James Cooper

TROPICIEL ŚLADÓW

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

ROZDZIAŁ PIERWSZY

ROZDZIAŁ DRUGI

ROZDZIAŁ TRZECI

ROZDZIAŁ CZWARTY

ROZDZIAŁ PIĄTY

ROZDZIAŁ SZÓSTY

ROZDZIAŁ SIÓDMY

ROZDZIAŁ ÓSMY

ROZDZIAŁ DZIEWIĄTY

ROZDZIAŁ DZIESIĄTY

ROZDZIAŁ JEDENASTY

ROZDZIAŁ DWUNASTY

ROZDZIAŁ TRZYNASTY

ROZDZIAŁ CZTERNASTY

ROZDZIAŁ PIĘTNASTY

ROZDZIAŁ SZESNASTY

ROZDZIAŁ SIEDEMNASTY

ROZDZIAŁ OSIEMNASTY

ROZDZIAŁ DZIEWIĘTNASTY

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY PIERWSZY

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY DRUGI

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY TRZECI

ROZDZIAŁ DWUDZIESIY CZWARTY

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY PIĄTY

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY SZÓSTY

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY SIÓDMY

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY ÓSMY

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY DZIEWIĄTY

ROZDZIAŁ TRZYDZIESTY

TROPICIEL ŚLADÓW

James Fenimore Cooper

tłum. Ludwik Jenike

ROZDZIAŁ PIERWSZY

Ołtarzem — zieleń pachnącej murawy,
Świątynią, Panie — twój przestwór łaskawy,
Mą kadzielnicą — wonie, co z gór płyną,
A ciche myśli — modlitwą jedyną.

 MOORE

Wzniosłość, która cechuje widok rozległych przestrzeni, dobrze jest znana każdemu. Najgłębsze, najbardziej dalekosiężne, a być może i najszlachetniejsze myśli przepełniają wyobraźnię poety, kiedy spogląda w otchłań bezkresnego pustkowia. Rzadko się zdarza, by nowicjusz patrzał obojętnie na przestwór oceanu, a umysł, nawet wśród mroku nocy, odnajduje w sobie odpowiednik owej wielkości nieodłącznej od obrazów, których zmysłami objąć nie sposób.

Z uczuciem pokrewnym podziwowi i grozie — dziecięciu wzniosłości — spoglądały osoby otwierające akcję niniejszego opowiadania na widok, który się przed nimi roztaczał. Było ich razem czworo — dwóch mężczyzn i dwie kobiety — a wspięli się ma stos pni drzewnych wyrwanych przez burzę, chcąc objąć wzrokiem okolicę.

Do dziś istnieje w naszym kraju zwyczaj nazywania takich miejsc pokosami. Wpuszczając światło dnia do ciemnych i wilgotnych ostępów, tworzą one coś na kształt oaz w uroczystym mroku dziewiczych lasów Ameryki. Pokos, o którym tu mowa, znajdował się na szczycie łagodnego wzniesienia i choć niewielki, otwierał rozległy widok — rzecz nader rzadką dla podróżnika w puszczy — tym, co zdołali wydostać się na jego górny skraj. Nauka nie określiła dotąd, czym jest siła, która tak często czyni podobne spustoszenia; jedni je przypisują trąbom powietrznym wzbijającym słupy wody na oceanie, inni znów — nagłym i gwałtownym strumieniom elektrycznego fluidu. Jednakże ich skutki w lasach są wszystkim dobrze znane.

Przy wyższym skraju owej przesieki niewidzialna moc spiętrzyła drzewo na drzewie w taki sposób, że dwaj mężczyźni nie tylko mogli wspiąć się na wysokość około trzydziestu stóp nad poziom ziemi, lecz także, przy odrobinie starania i zachęty, nakłonić mniej śmiałe towarzyszki, by poszły za ich przykładem. Olbrzymie pnie, złamane i uniesione potęgą wichru, leżały jeden na drugim niby słomiane kukły, a ich gałęzie, wciąż jeszcze wydzielające woń zwiędłych liści, splątane były z sobą tak, iż stanowiły wystarczające oparcie. Jedno z drzew wyrwane zostało z korzeniami i jego dolny koniec, oblepiony ziemią, sterczał w górę, tworząc coś w rodzaju platformy dla czworga poszukiwaczy przygód.

W opisie wyglądu owej grupki czytelnik nie powinien spodziewać się żadnych znamion ludzi lepszej kondycji. Byli to wędrowcy po puszczy; choćby zaś nawet nimi nie byli, ani ich dawniejsze obyczaje, ani obecna pozycja społeczna nie mogłyby w nich wyrobić przyzwyczajenia do rozlicznych zbytków wyższego stanu. Dwie bowiem z owych osób, mężczyzna i kobieta, należały do naturalnych właścicieli tych ziem, będąc Indianami ze słynnego plemienia Tuskarorów, towarzyszyli im zaś: mężczyzna, którego cechowały osobliwości właściwe człowiekowi, co strawił życie na oceanie, a którego ranga nie przekraczała najprawdopodobniej stopnia prostego marynarza, oraz dziewczyna nie należąca do wiele wyższej sfery, aczkolwiek młodość, słodycz lica i skromny, choć bystry wyraz przydawały jej owej inteligencji i subtelności, tak pomnażającej urodę osób płci pięknej. W tej chwili duże, błękitne oczy dziewczęcia odzwierciedlały uczucie wzniosłości, jakie w śnieg budził widok, a miła twarz promieniała zadumą, którą wszelkie głębokie wzruszenia — choćby przynosiły najwyższą przyjemność — ocieniają oblicza istot niewinnych i myślących.

A zaprawdę widok mógł wywrzeć głębokie wrażenie na wyobraźni patrzącego. Ku zachodowi, w którym to kierunku zwrócone były twarze wszystkich czworga, wzrok obejmował ocean liści, przepyszny i bogaty różnorodną, żywą zielenią bujnej roślinności, mieniący się soczystymi barwami, spotykanymi pod czterdziestym drugim stopniem szerokości geograficznej. Wiązy o wdzięcznych płaczących koronach, przebogate odmiany klonów, rozliczne gatunki szlachetnych dębów amerykańskiej puszczy wraz z szerokolistaymi lipami splatały społem górne konary, tworząc jeden ogromny, rzekłbyś nieskończony kobierzec listowia, który rozciągał się hen ku zachodzącemu słońcu, aż po horyzont, gdzie stapiał się z obłokami, podobnie jak fale i niebo stykają się u podstaw sklepienia niebieskiego. Tu i ówdzie, na skutek działania burz czy tez kaprysu natury, otwierała się pośród olbrzymów boru niewielka szczelina pozwalająca jakiemuś pomniejszemu drzewu wspiąć się ku światłu i wznieść swą skromną głowę niemal do równego poziomu z dookolną powierzchnią zieleni. Do tych należała brzoza, drzewo szacowne w mniej uprzywilejowanych stronach, drżąca osika, różnorodne 'bujne orzechy i wiele innych, a wszystkie przypominały hołysza i prostaka, którego okoliczności postawiły wobec osób dostojnych i wielkich. Gdzieniegdzie wysoki, prosty pień sosny przebijał się wskroś tego olbrzymiego łamu, wystrzelając nadeń wysoko, niby jakiś wspaniały pomnik kunsztownie wzniesiony na równinie z liści.

Właśnie owa rozległość widoku, prawie nieprzerwana powierzchnia zieleni, zawierała w sobie cechę wielkości. Piękno można było wyśledzić w delikatnych barwach, podkreślonych stopniowaniem światła i cienia, natomiast uroczysty spokój budził uczucie pokrewne grozie.

— Wuju — rzekła zdumiona, lecz zachwycona dziewczyna do swego towarzysza, którego ramienia lekko dotykała, ażeby utrzymać w równowadze swą drobną postać. — To przypomina widok oceanu, który tak bardzo miłujesz.

— Cóż za głupstwo i imaginacja dziewczęca, Magnesku! — odparł marynarz zwracając się do niej czułym przezwiskiem, którego często używał jako aluzji do powabów swej siostrzenicy. — Jedynie dzieciakowi przyjść może do głowy, aby tę garść liści przyrównywać do prawdziwego Atlantyku. Można by przypiąć wszystkie te korony drzew do kurty Neptuna, a nie byłyby niczym więcej jak bukiecikiem na jego piersi.

— Sądzę, że więcej w tym fantazji niż prawdy, wujaszku. Spójrz tylko: to musi się ciągnąć całymi milami, a przecie nie widzimy nic prócz liści. Cóż więcej można by ujrzeć, gdyby się spoglądało na ocean?

— Co więcej? — odparował wuj czyniąc niecierpliwy ruch łokciem, którego dotykała dziewczyna, ręce miał bowiem skrzyżowane na piersiach, a dłonie wsunięte w zanadrze kamizeli z czerwonego sukna, jaką noszono w owych czasach. — Co więcej, Magnesku? Już raczej powiedz: co mniej. Gdzież masz grzywiaste bałwany, błękitną toń, bujowiska, kipiele, gdzie wieloryby i wodne bryzgi, gdzie nieskończony ruch na tym skrawku lasu, dziecino?

— A gdzież są na oceanie korony drzew, solenna 'Cisza, gdzie wonne liście i .cudna zieleń, wujaszku?

— Ech, Magnesku! Gdybyś się rozumiała na rzeczy, wiedziałabyś, że zielona woda to zmora marynarzy. Niewiele mniej mu jest miły ten, kto ma zielono w głowie.

— Ależ zielone drzewa to coś zupełnie innego. Tss. Ten odgłos to wiatr wzdychający wśród liści...

— Trzeba ci słyszeć, jak dyszy północnonzachodni wicher, dziewczyno, jeżeli lubisz wiatr. A gdzie masz sztormy i huragany, gdzie pasaty, wiatry lewantyńskie i tym podobne, nad tym (kawałkiem lasu? I jakież to ryby pływają pod ową potulną powierzchnią?

— Że bywały tu burze, na to wyraźnie wskazują oznaki, które widzimy dokoła, a jeśli nie ryby, to w każdym razie zwierzęta kryją się pod tymi liśćmi.

— O tym nic mi nie wiadomo — odparł wuj z iście marynarską pewnością siebie. — W Albany naopowiadali nam tyle historii o dzikich bestiach, na które się natkniemy, a przecie jeszcze nie widzieliśmy nic, co by mogło przestraszyć choćby fokę. Wątpię, czy któryś z lądowych zwierzaków może się równać z podzwrotnikowym rekinem.

— Patrz! — wykrzyknęła siostrzenica, bardziej zajęta wzniosłością i pięknem bezkresnego boru niż dowodzeniem wuja. — O, tam dym wije się nad szczytami drzew; czy to możliwe, żeby dobywał się z jakiegoś domu?

— Aha, w tym dymie jest coś ludzkiego — odparł stary marynarz — co warte jest tysiąc drzew. Muszę go pokazać Grotowi Strzały, bo a nuż omija port nic o tym nie wiedząc. Gdzie dym, tam może być i kambuz.

To rzekłszy wuj dziewczyny wyciągnął rękę zza pazuchy i lekko [dotknąwszy ramienia stojącego obok Indianina wskazał mu cienką smugę dymu, która w odległości około mili wymykała się spomiędzy liściastego pustkowia i rozsnuwała niemal niedostrzegalnymi nitkami oparu w lekko drgającym powietrzu.

Tuskarora należał do owych wojowników o szlachetnej postawie, których przed wiekiem częściej niż dzisiaj spotykało się pośród krajowców tego kontynentu, i chociaż tyle obcował z kolonistami, że poznał ich obyczaje, a nawet język, przecież niewiele utracił z dzikiej wyniosłości oraz pełnego prostoty dostojeństwa wodza. Jego stosunki ze starym żeglarzem ułożyły się dobrze, ale nie bez dystansu, gdyż Indianin nazbyt .przywykł do przestawania z oficerami różnych placówek wojskowych, które nawiedzał, by nie zmiarkować, iż jego obecny towarzysz jest tylko podwładnym. Spokojna, pełna wyższości rezerwa Tuskarory była w samej rzeczy tak imponująca, że Charles Cap (to bowiem nazwisko nosił marynarz) (nawet w momentach największej pewności siebie czy żartobliwego nastroju nie pozwalał sobie na poufałość w obcowaniu z nim, które trwało już od tygodnia z górą. Jednakże widok wijącego się dymu zaskoczył marynarza niczym nagłe pojawienie się żagla na morzu, toteż po raz pierwszy, odkąd zawarli znajomość, poważył się, jak już wspomniano, dotknąć ramienia wojownika.

Bystre oko Tuskarory natychmiast dostrzegło dym; przez całą minutę stał, lekko się wspiąwszy na palce, z rozszerzonymi nozdrzami niby kozioł wietrzący swąd w powietrzu, ze wzrokiem nieruchomym jak wyćwiczony wyżeł, który oczekuje strzału swojego pana. Potem znów opadł na pięty i wydał ledwie dosłyszalny, stłumiony okrzyk owym miękkim głosem, który u indiańskich wojowników stanowi tak osobliwy kontrast z chrapliwymi wrzaskami; poza tym nie pokazał po sobie żadnego wzruszenia. Oblicze jego było spokojne, a orle oczy, ciemne i przenikliwe, przesuwały się po liściastej panoramie, jak gdyby jednym spojrzeniem chciały ogaarnąć każdy szczegół mogący oświecić umysł. Zarówno wuj, jak i siostrzenica wiedzieli doskonale, że podjętej przez nich długiej wędrówce wskroś szerokiego pierścienia puszczy musi towarzyszyć niebezpieczeństwo; atoli żadne z  nich nie mogło od razu rozstrzygnąć, czy znak, że w pobliżu znajdują się inni ludzie, jest zwiastunem dobra czy sta.

— Niedaleko muszą być Oneidowie albo Tuskarorowie, Grocie Strzały — rzekł Cap zwracając się do swego indiańskiego towarzysza nadanym mu przez Anglików imieniem. — Czy nie byłoby dobrze przyłączyć się do nich i dostać na noc wygodną koję w wigwamie?

— Tam nie ma wigwam — odrzekł nieporuszony Grot Strzały. — Za dużo drzew.

— Ależ muszą tam być Indianie; może jacy starzy twoi kompana, mości Grocie.

— Nie Tuskarora, nie Oneida, nie Mohawk — ogień bladych twarzy.

— Do diabła! No, Magnesku, to już przekracza granice mądrości marynarza; my, stare wilki morskie, potrafimy odróżnić barłóg prostego majtka od hamaka oficera, ale nie sadzę, żeby najstarszy admirał we flocie jego królewskiej mości umiał odróżnić dym króla od dymu węglarza.

Myśl, że pośród owego oceanu puszczy przebywają w pobliżu ludzkie istoty, pogłębiła rumieniec na kwitnących policzkach i rozjaśniła oko nadobnej dziewczyny, która obróciła się ku wujowi z wyrazem zaskoczenia i powiedziała niepewnie, jako że oboje nieraz już podziwiali mądrość, by nie rzec: instynkt Tuskarory.

— Ogień bladych twarzy! Chyba tego on wiedzieć nie może, wujaszku?

— Dziesięć dni temu gotów byłbym przysięgać, że nie, ale teraz sam nie wiem, czego się trzymać. Czy wolno mi spytać, Grocie, dlaczego sądzisz, że to dym bladych twarzy, a tnie czerwonoskórych?

— Mokre drzewo — odparł wojownik ze spokojem nauczyciela, który wyjaśnia zdziwionemu uczniowi matematyczne zadanie. — Dużo wilgoci — dużo dymu; dużo wody — czarny dym.

— Wybacz mi, Grocie, ale dym nie jest czarny, nie ma go też wiele. Dla mnie jest on równie zwiewny i kapryśny jak ten, który dobywa się z kapitańskiego czajnika, kiedy już nie ma czym podsycić ognia prócz (paru wiórów z dna statku.

— Za dużo wody — odrzekł Grot Strzały lekko kiwając głową. — Tuskarora za chytry, żeby robić ogień z wody. Blada twarz za dużo książek i palić byle co; dużo książek, mało wiedzieć.

— Co racja, to racja, przyznaję — powiedział Cap, który nie był zwolennikiem nauki. — Ma to być aluzja do twego czytania, Magnesku, bo wódz posiada na swój sposób (rozsądne poglądy. A powiedzże mi, Grocie, jak daleko, według twoich obliczeń, jesteśmy od tego kawałka sadzawki, który zowiecie Wielkim Jeziorem, a na który od tylu już dni wzięliśmy kurs?

Tuskarara patrząc na marynarza ze spokojną wyższością odpowiedział:

— Ontario jak niebo; jedno słońce, a wielki podróżnik je pozna.

— No cóż, nie mogę zaprzeczyć, że byłem wielkim podróżnikiem, ale ze wszystkich mych rejsów ten jest najdłuższy, najmniej korzystny i najdalej wiedzie w głąb lądu. Jeśli owa kałuża słodkiej wody jest już tak blisko i taka wielka, można by mniemać, że dwoje dobrych oczu potrafi ją wypatrzyć, skoro z tego punktu obserwacyjnego podobno widzi się wszystko na trzydzieści mil wokoło.

— Patrz — rzekł Grot Strzały wyciągając ze spokojnym wdziękiem ramię przed siebie — Ontario.

— Wujku, przywykłeś do okrzyku: „ziemia", ale nie „woda", toteż nie widzisz jej zgoła! — zawołała siostrzenica śmiejąc się, jak zwykły się śmiać dziewczęta ze swoich własnych, płochych konceptów.

— Jakże to, Magnesiku? Czy sądzisz, że nie rozpoznałbym omego rodzimego żywiołu, gdyby go było widać?

— Ależ Ontario nie jest twoim rodzimym żywiołem, wujaszku drogi, boć przede pochodzisz ze słonej wody, a ta jest słodka.

— To może sprawiać jakąś różnicę młodemu marynarzowi, ale nie staremu. Poznałbym wodę, dziecko, choćbym miał ujrzeć ją w Chinach.

— Ontario! — powtórzył z naciskiem Grot Strzały, poinownie wyciągając rękę ku północnemu zachodowi.

Po raz pierwszy, odkąd się poznali, Cap popatrzył na Tuskarorę nieco pogardliwie, jakkolwiek nie omieszkał podążyć wzrokiem za jego spojrzeniem i ręką, które zwrócone były w stronę punktu znajdującego się na nieboskłonie, tuż ponad powierzchnią listowia.

— Tak, tak; tegom się właśnie spodziewał, gdy opuszczałem wybrzeże w poszukiwaniu słodkowodnej sadzawki — zawyrokował Cap wzruszając ramionami jak .człowiek, który wyrobił już sobie zdanie i nie uważa, by należało coś dopowiedzieć. — Ontario może sobie być tam, a na 'dobrą sprawę może być także i w mojej kieszeni. Cóż, ufam, że znajdzie się na nim dość miejsca, abyśmy mogli manewrować czółnem, gdy tam dotrzemy. Ale, Grocie Strzały, jeżeli niedaleko są blade twarze, wyznaję, iż chętnie bym się do nich przybliżył.

Tuskarora spokojnie skinął głową i wszyscy w milczeniu zeszli z korzeni obalonego drzewa. Gdy już stanęli na ziemi, Grot Strzały oświadczył, że chciałby podejść do ogniska i przekonać się, kto je rozniecił; natomiast swej żonie i dwojgu pozostałym doradził, by wrócili do łodzi, którą pozostawiono na pobliskiej rzece, i tam oczekiwali jego powrotu.

— Ależ, wodzu, to byłoby dobre na płyciznach albo na wodach przybrzeżnych, gdzie zna się kanały — odparł stary Cap — natomiast uważam, że w takich nie znanych stronach jest rzeczą niebezpieczną pozwalać pilotowi, aby sam jeden zbytnio oddalał się od statku. Przeto, za twoim pozwoleniem, nie rozstaniemy się ze sobą.

— Czego chcieć mój brat? — zapytał Indianin z powagą, choć bez urazy za ową dosyć wyraźną nieufność.

— Twojego towarzystwa, mości Grocie, niczego więcej. Pójdę z tobą i pogadam z tymi nieznajomymi.

Tuskarora przystał na to bez trudności i ponownie kazał wrócić do czółna cierpliwej i uległej małżonce, w której dużych, czarnych oczach — ilekroć je nań zwracała — malował się wyraz zarówno uszanowania, jak obawy do miłości. Tu jednak zaprotestowała Mabel. Jakikolwiek dzielna i obdarzona niepospolitą energią w chwilach krytycznych, była tylko niewiastą, i myśl, że obaj opiekunowie mogą ją pozostawić samotną wśród puszczy, która, jak jej dopiero co powiedziały oczy, ciągnęła się rzekłbyś w nieskończoność — sprawiała dziewczynie tak dojmującą przykrość, że Mabel wyraziła chęć towarzyszenia wujowi.

— Odrobina ruchu będzie mi ulgą, wuju kochany, po tak długim siedzeniu w czółnie — dodała, a bujna krew z wolna zaczęła napływać do policzków pobladłych na przekór wysiłkom, jakie dziewczyna czyniła, aby zachować spokój. — Zresztą może wśród tych nieznajomych są także i kobiety.

— Chodź zatem, moje dziecię; nie dalej to niż o kabel , a wrócimy na godzinę przed zachodem słońca.

Uzyskawszy to zezwolenie, dziewczyna, której prawdziwe nazwisko brzmiało Mabel Dunham, jęła gotować się do odejścia, gdy tymczasem Czerwcowa Rosa, jak zwała się małżonka Grota Strzały, biernie ruszyła w stronę czółna, zbyt bowiem przywykła do posłuszeństwa, samotności i leśnego mroku, aby odczuwać obawę.

Troje tych, co zostali na pokosie, zaczęło teraz torować sobie drogę poprzez jego zawikłany labirynt i dotarło do skraju boru. Kilka spojrzeń wystarczyło Grotowi Strzały, natomiast stary marynarz dokładnie nastawił kieszonkowy kompas na dym, po czym dopiero odważył się wejść w cień drzew.

— To sterowanie na węch, Magnesku, może być dobre dla Indianina, ale rasowy marynarz zna zalety igły — powiedział wlokąc się tuż za stąpającym lekko Tuskarorą. — Wierz mi na słowo, że Ameryka przenigdy nie zostałaby odkryta, gdyby Kolumb mFiał tylko nozdrza. Przyjacielu Grocie, widziałżeś kiedy taką machinę?

Indianin obrócił się, rzucił okiem na kompas, który Cap trzymał tak, by się według niego kierować, i odrzekł z powagą:

— Oko bladej twarzy. Tuskarora mieć swoje w głowie. Słona Woda — tak bowiem nazywał Indianin swojego towarzysza — teraz całe oczy, nie język. — On chce przez to powiedzieć, wuju, że musimy być cicho; zdaje się, że nie ufa tym, z którymi mamy się spotkać.

— Tak, to indiańska moda podpływania. Uważ, że sprawdził proch na panewce swej strzelby; myślę, że dobrze będzie uczynić to samo z moimi pistoletami.

Mabel, nie zdradzając zaniepokojenia tymi przygotowaniami, do których przyzwyczaiła ją długa wędrówka przez puszczę, szła dalej krokiem równie elastycznym jak Indianin, trzymając się tuż za swoimi towarzyszami. Przez pierwsze pół mili nie zachowywali innych środków ostrożności prócz bezwzględnego milczenia, natomiast gdy poczęli się zbliżać do miejsca, gdzie powinno było płonąć ognisko, stała się niezbędna o .wiele większa czujność.

W lesie, jako zazwyczaj, nieomal nic nie przesłaniało widoku poniżej kanarów prócz śmigłych prostych pni drzew. Cała roślinność pięła się ku światłu, toteż pod baldachimem liści szło się niby pod olbrzymim naturalnym sklepieniem, podtrzymywanym przez milion drzewnych 'kolumn. Jednakże owe kolumny częstokroć służyły za ochronę awanturnikowi, łowcy albo wrogowi, toteż w miarę jak Grot Strzały szybko się zbliżał do miejsca, gdzie — jak mu mówiły doświadczone i nieomylne zmysły — powinni byli znajdować się obcy, jego krok stawał się coraz lżejszy, oko iczujniejsze, a ciało staranniej szukało osłony.

— Patrz, Słona Wodo! — wyrzekł z tryumfem, wskazując poprzez lukę między drzewami. — Ogień bladych twarzy!

— Na Boga, chłop ma słuszność! — mruknął Cap. — Rzeczywicie siedzą tu i pałaszują strawę tak spokojnie, jak gdyby byli w kabinie trójpokładowca!

— Grot Strzały ma jeno na poły rację — szepnęła Mabel — boć jest tam dwóch Indian, a tylko jeden biały.

— Blade twarze — rzekł Tuskarora podnosząc dwa palce. — Czerwony człowiek — tu podniósł jeden.

— No — odparł Cąp — trudno orzec, co słuszne, a co nie. Jeden jest całkiem biały, a i gładki chłop z niego, na porządnego człeka wygląda, drugi jest Indianinem, to widać jasno po jego skórze d farbie, którą się pomalował; natomiast trzeci ma nijaki takielunek , bo to ni bryg, ni szkuner.

— Blade twarze — powtórzył Grot Strzały, podnosząc znowu dwa palce. — Czerwony człowiek — podniósł jeden.

— On musi mieć rację, wujaszku, bo oko nigdy go nie zawodzi. Ale teraz trzeba się jak najprędzej wywiedzieć, czy napotkaliśmy przyjaciół, czy wrogów. Mogą to być Francuzi.

— Jedno krzyiknięcie (rychło nas o tym przekona — odrzucił Cap. — Stań no za tym drzewem, Magnesku, na wypadek gdyby tym frantom przyszło do głowy dać salwę całą burtą bez żadnych wstępów. Ja zaś wprędce zmiarkuję, pod jaką flagą płyną.

Cap podniósł do ust obie dłonie złożone w trąbkę i już miał wydać zapowiedziany okrzyk, gdy szybki ruch ręki Grota Strzały udaremnił jego zamiar, psując ów instrument.

— Czerwony człowiek: Mohikanin — powdedział Tuskarora. — Dobry. Blade twarze: Jengizi .

— Cudowna wieść — szepnęła Mabel, którą niezbyt zachwycała perspektywa śmiertelnego starcia w owym zapadłym pustkowiu. — Podejdźmy zaraz, drogi wujaszku, i obwieśćmy, żeśmy przyjaciele.

— Dobrze — powiedział Tusikarora. — Czerwony człowiek spokojny i wiedzieć, blade twarze prędkie i strzelać. Niech idzie sąuaw.

— Co? — rzekł zdumiony Cap. — Posyłać na zwiady małego Magneska, gdy tymczasem dwa takie chłopy na schwał jak ty i ja zdryfują i patrzeć będą, czy jej się uda szczęśliwie podpłynąć do brzegu? Jeżeli na to pozwolę, niech mnie...

— Tak będzie najroztropniej, wuju — przerwała mu dzielna dziewczyna — a ja się nie obawiam. Żaden chrześcijanin widząc podchodzącą samotnie kobietę nie strzeli do niej, a moja obecność stanowi rękojmię pokoju. Pozwól mi iść naprzód, jak tego chce Grot Strzały, a wszystko będzie dobrze. Dotychczas nas nie widzą, toteż ta niespodzianka nie zaniepokoi ich zbytnio.

— Dobrze — (rzekł Grot Strzały, który nie ukrywał swego uznania dla dzielności Mabel.

— To jakoś nie po marynarsku — odpowiedział Cap — ale ponieważ jesteśmy w lesie, nikt się na tym nie pozna. Skoro przypuszczasz, Mabel...

— Wuju, ja wiem. Nie mam powodu do obaw, a zresztą przez cały czas będziesz blisko, by mnie obronić.

— Zatem weź jeden z pistoletów...

— Nie; wolę polegać na moim młodym wieku i słabości — odparła dziewczyna z uśmiechem, a jej rumieniec silniej rozgorzał pod wpływem wzruszenia. — Wśród mężczyzn-chrześcijan najlepszą obroną niewiasty jest odwołanie się do ich opieki. Nie znam się na broni i nadal nie chcę znać się na niej.

Wuj przestał się opierać, a Mabel, otrzymawszy kilka roztropnych wskazówek od Tuskarory, zebrała się na odwagę i ruszyła samotnie w stronę grupki mężczyzn siedzących przy ognisku. Jakkolwiek serce dziewczyny biło szybciej, to jednak krok jej był pewny, a ruchy nie zdradzały wahania. W lesie zalegała śmiertelna cisza, albowiem ci, do których zbliżała się Mabel, byli nazbyt zajęci zaspokajaniem głodu, by choć na chwilę oderwać wzrok od ważnej czynności, jaka ich zaprzątała. Gdy jednak Mabel znalazła się o sto stóp od ogniska, nadepnęła na suchą gałązkę, a cichy trzask spowodowany przez lekką nóżkę dziewczyny sprawił, że Mohikanin (Grot Strzały rzekł bowiem, iż nim był ów czerwonoskóry) oraz jego towarzysz, którego tak trudno było określić, zerwali się na równe nogi, szybcy jak myśli.

Obaj rzucili okiem na strzelby oparte o drzewo, lecz potem znieruchomieli nie wyciągając ręki, gdy oczom ich ukazała się postać dziewczyny. Indianin powiedział kilka słów do swego towarzysza, a następnie znów usiadł i zabrał się do jedzenia z takim spokojem, jakby mu zgoła nie przerywano. Biały człowiek natomiast wyszedł na spotkanie Mabel.

