszczańskiej błogości

Scena I

Ludwik, Teresa, Pani Raquin, Kamil

Kamil pozuje siedząc w fotelu po prawej. Jest we fraku, trzyma się sztywno, jak wystrojony na niedzielę mieszczuch. Ludwik maluje stojąc przy sztalugach w pobliżu okna. Obok Ludwika, skulona na taborecie, Teresa rozmyśla z brodą opartą na ręce. Pani Raquin kończy sprzątać ze stołu

KAMIL po chwili milczenia

Czy mogę mówić? Nie będzie ci to przeszkadzać?

LUDWIK

Nie, nie, byłeś siedział spokojnie.

KAMIL

Po kolacji, jeżeli nie rozmawiam, zasypiam. Szczęśliwy jesteś, że ci nic nie dolega. Możesz jeść wszystko. Nie powinienem był dokładać sobie śmietany. Szkodzi mi. Mam żołądek do kitu. Bardzo lubisz bitą śmietanę?

LUDWIK

Jeszcze jak! Słodkie to, pyszne.

KAMIL

Znają tutaj twoje gusta. Ubito śmietanę specjalnie dla ciebie, chociaż wiadomo, że mnie nie służy. Mama cię rozpieszcza. Prawda, Tereso, że mama rozpieszcza Ludwika?

TERESA nie podnosząc głowy

Tak.

PANI RAQUIN zabierając stos talerzy

Niech pan ich nie słucha, Ludwiku. To właśnie Kamil zdradził mi, że pan woli bitą śmietanę niż krem waniliowy, a Teresa uparła się, że ją jeszcze posypie pudrem.

KAMIL

Jesteś egoistką, mamusiu.

PANI RAQUIN

No wiecie państwo! Ja jestem egoistką!

KAMIL do Pani Raquin, która śmiejąc się wychodzi

Tak, tak.

Do Ludwika

Kocha cię, ponieważ tak jak ona pochodzisz z Vernon. Pamiętasz, jak byliśmy mali, zawsze dawała nam grosiki.

LUDWIK

Za które kupowałeś sobie jabłka.

KAMIL

A ty kupowałeś nożyki... Co za szczęśliwy traf, żeśmy się znowu spotkali w Paryżu. To mnie ratuje od nudy. Och, jak ja się nudziłem, umierałem z nudów. Wieczorami, gdy wracałem z biura, było tu jak w grobowcu rodzinnym. Nie za ciemno ci tam teraz?

LUDWIK

Trochę, ale chcę skończyć.

KAMIL

Już blisko ósma. Jakie długie są te letnie wieczory! Wolałbym być portretowany za dnia. Wyszłoby o wiele ładniej. Zamiast kopiować to szare tło, dałbyś jakiś pejzaż. Ale rano, przed wyjściem do biura, ledwo człowiek zdąży wypić filiżankę kawy... Słuchaj no, to chyba niezbyt sprzyja trawieniu siedzieć tak bez ruchu po kolacji?

LUDWIK

Zaraz zwrócę ci wolność, to ostatnie pozowanie.

Pani Raquin wraca i zabrawszy resztą naczyń wyciera ceratę

KAMIL

Poza tym rano miałbyś o wiele lepsze światło. Do nas tu słońce nie dociera, ale pada na mur naprzeciw i to rozjaśnia pokój. Rzeczywiście, świetny miała mama pomysł, żeby wynająć mieszkanie w pasażu Pont-Neuf. Sama wilgoć. W dni deszczowe istna piwnica.

LUDWIK

Ba! Byle handel szedł — wszędzie dobrze.

KAMIL

Nie powiem, dla nich ten sklepik z pasmanterią jest jakąś rozrywką. Ale mnie sklep nie bawi.

LUDWIK

Mieszkanie jest wygodne.

KAMIL

Nie takie znowu wygodne. Oprócz tego pokoju, gdzie jemy i gdzie śpimy, jest jeszcze tylko pokój mamy. O kuchni lepiej nie mówić. Ciemna nora nie większa od szafy. Nic się tu nie domyka, człowiek jest stale zziębnięty. A jak straszliwie wieje w nocy ze schodów przez te drzwi.

Wskazuje drzwi po lewej

PANI RAQUIN która skończyła sprzątanie

Mój biedny Kamilku, ty nigdy nie jesteś zadowolony. Zrobiłam jak mogłam najlepiej. To ty chciałeś zostać urzędnikiem w Paryżu. Ja gotowa byłam dalej prowadzić pasmanterię w Vernon [...]