Gdy nieznajomy zbliżył się do niej, stwierdziła, że ma do czynienia z białym człowiekiem, aczkolwiek jego ubranie stanowiło taką mieszaninę strojów obu .ras, że trzeba było dobrze się przyjrzeć, by nabrać co do tego pewności. Był to mężczyzna w średnim wieku, lecz w jego twarzy, której skądinąd nie można by uznać za piękną, malowała się taka szczerość i uczciwość, tak całkowity brak wszelkiej chytrości, iż Mabel od razu upewniła się, że nie zagraża jej żadne niebezpieczeństwo. Mimo to przystanęła.

— Nie lękaj się niczego, panienko — rzekł myśliwiec, na to bowiem rzemiosło wskazywał jego strój. — Napotkałaś w puszczy chrześcijan, i to takich, co wiedzą, jak traktować wszystkich dobrych ludzi, którzy są za pokojem i sprawiedliwością. Jestem człowiekiem dobrze znanym w tych stronach; być może któreś z moich przezwisk dotarło już do twych uszu. Francuzi i czerwonoskórzy zza Wielkich Jezior nazywają mnie La Longue Carabine , Mohikanie, prawy i zacny szczep, choć już niewielu ich pozostało — Sokolim Okiem, żołnierze zaś i zwiadowcy z tej strony wody zwą mnie Tropicielem Śladów, ile że nikt nie słyszał, bym zgubił jeden koniec tropu, jeżeli na drugim znajdował się bądź Mingo , bądź też przyjaciel w potrzebie.

Me było to powiedziane chełpliwie, ale z uczciwą pewnością siebie człowieka, który wie dobrze, iż bez względu na imię, pod jakim mogli go znać inni, nie ma powodu rumienić się z racji tego, co im opowiadano. Słowa jego wywarły na Mabel efekt natychmiastowy. Zaledwie usłyszała ostatni przydomek, złożyła żarliwie ręce i powtórzyła: — Tropiciel Siadów!

— Tak mnie zowią, panienko, a niejeden wielmoża posiada tytuł, na który ani w połowie tak sobie nie zasłużył, chociaż aby rzec prawdę, raczej się chlubię odnajdywaniem drogi tam, gdzie nie ma żadnych śladów, niż tam, gdzie one istnieją. Wszelako regularne oddziały nie są bynajmniej wymagające i najczęściej nie widzą różnicy pomiędzy ścieżką a śladem, choć jedno jest sprawą oka, drugie zaś niewiele więcej niż zapachem.

— A zatem pan jesteś tym przyjacielem, którego mój ojciec obiecał wysłać nam na spotkanie?

— Jeżeliś jest córką sierżanta Dunhama, tedy sam Wielki Prorok Delawarów nigdy nie wypowiedziałby rzetelniejszej prawdy.

— Jestem Mabel Dunham, a tam, ukryty za tymi drzewami, stoi mój wujaszek nazwiskiem Cap i pewien Tuskarora zwany Grotem Strzały. Nie spodziewaliśmy się spotkać pana przed dotarciem do brzegów jeziora.

— Wolałbym, żeby jakiś zacniejszy Indianin był waszym przewodnikiem — rzekł Tropiciel — albowiem nie miłuję Tuskarorów, którzy nazbyt się oddalili od grobów swych praojców, aby zawsze pamiętać o Wielkim Duchu. Grot Strzały zaś to wódz nader ambitny. Czy jest z nim Czerwcowa Rosa?

— Jego żona nam towarzyszy, a wielce to pokorna i łagodna istota.

— Tak, i serce ma prawe, czego o Grocie Strzały nie powie nikt, kto go zna. No cóż, postępując po szlaku żywota musimy przyjmować to, co nam zsyła Opatrzność. Myślę, że można by znaleźć przewodników gorszych od tego Tuskarory, choć ma on w żyłach zbyt wiele krwi Mingów jak na gust człowieka, który obcuje wyłącznie z Delawarami.

— Wobec tego, może to szczęście, żeśmy się spotkali — rzekła Mabel.

— W każdym razie nie jest to nieszczęściem, przyobiecałem bowiem sierżantowi, że choćbym miał zginąć, doprowadzę bezpiecznie jego dziecię do fortu. Spodziewaliśmy się spotkać was, zanim dotrzecie do wodospadów, gdzie też pozostawiliśmy nasze czółna uważając, iż nie zaszkodzi wyjść wam parę mil naprzeciw, ażeby być na wasze usługi, gdyby zaszła potrzeba. Dobrze, żeśmy to uczynili, gdyż wątpię, czy Grot Strzały potrafiłby przeprawić się przez wodospady.

— Oto nadchodzi wuj i Tuskarora, możemy więc połączyć się z wami.

Gdy Mabel to mówiła, podeszli Cap i Grot Strzały, którzy widzieli, że rozmowa toczy się w sposób przyjazny; kilka słów wystarczyło, aby ich zapoznać z tym, czego dziewczyna dowiedziała się od nieznajomego. Gdy tylko to zrobiono, wszyscy ruszyli ku dwóm mężczyznom, którzy nadal siedzieli przy ognisku.

ROZDZIAŁ DRUGI

Naturo, póki twych ołtarzy
Krwią ofiar splamić się nie waży
Twój synek, choć ubogi —
Poty go wielbić będzie ziemia,
A jego złoty tron w promieniach
Pod nieb urośnie progi. 

WILSON

Mohikanin nie przerywał posiłku, natomiast drugi biały wstał i dwornie zdjął czapkę przed Mabel Dunhara, Był młody i męski, wyglądał zdrowo, a miał na sobie strój, który choć nie tak ściśle zawodowy jak ubiór wuja Capa, znamionował również człowieka otrzaskanego z wodą. W owych czasach prawi żeglarze stanowili grupę całkowicie wyodrębnioną spośród reszty rodzaju ludzkiego, a ich poglądy, sposób mówienia i przyodziewek równie dobitnie wskazywały na rodzaj rzemiosła, jak zapatrywania, mowa i kostium Turka zdradzają muzułmanina. Aczkolwiek Tropiciel był mężczyzną w kwiecie wieku. Mabel podczas rozmowy z nim zachowała spokój, który mógł wynikać z faktu, iż poskromiła przedtem swoje nerwy; goły jednak oczy dziewczyny spotkały wzrok stojącego przy ogniu młodzieńca, spuściła je przed pełnym zachwytu spojrzeniem, którym — jak jej się wydało — ów ją powitał. Oboje odczuli owo wzajemne zainteresowanie, jakie w ludziach młodych i niewinnych zwykło budzić podobieństwo wieku i stanu, uroda oraz nowość sytuacji.

— Oto są przyjaciele — powiedział Tropiciel obdarzając Mabel swym szczerym uśmiechem — których twój czcigodny ojciec, panienko, wysłał ci na spotkanie. Tu widzisz wielkiego Delawara, człeka, który w swoim czasie zaznał niemało zaszczytów, jak również trosk. Nosi on indiańskie miano odpowiednie dla wodza, ale ponieważ ów język nie zawsze jest łatwy do wymówienia dla nowicjusza, więc tłumaczymy je na angielski i zwiemy go Wielkim Wężem. Nie powinnaś jednak sądzić, że tym imieniem chcemy wyrazić, iż to człek podstępny ponad miarę właściwą czerwonoskórym; chcemy tylko powiedzieć, że jest mądry i odznacza się przebiegłością, jaka przystoi wojownikowi. Tu obecny Grot Strzały wie, co mam na myśli.

— Podczas gdy Tropiciel wygłaszał to przemówienie, obaj Indianie uparcie wpatrywali się w siebie, po czym Tuskarora podszedł i zagadał do tamtego w sposób na pozór przyjazny.

— Przyjemnie to widzieć — ciągnął Tropiciel. —Powitanie dwóch Indian w lasach, mości Cap, przypomina pozdrowienia wymieniane na oceanie .przez dwa zaprzyjaźnione okręty. Lecz skoro mowa o wodzie, przypomina mi to niego młodego przyjaciela, tu obecnego Gaspara Westerna, który ma prawo twierdzić, iż zna się na tych sprawach, gdyż życie swoje spędził na jeziorze Ontario.

— Miło mi pana poznać, przyjacielu — rzekł Cap ściskając serdecznie dłoń młodego słodkowodnego marynarza — aczkolwiek zapewne musisz się jeszcze coś niecoś nauczyć, zważywszy, do jakiej cię posłano szkoły. To jest moja siostrzenica, Mabel; zwę ją Magneskiem, dla przyczyn, o których jej się nie śni, choć pan zapewne posiadasz dostateczną edukację, by je odgadnąć, ile że masz chyba pretensje, by rozumieć się na kompasie.

— Przyczyny owe są zrozumiałe — odrzekł młodzieniec, zarazem mimowolnie zwracając swe przenikliwe, ciemne oczy na zapłonioną twarz dziewczyny — i pewien jestem, iż żeglarz, który steruje według pańskiego Magnesu, nigdy nie wejdzie na rafy.

— Ha! Widzę, że używasz zawodowych terminów, i to wcale właściwie, chociaż, ogółem biorąc, obawiam się, iż widziałeś więcej zielonej niźli błękitnej wody.

— Nic w tym dziwnego, że przejmujemy niektóre zdania z lądu, boć rzadko go tracimy z oczu na całe dwadzieścia cztery godziny.

— A szkoda, chłopcze, a szkoda! Odrobina lądu powinna na długo starczyć żeglarzowi. Otóż, aby rzec prawdę, mości Western, wydaje mi się; że wokół waszego jeziora jest prawie wszędzie ląd.

— A czyż dokoła oceanu nie ma prawie wszędzie lądu, wujaszku? — wtrąciła szybko Mabel, obawiała się bowiem, by stary marynarz nie zaczął przedwcześnie popisywać się osobliwą pewnością siebie, by nie -powiedzieć mędrkowaniem.

— Me, dziecko; prawie wszędzie dokoła lądu jest ocean. To właśnie mówię ludziom z wybrzeży, młodzieńcze. Żyją oni jak gdyby pośrodku morza, nic zgoła o tym nie wiedząc, z jego łaski, można powiedzieć, zważywszy, że woda o tyle jest potężniejsza i większa od lądu. Jednakże na tym świecie pycha nie zna granie, albowiem człowiek, który nigdy nie widział słonej wody, często wyobraża sobie, że więcej wie od tego, co opłynął Przylądek Horn. Nie, nie, lądy to właściwie wyspy oblane zewsząd wodami.

Młody Western miał głęboki respekt dla marynarzy z oceanu; często marzyło mu się, by sam mógł na nim popływać, jednakże żywił też i naturalny szacunek dla owej rozległej wodnej połaci, na której spędził życie i która w jego oczach nie była pozbawiona piękności.

— To, co pan mówisz — odrzekł skromnie — może być prawdą, jeżeli idzie o Atlantyk, ale my tutaj, na Ontario, mamy poważanie dla lądu.

— A to z tej racji, żeście nim stale zewsząd otoczeni! — odparował Cap śmiejąc się serdecznie. — Ale tam widzę Tropiciela, jak go tu zowią, z dymiącą strawą; zaprasza nas do swej mesy , a przyznam, że na morzu człek nie dostaje dziczyzny. Mości Western, w twoim wieku grzeczność wobec dziewcząt przychodzi równie łatwo, jak wybranie luzu linki flagowej, jeśli więc -będziesz miał oko na dzban i misę mej siostrzenicy, gdy ja przyłączę się do Tropiciela i naszych indiańskich przyjaciół, Mabel na pewno ci tego nie zapomni.

Słowa imć Capa miały głębszy sens, niż naówczas sądził. Gaspar Western zajął się dostarczeniem Mabel wszystkiego, czego jej było potrzeba, a dziewczyna jeszcze długo potem pamiętała miłą, męską opiekę, jaką otoczył ją młody marynarz przy pierwszym ich spotkaniu. Urządził dla niej siedzenie na klocu drzewa, wybrał pyszny kąsek pieczeni z jelenia, przyniósł czyściutkiej wody ze źródła, a kiedy zasiadł obok, wprędce pozyskał sobie dobre mniemanie dziewczyny miłym i szczerym sposobem okazywania swej troskliwości. Jest to bowiem hołd, który każda kobieta pragnie przyjmować, acz nigdy nie bywa on tak miły i pochlebny jak wówczas, gdy składa go ktoś młody osobie w takimże wieku, człowiek prawdziwie męski — istocie delikatnej.

Podobnie jak większość tych, co trawią życie z dala od osób płci słabej, młody Western był pełen powagi i szczerości, subtelny w okazywaniu swych względów, które — choć brak im było światowej ogłady, czego zapewne Mabel wcale nie żałowała — odznaczały się ujmującymi cechami, aż nadto dostatecznymi, by ją zastąpić. Pozwolimy teraz tym dwojgu młodym, tak prostym i szczerym, poznać się wzajemnie, bardziej za pośrednictwem uczuć niż wyrażanych myśli i zwrócimy się ku grupie mężczyzn, w której wuj Cap już stał się głównym aktorem.

Siedzieli oni wokół misy z jelenimi zrazami przeznaczonymi na wspólny użytek, w rozmowie zaś objawiały się charaktery poszczególnych osób grupę tę składających. Indianie byli milczący i pilnie zajęci jedzeniem, albowiem apetyt amerykańskich tubylców na dziczyznę jest według wszelkich pozorów nienasycony; natomiast dwaj biali rozprawiali z ożywieniem, gdyż każdy z nich był na swój sposób rozmowny, a przy tym nieustępliwy w poglądach. Ponieważ jednak ich rozmowa zapozna czytelnika z pewnymi faktami, które mogą uczynić dalsze opowiadanie przejrzystym, dobrze będzie ją tutaj przytoczyć.

— W tym waszym życiu można zapewne znaleźć zadowolenie, panie Tropicielu — ozwał się Cap, gdy podróżni na tyle już zaspokoili głód, że poczęli przebierać wśród smakowitych kąsków. — Ma ono coś z owych hazardów, które my, marynarze, lubimy; a o ile nasz żywot jest cały wodą, wasz wszystek jest lądem.

— O nie; i my mamy do .czynienia z wodą w naszych wędrówkach i marszach —- odparł jego biały towarzysz. — My, ludzie pogranicza, władamy niemal równie dobrze wiosłem i ościeniem, jak strzelbą i kordelasem.

— No tak, ale czy umiecie manewrować brasem i buliną, kołem sterowym i sondą, ref-sejzingami i sztagiem? Wiosło to niewątpliwie dobra rzecz w czółnie, ale cóż z niego za pożytek na okręcie?

— Owszem, szanuję powołanie każdego i wierzę, iż owe rzeczy, które pan wymieniłeś, mają swoje zastosowanie. Człek, który tak jak ja żył pośród wielu plemion, rozumie różnice w obyczajach. Farba, jaką maluje się Mingo, jest inna niż u Delawara, a ten, kto by spodziewał się ujrzeć wojownika w ubiorze sąuaw, mógłby się rozczarować. Nie jestem jeszcze tak bardzo stary, lecz żyłem w lasach i posiadłem niejaką znajomość ludzkiej natury. Nigdy zbytnio nie wierzyłem w wiedzę tych, co mieszkają po miastach, bo jak dotychczas jeszczem nie spotkał takiego, który by miał oko do strzelby albo do tropu.

— Co do joty mój sposób rozumowania, Tropicielu! Wałęsanie się po ulicach, chadzanie w niedzielę do kościoła i wysłuchiwanie kazań nigdy jeszcze nie zrobiło człowieka z ludzkiej istoty. Chłopaka trzeba posłać na szeroki ocean, jeżeli chce się otworzyć mu oczy; niech się przypatrzy obcym narodom lub temu, co zwę obliczem przyrody, jeśli ktoś pragnie, by pojął własną naturę. Weźmy na przykład mojego szwagra, sierżanta: na swój sposób najpoczciwszy to z ludzi, jacy kiedykolwiek łamali się sucharem, ale czymże jest w końcu? Cóż, ledwie żołnierzem. Sierżantem, ma się rozumieć, lecz to, jak wiadomo, jest rodzaj żołnierza. Kiedy chciał pojąc za żonę biedną Bridget, moją siostrę, powiedziałem jej — bo tak mi nakazywało poczucie obowiązku — czym on jest i czego można się po takim mężu spodziewać, ale pan wiesz, jak to bywa z dziewczętami, gdy sobie kimś nabiją głowę. Co prawda, sierżant zaszedł wyżej w swoim rzemiośle i jak powiadają, jest ważną osobistością w forcie, lecz jego biedna małżonka nie dożyła już tego, ile że zmarła przed laty czternastu.

— Powołanie żołnierza jest zaszczytne, pod warunkiem, że walczy on tylko po stronie słuszności — odparł Tropiciel. — Ponieważ zaś Francuzy nigdy nie mają słuszności, a najjaśniejszy pan i kolonie zawsze ją mają, przeto sądzę, że sierżant posiada spokojne sumienie, a także zacny charakter. Nigdym nie sypiał tak słodko, jak wówczas, gdym bił się z Mingami, choć zawsze mam za zasadę walczyć jak biały człowiek, nigdy zaś jak Indianin. Tu obecny Wąż ma swoje sposoby, a ja mam swoje; mimo to jednak przez wiele lat walczyliśmy ramię w ramię i żaden z nas ni razu nie pomyślał źle o sposobach drugiego. Powiadam mu stale, że niezależnie od podań jego plemienia, istnieje tylko jedno niebo i jedno piekło, choć wiele jest ścieżek, które tam wiodą:

— Słusznie; i musisz pan w to wierzyć, chociaż sądzę, że większość dróg do piekła prowadzi po suchym lądzie. Moja biedna siostra Bridget zwykła była nazywać morze „miejscem oczyszczenia", a i w istocie człek unika pokus, gdy traci ląd z oczu. Wątpię, czy można to samo powiedzieć o tutejszych waszych jeziorach.

— Zgoda, że miasta i osiedla doprowadzają do grzechu; natomiast nasze jeziora obrzeżone są borami i w takiej świątyni człek co dnia musi oddawać cześć Bogu. Przyznaję, że ludzie nie zawsze są jednakowi, nawet w puszczy, boć przecie różnica między Mingo a Delawarem jest tak wyraźnie widoczna jak między księżycem a słońcem. Rad jestem, przyjacielu Cap, żeśmy się spotkali, choćby tylko dlatego, byś mógł opowiedzieć Wielkiemu Wężowi, że istnieją jeziora, w których woda jest słona. Odkąd zaczęła się nasza znajomość, byliśmy niemal zawsze jednej myśli, i jeśli Mohikanin pokłada we mnie choćby połowę tej wiary, jaką ja w nim pokładam, musi wierzyć wszystkiemu, com mu powiadał o obyczajach białych ludzi i prawach natury. Ale zawsze zdawało mi się, że żaden z czerwonoskórych nie wierzył tak dalece, jakby tego mógł sobie życzyć człek uczciwy, w relacje o wielkich, słonych jeziorach i rzekach, co płyną pod prąd.

— To wynika z podchodzenia do rzeczy od niewłaściwej strony — odpowiedział Cap, wyrozumiale kiwając głową. — Myśleliście o swoich jeziorach i bystrzynach jak o okręcie, o oceanie zaś i przypływach jak o łodzi. Ani Grot Strzały, ani Wąż nie powinni wątpić w to, coś pan im o jednym i drugim powiadał, chociaż wyznaję, że i mnie ciężko przełknąć bajkę o istnieniu mórz w głębi lądu, a bardziej jeszcze o tym, jakoby było gdzieś morze słodkiej wody. Przyszedłem z tak daleka zarówno dlatego, by się na własne oczy przekonać o tych. rzeczach, jak i po to, by przysłużyć się sierżantowi i Magneskowi, albowiem on był mężem mej siostry, ją zaś miłuję jak córkę.

— Błądzisz pan, przyjacielu, błądzisz ogromnie, jeśli nie ufasz w czymkolwiek mocy bożej — odparł z powagą Tropiciel. — Ci, którzy żyją w osiedlach i miastach, mają ciasne i mylne poglądy o sile ręki Boga, natomiast my, którzy spędzamy życie niejako w Jego obecności, inaczej patrzymy na rzeczy — to znaczy ci z nas, co posiadają naturę ludzi białych. Czerwonoskóry ma swoje zapatrywania, i tak powinno być, a nic w tym złego, że nie są one dokładnie takie same jak poglądy białych i chrześcijan. Jednakże istnieją rzeczy, które całkowicie należą do zrządzeń Opatrzności, i owe słone czy słodkie jeziora są ich przykładem. Nie usiłuję tych spraw tłumaczyć, lecz sądzę, że wszyscy mają obowiązek w nie uwierzyć.

— Czekaj pan, Tropicielu! — przerwał mu Cap nie bez gorącości. — Gdy idzie o rzetelną, męską wiarę, nie potępię za nią na morzu nikogo. Choć podczas huraganu raczej mam we zwyczaju sadowić się przytulnie na maszcie i wciągać odpowiedni żagiel niźli zanosić modły, przecie wiem, jako czasem jesteśmy tylko bezradnymi śmiertelnikami i ufam, że oddaję cześć tam, gdzie cześć się należy. Chcę jedynie powiedzieć, że przywykłszy do wielkich, słonych połaci wody, muszę tej pokosztować, zanim uwierzę, że może być słodka.

— Bóg dał jeleniowi słoną ziemię do lizania, człowiekowi zaś, czy to białemu, czy czerwonemu — przepyszne źródło, u którego może on gasić pragnienie. Nierozsądnie byłoby myśleć, że nie mógł dać zachodowi jezior z czystą wodą, wschodowi zaś — z nieczystą.

Cap, mimo zarozumialstwa oraz pewności siebie, był pod wrażeniem pełnej powagi prostoty Tropiciela, aczkolwiek nie szła mu w smak myśl, że ma uwierzyć w fakt, o którym od lat wytrwale twierdził, że prawdą być nie może. Nie chcąc ustąpić, a jednocześnie nie mogąc obronić swego poglądu przed rozumowaniem, do którego nie był przyzwyczajony, a które cechowała na równi siła prawdy, wiary i prawdopodobieństwa, rad był uwolnić się od tego tematu udzielając wymijającej odpowiedzi.

— No, no, przyjacielu — rzekł. — Zostawmy tę dysputę; możemy pokosztować wody, kiedy już do niej dotrzemy. Zapamiętaj tylko moje słowa: nie twierdzę, by nie mogła być słodka na powierzchni, bowiem Atlantyk bywa czasami słodki z wierzchu, w pobliżu ujść wielkich rzek; atoli możesz mi ufać, że ci pokażę taki sposób próbowania wody z głębokości wielu sążni, o. jakim ci się nie śniło, a wówczas więcej nam będzie w tej mierze wiadomo.

Przewodnik snadź był rad z porzucenia owego tematu, toteż rozmowa przyjęła inny obrót.

— Nie jesteśmy zbyt zarozumiali w rzeczy naszych umiejętności — ozwał się po krótkim milczeniu Tropiciel — i dobrze wiemy, że ludzie, którzy żyją w miastach i nad morzem...

— Na morzu — poprawił Cap.

— ...na morzu, jeżeli tak sobie życzysz, przyjacielu, mają możliwości, których nam w puszczy brak. Jednakże znamy nasze powołanie, a jest ono moim zdaniem naturalne, nie wypaczone przez próżność i swawolę. Owóż tedy zdolności moje objawiają się przy strzelbie i na tropie, w śledzeniu zwierzyny i podczas zwiadu, bo chociaż umiem posługiwać się wiosłem i ościeniem, nie pysznię się biegłością ni w jednym, ni w drugim. Ten tam młodzik, Gaspar, co rozmawia z córką sierżanta, jest zgoła inną istotą, bo można o nim powiedzieć, że wodą oddycha niczym ryba. Indianie i Francuzy z północnego brzegu nazywają go Eau-douce z uwagi na jego przymioty w tym względzie. Lepszy jest do wiosła i liny niż do rozpalania ognisk na szlaku.

— Coś jednak musi tkwić w owych zdolnościach, o których pan mówisz — rzekł Cap. — Na przykład przyznać muszę, że to sprawa tego ogniska przekracza moją wiedzę żeglarską. Grot Strzały orzekł, iż dym pochodził z ognia bladych twarzy, a to jest mądrość, która moim zdaniem równa się sterowaniu ciemną nocą przy samym brzegu mielizny.

— Niewielka to tajemnica — odparł Tropiciel śmiejąc się z ogromnym wewnętrznym rozbawieniem, chociaż nawyk zachowania ostrożności nie pozwalał mu wydawać żadnego odgłosu. — Dla nas, którzy spędzamy życie w wielkiej szkole Opatrzności, nie ma nic łatwiejszego od przyswajania sobie jej nauk. Na tropie, czy też przy przenoszeniu wiadomości przez puszczę, bylibyśmy również bezużyteczni jak wiewiórki, gdybyśmy szybko nie nabywali wiedzy o wszystkich tych tajnikach. Eau-douce, jak go zowiemy, tak się lubuje w wodzie, że na ogień uzbierał parę wilgotnych gałązek, a jak przypuszczam, nawet wy, zwolennicy morza, musicie wiedzieć, że wilgoć daje ciemny dym. Niewielki to sekret, acz wszystko jest tajemnicą dla tego, który nie bada Boga i Jego potężnych zrządzeń z pokorą i wdzięcznością.

— Grot Strzały musi mieć bystre oko, by dostrzec tak drobną różnicę.

— Kiepski byłby z niego Indianin, gdyby jej nie dostrzegał. Nie, nie; mamy wojnę, a podczas niej czerwonoskóry posługuje się wszystkimi swoimi zmysłami. Każda odmiana skóry posiada własną naturę, a każda natura ma swoje prawa, jak również swój kolor skóry. Minęło wiele lat, zanim zdołałem opanować te wyższe dziedziny leśnego wykształcenia, albowiem wiedza czerwonoskórych nie przychodzi białoskórej naturze tak łatwo jak to, co ma się podobno zwać wiedzą białych, chociaż niewiele jej posiadam, bo większą część życia spędziłem w puszczy.

— Z tego, jak wybornie rozumiesz się na tych rzeczach, widać, że pojętnym byłeś uczniem, panie Tropicielu. Myślę, że dla człowieka wzwyczajonego do morza nie byłoby wielką trudnością połapać się w owych drobiazgach, byleby tylko potrafił skupić na nich myśli.

— Tego nie wiem. Biały człowiek ma pewne trudności w przyswajaniu sobie obyczajów czerwonoskórych, równie jak Indianin w nabieraniu zwyczajów ludzi białych. Co zaś się tyczy prawdziwej natury, to moim zdaniem ani ten, ani tamten nie może w gruncie rzeczy przejąć natury drugiego.

— A jednak my, marynarze, którzy tyle się uganiamy dokoła świata, twierdzimy, że istnieje tylko jedna natura, czy będzie to Chińczyk, czy też Holender. Co do mnie, bardzo się przychylam do tej opinii, gdyż w ogólności stwierdziłem, że wszystkie narody lubią srebro i złoto, a większość mężczyzn gustuje w tytoniu.

— W takim razie wy, ludzie morza, niewiele wiecie o czerwonoskórych! Znaliście kiedy Chińczyka, który potrafiłby śpiewać pieśń śmierci w chwili, gdy drą go drzazgami i bodą nożem, gdy ogień szaleje wokół jego nagiego ciała, a śmierć zagląda mu w oczy? Dopóki nie zdołacie mi znaleźć Chińczyka lub chrześcijanina, który by to wszystko potrafił, dopóty nie znajdziecie człowieka o naturze czerwonoskórego, choćby się zdawał nie wiedzieć jak dzielny lub umiał czytać we wszystkich księgach, jakie wydrukowano.

— Dzikusy płatają tylko sobie nawzajem takie piekielne figle — rzekł imć Cap rzucając niespokojne spojrzenie na bezkresne sklepienie boru. — Żaden biały nie bywa nigdy skazany na takie męczarnie.

— A nie, w tym znowu pan się mylisz — odparł Tropiciel, spokojnie wybierając delikatny kąsek mięsiwa. — Znoszenie podobnych udręczeń, jak na dzielnego człowieka przystało, jest wprawdzie właściwością wyłącznie czerwonoskórych, ale i białych — co się już nieraz zdarzało — poddawano takim mękom.

— Na szczęście — rzekł Cap odchrząkując z wysiłkiem, ażeby oczyścić sobie krtań — żaden ze sprzymierzeńców jego królewskiej mości nie popróbuje chyba dopuścić się tak ohydnych okrucieństw na którymkolwiek z wiernych poddanych najjaśniejszego pana. Wprawdzie niedługo służyłem w królewskiej marynarce, alem w niej był, a to coś znaczy; jeśli zaś idzie o kaperowanie nieprzyjacielskich okrętów i ładunków oraz nękanie wroga — zrobiłem, co do mnie należało. Mam jednak nadzieję, że po tej stronie jeziora nie ma francuskich Indian, a zdaje się też, że jak pan wspomniałeś, Ontario to szeroki szmat wody.

— Ech, szeroki jest w naszych oczach — odparł Tropiciel nie starając się ukryć uśmiechu, który rozjaśnił mu twarz opaloną na kolor ceglasty — chociaż obawiam się, że niektórzy mogą uważać go za wąski. A i zaiste wąski jest, gdy idzie o niedopuszczanie nieprzyjaciela. Ontario ma dwa krańce, przeto wróg, który obawia się przeprawić przez jezioro, z całą pewnością obejdzie je dokoła.

— Ach, oto pożytek z tych waszych zatraconych słodkowodnych sadzawek! — burknął Cap i odchrząknął tak rozgłośnie, że zaraz pożałował swej nieostrożności. — Przecież nikt na świecie nie słyszał, żeby jakikolwiek pirat czy okręt okrążył koniec Atlantyku!

— Może ocean nie ma końca?

— Pewnie, że nie ma; a także ni boków, ni dna. Naród, który spokojnie przycumował u jednego z wybrzeży, nie powinien lękać się narodu, co zakotwiczył się po przeciwległej strome, choćby tamten był nie wiedzieć jak dziki, chyba że posiada sztukę budowania okrętów. Nie, nie! Ludzie, którzy mieszkają na brzegach Atlantyku, nie potrzebują obawiać się o swą skórę czy skalpy. W owych stronach człek może położyć się wieczorem na spoczynek ufając, iż rano znajdzie swe włosy na głowie, jeżeli nie nosi peruki.

— Tutaj nie tak. Nie chcę straszyć tej młodej panienki, nie będę więc wchodził w szczegóły, choć ona jest teraz najwyraźniej zasłuchana w to, co jej prawi Eau-douce. Jednakże myślę, że bez owej edukacji, jaką otrzymałem, byłoby, w tej chwili i w obecnym stanie rzeczy na pograniczu, nader ryzykowne wędrować poprzez teren dzielący nas od fortu. Po naszej stronie Ontario znajduje się mniej więcej tyluż Irokezów, co po drugiej. Z tej właśnie przyczyny sierżant prosił nas, przyjacielu, byśmy przyszli i pokazali wam drogę.

— Co? Czyżby te łotry ważyły się krążyć tak blisko dział jednego z fortów króla jegomości?

— A czyliż kruki nie krążą dokoła padła jelenia, chociaż

myśliwiec jest blisko? Wróg przechodzi na tę stronę ze zrozumiałych, przyczyn. Między fortami a osiedlami wędrują zawsze jacyś biali, więc tamci mają pewność, że trafią na ich trop. Wielki Wąż przyszedł tu jedną stroną rzeki, a ja drugą, ażeby wyśledzić grasujących łajdaków. Gaspar zaś przyprowadził czółno, jak na takiego śmiałego marynarza przystało. Sierżant ze łzami w oczach tyle mu opowiadał o swoim dziecięciu, o tym, jak serce wyrywa mu się do córki, jaka ona łagodna i posłuszna, że wreszcie chłopak prędzej by rzucił się w pojedynkę w środek obozu Mingów, niż tutaj nie przyszedł z nami.

— Wdzięczni mu jesteśmy, a za jego gotowość mamy o nim tym lepsze mniemanie, choć mimo wszystko nie myślę, by narażał się na zbyt wielkie niebezpieczeństwo.

— Tylko na to, że mogli go ustrzelić z ukrycia, kiedy przeprawiał się czółnem przez bystrzyny albo wypływał zza zakrętu rzeki, mając oczy utkwione w wir. Ze wszystkich ryzykownych wypraw najryzykowniejszą jest, moim zdaniem, podróż rzeką, na której urządzono zasadzkę — a na to właśnie naraził się Gaspar.

— Więc czemuż, u diabła, sierżant wzywał mnie, bym podróżował sto pięćdziesiąt mil w tak zakazanych warunkach? Dajcie mi szerokie wody i dobrze widocznego nieprzyjaciela, a poigram z nim, ile mu się tylko spodoba, z daleka czy burta w burtę; ale pozwolić się ustrzelić jak śpiący żółw, to mi nie w smak. Gdyby nie ten mój mały Magnesek, zaraz bym zmienił kurs, zawrócił do Jorku i machnął ręką na to Ontario, czy słoną ma wodę, czy słodką!

— To by niewiele pomogło, przyjacielu marynarzu, bo droga powrotna jest znacznie dłuższa i niemal równie paskudna jak ta, którą masz przed sobą. Zaufaj nam, a przeprowadzimy was bezpiecznie albo stracimy skalpy.

Stary marynarz nosił włosy ciasno splecione w harcap owinięty skórą węgorza, natomiast czubek głowy miał prawie łysy; teraz bezwiednie przesunął ręką po jednym i drugim, jak gdyby chcąc się upewnić, że wszystko jest na, swoim miejscu.

— Nie wątpię, Tropicielu — odpowiedział, gdy owe myśli przeleciały mu przez głowę — że dotrzemy do przystani zdrowi i cali. Jak daleko może być stąd do fortu?

— Nieco ponad piętnaście mil, a i szybkie to mile, jeżeli Mingowie nas przepuszczą, ho rzeka wartko płynie.

— I pewnie po sterborcie i bakborcie ciągną się lasy, jak dotąd?

— Co, proszę?

— Mówię, że będziemy musieli przeciskać się między tymi drzewami.

— Nie, nie. Popłyniemy czółnem, bo wojsko usunęło z Oswego drzewa obalone przez powódź. Czółno przejdzie swobodnie, i to z bystrym prądem.

— A któż przeszkodzi tym minogom, o których pan mówisz, ustrzelić nas, gdy będziemy opływali jakiś przylądek albo też zajmiemy się wymijaniem skał?

— Najwyższy! Ten, który tak często dopomagał innym w jeszcze większych trudnościach. Wiele już, wiele razy odarto by mi czaszkę ze skóry i włosów, gdyby Pan Bóg nie walczył po mojej stronie. Nie ma wypadku, bym szedł do potyczki, przyjacielu marynarzu, nie myśląc o tym wielkim sprzymierzeńcu, który więcej może zdziałać w bitwie niż wszystkie bataliony sześćdziesiątego pułku, choćby je ustawiono razem w jednej linii.

— Tak, tak, wszystko to może być dobre dla jakiegoś zwiadowcy, ale my, marynarze, lubimy widzieć przed sobą otwarte morze i iść do akcji nie mając nic na głowie prócz roboty, która nas czeka: cała burta armat do obsługi, żadnych drzew ani skał, co by zaśmiecały wodę.

— Ani Boga, zapewne, gdyby tak prawdę powiedzieć. Wierz mi na słowo, mości Cap: żadna bitwa nie wypadła gorzej z tej racji, że miało się Boga po swojej stronie. Spójrz na głowę Wielkiego Węża; możesz tam dojrzeć długi ślad noża przy lewym uchu. Otóż owego dnia jedynie kula z tej mojej długiej strzelby uratowała mu skalp, bo już go zaczęto zdejmować i gdyby upłynęło jeszcze pół minuty, Wąż straciłby swój czub wojenny. Kiedy Mohikanin ściska mi rękę i napomyka, żem mu się w ten sposób przysłużył, zaprzeczam, gdyż to Bóg poprowadził mnie na jedyne miejsce, z którego mogłem to uczynić, czy też rozpoznać, w jakiej jest opresji. Pewnie, że kiedym znalazł się na właściwym stanowisku, dokończyłem sprawy już z własnej woli. Albowiem widok przyjaciela pod tomahawkiem każe człowiekowi myśleć szybko i działać bez zwłoki, jak to było w owym przypadku; inaczej duch Węża przebywałby w tej chwili -na łowach w szczęśliwej krainie praojców.

— No, Tropicielu, ta gadanina jest gorsza niż obłupienie człeka ze skóry, od dzioba do rufy. Mamy przed sobą zaledwie kilka godzin słońca, więc lepiej będzie posterować, dopóki można, po owym potoku. Magnesku miły, gotowyś do wyruszenia w drogę?

Mabel drgnęła, zarumieniła się mocno i jęła czynić przygotowania do niezwłocznego odejścia. Z przytoczonej dopiero co rozmowy nie słyszała ani słowa, gdyż Eau-douce — jak najczęściej zwano młodego Gaspara — napełniał jej uszy opisami dalekich jeszcze stron, do których zmierzała, opowieściami o ojcu nie widzianym od dziecka, o życiu ludzi mieszkających w pogranicznych garnizonach. Mimowiednie zaciekawiła się tym głęboko, a myśli jej zbyt się skupiły na owych rzeczach, by mniej przyjemne sprawy, omawiane przez dwóch siedzących obok mężczyzn,' mogły dotrzeć do jej świadomości. Krzątanina poprzedzająca odmarsz położyła kres rozmowie, a że zwiadowcy, czyli przewodnicy posiadali znikome bagaże, w kilka minut cała grupa gotowa była do drogi.

Jednakże gdy już mieli opuścić owo miejsce, Tropiciel, ku zdziwieniu nawet swych towarzyszy-przewodników, uzbierał pewną ilość gałęzi i rzucił je na żar ogniska; postarał się znaleźć kilka wilgotnych, ażeby dym był jak najgęstszy i naciemniejszy.

— Gdy da się ukryć własny trop, Gasparze — powiedział — dym z opuszczonego biwaku może przynieść korzyść miast szkody. Jeżeli w promieniu dziesięciu mil znajduje się choć tuzin Mingów, niektórzy z nich siedzą na wyniosłościach albo na drzewach i wypatrują dymów. Niechże więc zobaczą ten, a wiele na tym skorzystają. Będą mogli uraczyć się resztkami, które zostawimy po sobie.

— Ale czy potem nie ruszą naszym śladem? — zapytał młodzieniec, którego zainteresowanie grożącym niebezpieczeństwem poważnie wzrosło od czasu spotkania się z Mabel. — Pozostawimy szeroką ścieżkę wydeptaną ku rzece.

— Im szersza będzie, tym lepsza. Kiedy Mingowie już dojdą na miejsce, nawet ich. spryt nie wystarczy, by orzec, w którą stronę popłynęło czółno: w dół czy też w górę rzeki. Woda jest w przyrodzie jedyną rzeczą, która całkowicie zaciera ślady, a nawet i ona nie zawsze to zdoła uczynić, jeżeli zapach jest mocny. Alboż nie pojmujesz, Eau-douce, że jeśli jacyś Mingowie znaleźli nasz trop poniżej wodospadów, podkradną się w stronę tego dymu i naturalnie wywnioskują, że ci, którzy zaczęli iść w górę rzeki, będą i nadal szli w tymże kierunku? Jeżeli się już o czymś zwiedzieli, to o tym, że z fortu wyruszyła grupka ludzi; a nawet Mingowie nie będą sobie wyobrażać, że ryzykując nasze skalpy przyszliśmy tu jedynie dla przyjemności powrotu, i to tego samego dnia.

Gaspar, który z Tropicielem rozmawiał na stronie, dorzucił, kiedy zbliżali się do pokosu:

— Z pewnością nie mogą nic wiedzieć o córce pana sierżanta, bo co do niej zachowało się największą tajemnicę.

— I niczego się tu nie dowiedzą — odparł Tropiciel pokazując swemu towarzyszowi, że stąpa z najwyższą starannością po śladach, jakie pozostawiła na liściach drobna nóżka Mabel — chyba że ta stara słonowodna ryba oprowadzała swą siostrzeniczkę po pokosie niczym jelonka, co baraszkuje u boku starej łani.

— Starego byka, chciałeś powiedzieć, Tropicielu.

— Cóż to za cudak! Przecież mogę obcować z takim marynarzem jak ty, Eau-douce, i nie znajduję w naszych umiejętnościach nic szczególnie sprzecznego, choć twoje przejawiają się na jeziorach, a moje w lasach... Słuchaj no, Gaspar — ciągnął śmiejąc się bezgłośnie — a może by tak wypróbować jego hart i spłynąć z nim wodospadem?

— Ale co tymczasem zrobić z nadobną siostrzeniczką?

— Nie, nie, nic złego jej się nie stanie; tak czy owak musi obejść wodospad po suchym lądzie, natomiast my dwaj możemy wypróbować tego atlantyckiego oceańczyka, a wtedy wszyscy się lepiej poznają. Przekonamy się, czy kosa nie trafiła na kamień, a on dowie się coś niecoś o sztuczkach z pogranicza.

Młody Gaspar uśmiechnął się, nie był bowiem przeciwny zabawie, a i trochę dotknęła go wyniosłość Capa; jednakże śliczna twarz, lekka i zwiewna postać oraz zniewalające uśmiechy Mabel stały niby tarcza pomiędzy wujem dziewczyny a zamierzonym eksperymentem.

— Córka pana sierżanta może się przestraszyć — powiedział młodzieniec.

— Co to, to nie, jeżeli ma choć odrobinę ducha swojego ojca. Wcale mi nie wygląda na bojaźliwą. Zostaw to mnie, Eau-douce, a ja już dam sobie radę.

— Nie, Tropicielu; ty byś ich oboje utopił. Jeżeli czółno ma przejść przez wodospad, ja muszę płynąć na nim.

— Niech i tak będzie, wypalmy zatem fajkę pokoju na dowód, że sprawa załatwiona.

Gaspar roześmiał się, kiwnął głową na znak zgody, po czym nie mówili już więcej na ten temat, gdyż cała grupka dotarła do tak często wspominanego czółna, a znacznie ważniejsze sprawy ustalone zostały między obu stronami za pomocą o wiele mniej licznych słów.

ROZDZIAŁ TRZECI

Dziś pług zaorał pola, które przedtem
Ku brzegom rzeki falowały łanem,
Melodia wody wypełniała szeptem
Szumiące bory, puszcze nieprzejrzane:
I strumyk pluskał, i strumień się pienił,
I źródła biły w cienistej zieleni. 

BRYANT

Powszechnie to wiadomo, że wody spływające do jeziora Ontario od strony południowej są na ogół wąskie, leniwe i głębokie. Istnieją pewne wyjątki od tej reguły, gdyż wiele z owych rzek ma wartkie prądy, czyli „bystrzyny", jak zowią je w tamtych stronach, kilka zaś i wodospady. Do takich należała rzeka, po której obecnie podróżowali nasi bohaterowie.

Oswego utworzona jest przez połączenie Oneidy i Onondaga, przy czym obie te rzeki wypływają z jezior; na długości ośmiu lub dziesięciu mil biegnie ona przez łagodnie pofalowaną okolicę, po czym dociera do krawędzi czegoś w rodzaju naturalnego tarasu, z którego spada jakieś piętnaście stóp w dół, na niższy poziom, i tam dalej spływa cichym, spokojnym nurtem właściwym głębokiej wodzie, aż wreszcie wlewa się do ogromnego zibiornika Ontario. Czółno, którym Cap oraz jego towarzysze podróżowali z Fort Stanwix, ostatniego wojskowego posterunku na Mohawku, wyciągnięte było na brzeg owej rzeki i w nim właśnie zajęli obecnie miejsca wszyscy z wyjątkiem Tropiciela, który pozostał, by zepchnąć lekką łódkę na wodę.

— Niech spłynie rufą w dół rzeki, Gasparze — powiedział mieszkaniec puszczy do młodego marynarza z jeziora, który odebrał wiosło z rąk Grota Strzały i zajął miejsce w tyle czółna jako sternik. — Trzeba się dać znieść prądowi. Jeżeli któryś z tych piekielników, Mingów, natknie się na nasz trop i dojdzie aż tutaj, nie omieszka poszukać śladów na błocie; a jeśli wówczas odkryje, że odbiliśmy od brzegu dziobem czółna w górę rzeki, przypuści całkiem naturalnie, żeśmy w tym właśnie kierunku popłynęli.

Zastosowano się do tej wskazówki, a Tropiciel, którego siły i energia były w pełnym rozkwicie, pchnął tęgo, podskoczył i wylądował lekko na dziobie czółna, nie zakłócając jego równowagi. Gdy tylko dotarli do środka rzeki, czyli do miejsca, gdzie prąd był najsilniejszy obrócili czółno, które poczęło bezgłośnie sunąć z nurtem.

Łódź, którą Cap i jego siostrzenica wyprawili się w tę długą i pełną przygód podróż, była jednym z owych czółen z kory, jakie zwykli budować Indianie. Dzięki swojej niezwykłej lekkości i łatwości manewrowania nadają się one wybornie do żeglugi, w czasie której tak często spotyka się ławice, pnie drzew, wyrwanych, przez powódź, i inne podobne przeszkody. Dwaj mężczyźni, którzy początkowo stanowili załogę czółna, parokrotnie już przenosili je, opróżnione z bagażu, na odległość wieluset jardów, a podniesienie go z miejsca nie przekraczało sił jednego człowieka. Mimo to było ono długie i jak na czółno, szerokie, a w oczach ludzi nie wtajemniczonych główną jego wadą był brak stateczności. Jednakże kilkugodzinna praktyka w znacznej mierze zaradziła owemu złu, toteż zarówno Mabel, jak i wuj Cap tak dalece nauczyli się stosować do ruchów łódki, że teraz z całkowitym spoikojem ducha siedzieli na swoich miejscach. Dodatkowy ciężar trzech przewodników nie wystawił też czółna na jakąś szczególniejszą próbę, albowiem szerokość zaokrąglonego dna pozwalała wyprzeć niezbędną ilość wody, nie przybliżając zbytnio krawędzi burt do powierzchni rzeki. Łódź wykonana była zgrabnie: wręgi miała małe i umocowane rzemieniami, a całość, chociaż na oko niewielka, mogłaby pomieścić jeszcze dwa razy więcej ludzi.

Cap siedział na niskiej ławeczce pośrodku .czółna, obok zaś klęczał Wielki Wąż. Grot Strzały i jego żona zajmowali miejsca przed nimi, gdyż Tuskarora opuścił był swoje stanowisko na tyle. Mabel na wpół leżała za wujem, a Tropiciel oraz Eau-douce stali wyprostowani, pierwszy na dziobie, drugi na rufie, wiosłując długimi, równymi, bezgłośnymi ruchami. Rozmowę toczono zniżonym głosem, gdyż wszyscy zaczynali czuć, że ostrożność jest konieczna, w miarę jak się zbliżali do przedpola fortu nie mając już osłony, którą im dawał las.

Oswego była w tym miejscu głęboką, ciemną rzeką niewielkiej szerokości, a jej spokojne, posępne nurty wiły się pośrodku zwisających gałęzi drzew, które tu i ówdzie nieledwie przesłaniały światło niebios. Gdzieniegdzie jakowyś wpół obalony olbrzym leśny spoczywał niemal na jej powierzchni, co wymagało uwagi przy wymijaniu jego konarów, a na prawie całej długości rzeki jej wody obmywały co niższe gałęzie i liście pomniejszych drzew. Umieszczony jako motto tego rozdziału piękny opis pióra naszego wspaniałego poety przybierał tutaj kształt rzeczywisty; ziemia tłusta od przegniłej, wielowiekowej roślinności i czarna od iłu rzeka, niemal wylewająca się z brzegów, oraz „Szumiące bory, puszcze nieprzejrzane" były widoczne dla oka równie żywo, jak ukazane zostały wyobraźni przez pióro Bryanta. Krótko mówiąc, cały ów widok przedstawiał bogatą a dobrotliwą naturę przed nagięciem jej do potrzeb i wymagań człowieka — bujną, dziką, pełną obietnic, nie pozbawioną uroku malowniczości nawet w swym najpierwotniejszym stanie.

Pamiętać należy, że działo się to w latach tysiąc siedemset pięćdziesiątych, czyli na długo przedtem, nim spekulacja wciągnęła jakąkolwiek cząstkę kolonii Nowy Jork w obręb cywilizacji. W owych odległych czasach istniały dwa wielkie wojskowe szlaki komunikacyjne między zamieszkałą częścią kolonii Nowy Jork a pograniczem Kanady: jeden wiódł poprzez jeziora Champlain i George, drugi przez Mohawk, Wood Creek, Oneidę oraz te rzeki, któreśmy opisywali. Wzdłuż obu tych szlaków komunikacyjnych pozakładano wojskowe placówki, lecz między ostatnim fortem u źródła Mohawku a ujściem Oswego istniała stumilowa luka, obejmująca większą część przestrzeni, którą Cap i Mabel przebyli pod opieką Grota Strzały.

— Czasami pragnę już zawarcia pokoju — powiedział Tropiciel — aby człek mógł znowu przemierzać lasy nie wypatrując żadnego wroga oprócz zwierzyny i ryb. Mój Boże! Niejeden dzień przeżyliśmy z Wężem szczęśliwie wśród rzek, żywiąc się mięsem jelenia, łososiem i pstrągiem, nie myśląc ni razu o Mingach czy skalpach! Chwilami pragnę, by mogły powrócić owe dni błogosławione, bo w gruncie rzeczy nie mam skłonności do mordowania bliźnich. Przypuszczam, że córka pana sierżanta nie uważa mnie za nikczemnika lubującego się w żerowaniu na ludzkich istotach?

Wypowiedziawszy te słowa na poły pytającym tonem, Tropiciel obejrzał się i chociaż najbardziej stronniczy przyjaciel z trudnością uznałby tę ogorzałą i twardo ciosaną twarz za przystojną, przecie jego uśmiech wydawał się Mabel miły przez swą prostotę, szczerość i prawość, jakie promieniały z każdego rysu jego uczciwego oblicza.

— Nie sądzę, aby mój ojciec przysyłał kogoś takiego, jak pan opisujesz, dla przeprowadzenia córki przez puszczę — odpowiedziała odwzajemniając się Tropicielowi równie szczerym, lecz o wiele słodszym uśmiechem.

— Tego by nie uczynił; sierżant jest człekiem zacnym, a wieleśmy wspólnie odbyli pochodów i walk — bijąc się ramię w ramię, jak on by to powiedział — chociaż ja osobiście zawsze zachowuję swobodę ruchów, kiedy się znajdę blisko Francuza lub Minga.

— Pan zatem jesteś owym młodym przyjacielem, o którym ojciec tak często w swych listach wspominał?

— Młodym przyjacielem? Sierżant ma nade mną wyższość trzydziestu lat; tak, jest ode mnie o trzydzieści lat starszy, a zatem o tyleż lepszy.

— Chyba nie w oczach córki, przyjacielu — wtrącił Cap, który zaczynał odzyskiwać dobry humor, kiedy znów ujrzał wodę płynącą dokoła. — Trzydzieści lat, o których mówisz, nieczęsto jest zaletą w oczach dziewiętnastoletnich dziewcząt.

Mabel zarumieniła się, a odwracając twarz, aby uniknąć wzroku osób siedzących na dziobie czółna, napotkała pełne zachwytu spojrzenie młodzieńca, który stał na rufie. Wobec tego jej bystre, lecz łagodne modre oczy poszukały ostatecznej ucieczki w wodzie. Właśnie w tej chwili głuchy, ciężki odgłos przeniknął wskroś utworzonej przez drzewa alei, niesiony lekkim powiewem, który zaledwie marszczył toń rzeki.

— To brzmi przyjemnie — rzekł Cap nadstawiając uszu niby pies, który słyszy dalekie ujadanie ogarów. — Pewnie to fale rozbijające się, o brzeg waszego jeziora?

— Bynajmniej, bynajmniej — odparł Tropiciel. — To tylko ta rzeka przelewa się przez skały o pół mili przed nami.

— Czy tam jest wodospad? — spytała Mabel, a jeszcze silniejszy rumieniec rozgorzał na jej policzkach.

— Do diaska! Mości Tropicielu, albo ty, panie Eau-douce — tak bowiem Cap zwracał się teraz do Gaspara. — Czy nie byłoby lepiej zboczyć z  kursu i zbliżyć się do brzegu? Przed tymi wodospadami bywają zazwyczaj wartkie prądy, a człowiek może równie dobrze od razu wpłynąć w Maelstrom, jak dać im się wessać.

— Zaufaj nam, przyjacielu — odparł Tropiciel. — Jesteśmy wprawdzie tylko słodkowodnymi marynarzami, a ja nawet i tym nie bardzo się mogę poszczycić, lecz rozumiemy się na bystrzynach, prądach i kataraktach, a spływając po nich postaramy się nie przynieść wstydu naszym umiejętnościom.

— Spływając po nich? — wykrzyknął Cap. — Do diabła, człowieku! Chyba nie myślisz spływać po wodospadzie w tej łupinie z kory?

— Ależ oczywiście; droga wiedzie przez wodospad, a znacznie jest łatwiej przeskoczyć go, niż rozładowywać czółno i nieść je wraz z całą zawartością obejściem długim na milę.

Mabel zwróciła swoje pobladłe lico ku młodzieńcowi stojącemu na rufie czółna, albowiem właśnie w tej chwili nowy powiew przyniósł do jej uszu ryk wodospadu, który zaiste brzmiał teraz straszliwie, kiedy przyczyna była już znana.

— Myśleliśmy, że wysadziwszy na ląd kobiety i obu Indian — zauważył spokojnie Gaspar — my trzej biali, którzy wszyscy jesteśmy otrzaskani z wodą, zdołamy bezpiecznie spłynąć czółnem, albowiem często robimy to na tych wodospadach.

— I liczyliśmy na pana, przyjacielu marynarzu, jako na główną podporę — powiedział Tropiciel mrugając przez ramię do Gaspara — gdyż zwykła to rzecz dla ciebie widzieć kotłujące się wokół fale, a jeśli nie będzie kogoś, kto by przytrzymał ładunek, wszystkie cudeńka panny sierźantówny mogą być zmyte do rzeki i przepaść.

Cap był zbity z tropu. Pomysł przeprawy przez wodospad wydawał mu się rzeczą poważniejszą niż komuś całkowicie nie obeznanemu z łodziami, rozumiał bowiem potęgą żywiołu i zupełną bezradność człowieka, wystawionego na jego furię. Mimo to jednak duma marynarza buntowała się na myśl o opuszczeniu łodzi w chwili, gdy inni nie tylko spokojnie, lecz nawet obojętnie postanowili w niej pozostać. Atoli na przekór owemu uczuciu oraz wrodzonemu i nabytemu opanowaniu w obliczu niebezpieczeństwa, byłby zapewne porzucił swój posterunek, gdyby nie fakt, że obrazy Indian odzierających ludzkie głowy ze skalpów tak przemożnie opanowały jego wyobraźnię, iż skłaniały go do uznania czółna za coś w rodzaju nietykalnego schronienia.

— A co zrobimy z Magneskiem? — zapytał, gdyż uczucie dla siostrzenicy zbudziło nowe skrupuły w jego sumieniu. — Nie możemy pozwolić jej wylądować, jeżeli w pobliżu są wrodzy Indianie!

— Nie, żaden z Mingów nie będzie przebywał koło wodospadu, bo jest to zbyt uczęszczane miejsce jak na ich ciemne sprawki — odparł z przekonaniem Tropiciel. — Natura robi swoje, a już leży w naturze Indian, że tam się ich znajduje, gdzie są najmniej spodziewani. Nie ma obawy, aby ich spotkać na utartej ścieżce, bo wolą spaść na człowieka, kiedy jest na to zgolą nie przygotowany, a owe piekielniki mają za punkt honoru zwodzić nas w ten czy inny sposób. Skręcaj, Eau-douce, wysadzimy pannę ma końcu tego pnia, po którym może suchą nogą dotrzeć do brzegu.

Gaspar usłuchał tego polecenia i w parę minut później wszyscy opuścili czółno z wyjątkiem Tropiciela i obu marynarzy. Mimo swej zawodowej dumy Cap chętnie uczyniłby to samo, lecz nie chciał okazywać tak niedwuznacznej słabości wobec słodkowodnego żeglarza.

— Wzywam wszystkich na świadków — powiedział, gdy ci, co wylądowali poczęli się oddalać — że nie uważam tego przedsięwzięcia za nic więcej, jak tylko pływanie czół? neia po lasach.W przeskakiwaniu wodospadu nie masz nic marynarskiego, jest to bowiem czyn, którego może dokonać zarówno najniezdarniejszy majtek, jak i najstarszy z żeglarzy.

— Nie, nie; nie powinieneś pan lekceważyć -wodospadów Oswego — wtrącił Tropiciel, — bo choć to może nie Niagara ani Genessee, ani Cahoos, ani Glenn czy owe kanadyjskie, (przecie są dość niespokojne jak dla początkującego. Niech córka sierżanta stanie na tamtej skale, a zobaczy, jak my, ciemni, leśni ludzie pokonujemy przeszkodę, której nie możemy wyminąć. A teraz, Eau-douee, miejże pewną rękę i bystre oko, boć wszystko spoczywa na tobie, skoro możemy uważać imć Capa jedynie za pasażera.

Kiedy domawiał tych słów, czółno odbiło od brzegu, a Mabel z drżeniem serca pośpieszyła na wskazaną skałę mówiąc swej towarzyszce coś na temat niebezpieczeństwa, na które wuj tak niepotrzebnie się naraża. Wzrok miała przykuty do zwinnej i krzepkiej postaci Gaspara, który, wyprostowany na rufie lekkiego czółna, kierował jego ruchami. Jednakże zaledwie dotarła do miejsca, z którego mogła objąć wzrokiem cały wodospad, wyrwał jej się stłumiony okrzyk, po czym zakryła dłońmi oczy. W następnej chwili jednak odsłoniła je znowu i wówczas, urzeczona widokiem, stanęła nieruchomo jak posąg, z zapartym, tchem śledząc to, co się działo.

Obaj Indianie zasiedli obojętnie na pniu, prawie nie patrząc w stronę rzeki, natomiast żona Grota Strzały podeszła do Mabel i jęła przyglądać się czółnu z zaciekawieniem dziecka, obserwującego skoki pajaca.

Gdy tylko łódka znalazła się w nurcie, Tropiciel przyklęknął i dalej wiosłował, lecz czynił to powoli i tak, aby nie przeszkadzać wysiłkom swego towarzysza. Ów wciąż stał wyprostowany, a ponieważ nie odrywał oczu od jakiegoś punktu znajdującego się poza wodospadem, widoczne było, że starannie wypatruje miejsca stosownego do przeprawy.

— Bardziej na zachód, na zachód, chłopcze — szepnął Tropiciel. — Tam, gdzie widać spienioną wodę. Podprowadź łódź na wysokość tego suchego dębu i pnia zwalonego świerka.

Eau-douce nic nie odpowiedział, gdyż czółno znalazło się na środku rzeki, zwrócone dziobem ku wodospadowi, i już poczęło nabierać szybkości dzięki wzmożonej sile prądu. W tej chwili Cap byłby się chętnie wyrzekł wszelkiej chwały, jaką mógł zyskać owym czynem, byleby znaleźć się znowu bezpiecznie na lądzie. Słyszał ryk wody, grzmiący jakby spoza jakowejś zasłony, lecz coraz to wyraźniejszy, coraz głośniejszy — przed sobą zaś widział jej krawędź, która przecinała rosnący poniżej las, a wzdłuż której zielony, rozsierdzony żywioł rozlewał się i lśnił, jak gdyby jego cząsteczki miały utracić wszelką spoistość.