KAMIL

No tak, ale spodziewałem się, że zamieszkam przy jakiejś ruchliwej ulicy, którą przechodzić będzie dużo ludzi. Stanąłbym sobie przy oknie, obserwował pojazdy. To bardzo zabawne. A tu, kiedy otwieram okno, widzę tylko wielki mur naprzeciwko, a w dole oszklony dach pasażu. Mur jest czarny, a dach cały brudny od kurzu i pajęczyny. Wolę już nasze okna w Vernon, z których widziało się Sekwanę, płynącą i płynącą, co też przecież nie było wesołe.

PANI RAQUIN

Proponowałam ci, żebyśmy tam wrócili.

KAMIL

Niech Bóg broni! Teraz, gdyśmy się odnaleźli z Ludwikiem w naszym biurze... Zresztą, wracam wieczorami, wszystko mi jedno w końcu, że w pasażu jest wilgoć, skoro wam tu dobrze.

PANI RAQUIN

No więc, nie dokuczaj mi już tym mieszkaniem.

Słychać dzwonek sklepowy

Ktoś wszedł do sklepu, Tereso, nie schodzisz?

Teresa wydaje się nie słyszeć i nie rusza się z miejsca

Czekaj, ja pójdę.

Schodzi kręconymi schodami

Scena II

Ludwik, Teresa, Kamil

KAMIL

Nie chcę jej martwić, ale ten pasaż jest bardzo niezdrowy. Obawiam się, że złapię solidne zapalenie płuc, które mnie wykończy. Ja nie mam takiego zdrowia, jak wy...

Pauza

Słuchaj, nie mógłbym trochę odpocząć? Już nie czuję lewej ręki.

LUDWIK

Jeśli chcesz... Mam jeszcze tylko kilka pociągnięć pędzlem.

KAMIL

Trudno! Już nie mogę wytrzymać, muszę trochę pochodzić...

Wstaje, idzie do przodu, potem w głąb sceny, podchodzi do Teresy

Nigdy nie mogłem zrozumieć, jak moja żona potrafi siedzieć tak całymi godzinami, nie ruszając nawet palcem.

Jakież to irytujące, gdy ktoś wiecznie buja w obłokach. Nie działa ci to na nerwy, Ludwiku, gdy tak sterczy obok ciebie?... No, doprawdy, Tereso, poruszże się wreszcie! Bawi cię to?

TERESA nie ruszając się

Tak.

KAMIL

No to życzę dobrej zabawy. Tylko zwierzętom sprawia to przyjemność... Już wtedy, gdy jej ojciec, kapitan Degans, zostawił ją u mamy, miała te swoje szeroko otwarte czarne ślipia, które mi napędzały strachu. A ten kapitan! To był okropny człowiek, chociaż brat mamusi. Nigdy więcej stopa jego nie postała w Vernon, umarł w Afryce. Prawda, Tereso?

TERESA nie ruszając się

Tak.

KAMIL

Jeśli ci się zdaje, że będzie sobie strzępić język...

Całuje ją

Mimo wszystko, jesteś dobrą żoną. Od czasu, gdy mamusia nas pożeniła, nie było między nami ani jednej kłótni. Nie masz do mnie żalu?

TERESA

Nie.

LUDWIK

No, siadaj, Kamilu, nie żądam już od ciebie więcej niż dziesięć minut.

Kamil siada

Odwróć głowę w lewo. Tak, dobra, nie ruszaj się.

KAMIL

po pauzie

A co u ojca, masz wiadomości?

LUDWIK

Nie, zapomniał o mnie. Zresztą ja nigdy do niego nie piszę.

KAMIL

To dziwne, swoją drogą, między ojcem a synem. Ja bym tak nie mógł.

LUDWIK

Ba! Mój stary miał swoje widzimisię: chciał, żebym został adwokatem i występował w jego nie kończących się procesach z sąsiadami. Gdy się dowiedział, że zamiast na czesne wydaję pieniądze na opłacanie pracowni malarskich, przerwał dostawę mamony. Nie uśmiechało mi się być adwokatem.

KAMIL

To jest jednak piękna pozycja. A jak się ma talent, to i płacą dobrze.

LUDWIK

Spotkałem jednego z moich dawnych kolegów szkolnych, który jest malarzem. I zabrałem się do malarstwa, tak jak on.

KAMIL

Trzeba było wytrwać. Miałbyś może dziś jakiś order.

LUDWIK

Nie mogłem. Zdychałem z głodu. Cisnąłem więc malarstwo do wszystkich diabłów i poszukałem posady.

KAMIL

W każdym razie umiesz rysować.

LUDWIK

Za mocny nie jestem... Co mi się podobało w malarstwie, to to, że zawód jest zabawny i nie męczący. Och, jak mi było żal tej diabelnej pracowni, w pierwszych tygodniach mojej pracy w biurze! Była tam kanapka, na której ucinałem sobie poobiednie drzemki. Urządzaliśmy rozkoszne hulanki, ach, szkoda gadać!

KAMIL

A czy sprowadzaliście modelki?

LUDWIK

Ma się rozumieć. Przychodziła taka wspaniała blondyna...

Teresa wstaje powoli i schodzi do sklepu

Wypłoszyliśmy twoją żonę.

KAMIL

Gdzie tam! Myślisz, że w ogóle słuchała, co się mówi! Nie jest bardzo rozgarnięta. Ale gdy jestem chory, pielęgnuje mnie idealnie. Mamusia nauczyła ją przyrządzać ziółka...

LUDWIK

Odnoszę wrażenie, że ona mnie bardzo nie lubi.

KAMIL

O, wiesz, z kobietami... Nie skończyłeś jeszcze?

LUDWIK

Właśnie skończyłem, możesz wstać.

KAMIL wstaje i zbliża się, by obejrzeć portret

Skończony, tak zupełnie skończony?

LUDWIK

Już tylko oprawić go w ramy.

KAMIL

Jest bardzo udany, co?

Podchodzi do kręconych schodów, przechyla się przez poręcz Mamo! Tereso! Chodźcie zobaczyć, Ludwik skończył!

Scena III

Ludwik, Kamil, Pani Raquin, Teresa

PANI RAQUIN

Co ty mówisz, skończył!

KAMIL trzymając portret przed sobą

Ależ tak. Chodźcież nareszcie!

PANI RAQUIN oglądając portret

Ach, rzeczywiście! Usta zwłaszcza, usta są uderzająco podobne... Nie uważasz, Tereso?

TERESA nie zbliżając się

Owszem.

Podchodzi do okna i opierając czoło o ramę popada w zamyślenie

KAMIL

A frak! Mój ślubny frak, który miałem na sobie zaledwie cztery razy... Kołnierz wygląda zupełnie, jak z prawdziwego sukna.

PANI RAQUIN

A poręcz fotela!

KAMIL

Zadziwiające! Prawdziwe drewno! To mój fotel, przywieźliśmy go z Vernon. Tylko ja go używam.

PANI RAQUIN do Ludwika, który odstawiwszy sztalugi i pudło z farbami przeszedł na prawą stroną

Dlaczego zrobił pan tak czarno pod lewym okiem?

LUDWIK

To cień.

KAMIL odstawiając portret na sztalugi oparte o ścianę między alkową i oknem

Byłoby może ładniej bez tego cienia, ale i tak minę mam dystyngowaną. Można by pomyśleć, że jestem na wizycie.

PANI RAQUIN

Mój drogi, Ludwiku, jak panu dziękować? Nie zgodził się pan nawet, żeby Kamil zwrócił panu za farby.

LUDWIK

Ależ to ja mu dziękuję, że był tak dobry i zechciał mi pozować.

KAMIL

Nie, nie, mowy nie ma, tak na „sucho" ci to nie ujdzie! Zaraz skoczę po butelkę czegoś dobrego. Pal licho, oblejemy twoje dzieło!

LUDWIK

Och, to, jeśli chcesz... A ja pójdę po ramy. Dziś czwartek, dobrze by było, gdyby panowie Grivet i Michaud zastali portret już zawieszony na swoim miejscu.

Wychodzi. Tymczasem Kamil zdejmuje frak, zmienia krawat, wkłada palto, które mu matka podała, i udaje, że idzie za Ludwikiem

Scena IV

Teresa, Pani Raquin, Kamil

KAMIL wracając

Jaki właściwie trunek mam kupić?

PANI RAQUIN

Trzeba by coś, co Ludwik lubi. To kochany chłopak, dobry jak złoto! Wydaje mi się teraz, że należy do rodziny.