— Ster na burtę, w dół go, człowieku! — wykrzyknął, nie mogąc dłużej powściągnąć lęku, gdy czółno poczęło sunąć ku samej krawędzi wodospadu.

— Tak, tak; w dół, nie ma co gadać! — odparł Tropiciel oglądając się na moment ze swym cichym, wesołym śmiechem. — W dół walimy, jako żywo! Podnieś rufę czółna, chłopcze, wyżej rufę!

Teraz już wszystko przemknęło szybko jak wiatr. Eau-douce zagarnął wiosłem, tak jak tego żądano, czółno śmignęło w nurt i przez kilka sekund wydało się Capowi, że go podrzucają w kipiącym kotle. Uczuł, że dziób łódki przechyla się raptownie, dostrzegł rozszalałą, spienioną wodę gnającą wściekle mimo, przez chwilę miał świadomość, że lekka łupina, w której płynie, podskakuje niby skorupka jajka, a potem, ku swej radości i zdziwieniu, stwierdził, że czółno sunie przez połać spokojnej wody pod wodospadem, równomiernie popychane ruchami wiosła Gaspara.

Tropiciel śmiał się nadal, lecz teraz powstał z klęczek, odszukał cynowy dzbanek oraz łyżkę rogową i począł niespiesznie odmierzać ilość wody, która dostała się do łodzi podczas przeprawy.

— Czternaście łyżek, Eau-douce, czternaście uczciwie odmierzonych łyżek. Przyznać musisz, że jak mi wiadomo, spływałeś już zaledwie z dziesięcioma.

— Pan Cap tak silnie odchylał się do tyłu — odparł Graspar — że miałem trudności z wyrównaniem czółna.

— Może to być, i pewnie było, skoro tak mówisz, ale pamiętam, żeś tego dokazywał tylko z dziesięcioma.

Cap odchrząknął teraz potężnie, pomacał swój harcap, jak gdyby chciał się upewnić, że jest w porządku, po czym obejrzał się, aby zdać sobie sprawę z niebezpieczeństwa, przez które przeszedł. Łatwo wyjaśnić fakt, że był zdrów i cały. Większa część wód rzeki spadała pionowo dziesięć czy dwanaście stóp w dół, jednakże w pobliżu jej środka siła prądu tak dalece wyżłobiła skałę, że woda mogła mknąć poprzez przesmyk pod kątem czterdziestu lub czterdziestu pięciu stopni. Tym właśnie karkołomnym przejściem prześliznęło się czółno pośród potrzaskanych złomów skalnych, wirów pian i wściekłego rozkolebania żywiołu, który — jak mógłby mniemać ktoś nieświadomy rzeczy — zagrażał nieuchronną zagładą tak wątłej łupinie. Jednakże właśnie lekkość czółna sprzyjała przedsięwzięciu, albowiem niesione na grzywach fal, a kierowane pewnym okiem i muskularnym ramieniem, przeskakiwało jak piórko z jednego kłębowiska pian na drugie, zaledwie muskając wodę swym lśniącym kadłubem. Trzeba było wyminąć parę skał, ściśle pilnować kierunku, reszty zaś dokonał zaciekły prąd* .

Powiedzieć, że Cap był zdumiony, znaczyłoby to określić nader połowicznie jego uczucia; był oniemiały, albowiem głęboka obawa przed skałami, jaką żywią wszyscy marynarze, przyszła w sukurs podziwowi dla śmiałości czynu. Mimo to nie chciał dać wyrazu swoim uczuciom, mogłoby to być bowiem zbyt wielkim ustępstwem na rzecz słodkiej wody i śródlądowej żeglugi; toteż zaledwie oczyścił sobie krtań wyżej wspomnianym chrząknięciem, rozpuścił znowu język w zwykłym swym tonie wyższości.

— Nie neguję ci znajomości kanału, Eau-douce, a było nie było, znać kanał w takim miejscu, to rzecz najważniejsza. Miewałem już sterników, którzy potrafiliby przemknąć się tędy, gdyby tylko znali kanał.

— Nie dosyć go znać — rzekł Tropiciel. — Trzeba mieć zimną krew i zręczność, aby utrzymać czółno w równowadze, a także wyminąć skały. Z całą pewnością poza Eau-douce'em nie ma w tych stronach drugiego marynarza, który potrafiłby tak się przeprawić przez Oswego, chociaż od czasu do czasu ten i ów próbuje. Ja sam mogę to uczynić jeno z pomocą Opatrzności, ale trzeba ręki i oka Gaspara, by przemknąć się na sucho. Bądź co bądź czternaście łyżek to niewiele, choć wolałbym, aby ich było tylko dziesięć, zważywszy, że przygląda się temu córka sierżanta.

— A jednak pan kierowałeś czółnem, mówiłeś, jaki brać kierunek i kiedy skręcać.

— Ludzka to słabość, mości marynarzu, odrobina białoskórej natury. Gdyby w tej łodzi był Wielki Wąż, nie wyrzekłby ani słowa, nie wypowiedziałby głośno ani jednej myśli. Indianin potrafi trzymać język za zębami, natomiast my, biali, wyobrażamy sobie zawsze, żeśmy mądrzejsi od naszych bliźnich. Leozę się pilnie ze swej słabości, lecz trzeba czasu, ażeby wykorzenić drzewo, co rosło od lat z górą trzydziestu.

— Niewysokie mam mniemanie o całej tej sprawie, mój dobrodzieju; właściwie żadne, żeby tak szczerze powiedzieć. To drobiazg w porównaniu z przepłynięciem pod Mostem Londyńskim, a przecie co dnia robi to setki osób, często najdelikatniejsze damy z całego kraju. Ba, nawet najjaśniejszy pan swoją królewską osobą tego dokonał.

— No, wolałbym nie widzieć dam delikatnych ani też królewskiego majestatu (oby mu Bóg błogosławił), przeprawiających się czółnem przez ten wodospad, albowiem zboczenie o szerokość łodzi może się skończyć utonięciem. Eau-douce, będziemy jeszcze musieli przeprawić krewniaka sierżanta przez Niagarę, ażeby mu pokazać, co można zdziałać na pograniczu.

— Diabła tam! Mości Tropicielu, chyba żartujesz! Przecie niepodobna, by czółno z kory mogło przepłynąć ową potężną kataraktę.

— W życiu się pan bardziej nie myliłeś. Nie ma nic łatwiejszego, i sam na własne oczy widziałem niejedno czółno, które tego dokazywało; jeżeli obaj dożyjemy, mam nadzieję przekonać cię jeszcze, że da się to uczynić. Co do mnie, sądzę, że nawet największy okręt, jaki kiedykolwiek pływał po oceanie, mógłby tamtędy przejść, gdyby zdołano wprowadzić go w prąd.

Cap nie zauważył mrugnięcia, jakie Tropiciel wymienił z Gasparem, i przez czas pewien zachowywał milczenie, bo nigdy nie podejrzewał, aby istniała możliwość spłynięcia w dół Niagarą, jakkolwiek po namyśle rzecz musi się wydawać łatwa każdemu, prawdziwa trudność bowiem polegała na przedostaniu się w górę.

Tymczasem dotarli już do miejsca, gdzie Gaspar pozostawił własne czółno ukryte w zaroślach, toteż wszyscy znów powsiadali: Gaspar i Cap z siostrzenicą do jednej łódki, a Tropiciel, Grot Strzały i jego żona do drugiej. Mohikanin już przeszedł brzegiem w dół rzeki, rozglądając się z właściwą swemu plemieniu bystrością za śladami nieprzyjaciela.

Policzki Mabel nie odzyskały pełnego rumieńca aż do chwili, gdy czółno znalazło się znowu w prądzie, z którym pomknęło chyżo, od czasu do czasu popędzane wiosłem Gaspara. Dziewczyna śledziła była przeprawę przez wodospad z przerażeniem, które odjęło jej mowę; wszelako lęk nie był dość wielki, aby w owo przelotne uczucie grozy nie wkradł się podziw dla dzielności młodzieńca, który kierował łodzią. Po prawdzie, kogoś nawet znacznie mniej wrażliwego musiałby poruszyć spokój i odwaga, z jaką Gaspar dokonał owego trudnego czynu. Stał prosto i pewnie, chociaż łódź nurkowała w dół, a dla przyglądających się z brzegu było oczywiste, że dzięki użytej przezeń w porę zręczności i sile, czółno otrzymało pchnięcie, pozwalające mu wyminąć skałę, przez którą przewalała się fontannami kipiel — to ukazując oczom brunatny zrąb kamienny, to znów przesłaniając go zbełtaną płachtą wody, jak gdyby żywioł wprawiony był w ruch przez jakąś maszynerię.

Język nie zawsze może wyrazić to, co oglądają oczy, lecz Mabel dość widziała, nawet w owym momencie przestrachu, by w jej umyśle wyrył się na zawsze obraz nurkującej łodzi i jej nieustraszonego sternika. Pozwoliła owładnąć sobą owemu, uczuciu, które tak niepostrzeżenie wiąże niewiastę z mężczyzną, budząc świadomość bezpieczeństwa, jakie znajduje ona pod jego opieką. Jakoż po raz pierwszy od czasu opuszczenia Fort Stanwix poczuła się zupełnie raźno w wątłej łódeczce, którą podróżowała. Ponieważ jednak drugie czółno trzymało się blisko, a Tropiciel, płynąc obok dziewczyny, najbardziej nasuwał jej się na oczy, więc głównie z nim prowadziła rozmowę. Gaspar rzadko odzywał się nie pytany i ustawicznie objawiał przy manewrowaniu łodzią ostrożność, którą musiał zauważyć każdy, kto był przyzwyczajony do zwykłej mu, ufnej beztroski.

— Zbyt dobrze wiemy, jak słabe są niewiasty, by myśleć o przeprawianiu wodospadem córki pana sierżanta — mówił Tropiciel spoglądając na Mabel, choć zwracał się do jej wuja — aczkolwiek znam kilka osób jej płci, które nie zawahały się tego uczynić.

— Mabel jest wątłego ducha, podobnie jak jej matka — odparł Cap — toteż dobrze zrobiłeś, przyjacielu, żeś wziął pod uwagę jej słabość. Pamiętać musisz, że to dziecię nie było jeszcze na morzu.

— Nie, niełatwo to dostrzec; po pańskiej nieustraszonej minie każdy mógł poznać, że niewiele sobie robiłeś z tej sprawy. Raz przepływałem wodospad z nowicjuszem i ten mi wyskoczył z czółna właśnie w chwili, gdy się pochylało; możesz pan sobie wyobrazić, jak użył!

— Cóż stało się z tym nieborakiem? — zapytał Cap nie bardzo wiedząc, jak ma przyjmować słowa tamtego, wypowiadane tak sucho, a zarazem z taką prostotą, że bystrzejszy osobnik musiałby powątpiewać o ich szczerości. — Kto tędy przepłynął, domyśla się, co czuć musiał.

— Był to istotnie nieborak, jak pan powiadasz, i to nieborak z pogranicza, choć chciał popisać się swą biegłością przed nami, ciemnymi ludźmi. Co się z nim stało? No cóż, przekoziołkował się przez wodospad, boć to samą by było z każdym gmachem czy fortem.

— Gdyby wyskoczył z czółna — dokończył Gaspar z uśmiechem, choć widać bardziej był skłonny od swego przyjaciela do puszczenia w niepamięć przeprawy przez wodospad.

— Chłopak ma słuszność — dorzucił Tropiciel śmiejąc się do Mabel, gdyż czółna znalazły się teraz tak blisko siebie, że niemal się stykały. — Ma słuszność, to pewne. Ale nie powiedziałaś nam jeszcze, panienko, co sądzisz o naszym skoku?

— Był on niebezpieczny i zuchwały — odrzekła Mabel. — Póki patrzyłam, pragnęłam, żebyście go nie próbowali, lecz teraz, gdy już po wszystkim, podziwiam waszą śmiałość i odwagę.

— Nie pomyśl tylko, żeśmy to uczynili, by się popisać w oczach niewiasty. Dla młodych może być rzeczą miłą zyskiwać sobie szacunek przez dokonywanie czynów, które mogą się wydać chwalebne i zuchwałe, ale ani Eau-douce, ani ja nie należymy do takich. Natura moja niezbyt jest zawiła; prosta to natura, toteż w czasie pełnienia obowiązków nie mogłaby mnie przywieść do podobnej próżności. Co zaś się tyczy Gaspara, to prędzej by się przeprawił przez Wodospad Oswego bez widzów niż pod spojrzeniem stu par oczu. Znam tego chłopca, bo wiele z nim obcowałem, i wiem z pewnością, że nie jest chełpliwy ni pusty.

Mabel wynagrodziła zwiadowcę uśmiechem, który miał ten skutek, że oba czółna trzymały się razem jeszcze przez pewien czas, albowiem młodość i piękno były na owym odległym pograniczu widokiem tak rzadkim, że nawet samotnicze i pełne umartwienia uczucia leśnego wędrowca ożywiła kwitnąca uroda dziewczyny.

— Dobrze się stało, żeśmy to uczynili, bardzo dobrze — ciągnął Tropiciel. — Gdybyśmy byli czekali, aż się przeniesie czółno obejściem dokoła wodospadu, stracilibyśmy czas, a nie masz odeń nic cenniejszego, kiedy człek obawia się spotkania z Mingami.

— Lecz przecie teraz nie mamy się czego lękać. Czółna płyną szybko, a dwie godziny, jak pan mówiłeś, wystara czą, by dotrzeć do fortu,

— Zmyślny to będzie Irokez, który tknie choćby włos z twojej głowy, śliczna panienko, bo wszyscy tutaj zobowiązaliśmy się wobec sierżanta, a myślę, że najbardziej wobec ciebie, iż ustrzeżemy cię od krzywdy. Ha, Eau-douce! Co to tam jest na rzece, przy dalszym zakręcie, o, pod tymi krzakami? Widzisz? Ktoś stoi na skale.

— To Wielki Wąż, Tropicielu. Daje nam jakieś znaki, których nie rozumiem.

— Tak, to Wielki Wąż, jakem biały człowiek! Widać chce, żebyśmy podpłynęli bliżej do brzegu. Gotuje się coś niedobrego, bo inaczej człek o jego spokoju i roztropności nie zadawałby sobie takiego trudu. Odwagi! Jesteśmy mężczyznami i winniśmy wyjść na spotkanie niebezpieczeństwu, jak przystało na ludzi naszej rasy i rzemiosła. Ach, nigdym nie widział, by coś dobrego wynikło z samochwalstwa! I oto właśnie, kiedym wychwalał naszą bezpieczność, nadciąga groźba, by kłam mi zadać!

*Ażeby czytelnik nie przypuszczał, że obracamy się tutaj w dziedzinie czystej fikcji, autor doda, łż mu wiadomo o długiej trzydziestodwufuntowej łodzi, którą z całkowitym bezpieczeństwem przeprowadzono przez tenże sam wodospad (przyp. autora).

ROZDZIAŁ CZWARTY

Sztuka w sporze z naturą rzekła: nie
dopuszczę, By drzewa rosnąć miały swej gwoli
naturze — I wkoło pni owija girlandami
bluszcze — Rozsypując wśród girland wonne,
dzikie róże.

SPENSER

Poniżej wodospadów Oswego jest bystrzejszą i bardziej niespokojną rzeką niż ponad nimi. Są miejsca, gdzie płynie z cichym spokojem właściwym głębokiej wodzie, ale zdarzają się też liczne ławice i bystre prądy, a w owych odległych czasach, gdy wszystko jeszcze trwało w stanie naturalnym, przeprawa przez niektóre przesmyki nie była pozbawiona niebezpieczeństwa. Niewiele trudu musieli zadać sobie ci, którzy kierowali czółnami, z wyjątkiem miejsc, gdzie szybkość prądu oraz obecność skał wymagała uwagi; wówczas zaiste potrzeba było nie tylko czujności, ale i ogromnego opanowania, gotowości i siły ramienia, aby uniknąć niebezpieczeństwa. Z tego wszystkiego zdawał sobie sprawę Mohikanin, toteż roztropnie wybrał miejsce, gdzie rzeka płynęła spokojnie, i |tam czekał na czółna, aby przekazać, co miał do doniesienia, nie narażając tych, z którymi pragnął mówić.

Zaledwie Tropiciel rozpoznał postać swego czerwonoskórego przyjaciela, a już jednym tęgim zagarnięciem wiosła skierował dziób czółna w stronę brzegu, dając znak Gasparowi, by poszedł za jego przykładem. W minutę później obie łodzie cicho spływały rzeką tuż pod krzakami zwisającymi nad wodą. Wszyscy zachowywali głębokie milczenie — jedni z niepokoju, inni z przyzwyczajenia do ostrożności. Gdy podróżnicy zbliżyli się do Indianina, ów dał im znak, by zatrzymali łodzie, po czym przeprowadził z Tropicielem krótką, ale poważną rozmowę.

— Wódz nie jest skłonny dopatrywać się wroga w lada suchej kłodzie — powiedział biały do swego czerwonoskórego sprzymierzeńca. — Czemu więc każe nam się zatrzymać?

— Mingowie są w lasach.

— Takeśmy przypuszczali już od dwóch dni; czy teraz wódz wie to na pewno?

Mohikanin spokojnie podniósł czarkę fajki sporządzoną z kamienia.

— Leżała na świeżym tropie wiodącym do garnizonu — powiedział, tak bowiem było we zwyczaju na owym pograniczu nazywać wojskowe forty, czy to obsadzone czy puste.

— Może to być fajka jakiegoś żołnierza. Wielu z nich używa fajek indiańskich.

— Patrz — powiedział Wielki Wąż, ponownie ukazując swemu przyjacielowi znaleziony przedmiot.

Czarka wykonana była ze steatytu i wyrzeźbiona z ogromną starannością oraz wcale znaczną wprawą; w środku widniał niewielki krzyż, ozdobiony z precyzją, która nie pozostawiała wątpliwości co do jego znaczenia.

— To rzeczywiście zapowiada diabelstwa i nikczemności — rzekł Tropiciel, czuł bowiem przed owym świętym symbolem lęk, który właściwy był mieszkańcom kolonii, a który naówczas ogarnął cały kraj i tak się zrósł z jego zabobonami, że pozostawił w moralnych poglądach tamecznej społeczności wyraźne ślady, które po dziś dzień przetrwały. — Żadnemu Indianinowi, którego by nie znieprawili chytrzy kanadyjscy księża, nie śniłoby się nawet wyrzeźbić czegoś podobnego na swojej fajce. Ręczę, że ów łajdak modlił się do tego znaku, ilekroć chciał podejść niewinnych i dopełnić swojego potwornego łotrostwa. A i wygląda to świeżo, prawda, Chingachgook?

— Tytoń jeszcze się tlił, kiedy to znalazłem.

— Dobra robota, wodzu. Gdzie był trop?

Mohikanin wskazał miejsce odległe o niespełna sto jardów.

Sprawa zaczynała wyglądać bardzo poważnie, toteż dwaj główni przewodnicy porozmawiali na stronie przez kilka minut, po czym weszli na zbocze brzegu, zbliżyli się do wskazanego miejsca i jęli e najwyższą uwagą badać trop. Po tych oględzinach, które trwały kwadrans, biały mężczyzna powrócił sam, a jego czerwonoskóry przyjaciel zniknął w lesie.

Zwykle na obliczu Tropiciela malowała się prostota, prawość i szczerość stopiona z wyrazem ufności we własne siły, który zawsze napawał ogromną otuchą tych, co znajdowali się pod opieką myśliwca; teraz jednak troska rzuciła na jega uczciwą twarz cień, który zwrócił uwagę wszystkich.

— Co słychać, panie Tropicielu? — zapytał Cap, a jego głos, zazwyczaj głęboki, donośny i dufny, opadł w ostrożny szept, bardziej stosowny z uwagi na niebezpieczeństwa zagrażające w puszczy. — Czyżby wróg wkradł się między nas a port?

— Co takiego?

— Czy te wymalowane błazny zakotwiczyły się przed portem, do którego płyniemy, i chcą nam odciąć drogę?

— Może to być tak, jak pan mówisz, przyjacielu, lecz niewiele wymiarkowałem z twoich słów; im człowiek jaśniej się wyraża w trudnym momencie, tym łatwiej go zrozumieją. Nic mi nie wiadomo o portach i kotwicach, ale sto jardów od tego miejsca jest trop owych okrutników, Mingów, i to świeżutki, jak nie solone mięso jelenia. Jeśli zaś przeszedł tędy jeden z tych wściekłych szatanów, to przeszło ich tuzin; co gorsza, udali się w stronę garnizonu, a żywa dusza nie przemknie się przez otaczającą go polanę, tak by jej nie wykryły ich przenikliwe ślepia; wtedy zaś niechybnie nadlecą kule.

— Czyż rzeczony fort nie może dać salwy całą burtą i oczyścić wszystkiego, co się znajduje w jego zasięgu?

— Nie, forty w tych stronach nie są podobne do fortów w osiedlach; przy ujściu rzeki mają tam wszystkiego dwie czy trzy lekkie armaty. Prócz tego salwy do tuzina Mingów zaczajonych w lesie i leżących za drzewami byłyby marnowaniem prochu. Mamy jedyne wyjście, i to wcale zręczne. Umieściliśmy się tu bardzo zmyślnie, gdyż oba czółna zasłonięte są przez wysoki brzeg i zarośla przed oczyma wszystkich z wyjątkiem tego, kto by czatował wprost naprzeciw. Tu więc możemy na razie pozostać bez większych obaw, ale jak ściągnąć tych krwiożerczych diabłów z powrotem w górę rzeki? Ha, mam już, mam! Jeżeli to nie pomoże, w każdym razie nie zaszkodzi. Gasparze, widzisz ten orzech z rozłożystą koroną, o tam, przy ostatnim zakręcie, po naszej stronie rzeki?

— Ten obok obalonej sosny?

— Właśnie. Weź hubkę i krzesiwo, podpełznij tam wzdłuż brzegu i roznieć ognisko; może dym zwabi ich w to miejsce. Tymczasem my ostrożnie spłyniemy za ten cypel przed nami i poszukamy sobie innego schronienia. Zarośli tu w bród i łatwo znaleźć kryjówkę, jak o tym świadczą liczne zasadzki.

— Zrobią to, Tropicielu — rzekł Gaspar wyskakując na brzeg. — Za dziesięć minut ognisko będzie gotowe.

— A weź tym razem dużo wilgotnego drzewa — wyszeptał Tropiciel śmiejąc się serdecznie w swój osobliwy sposób. — Kiedy potrzeba dymu, wilgoć jest bardzo pomocna.

Młodzieniec zaraz się oddalił zmierzając szybko ku wskazanemu punktowi. Nie dano baczenia na Mabel, która nieśmiało spróbowała zwrócić uwagę na towarzyszące temu ryzyko, i wszyscy jęli natychmiast gotować się do zmiany stanowiska, gdyż byli widoczni z miejsca, gdzie Gaspar zamierzał rozniecić ogień. Pośpiech nie był niezbędny, toteż posuwano się z wolna i ostrożnie. Wyprowadzono czółna spomiędzy zarośli, po czym pozwolono im spłynąć z prądem aż do punktu, skąd ów orzech, u którego stóp Gaspar miał rozpalić ognisko, był prawie niewidoczny. Wtedy wszystkie oczy zwróciły się w stronę śmiałka.

— Ot i podnosi się dym! — zawołał Tropiciel, gdy powiew wiatru porwał mały słup dymu, który wzbiwszy się z lądu jął wić się spiralami ponad łożyskiem rzeki. — Dobry krzemień, kawałek stali i garść wyschniętych liści szybko dają ogień. Mam nadzieję, że Eau-douce nie zapomni o mokrym drzewie teraz, kiedy może ono tak bardzo nam się przydać.

— Za dużo dymu, za dużo chytrości — oświadczył sentencjonalnie Grot Strzały.

— Święta byłaby to prawda, Grocie, gdyby Mingowie nie wiedzieli, że w pobliżu są żołnierze; a żołnierze na postoju zazwyczaj pamiętają raczej o posiłku niż o roztropności czy niebezpieczeństwie. Nie, nie, niechże chłopiec składa swoje drwa na stos i dobrze niech nadymi; wszystko to pójdzie na karb głupoty jakiegoś szkockiego czy irlandzkiego gamonia, który więcej myśli o swej owsiance albo ziemniakach niż o indiańskich fortelach czy strzelbach.

— A jednak — powiedziała Mabel — po tym wszystkim, co słyszeliśmy w miastach, wyobrażałam sobie, że żołnierze na pograniczu przywykają do podstępów swych wrogów i stają się niemal równie przebiegli jak sami czerwonoskórzy.

— Nie oni! Doświadczenie niewiele ich uczy: tu, w lesie, robią te same zwroty i musztry w szyku plutonów czy batalionów, co na swych placach w kraju, o których tak lubią rozpowiadać. Jeden czerwonoskóry ma w swej naturze więcej chytrości niż cały regiment zza wielkiej wody — to znaczy tego, co ja zowie chytrością leśną. No, ale już idzie dość dymu; trzeba nam przypaść w innej kryjówce. Chłopak wlał chyba całą rzekę do swego ogniska i Mingowie mogą pomyśleć, że wszystek pułk wyruszył w pochód.

To mówiąc Tropiciel pozwolił, by czółno spłynęło spod krzaka, przy którym się zatrzymało, i w parę minut później zakręt rześki skrył przed ich wzrokiem dym oraz drzewo. Na szczęście w odległości kilku jardów od cypla, który właśnie minęli, ukazało się niewielkie zagłębienie w brzegu i tam wpłynęły oba czółna popychane wiosłami.

Nie sposób byłoby znaleźć zakątka odpowiedniejszego do tego celu; Zarośla, gęste i nadwieszone nad wodą, tworzyły istny baldachim z liści. W głębi małej zatoczki znajdował się wąski, piaszczysty brzeg, na którym wylądowali, aby mieć więcej swobody ruchów, jedynym zaś punktem, z którego dałoby się wypatrzyć ukrytych tu ludzi, było miejsce położone na wprost po przeciwnym brzegu rzeki. Jednakże niebezpieczeństwo wykrycia stamtąd było niewielkie/ponieważ gęstwina rosła tam jeszcze zwarciej niż gdzie indziej, a brzeg za nią był tak wilgotny i bagnisty, że niemal niedostępny.

— To jest bezpieczna kryjówka — zawyrokował Tropiciel dokonawszy szczegółowych oględzin swojej pozycji — ale przydałoby się uczynić ją jeszcze bezpieczniejszą. Mości Cap, o nic pana nie proszę i wyjątkiem zachowania ciszy i przytłumienia głosu, z którego tak dobry robisz użytekna morzu. Tymczasem ja i Tuskarora poczynimy przygotowania na złą godzinę.

Następnie wraz z Indianinem wszedł nieco głębiej w zarośla, gdzie ścięli większe gałęzie z kilku olszyn i innych krzaków, zachowując najwyższą ostrożność, aby nie czynić hałasu. Końce owych drzewek wetknęli w błoto przed czółnami, gdzie woda była bardzo płytka, toteż po upływie dziesięciu minut między nimi a miejscem, z którego zagrażało główne niebezpieczeństwo, powstała bardzo dobra zasłona. Obaj wykazali wiele pomysłowości i starania przy tej prostej robocie, której głównie sprzyjało naturalne ukształtowanie brzegu, który był zaklęśnięty w tym miejscu, płytkość wody oraz fakt, iż splątana gęstwa zwisała aż do samej rzeki. Tropiciel miał tyle przemyślności, że wyszukał krzaki o zagiętych gałęziach, rzecz nietrudną do znalezienia w tym miejscu, a ponieważ ściął je dobrze poniżej krzywizny i umieścił tak, by dotykały wody, owa mała sztuczna gęstwina nie sprawiała wrażenia, że wyrasta z rzeki, co musiałoby wydać się podejrzane. Ktoś przechodzący mimo mógł pomyśleć, że gałęzie krzaków wyrastają poziomo z brzegu, a dopiero potem zaginają się w górę ku światłu. Krótko mówiąc, tylko niezwykle nieufne oko mogłoby choćby na chwilę zwrócić się ku owemu miejscu w poszukiwaniu kryjówki.

— To najlepsze schronienie, w jakim kiedykolwiek przebywałem — oświadczył ze swym spokojnym śmiechem Tropiciel, który wyszedł był na zewnątrz, by stamtąd dokonać oględzin. — Liście naszych nowych drzewek stykają się z gałęziami krzaków rosnących nam nad głowami. Tss! Oto idzie Eau-douce; brodzi rzeką, jak na takiego rozsądnego chłopaka przystało, ażeby trop swój pozostawić w wodzie. Zaraz się przekonamy, czy nasza kryjówka jest coś warta, czy nie.

Gaspar istotnie powracał po wykonaniu swojego zadania, a nie znalazłszy czółen na dawnym miejscu, od razu wywnioskował, że popłynęły za następny zakręt rzeki, ażeby nie dojrzano ich od ogniska. Nawyk zachowania ostrożności natychmiast podsunął mu myśl, że winien wejść do wody, ażeby nie pozostawić żadnych widocznych śladów łączności między tropami swych towarzyszy na brzegu a miejscem w dole rzeki, gdzie jak przypuszczał, musieli się byli schronić. Gdyby kanadyjscy Indianie zawróciwszy swym własnym tropem odkryli ślady, jakie pozostawił Tropiciel i Wielki Wąż, odchodząc i powracając do rzeki, musieliby zgubić je przy brzegu, gdyż woda zaciera odcisk ludzkiej stopy. Dlatego też młodzieniec aż do cypla brodził po kolana, teraz zaś ujrzano, jak z wolna posuwał się dalej przy brzegu rzeki, wypatrując z zaciekawieniem miejsca, gdzie skryły się łodzie.