KAMIL

To prawdziwy brat... Gdybym tak wziął flaszkę anyżówki?

PANI RAQUIN

Myślisz, że on lubi anyżówkę? Do ciastek lepiej by chyba pasowało jakieś dobre wino.

KAMIL do Teresy

A ty się nawet nie odezwiesz... Nie pamiętasz, czy on lubi malagę?

TERESA odchodząc od okna i zbliżając się do rampy

Nie, ale wiem, że smakuje mu wszystko. Je i pije jak smok.

PANI RAQUIN

Moje dziecko...

KAMIL

Powiedz jej parę słów do słuchu. Ona go nie znosi. Już to nawet zauważył, powiedział mi, to nieprzyjemnie...

Do Teresy

Nie życzę sobie, żebyś robiła wstręty moim przyjaciołom. Co w końcu masz mu do zarzucenia?

TERESA

Nic... Jest tutaj wiecznie. Na obiedzie, na kolacji. Podsuwacie mu najlepsze kąski. Ludwik to, Ludwik tamto, nic tylko Ludwik. To mnie drażni, ot i wszystko... Nie jest wcale taki interesujący, to łakomczuch i leń.

PANI RAQUIN

Bądź dobra, Teresko. Ludwik nie jest w najlepszej sytuacji. Mieszka na poddaszu, odżywia się marnie w tej jakiejś mleczarni. Rada jestem, gdy widzę, że czuje się jak w domu, że sobie podjadł, że się u nas ogrzał. Rozgości się, zapali sobie, to mi sprawia przyjemność. Jest sam na świecie, biedak.

TERESA

No więc róbcie, jak chcecie, skaczcie koło niego, cackajcie się z nim... Wiecie, że zawsze jestem zadowolona.

KAMIL

Mam myśl, kupię butelkę szampana. To będzie elegancko.

PANI RAQUIN

Tak, szampan to będzie przyzwoity rewanż za portret... Nie zapomnij o ciastkach.

KAMIL

Nie ma jeszcze wpół do dziewiątej. Nasi panowie przyjdą dopiero o dziewiątej... Ale się zdziwią, gdy zastaną szampan!

Wychodzi

PANI RAQUIN do Teresy

Zapalisz lampę, dobrze? Ja schodzę do sklepu.

Scena V

Teresa, potem Ludwik

Zostawszy sama, Teresa stoi przez chwilę bez ruchu; rozgląda się, oddycha z ulgą. Gra mimiczna. Zbliża się do przodu sceny, przeciąga się gestem zmęczenia i nudy. Potem słyszy, że Ludwik wchodzi przez drzwi z lewej i ogarnięta nagłą radością uśmiecha się. W czasie tej sceny stopniowo zapada mrok

LUDWIK

Tereso...

TERESA

Ty, mój Ludwiku... Czułam, że przyjdziesz, kochanie najdroższe...

Bierze go za ręce i prowadzi do przodu sceny

Nie widziałam cię już od tygodnia. Codziennie po południu czekałam na ciebie. Miałam nadzieję, że wyrwiesz się z biura. Gdybyś nie przyszedł, zrobiłabym jakieś głupstwo. Powiedz, dlaczego nie było cię przez tydzień? Nie chcę tak więcej. Nasze uściski dłoni, wieczorem, przy nich, są takie zimne.

LUDWIK

Wytłumaczę ci...

TERESA

Boisz się tutaj, dzieciak z ciebie, słowo daję! Nigdzie indziej nie bylibyśmy tak dobrze ukryci.

Podnosi głos i robi kilka kroków

Czyż można podejrzewać, że się kochamy? Czy kiedykolwiek przyjdzie komu do głowy szukać nas w tym pokoju?

LUDWIK przyciągając ją do siebie i biorąc ją w ramiona

Bądź rozsądna. Nie, nie boję się przychodzić tutaj.

TERESA

A więc boisz się mnie, przyznaj się. Lękasz się, że kocham cię za mocno, że mogłabym zakłócić twoje życie.

LUDWIK

Dlaczego mi nie ufasz? Czy nie wiesz, że zabrałaś mi wszystko, nawet sen. Staję się szalony, ja, który kpiłem sobie z kobiet. Co mnie nęka, Tereso, to fakt, że zbudziłaś w głębi mej istoty człowieka, którego nie znałem. Więc czasami, to prawda, czuję się zaniepokojony, wydaje mi się, że nie jest normalne kochać tak, jak ja ciebie kocham, i obawiam się, by nie zaprowadziło nas to dalej, niż chcemy.

TERESA z głową opartą na jego ramieniu

Będzie to radość bez kresu, długi spacer w słońcu.

LUDWIK odsuwając się gwałtownie

Słyszałaś kroki na schodach?

Nasłuchują obydwoje

TERESA

To stopnie trzeszczą od wilgoci.

Znów zbliżają się do siebie

Go tam! Kochajmy się bez strachu, bez skrupułów... Ach, gdybyś wiedział, jakie ja miałam dzieciństwo! Wychowano mnie w dusznym pokoju chorego chłopca.

LUDWIK

Moja biedna Tereska!

TERESA

O, tak, byłam nieszczęśliwa. Całymi godzinami tkwiłam przycupnięta przed kominkiem i bezmyślnie wpatrywałam się w parujące ziółka. Gdy tylko poruszyłam się, ciotka zaczynała gderać. Rozumiesz, nie wolno było budzić Kamila. Jąkałam się przy każdym niemal słowie, miałam ruchy trzęsącej się staruszeczki. Robiłam wrażenie tak niezdarnej, że Kamil wyśmiewał się ze mnie. A czułam się silna, moje dziecięce pięści zaciskały się czasami, miałam ochotę wszystko porozbijać. Mówiono mi, że moja matka była córką wodza jakiegoś plemienia afrykańskiego . To chyba prawda. Tak często marzyłam, żeby pójść sobie w świat, uciec, włóczyć się boso w pyle dróg. Chciałam chodzić po prośbie, jak Cyganka... Wierz mi, wolałam nędzę i opuszczenie niż ich łaskawy chleb.

Podniosła głos. Ludwik, przerażony, przechodzi przez sceną i znów nasłuchuje

LUDWIK

Mów ciszej, ciotkę ściągniesz.

TERESA

A niech sobie przychodzi! Tym gorzej dla nich, jeżeli ich okłamuję!

Przysiada na stole, z założonymi rękami

Sama nie wiem, dlaczego właściwie zgodziłam się wyjść za Kamila. Było to małżeństwo z góry przewidziane, ukartowane. Ciotka czekała tylko, żebyśmy dorośli. Gdy miałam dwanaście lat, już mi mówiła: „będziesz bardzo kochać twojego kuzyna, będziesz się nim troskliwie opiekować". Chciała dać mu pielęgniarkę, zaparzaczkę. ziółek. Uwielbiała to swoje cherlawe dziecko, o które ze dwadzieścia razy wykłóciła się ze śmiercią, i tresowała mnie na jego służącą. Nie protestowałam jakoś. Zrobili ze mnie istotę bezwolną. Litowałam się nad chłopakiem. Kiedy się z nim bawiłam, moje palce zagłębiały się w jego ciało, jak w glinę... W noc poślubną, zamiast wejść, jak zwykle, do swojego pokoju, który znajdował się po lewej stronie schodów, weszłam do pokoju Kamila, który był po prawej. I to było wszystko... Ale ty, ty, mój Ludwiku...

LUDWIK

Kochasz mnie?

Bierze ją w ramiona i powoli sadza na krześle z prawej strony stołu

TERESA

Kocham cię, kocham cię od tego dnia, gdy Kamil przyprowadził cię do sklepu, pamiętasz, wtedy, gdy odnaleźliście się w tym waszym biurze. Nie mam pojęcia, jak to się stało. Jestem przecież harda, wyniosła. Nie wiem, w jaki sposób cię pokochałam, nienawidziłam cię raczej. Twój widok drażnił mnie, sprawiał mi cierpienie. Gdy tylko wchodziłeś, moje nerwy napinały się, jak gdyby miały pęknąć, a ja pragnęłam tego cierpienia, czekałam na twoje przyjście. Kiedy malowałeś, siedziałam na tym taborecie, jak przykuta u twych stóp, mimo wewnętrznego buntu.

LUDWIK

Uwielbiam cię...