Ci, co znajdowali się za krzakami, mogli, przybliżywszy oko do samych liści, wyjrzeć przez liczne szczeliny, natomiast przechodzący nie opodal, nie miał tej możliwości. Kiedy więc siedząc w czółnach śledzili z ukrycia ruchy Gaspara, stało się dla nich oczywiste, że młodzian, nie ma najmniejszego pojęcia, gdzie schronił się Tropiciel.

Gdy Gaspar obszedł już zakręt i stracił z oczu ognisko, które był rozpalił, zatrzymał się i jął powoli, bardzo starannie badać wzrokiem brzeg. Od czasu do czasu postępował naprzód osiem czy dziesięć kroków, przystawał i wznawiał poszukiwania. Ponieważ woda była o wiele płytsza niż zazwyczaj, zboczył więc, aby .móc iść swobodniej i podszedł tak blisko do. owej sztucznej plantacji, że mógłby jej dotknąć ręką. Mimo to nadal nic nie wykrył i już przechodził dalej, kiedy Tropiciel rozchylił u spodu gałęzie i przywołał go ściszonym głosem.

— No, nie jest najgorzej — rzekł śmiejąc się Tropiciel — aczkolwiek oczy bladych twarzy tak się różnią od oczu czerwonoskórych jak od lunety. Założyłbym się z panną Mabel o różek prochu przeciwko indiańskiej przepasce wampum, którą mogłaby nosić miast szarfy, że regiment jej ojca przemaszerowałby obok tej pozycji i nigdy nie wykrył podstępu! Jeżeli jednak Mingowie wejdą do rzeki wzorem Gaspara, będę drżał o tę naszą plantację. Ale przęsłoni nas ona przed ich oczami, jeśli popatrzą z drugiego brzegu, toteż nie będzie całkiem bezużyteczna.

— Nie myślisz, mości Tropicielu, że mimo wszystko byłoby najmądrzej od razu ruszyć w drogę i co sił pożeglować w dół rzeki, gdy tylko się upewnimy, że te hultaje zostały za nami. My, marynarze, nazywamy pogoń za rufą długą pogonią.

— Mając ze sobą nadobną córkę sierżanta, nie ruszę się z tego miejsca za cały proch z magazynów fortu, dopóki nie otrzymam wieści od Węża. Skutkiem byłaby niechybnie śmierć albo niewola. Gdyby taka wątła sarenka, jak panna, którą 'mamy .pod opieką, mogła przebiegać las wzorem starego jelenia, może by się opłaciło opuścić czółno, bo idąc okrężną drogą zdołalibyśmy przed ranem dotrzeć do garnizonu.

— Więc zróbmy tak! — zawołała Mabel zrywając się w nagłym przypływie rozbudzonej energii. — Jestem młoda, silna, przywykłam do ruchu i mogłabym z łatwością przetrzymać w marszu mego drogiego wujaszka. Niechże mnie nikt nie uważa za zawadę. Nie mogę znieść myśli, że życie was wszystkich -wystawione jest na szwank z mojej przyczyny!

— Nie, nie, śliczna panienko; nie uważamy cię bynajmniej za zawadę ani za nic, co by było niemiłe, i z ochotą narazilibyśmy się na jeszcze dwakroć większe ryzyko, ażeby przysłużyć się tobie i zacnemu panu sierżantowi. Czy nie wyrażam twych myśli, Eau-douce?

— Jej się przysłużyć! — powiedział z zapałem Gaspar. — Nic mnie nie skłoni do opuszczenia panny Mabel, póki nie znajdzie się zdrowa i cała w ramionach swego ojca!

— Dobrze powiedziane, chłopcze; dzielnie i uczciwie powiedziane, a ja duszą i 'ciałem przyłączam się do tych słów. Nie, nie! Me jesteś pierwszą niewiastą, jaką przeprowadziłem przez puszczę, a nigdy z wyjątkiem jednego, jedynego razu, nie przytrafiło im się nic złego. Smutny to był dzień, nie ma co mówić, ale podobny już chyba więcej nie przyjdzie.

Mabel przeniosła wzrok z jednego ze swych opiekunów na drugiego, a piękne jej oczy zaszkliły się łzami. Z prostotą podała dłonie obu mężczyznom i odrzekła głosem, który był zrazu zdławiony:

-— Nie mam prawa żądać, byście narażali się dla mnie. Mój drogi ojciec podziękuje wam; ja już teraz dziękuję, a Bóg wam wynagrodzi; jednakże nie wystawiajmy się na niepotrzebne ryzyko. Mogę przejść duży szmat drogi; nieraz wiedziona dziewczęcym kaprysem wędrowałam całe mile, czemuż nie miałabym teraz uczynić wysiłku, skoro. idzie o moje — nie, o wasze tak cenne życie.

— To prawdziwa gołąbka, Gasparze — powiedział Tropiciel, który nie puszczał ręki dziewczyny, dopóki ta, wiedziona przyrodzoną skromnością, nie uznała za stosowne jej cofnąć. — I jakaż urocza! W lasach stajemy się szorstcy, a nawet czasem twardego serca, panno Mabel, wszelako widok takiej jak ty istoty przywraca nam uczucia z czasów młodości i pokrzepia na resztę naszych dni. Myślę, że Gaspar powie ci ta samo, bo jak ja w lesie, tak on na Ontario widuje niewiele 'tobie podobnych osób, które mogłyby zmiękczyć jego serce i przypomnieć o miłowaniu bliźnich. Przemówże, Gasparze, i powiedz, czy ,tak nie jest.

— Wątpię, czy gdziekolwiek można znaleźć wiele niewiast takich jak panna Mabel — odparł dwornie młody marynarz, a jego twarz wyrażała uczciwość i szczerość wymowniejszą od słów. — Nie w lasach i na jeziorach należy szukać jej równych, ja poszedłbym raczej do miast i osad.

— Lepiej wysiądźmy z łódek — -pośpiesznie dorzuciła Mabel — bo czuję, że nie jest już bezpiecznie tu pozostawać.

— Nigdy byś temu nie podołała, panienko, nigdy. Byłby to marsz przeszło dwudziestomilowy, i to poprzez gąszcze, korzenie i trzęsawiska, a wszystko w ciemnościach. Taki pochód zostawiłby szeroki ślad i w końcu trzeba by nam może wywalczyć sobie drogę do garnizonu. Zaczekamy na Mohikanina.

Ponieważ łąka snadź była decyzja człowieka, na którego zwrócone były oczy wszystkich, nie mówiono tedy więcej na ów temat. Cały oddziałek rozbił się teraz na grupki: Grot Strzały z żoną zasiadł na stronie w zaroślach, rozmawiając zniżonym głosem, przy czym mężczyzna mówił tonem surowym, kobieta zaś odpowiadała z pokorną łagodnością cechującą stan poniżenia, w jakim pozostaje małżonka dzikiego. Tropiciel i Cap usadowili się w jednym z czółen, gwarząc o swych przeróżnych przygodach na lądzie i na morzu, a Gaspar wraz z Mabel zajęli miejsca w drugim i w ciągu jednej godziny poczynili większe postępy we wzajemnym zbliżeniu, niżby się to stało przez rok w innych okolicznościach. Mimo groźby spotkania z nieprzyjacielem czas płynął wartko, a zwłaszcza dwoje młodych zdumiało się, kiedy Cap powiadomił ich, jak długo trwała rozmowa.

— Gdyby można było zakurzyć, panie Tropicielu — zauważył stary marynarz — ta koja byłaby wcale przytulna, bo trzeba ci oddać tę sprawiedliwość, pięknie pan zasłoniłeś czółna, a i przycumowałeś tak, że można się nie bać nawet monsunu. Jedyna przykrość to, że nie wolno zapalić fajki.

— Zdradziłby nas zapach tytoniu, a na cóż by się zdały wszystkie te ostrożności, mające nas osłonić przed okiem Mingów, gdybyśmy im pokazali, jak znaleźć naszą kryjówkę za pomocą nosa? Nie, nie; poskrom pan swoje zachcianki i naucz się tej cnoty od czerwonoskórych, którzy potrafią nie jeść przez cały tydzień, by zdobyć jeden skalp. Nic nie słyszysz, Gasparze?

— Wąż idzie.

— A zatem przekonajmy się, czy mohikańskie oczy są lepsze od oczu młodzieńca trudniącego się wodnym rzemiosłem.

Mohikanin istotnie ukazał się w tej samej stronie, z której Gaspar powrócił do swych przyjaciół. Jednakże nie szedł prosto przed siebie; minąwszy zakręt — gdzie skryty był przed wzrokiem każdego, kto mógłby się znajdować w górze rzeki — podsunął się tuż pod sam brzeg i zachowując najwyższą ostrożność wybrał miejsce, z którego mógł się obejrzeć za siebie, przy czym krzaki osłaniały go na tyle, że niepodobna go było dojrzeć z owego kierunku.

— Wąż widzi tych szelmów! — wyszeptał Tropiciel. — Jakem chrześcijanin i biały człowiek, chwycili przynętę i urządzili zasadzkę na dym!

Tu serdeczny, lecz cichy śmiech przerwał jego słowa; Tropiciel trącił łokciem Capa, a wszyscy w głębokim milczeniu nadal obserwowali Chingachgoaka.

Mohikanin przez pełne dziesięć minut trwał nieruchomy jak skała, na której przystanął; potem snadź dojrzał coś interesującego, bo cofnął się spiesznie, popatrzył bystro i niespokojnie wzdłuż brzegu rzeki i począł szybko iść dalej, bacząc, by gubić swój trop w płytkiej wodzie. Najwyraźniej śpieszyło mu się i był czymś przejęty; to oglądał się wstecz, to przenikliwym spojrzeniem obrzucał wszystkie miejsca wzdłuż brzegu, w których, jak sądził, mogło być ukryte czółno.

— Zawołaj go tutaj! — szepnął Gaspar nie mogąc pohamować niecierpliwości. — Zawołaj go, bo będzie za późno! Patrz! Już nas mija.

— Ależ nie, ależ nie, chłopcze; wierz mi, że nie ma żadnego pośpiechu — odparował jego towarzysz — bo inaczej Wąż zacząłby się już czołgać. Boże, dopomóż i oświeć nas! Wydaje mi się, zaiste, że Chingachgook, którego wzrok jest równie niezawodny jak węch gończego psa, nie dostrzega nas i nie odkryje naszej zasadziki!

Triumf ten okazał się niewczesny, gdyż ledwie Tropiciel wymówił owe słowa, Indianin, który już uszedł kilka stóp poniżej sztucznej zasłony, nagle przystanął, utkwił przenikliwy wzrok w nowo posadzonych krzakach, zawrócił spiesznie parę kroków, pochylił się, rozsunął ostrożnie gałęzie i ukazał między nimi.

— Przeklęci Mingowie — powiedział Tropiciel, gdy tylko jego przyjaciel znalazł się dosyć blisko, by można doń było przemówić bez popełnienia nieostrożności.

— Irokezi — odparł małomówny Indianin.

— To obojętne; Irokezi, diabły, Mingowie, Mingwe czy wiedźmy — wszyscy są siebie warci! Wszystkich łajdaków nazywam Mingami. Pójdź, wodzu, i pogadajmy rozsądnie.

Kiedy skończyli rozmawiać na osobności, Tropiciel powrócił do reszty swych towarzyszy i zapoznał ich z tym, czego się dowiedział.

Mohikanin przez czas jakiś szedł był w stronę fortu tropem nieprzyjaciół, dopóki ci nie spostrzegli dymu z ogniska roznieconego przez Gaspara, wtedy bowiem natychmiast zawrócili. Dla Chingachgooka, który był w najwyższym stopniu narażony ma niebezpieczeństwo wyśledzenia, stało się nieodzowne poszukać kryjówki, gdzie mógłby się przytaić do chwili, gdy wrogowie go miną. Szczęściem dla niego dzicy byli tak zaprzątnięci swoim najświeższym odkryciem, że nie zwracali tyle uwagi co zwykle na widoczne w lesie tropy. Tak czy owak minęli go spiesznie; było ich piętnastu, a karały stąpał lekko w ślady poprzednika. Mohikanin mógł wówczas dostać się na ich tyły.

Doszedłszy do miejsca, gdzie ślady Tropiciela i Wielkiego Węża łączyły się z głównym tropem Irokezi ruszyli ku rzece i dotarli tam właśnie w chwili, gdy Gaspar zniknął za dolnym zakrętem. Ponieważ dym widać było teraz doskonale, dzicy dali nurka w las i popróbowali niepostrzeżenie zbliżyć się do ogniska. Chingachgook skorzystał z tej sposobności, zszedł do wody i również dotarł do zakrętu, co, jak sądził, nie zostało zauważone. Tu, jak już wspomniano, zatrzymał się do chwili, gdy ujrzał nieprzyjaciół przy ognisku, gdzie jednak pozostali bardzo krótko.

O pobudkach postępowania Irokezów Mohikanin mógł wnosić jedynie z ich czynów. Przypuszczał, że odkryli fortel z ogniskiem i uświadomili sobie, iż rozniecono je po to, aby ich wywieść w pole, albowiem po śpiesznych oględzinach owego miejsca rozdzielili się, przy czym część ich znów zapadła w lasy, a sześciu czy ośmiu ruszyło wzdłuż brzegu śladem Gaspara, idąc w dół rzeki ku miejscu, gdzie wylądowały czółna. Można było jedynie domniemywać, co poczną osiągnąwszy ten punkt, albowiem Wielki Wąż uznał sytuację za nazbyt palącą, by dłużej odwlekać poszukiwanie przyjaciół. Z pewnych gestów Indian wnioskował jednak, iż nieprzyjaciel najprawdopodobniej pójdzie dalej skrajem rzeki, lecz tego nie mógł być pewny.

Kiedy Tropiciel zdawał swym towarzyszom relację o tych faktach, u dwóch pozostałych białych wzięły górę ich zawodowe skłonności i obaj szukając sposobów ucieczki, obrócili naturalnie myśli ku swym przyzwyczajeniom.

— Wyprowadźmy od razu czółna na rzekę! — powiedział z zapałem Gaspar. -— Prąd jest silny, a wiosłując tęgo, szybko wymkniemy się tym obwiesiom!

— A ten biedny kwiatek, który rozkwitnął na polanach, czyliż ma zwiędnąć w lesie? — (zaprotestował jego przyjaciel z poetycznością, którą nieświadomie wchłonął obcując długo z Delawarami.

— Prędzej my wszyscy zginiemy! — odparł młody człowiek, a szlachetny rumieniec wystąpił mu na policzki. — Mabel i żona Grota Strzały mogą położyć się w czółnach, podczas gdy my spełnimy nasz obowiązek stojąc, jak na mężczyzn przystało!

— Tak, przyznaję, że jesteś dobry do wiosła, Eau-douce, ale przeklęty Mingo jest jeszcze lepszy do bezeceństw; czółna są szybkie, lecz kula ze strzelby szybsza.

— Jest obowiązkiem mężczyzn, którym, tak jak nam, poruczył zadanie ufny rodzic, narażać się na szwank...

— Ale nie jest ich obowiązkiem zaniedbać ostrożności.

— Ostrożności! Można posunąć ostrożność tak daleko, że zapomina się o odwadze.

Stali na wąskim brzegu; Tropiciel wsparty na swojej strzelbie, której kolba spoczywała na żwirze, obejmował oburącz lufę na wysokości ramion. Gdy Gaspar wyrzucił z siebie owo surowe, a niezasłużone oskarżenie, ciemna, ogorzała twarz jego towarzysza wprawdzie nie zmieniła barwy, lecz młody człowiek spostrzegł, że palce zacisnęły się na żelazie broni z mocą imadła. Na tym jednakże kończyły się wszelkie oznaki wzruszenia.

— Młodyś jeszcze i w gorącej wodzie kąpany — odrzekł Tropiciel z godnością, w której słuchacze dobitnie odczuwali jego moralną wyższość — lecz ja strawiłem życie wśród takich właśnie niebezpieczeństw i nad mym doświadczeniem i charakterem nie weźmie góry niecierpliwość młodzika. Co się tyczy odwagi, Gasparze, to nie poślę gniewnego i niedorzecznego słowa na spotkanie gniewnemu i niedorzecznemu słowu, bo wiem, że jesteś rzetelny, tak jak ci twoja wiedza dyktuje. Jednakże usłuchaj rady człowieka, który stawał Mingom do oczu, gdy byłeś jeszcze dzieciuchem, i wiedz, że ich przebiegłość snadniej przechytrzyć można ostrożnością, niźli pokonać głupotą.

— Wybacz mi, Tropicielu — powiedział skruszony Gaspar, gorliwie chwytając dłoń, którą tamten pozwolił mu ująć. — Proszę cię o przebaczenie, (pokornie i szczerze. Postąpiłem głupio i źle, czyniąc przymówki człowiekowi, o którym wiadomo, że w dobrej sprawie serce ma niezłomne jak skała na brzegu jeziora.

Po raz pierwszy twarz Tropiciela okryła się mocniejszym rumieńcem, a wyraz uroczystej godności, jaki był przyjął pod wpływem naturalnego odruchu, ustąpił miejsca pełnej powagi prostocie, właściwej wszystkim jego uczuciom. Na uścisk swego młodego przyjaciela odpowiedział uściskiem tak serdecznym, jak gdyby nigdy nie było między nimi zgrzytu, a odcień surowości, widoczny w jego wejrzeniu, zniknął wśród przyrodzonej dobroci.

— W porządku, Gasparze — odparł ze śmiechem. — Me czuję do ciebie żalu i niech go nikt za mnie nie czuje. Mam naturę człeka białego, a do niej należy nie chować urazy. Natomiast byłoby rzeczą dosyć drażliwą powiedzieć choćby połowę tego Wielkiemu Wężowi, chociaż jest Delawarem, bo rasa ma swoje prawa...

Dotknięcie jego ramienia sprawiło, że mówiący przerwał. Mabel stała wyprostowana w czółnie, jej lekka, lecz krągła postać pochylona była do przodu w postawie pełnej wdzięcznej powagi; palec położyła na ustach, przechyliła główkę, a utkwiwszy bystre oczy w szczelinie między krzakami, wyciągnęła trzymaną w dłoni wędkę i końcem jej dotknęła ramienia Tropiciela. Ten pochylił się do otworu, w pobliżu którego rozmyślnie pozostawał, po czym szepnął do Gaspara:

— To ci przeklęci Mingowie! Chwytajcie za broń, ale leżcie cicho niczym pnie suchych drzew!

Gaspar podszedł szybko, lecz bezszelestnie do łódki i łagodną przemocą zmusił Mabel, aby przyjęła taką pozycję, w której całe jej ciało było ukryte, chociaż skłonienie dziewczyny, by pochyliła głowę i oderwała wzrok od nieprzyjaciół, przekraczałoby zapewne jego możliwości. Następnie sam zajął stanowisko opodal, dzierżąc w gotowości strzelbę z odwiedzionym kurkiem.

Grol Strzały i Chingachgook wpełzli do kryjówki i legli w oczekiwaniu jak węże, z przygotowaną bronią, natomiast żona Indianina zwiesiła głowę między kolana, przykryła ją perkalową suknią i tak pozostała, bierna i nieporuszona. Cap sprawdził, czy oba pistolety łatwo wychodzą zza pasa, lecz najwyraźniej zupełnie nie wiedział, co począć.

Tropiciel nie ruszył się z miejsca. Od początku zajął stanowisko, z którego mógł poprzez liście mierzyć z morderczą skutecznością, a wraz i obserwować ruchy nieprzyjaciela, był zaś zbyt opanowany, by zmieszać się w tak krytycznej chwili.

Był to zaiste niepokojący moment. Właśnie gdy Mabel dotknęła ramienia przewodnika, na zakręcie Oswego, w odległości stu jardów od kryjówki ukazali się w wodzie trzej Irokezi, którzy przystanęli badając wzrokiem rzekę. Wszyscy byli półnadzy, uzbrojeni na wyprawę przeciw nieprzyjaciołom i pomalowani farbą wojenną. Widać było, że są niezdecydowani, co przedsięwziąć, aby odnaleźć zbiegów. Jeden wskazywał w dół rzeki, drugi w górę, a trzeci zaś ku przeciwległemu brzegowi. Najwyraźniej mieli jakieś wątpliwości.

ROZDZIAŁ PIĄTY

Śmierć jest tutaj, śmierć jest tam,
Śmierć u wszystkich czyha bram. 

SHELLEY

Była to chwila zapierająca dech w piersiach. Zamiarów nieprzyjaciół można było domyślić się jedynie z ich gestów i odruchów, jakie wymykały im się pod wpływem furii wywołanej doznanym zawodem. Nie ulegało już wątpliwości, że część nieprzyjaciół zawróciła lądem po własnych tropach, toteż korzyść, jakiej spodziewano się po fortelu z ogniem, była oczywiście stracona. Jednakże w tym momencie wzgląd ów niewielką miał wagę, gdyż uciekającym zagrażało natychmiastowe wykrycie ze strony 'tych Indian, którzy szli wzdłuż rzeki. Wszystkie te fakty objawiły się jasno, rzec można intuicyjnie, Tropicielowi, który pojął, że trzeba natychmiast powziąć decyzję i być w gotowości do wspólnego działania. Toteż bezgłośnie dał znak, by podsunęli się doń obaj Indianie i Gaspar, a wówczas szeptem wszczął z nimi rozmowę.

— Musimy być gotowi, gotowi na wszystko — powiedział. — Tych skalpujących szatanów jest ledwie trzech, a nas pięciu, z czego czterech można uważać za rzetelnych wojowników w takiej potyczce. Eau-douce, bierz tego Indianina, który pomalowany jest jak śmierć; Chingachgook, tobie daję wodza, a Grot Strzały niechaj ma oko na tego młodego. Nie może być pomyłki, boć dwie kule w to samo ciało byłyby grzesznym marnotrawstwem, skoro ktoś taki jak córka sierżanta znajduje się w niebezpieczeństwie. Sam będę w odwodzie, na wypadek gdyby pojawił się czwarty gad lub ręka którego z was okazała się niepewna. W żadnym razie nie otwierajcie ognia, dopóki nie dam hasła; tylko w ostateczności możemy pozwolić, by usłyszano huk strzału, bo reszta tych łajdaków jest wciąż w zasięgu głosu. Gasparze, mój chłopcze, polegam na tobie, że w razie gdyby coś się ruszyło na brzegu za nami, zabierzesz czółnem córkę sierżanta i z bożą pomocą dostaniesz się do garnizonu.

Zaledwie Tropiciel wydał owe rozkazy, stało się konieczne głębokie milczenie, gdyż nieprzyjaciel podszedł zupełnie blisko. Irokezi idący rzeką z wolna posuwali się dalej, z konieczności trzymając się w pobliżu zwisających nad wodą krzaków; natomiast szelest liści i trzaskanie gałązek wrychle zaświadczały o przerażającym fakcie, że równolegle do nich, krokiem tak samo odmierzonym, postępuje brzegiem drugi oddziałek.

Ponieważ od właściwego brzegu krzaki posadzone przez naszych bohaterów dzieliła pewna odległość, obie te grupy ukazały się sobie nawzajem, doszedłszy na wysokość tego właśnie miejsca. Obie przystanęły i wywiązała się rozmowa prowadzona, rzec można, wprost ponad głowami ukrytych wędrowców. W samej rzeczy nic ich nie osłaniało oprócz gałęzi i liści tak giętkich, że uchylały się pod lada powiewem; nieco silniejszy podmuch wiatru rozsunąłby je od razu. Szczęściem dzicy — zarówno stojący w wodzie, jak i ci, którzy byli na brzegu — spoglądali ponad krzakami, liście zaś ułożone były w sposób nie budzący podejrzeń. Być może, właśnie sama śmiałość owego przedsięwzięcia zapobiegała natychmiastowemu wykryciu. Rozmowa toczyła się poważnie, ale zniżonym głosem, jak gdyby mówiący pragnęli udaremnić zakusy każdego, kto mógłby ich podsłuchiwać. Prowadzono ją w dialekcie zrozumiałym zarówno dla obu ukrytych w dole indiańskich wojowników, jak i dla Tropiciela. Nawet Gaspar pojmował część tego, co mówiono.

— Woda zmyła ślady — mówił jeden z Indian stojących tak blisko sztucznej zasłony z liści, że można go było sięgnąć ościeniem na łososie, który leżał na dnie czółna Gaspara. — Zmyła je tak dokładnie, że nawet pies jengizki nie zdołałby pójść tropem.

— Blade twarze odpłynęli od brzegu czółnami — odparł drugi, stojący na lądzie.

— Nie może to być. Strzelby naszych wojowników w dole rzeki są niechybne.

Tropiciel rzucił znaczące spojrzenie Gasparowi i zacisnął zęby, by stłumić odgłos własnego oddechu.

— Niech moi młodzi wojownicy wypatrują tak, jakby mieli orle oczy — powiedział najstarszy spośród tych, co brodzili w wodzie. — Już cały miesiąc jesteśmy na ścieżce wojennej, a zdobyliśmy tylko jeden skalp. Między tamtymi jest dziewka, a niektórym naszym junakom brak żon.

Mabel na szczęście nie zrozumiała tych słów, natomiast zmarszczka na czole Gaspara pogłębiła się, a jego twarz oblał płomienny rumieniec.

Dzicy przerwali teraz rozmowę, a ukryci wędrowcy usłyszeli, jak Indianie, którzy byli na brzegu, powoli i ostrożnie rozchylają krzaki postępując czujnie naprzód. Wkrótce stało się oczywiste, że minęli kryjówkę, natomiast ci trzej, którzy byli w wodzie, nadal tkwili na miejscu, bacznie śledząc brzeg oczyma, które gorzały poprzez wojenną farbę niczym węgle płonące żywym płomieniem. Po kilku minutach i oni poczęli iść dalej w dół rzeki, jednakże postępowali krok za krokiem niby ludzie szukający jakiegoś zgubionego przedmiotu. W ten sposób minęli sztuczną zasłonę, a Tropiciel rozchylił usta w owym serdecznym, ale bezgłośnym śmiechu, który natura oraz przyzwyczajenie uczyniły jedną z osobliwości tego człowieka.

Jednakże tryumf jego był przedwczesny, gdyż właśnie w tej chwili ostatni z przechodzących rzucił za siebie spojrzenie i nagle się zatrzymał, a jego nieruchoma postawa i skupiony wzrok od razu zdradziły przerażający fakt, że jakiś mniej starannie osadzony krzak obudził jego podejrzenia.

Było zapewne pomyślne dla ukrytych, że wojownik, który objawił owe niepokojące oznaki nieufności, był młody i musiał jeszcze zdobyć sobie reputację. Rozumiał całą wagę umiarkowania i skromności u młodzieńca w jego wieku, a nade wszystko lękał się ośmieszenia i wzgardy, których z pewnością by nie uniknął w razie fałszywego alarmu. Toteż nie odwołując żadnego ze swych towarzyszy zawrócił i podczas gdy tamci szli dalej rzeką, podsunął się ostrożnie ku krzakom, do których wzrok jego był wciąż przykuty jak gdyby mocą zaklęcia. Niektóre liście wystawione na słońce trochę obwisły, i to drobne odchylenie od zwykłych praw natury przyciągnęło bystry wzrok Indianina. Tak bowiem wyćwiczone i wyostrzone stają się zmysły dzikiego, osobliwie kiedy jest na ścieżce wojennej, że pozornie najbłahszy drobiazg często okazuje się tropem wiodącym do celu.

Znikomość zmiany, która wzbudziła podejrzenia indiańskiego młodzieńca, była dodatkową przyczyną, dla której nie zapoznawał towarzyszy ze swoim odkryciem. Gdyby istotnie coś wypatrzył, chwała jego byłaby tym większa, że niepodzielna; w przeciwnym zaś razie mógł żywić nadzieję, że uniknie pośmiewiska — postrachu każdego młodego Indianina. Poza tym niebezpieczeństwo zasadzki i zaskoczenia, którego tak dojmująco świadom jest każdy leśny wojownik, sprawiało, iż podchodził z wolna i ostrożnie. Na skutek zwłoki wynikającej z obu tych przyczyn, jeden i drugi oddziałek odszedł już jakieś pięćdziesiąt czy sześćdziesiąt jardów, nim młody dziki znalazł się znowu dość blisko krzaków Tropiciela, by móc je dotknąć ręką.

Mimo tak krytycznej sytuacji wszyscy znajdujący się w kryjówce mieli wzrok utkwiony w ruchliwą twarz młodego Irokeza, którym miotały sprzeczne uczucia. Naprzód odmalowała się na niej żarliwa nadzieja zdobycia sukcesu tam, gdzie zawiedli najdoświadczeńsi z jego szczepu, a wraz i chwały, jaka rzadko przypada w udziale młodzieńcom w jego latach czy junakowi, co po raz pierwszy wstąpił na ścieżkę wojenną; potem przyszły wątpliwości, kiedy obwisłe liście zdały się znowu podnosić i odżywać pod wpływem powiewu; wreszcie nieufność wobec ukrytej groźby wzmogła jeszcze wzruszenie odzwierciedlone w wyrazie wymownej twarzy wojownika. Jednakże zmiany spowodowane przez gorąco w wyglądzie gałęzi, których końce tkwiły w wodzie, były tak bardzo nieznaczne, że kiedy Irokez dotknął nareszcie liści, pomyślał, że uległ złudzeniu. Ponieważ jednak nikt, kto żywi silne podejrzenia, nie omieszka przedsięwziąć wszelkich dostępnych środków dla rozstrzygnięcia swych wątpliwości, więc młody wojownik ostrożnie rozsunął gałęzie i postąpił krok do wnętrza kryjówki, gdzie postacie przyczajonych ludzi objawiły się jego oczom na kształt nieruchomych posągów.