Klęka przed nią

TERESA

Jedyną rozrywką były wizyty tego głupka Griveta, który regularnie co czwartek przychodził podobnie jak stary Michaud. Znasz te czwartkowe wieczory z tymi ich nieśmiertelnymi partyjkami domina; o mało nie doprowadziły mnie do obłędu. Czwartek wlókł się za czwartkiem i tak bez końca w przygniatającym ogłupieniu. Ale teraz jestem dumna i pomszczona. Po kolacji, gdy siedzimy przy stole prowadząc miłą, przyjacielską rozmowę, delektuję się zakazanymi rozkoszami. Haftuję z kwaśną jak zwykle miną, podczas gdy wy gracie w domino, i w tej atmosferze mieszczańskiego spokoju przywołuję na pamięć słodkie, kochane wspomnienia... I to jest jeszcze jedna rozkosz, mój Ludwiku.

LUDWIK któremu zdaje się, że słyszy jakiś hałas, zrywa się przestraszony

Doprawdy, mówisz za głośno, przez ciebie ktoś nas jeszcze przyłapie. Zobaczysz, że ciotka zaraz tu przyjdzie...

Nasłuchuje nad kręconymi schodami, po czym przechodzi przez scenę

Gdzie mój kapelusz?

TERESA wstając bez pośpiechu

Eh tam, sądzisz, że wejdzie na górę?

Zbliża się do schodów i wraca ściszając glos

Tak, masz rację, dla ostrożności lepiej, żebyś już poszedł. Ale chciałabym, żebyśmy się umówili na jutro. Przyjdziesz, prawda? O drugiej.

LUDWIK

Nie, nie czekaj na mnie, to nie będzie możliwe.

TERESA

Niemożliwe? Dlaczego?

LUDWIK

Mój szef zauważył te ciągłe wypady. Zagroził, że mnie zwolni, jeżeli jeszcze raz wyjdę w czasie pracy.

TERESA

A więc już nie będziemy się spotykać... Zrywasz ze mną. To do tego prowadzi twoja ostrożność. Oh! Jesteś tchórzem, rozumiesz.

LUDWIK biorąc ją w objęcia

Nie. Możemy stworzyć sobie spokojne życie. Trzeba tylko szukać, doczekać się sprzyjających okoliczności. Kiedyś marzyłem, żeby mieć cię dla siebie przez cały dzień. Potem pragnienie rosło, marzył mi się miesiąc szczęścia, rok, całe życie. Słuchaj, całe życie kochać się, całe życie być razem. Rzuciłbym posadę, wróciłbym do malarstwa. Ty zajęłabyś się, czym byś chciała. Żylibyśmy miłością, zawsze, zawsze... Prawda, że byłabyś szczęśliwa?

TERESA uśmiechnięta, upojona w jego ramionach

O, tak! Bardzo szczęśliwa.

LUDWIK odsuwając się od niej, stłumionym głosem

Gdybyś tak była wdową...

TERESA rozmarzona

Pobralibyśmy się, nie lękając się już niczego. Spełniłyby się nasze marzenia.

LUDWIK

W ciemności widzę już tylko twoje oczy, które błyszczą, twoje oczy, które doprowadziłyby mnie do szaleństwa, gdybym nie miał rozsądku za nas dwoje... Musimy się pożegnać, Tereso.

TERESA

Nie przyjdziesz jutro?

LUDWIK

Nie. Ufaj mi. Jeżeli przez jakiś czas nie będziemy się spotykać, powiedz sobie, że pracujemy dla naszego szczęścia.

Całuje ją i szybko wychodzi przez małe drzwi

TERESA sama, po chwili rozmarzenia

Wdową...

Scena VI

Teresa, Pani Raquin, potem Kamil

PANI RAQUIN

No wiesz, jeszcze nie zaświeciłaś! Ach, ty marzycielko! Czekaj, lampa jest przygotowana, zaraz ją zapalę.

Wychodzi przez drzwi w głębi

KAMIL wchodząc z butelką szampana i pudłem ciastek

Gdzie wy się podziewacie? Dlaczego siedzicie po ciemku?

TERESA

Ciocia poszła po lampę.

KAMIL wzdrygając się

A, jesteś tutaj, przestraszyłaś mnie. Mogłaś mi to powiedzieć głosem bardziej naturalnym. Wiesz dobrze, że nie lubię, gdy kto żartuje w ciemności.

TERESA

Ja nie żartuję.

KAMIL

Akurat cię spostrzegłem całą w bieli, jak zjawę. To głupie, takie kawały. Jeśli się dziś w nocy obudzę, będzie mi się zdawało, że jakaś biała niewiasta krąży wokół łóżka, by mnie zadusić... Śmiej się, śmiej się, ładny śmiech.