Zaledwie usłyszano jego cichy okrzyk oraz ujrzano płonące oczy i lekkie drgnięcie ciała, a już ramię Chiingachgooka podniosło się i tomahawk Delawara spadł na ogoloną czaszkę wroga. Irokez wyrzucił w górę ręce jak szalony, odskoczył do tyłu i runął w wodę. Prąd zniósł ciało, którego członki skręcały się i wiły w przedśmiertnej męce. Delawar uczynił potężny, lecz daremny wysiłek, by go pochwycić za rękę w nadziei zdobycia skalpu, ale skrwawione wody powirowały z prądem, unosząc swoje drgające brzemię.

Wszystko to nie trwało nawet minuty, a wydarzenia nastąpiły tak nagle i niespodziewanie, że ludzie mniej od Tropiciela i jego towarzyszy przyzwyczajeni do leśnej wojaczki, nie wiedzieliby zgoła, co począć.

— Nie ma chwili do stracenia — rzekł z powagą, ale stłumionym głosem Gaspar rozrywając zarazem gałęzie. — Czyń to, co ja, mości Cap, jeśli chcesz uratować swoją siostrzenicę, a ty, panno Mabel, wyciągnij się jak długa na dnie czółna.

Zaledwie wyrzekł te słowa, pochwycił dziób lekkiej łodzi i brodząc począł ciągnąć ją wzdłuż brzegu, gdy tymczasem Cap popychał z tyłu. Gaspar trzymał się blisko lądu, aby ich nie dojrzeli dzicy znajdujący się w dole rzeki, i usiłował dotrzeć do zakrętu, który skryłby wszystkich przed wzrokiem nieprzyjaciela.

Czółno Tropiciela stało bliżej brzegu i dlatego wyruszyło później. Delawar wyskoczył na wąskie pasmo piasku i zapadł w las, miał bowiem za zadanie śledzić wroga z tej strony. Grot Strzały dał znak swemu białemu towarzyszowi, by chwycił dziób czółna i podążył za Gasparem. Wszystko to było dziełem jednej chwili, lecz kiedy Tropiciel dotarł do prądu rwącego wokół zakrętu, uczuł nagłą zmianę ciężaru ciągniętego czółna i obejrzawszy się stwierdził, że Tuskarora i jego żona zniknęli.

Przez mózg przeleciała mu błyskawicą myśl o zdradzie, ale nie było czasu przystawać, bo żałosny okrzyk wydany przez grupkę Indian w dole rzeki oznajmił, że ciało młodego Irokeza spłynęło aż do miejsca, do którego doszli jego przyjaciele. Następnie rozległ się huk wystrzału, a Tropiciel spostrzegł, że Gaspar, minąwszy zakręt, przeprawia się przez rzekę stojąc na rufie czółna, Cap zaś siedzi na dziobie i razem z nim popycha lekką łódkę energicznymi uderzeniami wioseł.

Rzut oka, myśl i działanie nastąpiły szybko po sobie u człowieka tak zaprawionego do zmiennych kolei wojny na pograniczu. Tropiciel wskoczył na rufę swego czółna i pchnąwszy je potężnie w prąd, jął sam przeprawiać się przez rzekę w miejscu położonym o tyle niżej od tego, gdzie byli jego towarzysze, iż wystawiał własną osobę na strzały wrogów, wiedząc dobrze, że ich zaciekłe pragnienie zdobycia skalpu weźmie górę nad wszelkimi innymi uczuciami.

— Trzymaj się prądu, Gasparze! — krzyknął dzielny przewodnik zagarniając wodę długimi, równymi, tęgimi ruchami wiosła. — Trzymaj się dobrze prądu i wiosłuj do tych olszyn naprzeciw! Przede wszystkim ratuj córkę sierżanta, a tych hultajów, Mingów, pozostaw mnie i Wężowi.

Gaspar zamachał wiosłem na znak, że zrozumiał, a tymczasem strzały padały szybko jeden po drugim, wszystkie zaś wymierzone były teraz w samotnego mężczyznę płynącego bliższym czółnem.

— Tak, opróżniajcie swoje strzelby, jak na takich kpów przystało! — rzekł Tropiciel, który spędzając tyle czasu w samotności boru, przyzwyczaił się mówić do siebie. — Opróżniajcie strzelby do niepewnego celu i dajcie mi czas odsądzać się od was jard za jardem. Nie będę was lżył wzorem Delawara czy Mohikanina, bo mam naturę człeka białego, nie Indianina, a chełpienie się w bitwie nie przystoi chrześcijańskiemu wojownikowi. Wszelako mogę tu powiedzieć będąc sam jeden, żeście niewiele lepsi od tych mieszczuchów, co to po sadach grzeją do gili... To było nienajgorsze! — dodał odrzucając w tył głowę, gdy kula ucięła mu pasmo włosów znad skroni. — Ale ołów, który mija o cal, jest również bezużyteczny jak ten, co wcale nie opuścił lufy. Dzielnie sobie poczynasz, Gaspar! Trzeba ocalić słodkie dziecię sierżanta, choćbyśmy mieli wrócić bez skalpów.

W tej chwili Tropiciel był na środku rzeki, nieledwie na wprost nieprzyjaciół, a drugie czółno, popychane krzepkimi rękami Capa i Gaspara, już docierało do przeciwległego brzegu, dokładnie w oznaczonym miejscu. Stary marynarz mężnie się teraz spisywał, znajdował się bowiem w swoim żywiole, szczerze miłował siostrzenicę, miał własną osobę w należnym zachowaniu i wąchał już proch, choć doświadczenie, jakie posiadał, z pewnością dotyczyło zgoła odmiennego rodzaju wojaczki. Jeszcze kilka uderzeń wiosła i czółno wtargnęło między zarośla; Gaspar spiesznie powiódł Mabel na ląd i chwilowo troje zbiegów znalazło się poza niebezpieczeństwem.

Inaczej było z Tropicielem; przez swą zuchwałą ofiarność popadł w nad wyraz niebezpieczne położenie, którego groźbę zwiększał znacznie fakt, że właśnie gdy płynął najbliżej nieprzyjaciela, Indianie, którzy byli na brzegu, rzucili się do rzeki i połączyli ze swymi przyjaciółmi wciąż jeszcze stojącymi w wodzie. W tym miejscu Oswego miała około kabla szerokości, a ponieważ czółno znajdowało się na środku, cel był oddalony od strzelb, z których doń ustawicznie palono, zaledwie o sto jardów, czyli na zwykłą donośność owej broni.

W takich opałach spokój i zręczność Tropiciela oddały mu wielkie usługi. Wiedział, że jego bezpieczeństwo zawisło wyłącznie od tego, czy będzie w ciągłym ruchu, bo cel nieruchomy musiałby z tej odległości być trafiony nieledwie każdym strzałem. Jednakże ruch sam w sobie jeszcze nie wystarczał, gdyż nieprzyjaciele, przyzwyczajeni do ubijania pędzącego jelenia, potrafili zapewne przesuwać linię celu tak, by go razić, gdyby posuwał się w jednym tylko kierunku. Toteż zmuszony był zmieniać kurs czółna — to mknąc z prądem szybko jak strzała, to znowu powstrzymywać łódź i sunąć w poprzek rzeki. Szczęściem Irokezi nie mogli ładować strzelb stojąc w wodzie, krzaki zaś obrzeżające rzekę utrudniały śledzenie go z lądu. Wspomagany przez te 'okoliczności, ściągając ogień wszystkich nieprzyjaciół, Tropiciel szybko posuwał się naprzód, zarazem z prądem i w poprzek niego, gdy wtem nowe niebezpieczeństwo, wprawdzie nagłe, lecz nie niespodziewane, objawiło się w postaci Indian, którzy pozostali na brzegu w zasadzce, ażeby obserwować rzekę!

Byli to dzicy, o których współplemieńcy wspominali w przytoczonej przez nas krótkiej rozmowie. Grupka ta liczyła nie mniej niż dziesięciu ludzi, którzy rozumiejąc się dobrze na wszystkim, co mogło sprzyjać ich krwawemu rzemiosłu, zajęli stanowisko w miejscu, gdzie woda rwała między skałami i ponad płyciznami, tworząc wartki prąd, w języku miejscowym zwany bystrzyną. Tropiciel widział, że jeśli wpłynie w ową bystrzynę, zmuszony będzie przybliżyć się do cypla, na którym siedzieli Irokezi, prądowi bowiem niepodobna było się oprzeć, a skały nie pozostawiały żadnego innego bezpiecznego przejścia, toteż śmierć albo niewola byłyby najpewniej wynikiem podobnej próby.

Wszystkie wysiłki Tropiciela zmierzały tedy do osiągnięcia zachodniego brzegu, gdyż wrogowie znajdowali się po wschodniej stronie rzeki; jednakże był to czyn przekraczający ludzkie siły, a próba płynięcia pod prąd tak by od razu zmiejszyła szybkość czółna, że cel stałby się zupełnie pewny. W owej krytycznej sytuacji .Tropiciel powziął decyzję ze zwykłą sobie szybkością i zimną krwią i poczynił odpowiednie przygotowania. Nie usiłował wpłynąć w nurt, lecz skierował się ku najpłytszej części rzeki, a gdy tam dotarł, porwał strzelbę i worek, wskoczył do wody i jął brnąć od skały do skały, zmierzając ku zachodniemu brzegowi. Czółno poczęło wirować we wściekłym prądzie; to przetaczało się przez jakiś oślizły kamień, to napełniało się wodą, to znowu opróżniało — aż wreszcie osiadło na brzegu, o kilka kroków od miejsca, w którym usadowili się Irokezi.

Tymczasem Tropiciel bynajmniej nie był poza niebezpieczeństwem; w pierwszej chwili podziw dla jego odwagi oraz szybkości decyzji — cnót tak wybitnych w oczach Indian — przykuł ich do miejsca; jednakże pragnienie zemsty i żądza zdobycia cennego trofeum wkrótce wzięły górę nad owym przelotnym uczuciem i obudziły ich z odrętwienia. Ogień jął błyskać z jednej strzelby za drugą, a pośród ryku wód kule gwizdały wokół głowy uciekającego. Mimo to wciąż szedł dalej, jakby go się kule nie imały, bo choć jego grubą, myśliwską odzież w niejednym miejscu rozdarły pociski, przecież ciało nie było nawet draśnięte.

Ponieważ Tropiciel musiał parokrotnie brnąć w wodzie sięgającej mu niemal do pach, podnosząc strzelbę i amunicję nad rozszalały nurt, wysiłek ten wrychle go wyczerpał, toteż z zadowoleniem przystanął obok dużego kamienia, a raczej niewielkiej skały, która sterczała tak wysoko ponad powierzchnią rzeki, że górna jej część była sucha. Na tej skale położył swój rożek z prochem, sam zaś stanął za nią, aby skorzystać choćby z częściowej osłony. Zachodni brzeg odległy był ledwie o pięćdziesiąt stóp, lecz równy, ciemny, szybki nurt przemykający tędy świadczył w dostatecznej mierze, iż dalej Tropiciel musiałby przeprawiać się wpław.

Indianie na krótko przerwali ogień i obstąpili czółno, a znalazłszy w nim wiosła zaczęli gotować się do przeprawy przez rzekę.

— Tropicielu — zawołał jakiś głos z zarośli rosnących najbliżej na zachodnim brzegu.

— Czego sobie życzysz, Gasparze?

— Bądź dobrej myśli: przyjaciele są przy tobie i ani jeden Mingo nie przejdzie bez kary za swe zuchwalstwo. Może lepiej zostaw strzelbę na skale i przepłyń do nas, zanim te łotry spuszczą czółno na wodę.

— Prawdziwy leśny człowiek nigdy nie porzuca swej strzelby, póki ma proch w rożku i kule w worku. Jeszczem dziś nie pociągnął za cyngiel, Eau-douce, i nie w smak mi myśl, że mógłbym rozstać się z tymi gadami nie udzieliwszy im takiej nauczki, ażeby popamiętali moje imię. Odrobina wody nie zaszkodzi mym nogom, a widzę też między szelmami tego łajdaka, Grota Strzały, i chciałbym mu posłać zapłatę za jego wierną służbę. Mani nadzieję, Gasparze, żeś tam nie wystawił na kule córki sierżanta.

— Jest przynajmniej chwilowo bezpieczna, choć wszystko zależy od tego, czy zdołamy utrzymać nieprzyjaciół za rzeką. Muszą już teraz wiedzieć, jak bardzo jesteśmy słabi, toteż gdyby się przeprawiali, część ich niewątpliwie zostałaby po tamtej stronie.

— Manewrowanie czółnem należy raczej do twoich niż moich umiejętności, chłopcze, acz potrafię robić wiosłem nie gorzej od najlepszego Minga, jaki kiedykolwiek trafił łososia. Jeżeli przeprawią się poniżej bystrzyny, to czemuż my nie mielibyśmy przepłynąć po spokojnej wodzie powyżej i dalej bawić się w ciuciubabkę z tymi wilkami?

— Bo jakem już powiedział, zostawią część swoich na tamtym brzegu, a wtedy, Tropicielu, chciałżebyś narażać Mabel na strzały Irokezów?

— Córkę sierżanta musimy uratować — odparł Tropiciel ze spokojną stanowczością. — Masz słuszność, Gasparze; nie może ona wystawiać swej słodkiej twarzyczki i wątłego ciała na strzelby Mingów. Cóż zatem można uczynić? Trzeba ich przez jakieś dwie godziny powstrzymać od przeprawy, jeżeli to możliwe, a wtedy pod osłoną ciemności zrobimy, co się da.

— Zgoda, Tropicielu, jeżeli rzecz jest wykonalna; ale czy aby jesteśmy na to dość silni?

— Bóg jest z nami, chłopcze; nierozsądnie byłoby mniemać, że kogoś takiego jak córkę sierżanta Opatrzność może ze szczętem opuścić w potrzebie. Wiem z całą pewnością, że oprócz tych dwóch czółen nie ma żadnej łodzi między wodospadami a garnizonem, myślę zaś, iż przeprawa pod dwiema takimi strzelbami jak twoja i moja będzie przekraczała zdolności czerwonoskórych. Nie chcę się chwalić, Gasparze, lecz na całym tym pograniczu dobrze wiadomo, że Postrach Zwierząt rzadko chybia.

— Wytrawność twoja, Tropicielu, jest uznana przez wszystkich jak ten kraj długi i szeroki, ale trzeba czasu na ładowanie strzelby, a oprócz tego nie stoisz na lądzie, nie dopomaga ci żadna dobra osłona, zza której mógłbyś sobie poczynać tak skutecznie, jak przywykłeś. Gdybyś miał nasze czółno, potrafiłbyś zapewne dotrzeć do brzegu z nie zamoczoną strzelbą?

— A czy orzeł potrafi latać, Gasparze? — odparł tamten śmiejąc się w zwykły sobie sposób i oglądając wstecz. — Ale byłoby nieroztropnie z twej strony pokazywać się na wodzie, bo te hultaje zaczynają znów przypominać sobie o prochu i kulach.

— Można to zrobić bez takiego ryzyka. Pan Cap poszedł już do czółna i rzucił gałąź do rzeki, ażeby wypróbować prąd, który płynie od cypla w stronę twojej skały. O, patrz! Już się zbliża; jeżeli dobrze podpłynie, podnieś rękę, a wtedy za gałęzią przyjdzie i czółno. Tak czy owak, nawet gdyby cię wyminęło, trafi poniżej w wir i zdołam je wyłowić.

Gdy Gaspar mówił te słowa, ukazała się płynąca gałąź, a nabierając szybkości w miarę jak wzrastała siła prądu, migiem dotarła do Tropiciela, który pochwycił ją w przelocie i podniósł do góry na znak powodzenia. Cap zrozumiał ten sygnał i niebawem czółno zostało spuszczone na wodę z ostrożnością i wyczuciem, których nauczyło starego marynarza doświadczenie. Łódka spłynęła z wodą w tym samym kierunku co gałąź, toteż w minutę później zatrzymał ją Tropiciel.

— Zrobiłeś to z roztropnością mieszkańca pogranicza, Gasparze! — rzekł śmiejąc się Tropiciel. — Posiadasz zdolności, które skłaniają się raczej ku wodzie, podobnie jak moje ku lasom. A teraz niechaj ci Mingowie odwodzą kurki swych strzelb i celują z podparcia, bo oto mają ostatnią sposobność strzelania do nie osłoniętego człowieka!

— Nie, pchnij czółno ku brzegowi w poprzek prądu i wskocz doń, gdy ruszy z miejsca! — powiedział z przejęciem Gaspar. — Nie warto się narażać!

— Lubię stać twarzą w twarz z nieprzyjacielem jak mężczyzna, skoro on sam daje mi przykład — odparł dumnie Tropiciel. — Nie urodziłem się czerwonoskórym, a biały człowiek zwykł jest raczej walczyć otwarcie niż leżeć w zasadzce.

— A Mabel?

— Prawda, prawda, chłopcze. Córkę sierżanta musimy ocalić, a jak mówisz, lekkomyślne narażanie się na szwank przystoi tylko wyrostkom. Myślisz, że tam, gdzie jesteś, zdołasz pochwycić czółno?

— Bez wątpienia, jeżeli pchniesz je tęgo.

Tropiciel uczynił niezbędny wysiłek, lekka łódka skoczyła poprzez dzielącą go od brzegu przestrzeń, a Gaspar pochwycił ją, kiedy dotarła do lądu. Umocowanie łodzi oraz zajęcie odpowiednich stanowisk w ukryciu zabrało przyjaciołom zaledwie chwile., po czym serdecznie uścisnęli sobie dłonie, jak ludzie, którzy spotykają się po długim rozstaniu.

— A teraz, Gasparze, zobaczymy, czy chociaż jeden Mingo ośmieli się przepłynąć Oswego, gdy Postrach Zwierząt wyszczerzy kły. Możeś i lepszy do wiosła czy żagla niźli do strzelby, ale masz dzielne serce i pewną dłoń, to zaś są rzeczy, które się liczą w walce.

— Mabel znajdzie mnie między sobą a swymi wrogami — powiedział ze spokojem Gaspar.

— Tak, tak; trzeba osłaniać córkę sierżanta. Lubię cię, chłopcze, dla ciebie samego, lecz lubię cię jeszcze bardziej za to, że myślisz o słabej istocie w chwili, która wymaga całego twego męstwa. Patrz! Już trzech tych łotrów wsiada do czółna! Muszą przypuszczać, żeśmy uciekli, bo inaczej pewnie nie mieliby tyle śmiałości w obliczu Postrachu Zwierząt.

W samej rzeczy Irokezi najwyraźniej zamierzali przeprawić się przez rzekę; Tropiciel i jego przyjaciele byli teraz starannie ukryci, wrogowie doszli więc do wniosku, iż musieli oni umknąć. Większość białych postąpiłaby tak właśnie, lecz Mabel znajdowała się pod opieką ludzi zbyt biegłych w leśnej walce, by mieli zaniedbać obrony jedynego przejścia, dającego możliwość ratunku.

Jak powiedział Tropiciel, trzej wojownicy wsiedli do czółna, przy czym dwóch trzymało strzelby, klęcząc w gotowości do użycia tej śmiercionośnej broni, trzeci zaś stał na rufie wiosłując. Tak odbili od brzegu; mieli tyle roztropności, że nim zajęli miejsca w czółnie, odciągnęli je dość daleko w górę rzeki, by dotrzeć do stosunkowo spokojnej wody powyżej bystrzyny. Widać było od pierwszego rzutu oka, że dziki, który kieruje łodzią, jest biegły w owej sztuce, gdyż długie, równe ruchy jego wiosła popychały lekkie czółno po lśniącej powierzchni spokojnej rzeki, niczym piórko lecące w powietrzu.

— Dać ognia? — zapytał szeptem Gaspar drżąc z ochoty do walki.

— Jeszcze nie, chłopcze, jeszcze nie. Jest ich zaledwie trzech, więc jeśli imć Cap umie posługiwać się tymi pukawkami, które nosi za pasem, możemy im nawet pozwolić wylądować, bo wówczas odzyskamy czółno.

— A Mabel?

— Nie bój się o nią. Powiadasz, że jest bezpieczna w wydrążonym pniu, którego otwór roztropnie zakryłeś jeżynami. Jeżeli to, co mi mówisz o sposobie zatarcia śladu, jest prawdą, słodka dzieweczka może tam sobie leżeć choćby i miesiąc i śmiać się z Mingów.

— Nigdy nie można być pewnym. Szkoda, żeśmy jej nie ściągnęli bliżej naszego stanowiska!

— Po co, Eau-douce? Żeby jej śliczna główka i roztrzepotane serce znalazły się wpośród lecących kul? Nie, nie; lepiej jej tam, gdzie jest, bo bezpieczniej.

— Nigdy nie wiadomo. Myśleliśmy, żeśmy bezpieczni za tamtymi krzakami, a przecież widziałeś, że nas wykryto.

— I ów mingowski diabeł zapłacił za swoją ciekawość, podobnie jak zapłacą te gałgany.

Tropiciel przerwał, bo właśnie w tej chwili usłyszał ostry huk strzału, a Indianin stojący na rufie czółna wyskoczył wysoko w powietrze i runął do wody trzymając wiosło w garści. Mały obłoczek dymu wzniósł się z zarośli na wschodnim brzegu i rychło rozpłynął się w powietrzu.

— To Wielki Wąż zasyczał! — wykrzyknął z triumfem Tropiciel. — Nigdy śmielsze ani wierniejsze serce nie biło w piersiach żadnego Delawara. Szkoda, że się wtrącił, lecz nie mógł znać naszego położenia.

Zaledwie czółno straciło swego przewodnika, pomknęło z prądem i szybko wessane zostało w wir bystrzyny. Dwaj pozostali Indianie, zupełnie bezradni, toczyli wokół dzikim wzrokiem, nie mogli jednak stawić żadnego oporu potędze żywiołu. Złożyło się zapewne szczęśliwie dla Chingachgooka, że uwaga większości Irokezów skupiła się na tych, co byli w łodzi, gdyż inaczej jego ucieczka byłaby w najwyższym stopniu utrudniona, jeżeli niezupełnie niemożliwa.

Jednakże ani jeden z wrogów nie poruszył się z miejsca, tyle tylko, że ukryli się, gdzie mogli, a oczy ich utkwione były w dwóch pozostałych towarzyszy.

W czas krótszy, niż tego wymaga opis owych wypadków, czółnem jęła okręcać i podrzucać bystrzyna, a obaj dzicy legli plackiem na jego dnie, tylko tak bowiem mogli zachować równowagę. Ten naturalny sposób wkrótce ich zawiódł, gdy lekka łódka uderzywszy o skałę wywróciła się, a obaj wojownicy wpadli do rzeki. Woda rzadko bywa głęboka w bystrzynie, z wyjątkiem miejsc, gdzie wyżłobiła sobie kanały, toteż Indianie nie potrzebowali obawiać się utonięcia i tylko stracili swą broń. Obaj chcąc nie chcąc musieli torować sobie jak mogli drogę ku zbawczemu brzegowi, płynąc i brodząc na przemian. Czółno osiadło na skale pośrodku, rzeki i w ten sposób stało się chwilowo bezużyteczne dla obu stron.

— Teraz pora na nas, Tropicielu! — zawołał Gaspar, gdy obaj Irokezi ukazali się niemal w całej postaci, brodząc przez płytką część rzeki. — Ten wyżej jest mój, ty zaś bierz niższego.

Młodzieńca tak podnieciły wszystkie owe przejmujące wydarzenia, że kula pomknęła z jego strzelby, jeszcze gdy mówił, widocznie jednak na próżno, gdyż obaj uciekający wzgardliwie zamachali rękoma. Tropiciel nie strzelił.

— Nie, nie, Eau-douce — odrzekł. — Bez przyczyny nie szukam krwi; kula moja jest dobrze opatrzona i starannie przybita na chwilę potrzeby. Nie kocham ja Mingów, co i słusznie, jeżeli zważyć, jak wiele obcowałem z Delawarami, którzy są ich śmiertelnymi i naturalnymi wrogami, ale nigdy nie pociągam za cyngiel do któregoś z tych bezecników, póki nie jest oczywiste, że jego śmierć posłuży jakiemuś dobremu celowi. Jeszcze nie biegał taki jeleń, który by padł z mej ręki dla kaprysu. Przestając wiele sam na sam z Bogiem w puszczy, człek uczy się odczuwać słuszność takiego poglądu. Na razie wystarczy nam jedno życie, a może nadarzy się jeszcze okazja użyć Postrachu Zwierząt dla ochrony Węża, który postąpił nieustraszenie, pokazując tak wyraźnie tym wściekłym diabłom, że przebywa w ich sąśledztwie. Jakem nędzny grzesznik! Jeden z nich właśnie skrada się wzdłuż brzegu, niczym jakowyś chłopak z garnizonu czający się za wykrotem, aby dać ognia do wiewiórki!

Gdy Tropiciel mówiąc to wskazał palcem kierunek, bystre oko Gaspara wprędce dostrzegło tego, o którym była mowa. Jeden z młodych nieprzyjacielskich wojowników, gorejąc pragnieniem wyróżnienia się, podpełznął ku miejscu, gdzie był ukryty Chingachgook. Ponieważ zaś ten dał się zwieść pozornej bierności wrogów, a przy tym był snadź zajęty jakimiś własnymi przygotowaniami, młody Indianin najwyraźniej dotarł do miejsca, z którego mógł widzieć Delawara. Świadczył o tym fakt, że Irokez gotował się do strzału, sam Chingachgook bowiem nie był widoczny z zachodniego brzegu rzeki. Bystrzyna znajdowała się na zakręcie Oswego, a wschodni brzeg zakreślał zakos tak szeroki, że w linii prostej Chingachgook był bardzo blisko swych wrogów, choć oddzielony od nich kilkuset stopami lądu, na skutek czego obie strony znajdowały się w niemal równej odległości od Tropiciela i Gaspara. Ponieważ szerokość rzeki wynosiła nieco powyżej dwustu jardów, takiż mniej więcej był dystans pomiędzy dwoma obserwatorami a czającym się Irokezem.

— Wąż musi gdzieś tam być — zauważył Tropiciel, który ani na chwilę nie odrywał oczu od młodego wojownika — a jednak dziwnie się nie pilnuje, skoro dopuszcza tak blisko tego diabła, który zdradza najwyraźniej, że z głębi serca łaknie rozlewu krwi.

— Patrz! — przerwał mu Gaspar. — O, tam widać ciało Indianina, którego ustrzelił Delawar! Prąd rzucił je o skałę i wypchnął nad wodę głowę i twarz trupa.

— Bardzo możebne, mój chłopcze, bardzo możebne. Ludzkie ciało niewiele jest lepsze od kloca drzewnego, gdy życie, które mu tchnięto w nozdrza, uleci. Ten Irokez już nigdy nikomu nie uczyni krzywdy, ale tamten przyczajony dzikus chce zdjąć skalp memu najlepszemu, najbardziej wypróbowanemu przyjacielowi.

Tropiciel nagle przerwał, podniósł z podziwu godną precyzją swą broń — strzelbę niezwyczajnej długości — i dał ognia, w chwili gdy ta zrównała się z celem. Irokez na przeciwległym brzegu właśnie się składał do strzału, kiedy nadleciał śmiertelny posłannik Postrachu Zwierząt. Strzelba dzikiego co prawda wypaliła, lecz lufą zwróconą w powietrze, a on sam zwalił się w zarośla najwyraźniej trafiony, jeżeli nie zabity.

— Sam sobie winien ten pełzający gad — mruknął ponuro Tropiciel, gdy opuściwszy kolbę wziął się starannie do nabijania strzelby. — Chingachgook i ja od małego przestawaliśmy z sobą i razem walczyliśmy na Horicanie, Mohawku, Ontario i na wszystkich innych krwawych szlakach między krajem Francuzów a naszym. Czyż więc ten głupi gamoń sądził, że będę się przyglądał, jak mój najlepszy przyjaciel wpada w zasadzkę?

— Odpłaciliśmy Wężowi usługą za usługę. Łotry są zastraszone, Tropicielu, i chowają się znowu, bo widzą, że możemy ich dosięgnąć przez rzekę.

— Ten strzał to nic wielkiego, Gasparze, nic wielkiego! Spytaj któregokolwiek żołnierza z sześćdziesiątki, a ten ci powie, co może zdziałać i co już zdziałał Postrach Zwierząt, i to wówczas, gdy kule latały nam koło głowy niczym grad. Nie, nie! To nic wielkiego, a ten bezmyślny chłystek sam sobie winien.

— Czy to pies, czy jeleń płynie tu do brzegu?

Tropiciel drgnął, gdyż istotnie jakiś przedmiot przepływał rzekę powyżej bystrzyny, ku której jednakże znosiła ,go stopniowo siła prądu. Następny rzut oka przekonał obu patrzących, że jest to człowiek i Indianin, choć tak trudno było ,go rozpoznać, iż zrazu rzecz wydawała się wątpliwa. Nasuwała się obawa jakiegoś podstępu, toteż obaj z największą uwagą śledzili poruszenia nieznajomego.,

— Coś popycha przed sobą płynąc, a głowa jego przypomina krzak unoszący się na wodzie — rzekł Gaspar.

— To jakieś indiańskie diabelstwo, chłopcze, ale chrześcijańska uczciwość udaremni te sztuczki.