TERESA

Co się tu dzieje?

PANI RAQUIN wchodząc z lampą

Co się tu dzieje?

Scena rozjaśnia się

KAMIL

To Teresa stroi sobie żarty i straszy mnie. O mały włos upuściłbym butelkę szampana. I trzy franki poszłyby w błoto.

PANI RAQUIN biorąc butelkę

Dałeś za nią tylko trzy franki?

KAMIL

Tak, poszedłem aż na bulwar Saint-Michel, gdzie w jednym sklepie korzennym widziałem wywieszoną tę cenę.

Jest równie dobry, jak ten za osiem franków. Wiadomo, że ci kupcy to zgraja kanciarzy i że zmienia się tylko etykietka. Tu są ciastka.

PANI RAQUIN

Daj, postawię wszystko na stole, żeby pan Grivet i pan Michaud z małą mieli niespodziankę na wejście. Podaj mi dwa talerze, Tereso.

Obie nakrywają, stawiając butelkę szampana między dwoma talerzami ciastek, po czym Teresa siada przy swym stoliku do robót i zabiera się do haftowania

KAMIL

Pan Grivet to chodząca punktualność. Zjawi się tutaj za kwadrans, z uderzeniem dziewiątej. Bądźcie dla niego miłe, dobrze? Jest wprawdzie tylko zastępcą naczelnika, ale jak przyjdzie co do czego, może się okazać bardzo pomocny. To jest ktoś, chociaż na to nie wygląda. Najstarsi urzędnicy w zarządzie Kolei Orleańskiej twierdzą, że w ciągu dwudziestu lat nie spóźnił się ani razu, nawet o minutę. Ludwik nie ma racji, mówiąc, że Grivet prochu nie wymyśli.

PANI RAQUIN

Pan Michaud też jest bardzo punktualny. W Vernon, gdy był komisarzem policji i przychodził wieczorami punkt o ósmej, pamiętacie, zawsześmy mu prawili komplementy.

KAMIL

Tak, ale od czasu, gdy przeszedł na emeryturę i przeniósł się z siostrzenicą do Paryża, już jest nie ten sam. Ta Zuzia wodzi go za nos... W każdym razie przyjemnie jest mieć przyjaciół i gościć ich raz w tygodniu. Częściej, to by za drogo kosztowało... A właśnie, chciałem wam powiedzieć, zanim przyjdą: po drodze ułożyłem pewien plan.

PANI RAQUIN

Jaki plan?

KAMIL

Pamiętasz, mamo, obiecałem Teresie, że, nim zaczną się słoty, pojedziemy kiedyś na niedzielę do Saint-Ouen. Ona nie chce wychodzić ze mną na miasto, chociaż spacer ulicami jest zabawniejszy niż na wsi. Mówi, że ją męczę, że nie umiem Chodzić. Jednym słowem, pomyślałem, że dobrze będzie, jeżeli w niedzielę zabierzemy z sobą Ludwika i pojedziemy do Saint-Ouen.

PANI RAQUIN

Bardzo dobrze, moje dzieci, jedźcie do Saint-Ouen. Mnie już nogi nie niosą, nie mogę wam towarzyszyć, ale pomysł jest znakomity. W ten sposób w pełni odwdzięczysz się Ludwikowi za portret.

KAMIL

Na zielonej trawce Ludwik jest kapitalny! Pamiętasz, Tereso, jak był z nami w Suresnes? Chłop jak tur z tego figlarza. Skacze przez rowy pełne wody, ciska kamieniami, i to jakimi, na niebywałą wysokość. W Suresnes, na karuzeli, udawał galopującego pocztyliona i w taki sposób naśladował trzaskanie z bicza i spinanie ostrogami, że całe towarzystwo weselne, które akurat tam było, śmiało się do łez. Panna młoda dosłownie się ze śmiechu rozchorowała. Prawda, Tereso?

TERESA

Dostatecznie sobie popił przy obiedzie, żeby się wygłupiać.

KAMIL

Och, ty to zawsze! Nie rozumiesz, że człowiek może się bawić. Gdyby śmiech i zabawa zależały wyłącznie od ciebie, to wycieczka do Saint-Ouen równałaby się ciężkim robotom. Ona siada na ziemi i wpatruje się w płynącą rzekę. Ostatecznie, jeżeli zabieram Ludwika, to po to, by mieć rozrywkę. Dokąd, u licha, poszedł po te ramy?