Gdy człowiek ów zbliżał się z wolna, patrzący zaczęli wątpić w ścisłość pierwszego wrażenia, lecz dopiero kiedy przebył dwie trzecie rzeki, objawiła się cała prawda.,

— Wielki Wąż, jak mi Bóg miły! — krzyknął Tropiciel spoglądając na swego towarzysza i śmiejąc się tak, że radość z udanego podstępu wycisnęła mu łzy z oczu. — Przywiązał sobie gałęzie do głowy, aby ją ukryć, na wierzch położył rożek z prochem, przytroczył strzelbę do tego kawałka kłody, który popycha przed sobą, i przybył połączyć się z przyjaciółmi. Ach! Ileż to razy płataliśmy społem takie figle pod samym nosem Mingów wściekle łaknących naszej krwi na wielkim szlaku wokół twierdzy Ty!

— Może to jednak nie Wąż, Tropicielu? Nie mogę poznać rysów jego twarzy!

— Rysów! Któż szuka rysów u Indianina? Nie, nie, mój chłopcze; tu mówi farba, a nikt prócz Delawara nie byłby tak pomalowany. To jego barwy, Gasparze, tak samo jak twój statek na jeziorze nosi krzyż Sw. Jerzego, a Francuzi rozwijają na wietrze swoje serwety razem z wszystkimi plamami po rybich ościach i befsztykach jelenich! Przecież widzisz jego oczy, a są to oczy wodza. Lecz, Eau-douce, choć takie ogniste w bitwie, a błyszczące pomiędzy liśćmi — tu Tropiciel położył lekko, ale wymownie palec na ręce swego towarzysza — przecież widziałem już, jak roniły łzy niczym deszcz. Wierz mi: jest dusza i serce pod tą czerwoną skórą, chociaż to dusza i serce zgoła odmienne od naszych.

— Nikt, kto zna wodza, nigdy w to nie wątpił.

— Ja natomiast wiem o tym — odparł tamten dumnie — bom z nim obcował w smutku i radości. W jednym okazał się mężczyzną bez względu na to, jak był zgnębiony; w drugim — wodzem, który wie, że kobiety jego plemienia najmilsze są, gdy się weselą. Lecz tss! Szeptanie sobie w ucho słodkich słów nazbyt przypomina ludzi z osiedli, a Wąż ma wyostrzone zmysły. Wie, że go miłuję i mówię o nim dobrze za jego plecami, lecz w głębi natury Dela-

wara tkwi skromność, choć będzie się chełpił jak ostatni grzesznik, gdy go przywiążą do pala.

Wielki Wąż dotarł właśnie do lądu tuż na wprost swych dwóch towarzyszy, których stanowisko musiał dokładnie znać, nim opuścił wschodni brzeg rzeki. Wychynął z wody, otrząsnął się jak pies i wydał zwykły okrzyk: — Ugh!

ROZDZIAŁ SZÓSTY

W swoich przemianach, wszechpotężny
Ojcze, Twych tylko różność ukazują lic.

THOMSON

Gdy Wąż wydostał się już na ląd, Tropiciel powitał wodza językiem jego plemienia.

— Czyś dobrze uczynił — powiedział z wyrzutem — zaczajając się sam jeden na tuzin Mingów? Prawda, że Postrach Zwierząt rzadko mnie zawodzi, ale poprzez Oswego strzał jest daleki, a ten nikczemnik ledwie pokazał głowę i ramiona z krzaków, toteż nie wyćwiczona ręka i oko mogły chybić. Powinieneś był pomyśleć o tym, wodzu!

— Wielki Wąż jest mohikańskim wojownikiem i widzi tylko swych wrogów, kiedy jest na ścieżce wojennej, a jego praojcowie razili z tyłu Mingów, odkąd wody zaczęły się toczyć.

— Znam twoje zalety, znam je i szanuję cię za nie. Nikt nie usłyszy ode mnie narzekań z tej racji, że czerwonoskóry postąpił zgodnie ze swą naturą. Wszelako ostrożność równie przystoi wojownikowi, jak odwaga i gdyby irokeskie diabły nie oglądały się za swoimi kamratami, którzy siedzieli w wodzie, gorący byłby twój trop.

— Cóż on zamierza uczynić? — wykrzyknął Gaspar, zauważywszy w tej chwili, że Delawar odszedł od Tropiciela i zbliża się do wody z wyraźnym zamiarem ponownego wskoczenia do rzeki. — Chyba nie będzie tak szalony, by wracać na tamten brzeg po jakiś zapomniany drobiazg?

— Nie, nie! Jest na ogół równie roztropny, jak dzielny, chociaż nie myślał o sobie przy tej ostatniej zasadzce. Posłuchaj mnie, Gasparze — tu Tropiciel odprowadził młodzieńca nieco na bok i właśnie w tej chwili usłyszeli, że Indianin skoczył w wodę. — Chingachgook nie jest chrześcijaninem i białym jak my, lecz mohikańskim wodzem, który ma swoje przymioty i zwyczaje mówiące mu, co winien robić. Człowiek, który przestaje z takimi, co nie we wszystkim są ściśle doń podobni, lepiej uczyni pozwalając, aby powodowała nimi natura oraz obyczaj. Żołnierz królewski będzie klął i pił, i nie na wiele zda się próbować snu w tym przeszkodzić; szlachetnie urodzony pan lubi przysmaki, a dama — piórka, i nie warto z tym walczyć. Natomiast natura i cechy Indianina o wiele są silniejsze od takich spraw i bez wątpienia nadane mu zostały przez Boga dla jakichś mądrych celów, choć ani ty, ani ja nie potrafimy wyśledzić wszystkich ich zawiłości.

— Co to ma znaczyć? Patrz, Delawar płynie w stronę ciała, które osiadło na skale. Po cóż się tak naraża?

— Dla honoru, chwały i rozgłosu, podobnie jak wielcy panowie porzucają swoje spokojne siedziby za morzami — gdzie, jak słyszałem, mają wszystko, czego dusza zapragnie, to znaczy taka dusza, która może być szczęśliwa na otwartych równinach — i przybywają tutaj, by żywić się zwierzyną i walczyć z Francuzami.

— Rozumiem cię: przyjaciel twój poszedł po skalp.

— Taka jest jego natura; niechże więc się tym raduje. My jesteśmy biali i nie potrafimy kaleczyć martwego wroga, natomiast w oczach czerwonoskórych jest to zgodne z honorem. Rzecz może ci się wydać osobliwa, Eau-douce, ale znalem białych ludzi, o wielkim nazwisku i przymiotach, którzy objawiali równie dziwaczne wyobrażenia na temat honoru.

— Dzikus zawsze będzie dzikusem, Tropicielu, choćby przestawał w nie wiedzieć jakim towarzystwie.

— Łatwo nam to mówić, chłopcze, ale jakem już wspomniał, także i honor białych nie zawsze da się pogodzić z rozsądkiem czy wolą boską. Wśród cichych borów strawiłem wiele dni na rozmyślaniach o tych sprawach i doszedłem do wniosku, że skoro wszystkim rządzi Opatrzność, żadna cecha nie jest nikomu nadana bez mądrej i rozumnej przyczyny.

— Wąż zbytnio pokazuje się nieprzyjacielowi, chcąc zdobyć ten skalp! Za to możemy zapłacić klęską!

— Nie w jego mniemaniu, Gasparze. Zgodnie z poglądami Węża na sprawy wojny ten jeden skalp jest bardziej zaszczytny niż całe pole usłane zabitymi, co zachowali włosy na głowie. Przecież był w sześćdziesiątym pułku jeden młody kapitan, który w ostatniej naszej bitwie poświęcił życie, chcąc wydrzeć Francuzom trzyfuntowe działo i uważał, że w ten sposób służy honorowi; a znałem też pewnego młodego chorążego, który owinął się swym sztandarem i zasnął we własnej krwi, wyobrażając sobie, że spoczywa na czymś miększym od skór bawolich!

— No pewnie; wszak każdy rozumie, że jest zasługą nie odstępować sztandaru.

— To zaś jest sztandar Chingachgooka; zachowa go i pokazywać będzie dzieciom swoich dzieci... — Tu Tropiciel przerwał, smętnie pokiwał głową i dodał z wolna: — Ach, nie pozostała już żadna odrośl starego mohikańskiego pnia! Wódz nie ma dzieci, które by uradował swoimi trofeami, nie ma plemienia, któremu mógłby czynami przysporzyć zaszczytu; samotny jest na tym świecie, a jednak pozostaje wierny swym obyczajom i cnotom! Musisz przyznać, Gasparze, że jest w tym coś zacnego i godnego poszanowania.

W tej chwili Irokezi krzyknęli wielkim głosem, po czym huknęły szybkie strzały z ich strzelb. Nieprzyjaciel tak zajadle pragnął odpędzić Delawara od jego ofiary, że z tuzin Indian rzuciło się do rzeki, a niektórzy z nich nawet posunęli się prawie sto stóp w spienione nurty, jak gdyby rzeczywiście zamierzali dokonać poważniejszego wypadu. Chingachgook jednak niewzruszenie robił dalej swoje; pociski nie tykały go, toteż dokonywał dzieła ze zręcznością będącą wynikiem długiej praktyki. Potrząsnął krwawym trofeum i wzniósł najstraszliwszym głosem okrzyk bojowy. Sklepienie milczącego boru oraz głęboka przesieka utworzona w lasach przez łożysko rzeki rozbrzmiewały chwilę krzykami tak okropnymi, że Mabel skłoniła głowę pod wpływem nieodpartego lęku, a jej wuj przez moment zastanawiał się, czy nie uciekać.

— To przechodzi wszystko, com słyszał o tych nędznikach! — zawołał Gaspar zatykając sobie uszy zarówno ze zgrozy, jak obrzydzenia.

— To ich muzyka, chłopcze, ich bębny i piszczałki, ich trąbki i surmy. Bez wątpienia lubią te dźwięki, gdyż budzą one w nich płomienne uczucia i żądzę krwi — odparł zgoła nieporuszony Tropiciel. — Kiedym był jeszcze chłopakiem, wydawały mi się przerażające, lecz dzisiaj są dla mego ucha jak kwilenie lelka lub śpiew drozda. Teraz już wszystkie wrzeszczące łotry, jakie mogłyby stanąć między wodospadami a garnizonem, nie wywarłyby na moich nerwach żadnego wrażenia. Nie mówię tego, żeby się chwalić, bo mężczyzna, który wpuszcza strach przez uszy, musi być w najlepszym razie wątłego serca, jako że krzyki oraz odgłosy bardziej są zdolne niepokoić kobiety i dzieci, niż tych, co przetrząsają lasy i stają oko w oko z wrogiem. Mam nadzieję, że Wąż jest teraz kontent, bo oto wraca ze skalpem u pasa.

Gdy Delawar wychodził z wody, Gaspar odwrócił ze wstrętem głowę na widok jego najświeższej zdobyczy, natomiast Tropiciel popatrzył na swego przyjaciela z filozoficzną obojętnością człowieka zdecydowanego nie przejmować się rzeczami, które uważa za nieistotne. Delawar, wchodząc głębiej w zarośla, ażeby wyżąć swój skąpy perkalowy ubiór oraz przysposobić strzelbę do użytku, rzucił towarzyszom jedno spojrzenie tryumfu, i na tym skończyły się wszelkie oznaki wzruszenia wywołanego owym czynem.

— Gasparze — podjął przewodnik — idź do pana Capa i poproś, by do nas przyszedł. Niewiele mamy czasu na narady, a przecie musimy szybko ułożyć plan działania, bo rychło już Mingowie poczną coś knuć na naszą zgubę.

Młody człowiek usłuchał i w kilka minut później wszyscy czterej zebrali się w pobliżu brzegu, aby omówić swe przyszłe poczynania. Byli dobrze ukryci przed wzrokiem nieprzyjaciela, a zarazem sami czujnie śledzili jego ruchy.

Pora była już tak późna, że ledwie parę minut dzieliło uchodzące światło dnia od ciemności, która zapowiadała się na głębszą niż zazwyczaj. Słońce już zaszło i zmierzch właściwy tej szerokości geograficznej miał wkrótce przejść w głęboki mrok nocy. Nadzieje wędrowców opierały się głównie na tej pomyślnej okoliczności, która jednak także nie była pozbawiona niebezpieczeństw, gdyż ciemność mająca sprzyjać ucieczce, z równym prawdopodobieństwem mogła przesłonić ruchy podstępnych wrogów.

— Nadeszła chwila, panowie — zaczął Tropiciel — kiedy musimy z zimną krwią ułożyć sobie plany, ażeby działać wspólnie, z właściwym zrozumieniem naszego celu i możliwości. Za godzinę te lasy będą równie mroczne jak o północy, jeżeli tedy mamy w ogóle dotrzeć do garnizonu, musimy wykorzystać tę sprzyjającą okoliczność. Cóż na to powiesz, mości Cap? Choć bowiem nie należysz do ludzi najbardziej doświadczonych w walkach i odwrotach leśnych, lata twoje dają ci tytuł, byś w takiej sprawie i na naradzie przemawiał jako pierwszy.

— No cóż, moim zdaniem, jedyne, co winniśmy uczynić, to wsiąść do czółna, i gdy na tyle się ściemni, by wrogie czaty nie mogły nas wypatrzyć — gnać do portu, o ile tylko wiatr i przypływ pozwolą.

— Łatwo to rzec, lecz nie tak łatwo wykonać — odparł przewodnik. — Bardziej będziemy narażeni na rzece niż idąc lasami, a poza tym niżej jest bystrzyna Oswego, daleki zaś jestem od pewności, czy sam Gaspar potrafi bezpiecznie przeprowadzić przez nią łódź po ciemku. No, chłopcze, cóż ci dyktuje rozsądek i umiejętność?

— Jestem tego, samego zdania, co pan Cap, w sprawie użycia czółna. Mabel jest nazbyt delikatna, by iść przez mokradła i korzenie drzew w taką noc, na jaką się zanosi. A wreszcie czuję, że serce mam mężniejsze, oko zaś bardziej pewne na wodzie niż na lądzie.

— Zawsze masz mężne serce, chłopcze, a myślę, że i dość pewne oko, jak na kogoś, kto tyle przebywa w pełnym słońcu, a tak niewiele w lasach. Ach, gdyby Ontario miało drzewa, dopieroż byłoby równiną mogącą uradować serce myśliwca! Co się tyczy waszego zdania, przyjaciele, to wiele przemawia za nim i wiele przeciw niemu. Bo z jednej strony można powiedzieć, że woda nie zostawia śladów...

— A czymże jest kilwater? — zapytał uparty i pewny siebie Cap.

— Co, proszę?

— Nic, nic — rzekł Gaspar. — Pan Cap myśli, że jest na oceanie. Więc, jak mówiłeś, woda nie zostawia śladów...

— Tu nie zostawia żadnych, Eau-douce, chociaż nie twierdzę, że wiem, co może zostawić na oceanie. Czółno jest zarówno szybkie, jak wygodne, gdy płynie z prądem, przeto delikatne ciało córki sierżanta dobrze zniesie jego ruch. Tylko że rzeka nie ma innej osłony prócz chmur na niebie, przeprawa przez bystrzynę jest ryzykowna dla łodzi nawet przy dziennym świetle, a wreszcie stąd do garnizonu będzie jeszcze dobre sześć mil wodą. Prócz tego na lądzie niełatwo odnaleźć trop po ciemku. Jestem w rozterce, Gasparze, i nie wiem, którą drogę winniśmy doradzać i zalecać.

— Gdybym mógł wraz z Wężem przepłynąć rzekę i przyprowadzić drugie czółno — odparł młody marynarz — wydaje mi się, że najpewniejszą drogą byłaby woda.

— Ba, gdyby! Przecież można to łatwo uczynić, jak tylko trochę się ściemni. No, no, nie wiem, czy to nie będzie najlepsze. Chociaż gdybyśmy tu byli sami mężczyźni, zabawa w chowanego z tymi bezecnikami z drugiego brzegu byłaby dla ludzi odważnych i chwackich nie gorsza od polowania. Gasparze — ciągnął Tropiciel, którego charakter nie miał żadnej przymieszki czczej chełpliwości czy zamiłowania do teatralnych efektów — podejmiesz się sprowadzić tutaj czółno?

— Podejmę się wszystkiego, co może przysłużyć się pannie Mabel i ochronić ją, Tropicielu.

— Zacne to uczucie i myślę, że taka jest twoja natura. Wąż, który zresztą jest już prawie nagi, może ci pomóc, i w ten sposób pozbawimy tych diabłów jednego ze środków czynienia nam szkody.

Powiziąwszy tę ważną decyzję, wszyscy poczęli się gotować do wprowadzenia planu w czyn. Cienie wieczoru szybko się słały po lesie i kiedy wszystko przysposobiono do akcji, nie można już było rozróżnić przedmiotów na przeciwległym brzegu. Czas teraz naglił, gdyż chytrość Indian mogła wynaleźć tyle sposobów przeprawy przez taką wąską rzekę, że Tropiciel zaczynał się niecierpliwić, chciał już bowiem opuścić to miejsce. Podczas gdy Gaspar i jego towarzysz, zachowując największą ostrożność, by się nie zdradzić, weszli do rzeki uzbrojeni jedynie w noże i tomahawk Delaiwara, Tropiciel wywiódł Mabel z kryjówki i poleciwszy dziewczynie oraz Capowi, by posuwali się brzegiem aż do bystrzyny, wsiadł do pozostałego czółna, chcąc doprowadzić je w to samo miejsce.

Dokonał tego z łatwością. Czółno przybiło do brzegu, Mabel i jej wuj zajęli w nim swe zwykłe miejsce, a Tropiciel stanął na rafie trzymając się krzaka, ażeby nie dać się znieść wartkiemu prądowi. Minęło kilka minut w napiętym oczekiwaniu; wszyscy z zapartym tchem wyglądali rezultatu zuchwałego czynu swoich przyjaciół.

Należy wiedzieć, że obaj śmiałkowie musieli przebyć wpław głęboki i wartki kanał przed dotarciem do takiego miejsca bystrzyny, gdzie można było brodzić. Tej części przedsięwzięcia wprędce dokonali: Gaspar i Wielki Wąż zgruntowali równocześnie obok siebie. Stanąwszy pewnie na nogach, ujęli się za ręce i z najwyższą ostrożnością poczęli z wolna brnąć przez wodę w kierunku, w którym czółno winno się było znajdować. Atoli mrok zgęstniał . już tak dalece, iż rychło przekonali się, że zmysł wzroku niezbyt im będzie pomocny, a poszukiwaniami kierować musi ów rodzaj instynktu, który pozwala leśnemu człowiekowi odnaleźć drogę, kiedy słońce się skryło, gwiazd nie widać, wszystko zaś może się zdawać chaosem komuś mniej przywykłemu do labiryntów boru. W tej sytuacji Gaspar pozwolił prowadzić się Delawarowi, który dzięki swoim przymiotom był odpowiedniejszy do objęcia kierownictwa.

Mimo to nie było' rzeczą łatwą brodzić o takiej godzinie wśród rozhukanego żywiołu i jednocześnie zachować jasno w pamięci rozmieszczenie wszystkiego dokoła. Kiedy znaleźli się, jak mniemali, na środku rzeki, można było rozeznać oba brzegi jedynie po masie mroku gęstszego niż gdzie indziej, a ich zarysy na tle chmur zaledwie majaczyły postrzępionymi wierzchołkami drzew. Kilkakrotnie wędrowcy zmieniali kierunek, gdy dostali się niespodzianie na głęboką wodę, wiedzieli bowiem, że łódź utknęła w najpłytszym miejscu bystrzyny. Krótko rzekłszy, Gaspar i jego towarzysz, tym się kierując, prawie przez kwadrans błąkali się w wodzie, a po upływie tego czasu, który młodzieńcowi zaczął wydawać się nieskończony, stwierdzili, ze najwyraźniej nie zbliżyli się wcale do przedmiotu swych poszukiwań.

Właśnie kiedy Delawar miał się zatrzymać, aby oświadczyć swemu towarzyszowi, że byłoby dobrze wrócić na ląd i zacząć od nowa, dostrzegł kształt ludzki poruszający się w wodzie nieledwie na odległość ramienia. Gaspara miał u swego boku, toteż pojął natychmiast, że Irokezi musieli się przeprawić w tym samym celu co oni.

— Mingo! — szepnął Gasparowi do ucha. — Wąż pokaże swojemu bratu, jak być przebiegłym.

W tejże chwili młody marynarz spostrzegł ową postać i groźna prawda objawiła mu się błyskawicznie. Rozumiejąc konieczność zdania się na wodza Delawarów pozostał w tyle, gdy tymczasem jego przyjaciel podsunął się ostrożnie w kierunku, w którym zniknął Irokez. W następnej chwili ukazał się znowu, najwyraźniej zmierzając ku nim. Woda huczała tak, że można się było nie obawiać zwyczajnych odgłosów, toteż Chingachgook obrócił głowę i rzekł spiesznie:

— Pozostaw to chytrości Wielkiego Węża.

— Ugh! — krzyknął obcy Indianin i dorzucił w swoim języku: — Znalazłem czółno, ale nie było nikogo, kto by mi pomógł. Chodź, podniesiemy je ze skały.

— Chętnie — odrzekł Chingachgook, który rozumiał ów dialekt. — Prowadź; pójdziemy za tobą.

Tamten, nie mogąc rozpoznać głosu ani akcentu wśród ryku wody, powiódł ich w odpowiednim kierunku, a ponieważ trzymali się tuż za nim, wszyscy trzej szybko dotarli do czółna. Irokez pochwycił je za jeden koniec. Chingachgook stanął pośrodku, a Gaspar poszedł na drugi, jako że było rzeczą ważną, by obcy Indianin nie wykrył obecności białego, mógłby go bowiem rozpoznać po częściach ubioru, które młodzieniec miał na sobie, jak również po ogólnym zarysie jego głowy.

— Podnieś! — powiedział Irokez z lakonicznością właściwą swojej rasie. Niewielkim wysiłkiem unieśli czółno ze sikały, przytrzymali chwilę w powietrzu, by je opróżnić, po czym ostrożnie opuścili na wodę we właściwej pozycji. Wszyscy trzej dzierżyli je krzepko, by nie wymknęło im się z rąk pod naporem gwałtownego prądu, a Irokez, który prowadził idąc przy dziobie łodzi, skierował się ku wschodniemu brzegowi, czyli ku miejscu, gdzie czekali nań jego kamraci.

Ponieważ Delawar i Gaspar zdawali sobie dobrze sprawę, że przy bystrzynie musi znajdować się jeszcze kilku Irokezów, skoro ich własne pojawienie się wcale nie zaskoczyło napotkanego Indianina, obaj zrozumieli, że niezbędna jest największa ostrożność. Ludzie mniej śmiali i zdeterminowani uznaliby, że wystawiają się na zbyt wielkie ryzyko zapuszczając się tak między wrogów; jednak ci dwaj zuchwali mieszkańcy pogranicza nie znali strachu, przyzwyczajeni byli do ryzyka, a rozumiejąc dobrze, iż nie wolno dopuścić, by nieprzyjaciel dostał łódź, chętnie naraziliby się jeszcze bardziej, byleby cel swój osiągnąć. Gaspar uważał posiadanie albo zniszczenie czółna za rzecz tak niesłychanie doniosłą dla bezpieczeństwa Mabel, że dobył noża i stał w gotowości, by rozpruć korę i choć chwilowo uczynić łódź niezdatną do użytku, gdyby zdarzyło się coś, co zmusiłoby Delawara i jego samego do porzucenia zdobyczy.

Tymczasem Irokez, który ich prowadził, posuwał się z wolna w kierunku towarzyszy, nie wypuszczając z rąk czółna i ciągnął za sobą swoich nieskorych pomocników. Raz Chingachgook już podniósł tomahawk i byłby go zatopił w mózgu ufnego i nie mającego żadnych podejrzeń sąsiada, ale prawdopodobieństwo, że krzyk śmiertelny lub unoszące się na wodzie ciało może zaalarmować innych, skłoniło roztropnego wodza do zmiany zamiaru. W następnej chwili pożałował tego niezdecydowania, gdyż wszyscy trzej ciągnąc łódź znaleźli się nagle wpośród grupy złożonej ni mniej, ni więcej tylko z czterech innych Irokezów, którzy również poszukiwali czółna.

Po zwykłych, charakterystycznych, krótkich okrzykach zadowolenia dzicy skwapliwie chwycili czółno, wszyscy bowiem zdawali sobie sprawę z konieczności zdobycia tej tak ważnej łodzi: jedna strona, by napaść na nieprzyjaciół, druga zaś, żeby zapewnić sobie odwrót. Atoli powiększenie liczby przeciwników było tak nieprzewidziane i dawało im tak całkowitą przewagę, że na chwilę nawet pomysłowość i zręczność Delawara zawiodła. Pięciu Irokezów, dobrze rozumiejąc własne zadanie, parło naprzód w stronę swojego brzegu nie zatrzymując się dla rozmowy, celem ich bowiem było zabranie wioseł, już przedtem wyłowionych, i kilku wojowników wraz ze wszystkimi strzelbami i rożkami prochu, których brak powstrzymał ich od przebycia wpław rzeki, gdy tylko się ściemniło.

W ten sposób połączona grupa przyjaciół i wrogów dotarła do skraju wschodniego kanału, gdzie — równie jak w zachodnim — woda była nazbyt głęboka, by mogli brodzić. Tu przystanęli na chwilę, należało bowiem ustalić, w jaki sposób przeniesie się dalej czółno. Jeden z czterech, którzy podeszli do łodzi, był wodzem, a szacunek, jaki amerykański Indianin zwykł jest okazywać zasługom, doświadczeniu oraz godności, sprawiał, że pozostali milczeli czekając, aż tamten przemówi.

Postój znacznie wzmógł niebezpieczeństwo wykrycia, zwłaszcza Gaspara, który jednakże był na tyle roztropny, że rzucił swoją czapkę na dno czółna. Ponieważ nie miał na sobie kurty ani koszuli, sylwetka jego mniej zwracała uwagę w ciemnościach. Fakt, że stał u rufy czółna, również temu sprzyjał, gdyż Irokezi, rzecz naturalna, mieli wzrok zwrócony w przeciwnym kierunku.

Inaczej było z Chingachgookiem. Wojownik ów znajdował się dosłownie wpośród swoich śmiertelnych wrogów i nie mógł się poruszyć, nie dotykając któregoś z nich. Mimo to był najwyraźniej zupełnie spokojny, choć wszystkie zmysły miał napięte w gotowości do ucieczki albo zadania ciosu, gdy nadejdzie odpowiednia chwila. Pilnie starając się nie odwracać głowy ku tym, którzy stali za nim, zmniejszał możliwość wykrycia i z niepożytą cierpliwością Indianina czekał na moment, kiedy będzie zmuszony działać.

— Niech wszyscy moi młodzi wojownicy idą po broń, z wyjątkiem dwóch, którzy pozostaną przy obu końcach czółna — powiedział wódz Irokezów. — Ci dwaj niech je pchają dalej.

Indianie spokojnie usłuchali rozkazu pozostawiając Gaspara u rufy, a Irokeza, który znalazł czółno, u dzioba; Chingachgook tak głęboko zanurzył się w rzekę, że nie zauważywszy go przeszli mimo. Plusk wody, ruch ramion i nawoływanie niebawem oznajmiły, że ci czterej, którzy przyłączyli się ostatni, już płyną. Gdy tylko stało się to pewne, Delawar podniósł się i stanął na dawnym miejscu, uznawszy, że nadchodzi pora działania.

Człowiek mniej nawykły do powściągliwości byłby teraz zapewne zadał obmyślony cios, lecz Chingachgook wiedział, że przy bystrzynie jest za nim więcej Irokezów, był zaś nazbyt wytrawnym i doświadczonym wojownikiem, by ryzykować bez potrzeby. Pozwolił Indianinowi, trzymającemu dziób czółna, zepchnąć je na głęboką wodę i wszyscy trzej jęli płynąć w kierunku wschodniego brzegu. Miast jednak popychać łódź w poprzek wartkiego prądu, Delawar i Gaspar, znalazłszy się pod jego najsilniejszym naporem, natychmiast poczęli płynąć w ten sposób, że powstrzymywali czółno w jego dalszym posuwaniu się przez rzekę. Nie uczynili tego bynajmniej nagle czy nieostrożnie, jakby to pewnie zrobił człowiek cywilizowany, próbując podobnego fortelu, ale przemyślnie i tak stopniowo, że Irokez u dzioba wyobraził sobie zrazu, iż zmaga się po prostu z mocą prądu. Czółno, wystawione na działanie tych dwóch przeciwnych sił, spłynęło oczywiście w dół rzeki i w niecałą minutę później unosiło się na jeszcze większej głębinie u krańca bystrzyny. Tutaj jednak Irokez rychło wykrył, że coś niezwykłego opóźnia posuwanie się naprzód, i obróciwszy po raz pierwszy głowę stwierdził, że przeciwstawiają mu się wysiłki towarzyszy.

Owa druga natura, którą wytwarza przyzwyczajenie, natychmiast podszepnęła młodemu Irokezowi, że znajduje się sam na sam z wrogami. Rozbryzgując wodę rzucił się do gardła Chingachgookowi i obaj Indianie puściwszy czółno sczepili się jak tygrysy. Wśród mroku posępnej nocy unoszeni przez żywioł tak groźny dla człowieka wiodącego śmiertelną walkę, zdawali się zapominać o wszystkim prócz swej zaciekłej nienawiści i obopólnej żądzy zwycięstwa.

Gaspar panował teraz niepodzielnie nad łodzią, która odepchnięta falą wywołaną przez szamotanie się zapaśników, pomknęła jak piórko uniesione podmuchem. Pierwszym impulsem młodzieńca było biec na pomoc Delawarowi, ale konieczność zdobycia łodzi objawiła mu się z dziesięciokrotną mocą, gdy usłyszał ciężkie dyszenie obu dławiących się wzajem wojowników. Popłynął tedy jak najszybciej ku zachodniemu brzegowi.

Wprędce tam dotarł i po krótkich poszukiwaniach udało mu się odnaleźć resztę towarzyszy oraz własne ubranie. Kilka słów wystarczyło, aby wyjaśnić sytuację, w jakiej pozostawił Delawara, i sposób zdobycia czółna.

Kiedy ci, co pozostali na brzegu, wysłuchali relacji Gaspara, zapanowała wśród nich głęboka cisza, gdyż każdy usilnie nadstawiał ucha w próżnej nadziei, że ułowi jakiś odgłos, który powie mu o wyniku straszliwej walki stoczonej właśnie lub jeszcze toczącej się w wodzie. Nie było jednak nic słychać oprócz nieprzerwanego huku pędzącej rzeki, albowiem do taktyki nieprzyjaciela na przeciwległym brzegu należało zachowywanie grobowego milczenia.

— Weź to wiosło, Gasparze — powiedział Tropiciel spokojnie, choć słuchającym wydało się, że jego głos brzmiał smutniej niż zazwyczaj — i płyń za nami swoim czółnem. Niebezpiecznie byłoby zostawać tu dłużej.

— A co będzie z Wężem?

— Wielki Wąż jest w rękach swojego bóstwa i będzie żył albo umrze, zależnie od zamiarów Opatrzności. Nie możemy nie dla niego uczynić, a zbyt wiele ryzykowalibyśmy pozostając tutaj bezczynnie, niczym kobiety biadające nad swymi strapieniami. Ta ciemność jest bardzo cenna.

Tropicielowi przerwało donośne, długie, przenikliwe wycie, które dobiegło z drugiego brzegu. -

— Cóż znaczy ten ryk? — zapytał Cap. — Przypomina bardziej wrzaski szatanów niż jakikolwiek głos pochodzący z gardła chrześcijan i ludzi.

— Nie są oni chrześcijanami, nie uważają się za takich ani też nie chcą nimi być, a nazywając ich szatanami niewiele się pan pomyliłeś. To wycie jest wyciem radości, wydali je zaś jako zwycięzcy. Niezawodnie Wąż, żyw czy martwy, znajduje się w ich mocy.

— A cóż my? — wykrzyknął Gaspar zdjęty szlachetnym żalem na myśl, że mógł odwrócić nieszczęście, gdyby nie odstąpił swojego towarzysza.

— Nie możemy nic zrobić dla wodza, chłopcze, i musimy opuścić to miejsce jak najszybciej.

— Bez jednej choćby próby ocalenia go? Nie wiedząc nawet, czy zginął, czy też żyje?

— Gaspar ma rację — rzekła Mabel, która zdołała przemówić, chociaż głos jej był ochrypły i zdławiony. — Nie lękam się, wuju, i pozostanę tutaj, dopóki się nie dowiemy, co stało się z naszym przyjacielem.

— To chyba jest rozsądne, Tropicielu — wtrącił Cap. — Rzetelny marynarz nie potrafi opuścić kolegi, ja zaś rad jestem, że tak godne uczucia spotyka się wśród ludzi ze słodkich wód.

— Ech tam! — odpowiedział zniecierpliwiony przewodnik, jednocześnie spychając łódź na wodę. — Nic nie rozumiecie, więc niczego się nie lękacie. Jeśli wam życie miłe, myślcie o tym, jak dotrzeć do garnizonu, a Delawara zostawcie w rękach Opatrzności. Ach, jeleń, który zbyt często biega do lizawki, spotyka w końcu myśliwca.

ROZDZIAŁ SIÓDMY

Ku Yarrow — ten uroczy brzeg?
Ku tobie w śnie, w marzeniu
Mój duch na rączych skrzydłach biegł —
Dzieciństwa mego cieniu!
O, gdyby jakiś harfiarz wplótł
W swą pieśń radości nutkę
I spłoszył ciszę, co jak lód
Przepaja serce smutkiem.

WORDSWORTH

Scena owa nie była pozbawiona wzniosłości, toteż gorąca, szlachetna Mabel uczuła, jak krew pulsuje jej w żyłach, a twarz powleka się rumieńcem, gdy czółno, odbiwszy od lądu, śmignęło w sam środek nurtu. Ciemności mocne zrzedły gdyż chmury rozpierzchły się, lecz drzewa zwisające nad wodą tak ocieniały brzeg, że unoszone prądem łodzie sunęły pasem mroku, który skutecznie zabezpieczał je od wykrycia. Mimo to wszystkich płynących opanowało, rzecz jasna, silne uczucie niepewności i nawet Gaspar, który obecnie ze względu na Mabel drżał na każdy niezwykły odgłos dochodzący z lasu, ustawicznie rzucał dokoła niespokojne spojrzenia. Wiosłowali lekko i z ogromną ostrożnością, albowiem najmniejszy hałas wśród ciszy owej godziny i miejsca mógł wskazać nasłuchującym czujnie Irokezom, gdzie się znajdują zbiegowie.

Wszystko to wzmagało jeszcze uroczystą powagę sytuacji i sprawiało, że chwila ta należała do najbardziej przejmujących w całym krótkim dotychczasowym życiu Mabel Dunham. Dziewczyna była odważna i przyzwyczajona do samodzielności, a podtrzymywała ją na duchu duma z faktu, że uważała się za córkę żołnierza, toteż trudno byłoby twierdzić, że strach ją obleciał; jednakże serce jej często uderzało teraz szybciej niż zwykle, w pięknych błękitnych oczach płonęła stanowczość, którą przesłaniał mrok, a żywe wzruszenia wzmagała jeszcze prawdziwa podniosłość cechująca tę scenę oraz wszystkie wydarzenia owej nocy.

— Mabel! — odezwał się stłumiony głos Gaspara, gdy oba czółna zbliżyły się na tyle, że młodzieniec mógł przytrzymać je razem. — Nie lękasz się? Ufasz w naszą opiekę i chęć ochronienia ciebie?

— Jestem córką żołnierza, jak pan wiesz, Gasparze, i wstydziłabym się przyznać do strachu.

— Polegaj na mnie, na nas wszystkich. Twój wuj, Tropiciel, Delawar — gdyby biedak był tutaj —ja sam — zaryzykujemy wszystko, byleby nie stała ci się żadna krzywda.

— Wierzę, Gasparze — odparła dzewczyna, igrając mimowiednie dłonią zanurzoną w wodzie. — Wiem, że wuj mnie kocha, i nigdy nie będzie myślał o sobie, póki wprzód nie pomyśli o mnie, wierzę też, że wy wszyscy jesteście przyjaciółmi mojego ojca i chętnie dopomożecie jego dziecku. Ale nie takam słaba ani płochliwa, jak mógłbyś sądzić, bo chociaż jestem tylko miejską dziewczyną i — jak ich większość — odrobinę skłonną dopatrywać się niebezpieczeństwa tam, gdzie go wcale nie ma, przecie obiecuję, że żadne moje niemądre obawy nie będą wam zawadą w pełnieniu obowiązków.

— Córka sierżanta ma słuszność i godna jest być dziecięciem zacnego Tomasza Dunhama! — wtrącił Tropiciel. — Ach, śliczna panienko, nieraz z twym ojcem szliśmy na zwiady i maszerowaliśmy na flance czy tyłach nieprzyjaciela w noce ciemniejsze niż ta, nie wiedząc, czy lada chwila nie wpadniemy w jakąś krwawą zasadzkę! Byłem przy nim, kiedy zraniono go w ramię; zacny chłop opowie ci, gdy się spotkacie, jak nam się udało przebyć rzekę odcinającą odwrót i tiratować skalp sierżanta.

— Już mi o tym opowiadał! — rzekła Mabel z większą może energią, niż na to pozwalała ostrożność w jej położeniu. — Mam jego listy, w których o tym wszystkim wspomina, więc z głębi serca dziękuję ci za tę przysługę. Bóg ci to zapamięta, Tropicielu, a każdy dowód wdzięczności, jakiego zażądasz od córki, złoży ona z radością w zamian za życie ojca.

— Ach, tak to jest ze wszystkimi delikatnymi istotami o czystym sercu! Widywałem już niektóre z was, a słyszałem o innych. Sam sierżant prawił mi o swej młodości i o twej matce, o tym, jak chodził do niej w konkury, o wszystkich przeciwnościach i rozczarowaniach, których doświadczył, zanim ją wreszcie zdobył.

— Matka moja nie żyła dość długo, aby mu wynagrodzić to, co uczynił, chcąc ją sobie pozyskać — rzekła Mabel, a wargi jej zadrgały.

— Tak mi też mówił. Zacny sierżant niczego nie taił, bo będąc o wiele starszy uważał mnie w czasie naszych rozlicznych wspólnych wypraw nieomal za syna.

— Może, Tropicielu — ozwał się Gaspar nieco ochrypłym głosem, który zadawał kłam pozornej żartobliwoścł — rad by cię nim widzieć naprawdę?

— A gdyby tak istotnie myślał, Eau-douce, czyż byłoby to grzechem? Wie on, jaki jestem na tropie lub na zwiadach i często mnie widywał oko w oko z Francuzami. Niekiedy przychodziło mi do głowy, chłopcze, że wszyscy winniśmy rozejrzeć się za żonami, bo człek, który żyje w lasach i za towarzystwo ma wrogów albo ubitą zwierzynę, zatraca wreszcie nieco ludzkich uczuć. Nie sposób przebywać stale w obecności Boga i nie odczuwać potęgi Jego dobroci. Bywałem na nabożeństwach w garnizonach i usilnie próbowałem przyłączyć się do modlitw, jak na rzetelnego żołnierza przystało, bo choć nie jestem wpisany na służbę króla, walczę za niego i służę jego sprawie, starałem się więc oddawać cześć religijną na modłę garnizonową. Nigdy jednakże nie udało mi się obudzić w sobie owych wzniosłych uczuć i prawdziwej miłości, jakiej doświadczam, gdy jestem w puszczy sam na sam z Bogiem. Tam wydaje mi się, że stoję oko w oko z mym Panem, wszystko dokoła jest świeże i piękne, takie, jak wyszło spod Jego ręki; nie masz tam nijakich ludzkich wymyślności, mogących ostudzić uczucia. Nie, nie; lasy to jednak prawdziwa świątynia, tam bowiem myśli mogą wzlatywać wyżej nawet niźli obłoki.

— Prawdę powiadasz, Tropicielu — rzekł Cap. —I to prawdę, którą zna każdy, kto wiele przebywa w samotności. Bo jakaż, na przykład, może być inna przyczyna, że ludzie morza tak są na ogół religijni i sumienni we wszystkim, co robią — jeśli nie fakt, że tak często przebywają sam na sam z Opatrznością i tak mało mają do czynienia z nikczemnością lądu. Wiele, wiele razy stałem na wachcie bądź pod równikiem, bądź na Południowym Oceanie, kiedy to noce rozświetlone są ogniami z niebios, i wtedy właśnie, zapewniam was, moi mili, człek może się połapać we własnych grzechach. Ja wówczas obracałem w myśli swoje winy wciąż od mowa, aż wanty i linki sumienia trzeszczały z napięcia. Dlatego też zgadzam się z panem, Tropicielu, że jeśli chce się znaleźć prawdziwie religijnego człowieka, trzeba go szukać na morzu albo też w lasach.

— Wuju, myślałam, że marynarze na ogół niewielkim się cieszą uznaniem za swój szacunek dla religii?

— Wszystko to zatracone oszczerstwa, dziewczyno, bo we wszelkich zasadach chrześcijaństwa żeglarz bije na głowę szczura lądowego.

— Me ręczę za to, mości Cap — odrzekł Tropiciel — ale przyznaję, że jest w tym trochę prawdy. Nie trzeba mi gromu ani błyskawic, bym sobie przypomniał o moim Bogu; a pośród nieszczęść i zgryzot nie bardziej jestem skłonny pamiętać o całej Jego dobroci, niźli w spokojny, uroczysty, cichy dzień leśny, kiedy to głos Jego słyszeć się daje w skrzypieniu suchego konaru czy w śpiewie ptaka równie wyraźnie — dla mnie przynajmniej — jak w ryku nawałnic. A ty, Eau-douce? Umiesz nie gorzej od pana Capa stawiać czoło burzom i powinieneś wiedzieć, co czuje się w czasie sztormu?

— Obawiam się, że jestem zbyt młody i niedoświadczony, bym wiele mógł powiedzieć na ten temat — odrzekł skromnie Gaspar.

— Lecz przecie masz pan serce! — rzuciła szybko Mabel. — Nie możesz, ba, nikt nie może żyć pośród takiego otoczenia nie czując, jak bardzo powinien ufać Bogu!

— Nie zadam tak dalece kłamu naukom, jakie pobrałem, aby nie przyznać, że czasem myślę o tych rzeczach, chociaż zapewne ani tak często, ani tyle, ilem powinien.

— Słodka woda! — zakonkludował Cap. — Nie można za wiele spodziewać się po tym młodzieńcu, Mabel. Zdaje się, że pana nazywają czasem imieniem, które by na to wskazywało: „Eau-douce", nieprawdaż?

— Eau-douce — odparł spokojnie Gaspar, który żeglując po jeziorze posiadł był znajomość francuszczyzny, jak również kilku indiańskich dialektów. — Jest to przezwisko, które nadali mi Irokezi, ażeby mnie odróżnić od paru mych towarzyszy, co niegdyś pływali po morzu i lubią trąbić tubylcom w uszy o swoich wielkich słonych jeziorach.

— A czemuż nie mieliby tego czynić? Myślę, że dzikim nie robią w ten sposób krzywdy. Tak, tak, Eau-dusiu; to słowo musi oznaczać czystą gorzałkę, którą snadnie można by tak nazwać, ile że dusi człowieka.

— Eau-douce oznacza wodę słodką, przez co Francuzi rozumieją tę, która nie pochodzi z morza — odparł Gaspar, nieco dotknięty.

— A jakże, u diabła, robią wodę z owej eau-dusi, skoro w „eau-de-vie" oznacza ona gorzałkę? Zresztą wśród marynarzy ,,eau" zawsze znaczy wódka, a „eau-de-vie" — wódka wysokiej próby. Nie mam ci za złe twej nieświadomości, młodzieńcze, bo to rzecz naturalna w twej sytuacji i nie można na nią zaradzić. Jeżeli będziesz chciał wrócić ze mną i odbyć jeden czy drugi rejs po Atlantyku, dobrze ci to zrobi na resztę twoich dni, a tu obecna Mabel i wszystkie inne młode panny z wybrzeża będą miały o tobie tym lepsze mniemanie, choćbyś dożył równie sędziwego wieku jak któreś z drzew tego boru.

— Nie, nie — przerwał prostoduszny i szlachetny Tropiciel. — Mogę pana upewnić, że Gasparowi nie brak przyjaciół w tych stronach, i chociaż obejrzenie świata zrobiłoby mu prawdopodobnie równie dobrze jak każdemu innemu, nie będziemy mieć o nim gorszej opinii, jeżeli nas nigdy nie opuści. Czy jest on Eau-douce, czy Eau-de-vie — dość, że to dzielny i zacny młodzieniec, kiedy zaś stoi na warcie, zawsze śpię równie spokojnie, jak gdybym sam czuwał, a na dobrą sprawę nawet spokojniej. Panna Mabel nie uważa, by chłopak musiał koniecznie pływać po morzu, ażeby wyjść na ludzi i zostać kimś godnym szacunku i poważania.

Mabel nic na to nie odpowiedziała, obróciła się nawet ku zachodniemu brzegowi, chociaż mrok sprawiał, że aby ukryć twarz nie trzeba było owego naturalnego odruchu. Jednakże Gaspar uczuł, że musi coś powiedzieć, gdyż jego młodzieńcza, męska duma buntowała się na myśl, że mógłby nie budzić szacunku w swych towarzyszach bądź też miłego uśmiechu u płci pięknej. Mimo to nie chciał rzec czegokolwiek, co można by uznać za szorstkość wobec wuja

Mabel, toteż jego opanowanie było może jeszcze bardziej godne pochwały niż skromność i dzielność.

— Nie roszczę sobie pretensji do tego, czego nie posiadam — powiedział — ani też do jakiejkolwiek znajomości oceanu czy nawigacji. Na tych jeziorach sterujemy według gwiazd i kompasu, płynąc od przylądka do przylądka; a że niezbyt nam są potrzebne cyfry i obliczenia, nie używamy ich wcale. Jednakże posiadamy pewne umiejętności, jakem to często słyszał od tych, co spędzili całe lata na oceanie. Po pierwsze, mamy zawsze ląd blisko burty, często też po zawietrznej, a nieraz słyszałem, że to właśnie dodaje ducha żeglarzom. Wichry u nas są nagłe a ostre i każdej godziny możemy być zmuszeni zawinąć do portu.

— Macie przecież sondy ołowiane — przerwał mu Cap. — Nie na wiele się zdadzą i rzadko je rzucamy.

— Sondy głębinowe...

— Słyszałem o takich rzeczach, ale wyznaję, żem nigdy ich nie widział.

— O, do diaska! Pływa na statkach, a nie ma sondy głębinowej! Ależ, mój chłopcze, nie możesz się zgoła uważać za marynarza! Któż, u pioruna, słyszał kiedykolwiek o żeglarzu bez sondy głębinowej?

— Nie roszczę sobie pretensji do jakiejkolwiek szczególnej biegłości, proszę pana.

— Wyjąwszy przeprawy przez wodospady, Gasparze — przyszedł mu z pomocą Tropiciel. — Wyjąwszy przeprawy przez wodospady i bystrzyny, w którym to rzemiośle, nawet pan musisz przyznać, mości Cap, odznacza się on niejaką zręcznością. Uważam, że każdego człeka należy szanować albo potępiać zależnie od jego umiejętności. Choć tedy imć Cap jest nieużyteczny, gdy przyjdzie przeprawiać się przez wodospady, ja usiłuję zawsze pamiętać, że jest coś wart, kiedy nie widać lądu; natomiast chociaż Gaspar jest nieużyteczny tam, gdzie nie widać lądu, nie zapominam, że ma dobre oko i pewną dłoń, gdy się przeprawia przez wodospady.

— Ależ pan Gaspar nie jest... nie byłby nieużyteczny tam, gdzie nie widać lądu! — powiedziała Mabel z zapałem i energią, które sprawiły, że jej czysty, słodki głos nagle zabrzmiał zbyt donośnie wśród uroczystej ciszy owego niezwykłego miejsca. — Chcę powiedzieć, że nikt, kto tyle potrafi zdziałać tutaj, nie może być nieużyteczny tam, choćby nie znał się na okrętach tak dobrze jak wujaszek.

— Aha, podtrzymujecie się wzajem w swojej nieznajomości rzeczy — odparł z drwiącym uśmiechem Cap. — My, marynarze, jesteśmy na lądzie w takiej mniejszości, że rzadko przyznają nam to, co się nam należy; natomiast kiedy wam trzeba obrony albo gdy przyjdzie prowadzić handel — wtedy dopiero dalejże wołać o nas!

— Ależ wuju, ludzie z lądu nie przybywają, by atakować nasze wybrzeża, toteż marynarze spotykają się tylko z marynarzami.

— Cóż za ciemnota! A pozwól mi spytać, siostrzeniczko, gdzież są ci wszyscy nieprzyjaciele, Francuzi Anglicy, którzy wylądowali w tym kraju?

— Otóż właśnie: gdzież oni są? — wykrzyknął Tropiciel. — Nikt nie może na to lepiej odpowiedzieć niż my, którzy żyjemy w lasach, panie Cap. Często szlak ich marszów wytyczały mi kości bielejące na deszczu, a trop ich odnajdowałem po mogiłach, choć lata minęły od czasu, gdy oni sami ze swą dumą zniknęli bez śladu. Generałowie i szeregowcy leżeli rozrzuceni po całym kraju na dowód, czym są ludzie, gdy powoduje nimi żądza sławy i chęć wywyższenia się nad innych.

— Muszę powiedzieć, panie Tropicielu, że czasem wygłaszasz poglądy nieco osobliwe jak na człowieka, co żyje ze strzelby, rzadko wącha powietrze, w którym nie byłoby zapachu prochu, a wstaje z koi po to, by skoczyć na nieprzyjaciela.

— Jeżeli pan myślisz, że trawię swoje dni na wojnie przeciwko własnym bliźnim, to nie znasz ani mnie, ani mych dziejów. Człowiek żyjący w puszczy i na pograniczu musi się godzić z tym, pośród czego przebywa. Za to nie jestem odpowiedzialny będąc zaledwie skromnym myśliwym, zwiadowcą i przewodnikiem. Moim właściwym rzemiosłem jest polować dla wojska w trakcie jego marszów i w czas pokoju, jakkolwiek pozostaję też w służbie pewnego oficera, który obecnie przebywa w osiedlach, gdzie nigdy za nim nie podążam. O, nie; nie rozlew krwi i wojna są mym prawdziwym powołaniem, ale pokój i miłosierdzie. Mimo to muszę jak każdy inny potykać się z nieprzyjacielem, jeśli zaś idzie o Mingów, to odnoszę się do nich tak, jak człowiek do węża — stworzenia, które należy rozdeptać obcasem, ilekroć nadarzy się po temu sposobność.

— No, no, zatem pomyliłem się co do pańskiego rzemiosła, którem uważał za równie wojenne jak pracę artylerzysty okrętowego. Ale weźmy mojego szwagra: jest on żołnierzem od szesnastego roku życia i uważa swój zawód za równie szanowany pod każdym względem jak zawód żeglarza, co do czego, mym zdaniem, nawet nie warto się z nim spierać.

— Ojca mojego uczono, że noszenie broni jest rzeczą zaszczytną — rzekła Mabel — bo jego ojciec też był żołnierzem.

— Tak, tak — podjął przewodnik. — Umiejętności sierżanta są wojennej natury, a na większość spraw tego świata patrzy on spod lufy swojego muszkietu. Między innymi przenosi wojskową broń nad porządną strzelbę o długiej lufie i podwójnej muszce. Takie przesądy nawiedzają ludzi wskutek długiego przyzwyczajenia, a przesąd jest może najpospolitszą ułomnością ludzkiej natury.

Podczas przytoczonej 'tu rozmowy na różne tematy, czółna powoli sunęły z prądem, spowite głębokim cieniem zachodniego brzegu. Wioseł używano jedynie dla zachowania równowagi oraz kierunku. Siła prądu zmieniła się bardzo wyraźnie; w niektórych miejscach woda była na pozór spokojna, w innych płynęła z szybkością przekraczającą dwie, a nawet trzy mile na godzinę, na bystrzynach zaś rwała z chyżością przerażającą dla nienawykłego oka. Gaspar był zdania, że w dwie godziny od chwili, gdy opuścili brzeg, mogą dotrzeć z prądem aż do ujścia rzeki, i uzgodnił z Tropicielem, że należy pozwolić, by czółna przez pewien czas płynęły same, przynajmniej do momentu, gdy minie pierwsze niebezpieczeństwo.

Rozmowę prowadzono ostrożnym, zniżonym głosem, bo chociaż w owym olbrzymim, nieledwie bezkresnym borze panował spokój głębokiego pustkowia, natura przemawiała na tysiąc sposobów wymownym językiem leśnej nocy. Wiatr wzdychał pośród dziesiątków tysięcy drzew, woda szumiała, miejscami nawet huczała wzdłuż brzegów, a od czasu do czasu dawało się słyszeć skrzypienie konaru czy pnia, kiedy ocierał się o drugi pod wpływem ruchu ptaka czy zwierza, który przycupnął na nim w doskonałej równowadze.

Wszystkie żywe odgłosy umilkły. Raz, co prawda, Tropicielowi wydało się, że słyszy dalekie wycie wilków, których parę grasowało w tych ostępach, był to jednakże przelotny, niepewny głos i można go było przypisać złudzeniu. Kiedy natomiast myśliwy poprosił swych towarzyszy, aby przerwali rozmowę, uczynił to dlatego, że jego czujne ucho pochwyciło ów szczególny dźwięk, wywołany przez trzaśnięcie suchej gałązki, który — jeżeli nie myliły Tropiciela zmysły — doleciał z zachodniego brzegu. Każdy, kto dobrze zna ten osobliwy trzask, zrozumie, jak łatwo trafia on do ucha i jak nietrudno odróżnić stąpnięcie, które złamało gałązkę, od wszelkich innych odgłosów lasu.

— Ktoś idzie po brzegu — powiedział Tropiciel do Gaspara wprawdzie nie szeptem, ale dość cicho, by go nie dosłyszano z dala. — Czyżby ci przeklęci Irokezi zdążyli bez czółna przeprawić się z bronią przez rzekę?

— Może to Delawar? Powinien by oczywiście iść brzegiem za nami, a wiedziałby, gdzie nas szukać. Pozwól mi bliżej podpłynąć do brzegu, aby to zbadać.

— Płyń, chłopcze, ale wiosłuj ostrożnie i w żadnym razie nie wysiadaj na ląd, póki się nie upewnisz, że to on.

— Czy to aby roztropne? — spytała Mabel tak popędliwie, że zapomniała o ostrożności i nieco podniosła swój słodki głos.

— Bardzo nieroztropnie jest mówić tak głośno, śliczna panienko. Lubię twój głos, jest bowiem miękki i przyjemny dla kogoś, kto tak długo słuchał jedynie mężczyzn; ale w tej chwili nie można pozwolić, by dawał się słyszeć zbyt często i zbyt swobodnie. Ojciec twój, zacny sierżant, powie ci, kiedy się spotkacie, że milczenie jest podwójną cnotą na szlaku. Płyń, Gaspanze, i pokaż, że umiesz zachować ostrożność.

Dziesięć minut pełnych niepokoju minęło po zniknięciu łodzi Gaspara, która tak bezgłośnie odsunęła się od czółna Tropiciela, że pochłonął ją mrok, jeszcze zanim Mabel zdołała uwierzyć, że młody człowiek doprawdy ośmieli się samotnie podjąć zadania, które wydawało jej się szczególnie niebezpieczne. Przez ten czas płynęli dalej z prądem, a nikt się nie odzywał, można niemal rzec: nikt nie oddychał, tak silne było ogólne pragnienie pochwycenia najdrobniejszego odgłosu, jaki dolecieć mógł z brzegu. Jednakże wciąż panowała ta sama co przedtem uroczysta, powiedzielibyśmy: wzniosła cisza; milczenie drzemiącej kniei przerywał jedynie chlust wody, która piętrzyła się na jakiejś pomniejszej przeszkodzie, oraz westchnienia drzew. Po pewnym czasie znów rozległ się niewyraźny trzask suchych gałązek, a Tropicielowi wydało się, że stłumione głosy dobiegły do jego uszu.

— Może się mylę — rzekł — bo myślom często nasuwa się to, czego serce pragnie; ale to przypomina niski głos Delawara.

— Czyżby zabici Indianie kiedykolwiek chodzili? — zapytał Cap.

— Owszem, nawet biegają w swojej szczęśliwej krainie łowów, lecz nigdzie indziej. Czerwonoskóry zrywa z ziemią, gdy dech ulatuje mu z ciała. Nie należy do jego właściwości krążyć wokoło wigwamu, kiedy już wybiła godzina.

— Widzę coś na wodzie — szepnęła Mabel, której oczy, od chwili gdy Gaspar zniknął, nie przestawały z niezwykłym napięciem śledzić gęstego mroku.

— To czółno — odparł z ogromną ulgą przewodnik. — Wszystko musi być dobrze, gdyż inaczej .mielibyśmy już jakiś znak od chłopaka.

W chwilę później oba czółna, które stały się widzialne dla załóg, dopiero gdy zbliżyły się tuż do siebie, popłynęły burta w burtę, przy czym można było poznać sylwetkę Gaspara na rufie jego łodzi. U dzioba siedziała postać drugiego mężczyzny, a kiedy młody marynarz zagarnął wiosłem tak, że twarz jego towarzysza znalazła się blisko oczu Tropiciela i Mabel, oboje rozpoznali w nim Delawara.

— Chingachgook, mój brat! — zawołał Tropiciel w dialekcie Wielkiego Węża, a głos jego wstrząsało drżenie, które zdradzało, jak silnie był wzruszony. — Wódz Mohikanów! Serce moje wielce się raduje. Często przechodziliśmy razem przez bój i krew, alem się lękał, że to już nigdy nie wróci.

— Ugh! Mingowie to kobiety! Trzy ich skalpy wiszą , u mego pasa. Nie potrafią porazić Wielkiego Węża Delawarów. Ich serca nie mają krwi, a myśli lecą ścieżką powrotną po drugiej stronie wody Wielkiego Jeziora.

— Byłeś wśród nich, wodzu? Co się stało z tamtym wojownikiem, z którym walczyłeś w rzece?

— Przemienił się w rybę i leży na dnie wraz z węgorzami. Niech jego bracia zatykają przynętę na haczyk, by go wyłowić. Tropicielu, policzyłem nieprzyjaciół i dotykałem ich strzelb.

— Ach, takem i myślał, że poważy się na wszystko! — wykrzyknął przewodnik po angielsku. — Ten zuchwalec przebywał wśród nich i przynosi nam wszelkie wiadomości o wrogu. Mów, Chingachgook, a ja powtórzę naszym przyjaciołom, co od ciebie usłyszę.

Delawar opowiedział teraz cichym, pełnym powagi głosem, czego się dowiedział, od chwili gdy go po raz ostatni widziano zmagającego się z wrogiem w rzece. O losie swego przeciwnika nie mówił więcej, wojownik nie ma bowiem zwyczaju przechwalać się w toku bezpośrednich i ważnych relacji. Gdy tylko osiągnął zwycięstwo w owych straszliwych zapasach, popłynął do wschodniego brzegu, wyszedł ostrożnie