Słychać dzwonek sklepowy To on. Pan Grivet ma jeszcze siedem minut.

Scena VII

Ci sami, Ludwik

LUDWIK z ramą w ręku

Ale się guzdrali w tym sklepie...

Spostrzegając, że Kamil rozmawia cicho z Panią Raquin

Założęsię, że znowu knujecie państwo jakąś rozkoszną niespodziankę.

KAMIL

Zgadnij.

LUDWIK

Zapraszacie mnie jutro na kolację i będzie kura z ryżem w potrawce.

PANI RAQUIN

Łakomczuch!

KAMIL

Coślepszego. Zabieram w niedzielę Teresę do Saint Quen, a ty jedziesz z nami. Chcesz?

LUDWIK

Pytanie, czy chcę! Jeszcze jak!

Zdejmuje portret ze sztalug i prosi Panią Raquin o młotek, który ona mu podaje

PANI RAQUIN

Tylko bądźcie ostrożni. Ludwiku, powierzam panu Kamila. Pan jest silny, czuję się spokojniejsza, gdy wiem, że pan mu towarzyszy.

KAMIL

Ale mama nudzi z tymi swoimi wiecznymi strachami. Wyobraź sobie, że nie mogę przejść się do końca ulicy, by nie imaginowała sobie jakichś okropności. Nie należy do przyjemności być traktowanym zawsze jak małe dziecko. Pojedziemy dorożką do fortów, w ten sposób zapłacimy tylko za jeden kurs. Dalej pójdziemy piechotą. Spędzimy popołudnie na wyspie, a wieczorem zjemy sobie nad rzeką rybkę w winnym sosie. No co, zgoda?

LUDWIK na przodzie sceny, oprawiając obraz w ramę

Oczywiście, ale można by uzupełnić program.

KAMIL

Jak?

LUDWIK spoglądając na Teresę

Dodając przejażdżkę łódką.

PANI RAQUIN

Nie, nie, żadnej łódki. Nie będę miała chwili spokoju.

TERESA

Ciocia sądzi, że Kamil odważy się wypłynąć na wodę? Za bardzo się boi.

KAMIL

Ja się boję!

LUDWIK

A racja, zapomniałem, że boisz się wody. W Vernon, kiedy pluskaliśmy się na całego w Sekwanie, ty zostawałeś na brzegu drżąc ze strachu. Wobec tego wykreślamy łódkę.

KAMIL

Ależ to nieprawda! Ja się wcale nie boję! Do diabła ciężkiego, przestańcie wreszcie robić ze mnie niedołęgę! Weźmiemy łódkę. I jeszcze zobaczymy, kogo z nas trojga strach obleci. To Teresa się boi.

TERESA

Oh, biedaku, ty już jesteś blady jak trup.

KAMIL

Kpij sobie ze mnie. Zobaczymy, jeszcze zobaczymy.

PANI RAQUIN

Kamilku, mój złoty Kamileczku, zrezygnuj z tego projektu, zrób to dla mnie.

KAMIL

Mamusiu, proszę cię, nie męcz mnie, bo zaraz się rozchoruję.

LUDWIK

No więc, zadecyduje twoja żona.

TERESA

Wszędzie zdarzają się wypadki.

LUDWIK

To prawda. I na ulicy można się pośliznąć, dachówka może spaść.

TERESA

Zresztą, wiecie, ja uwielbiam Sekwanę.

LUDWIK do Kamila

No to zadecydowane, wygrałeś. Popłyniemy łódką.

PANI RAQUIN na stronie, do Ludwika

Mój Boże! Nie mogę wprost wyrazić, jak bardzo mnie ta przejażdżka niepokoi. Kamil ma zachcianki... Widział pan, jak się uniósł.

LUDWIK

Niechże się pani nie lęka, przecież ja tam będę. O, zaraz zawieszę portret.

Zawiesza portret nad kredensem

KAMIL

Będzie tu miał dobre światło, prawda?

Słychać dzwonek sklepowy; zegar wybija dziewiątą

Dziewiąta, idzie pan Grivet.

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT DRUGI

Scena I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT TRZECI

Scena I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT CZWARTY

Scena I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej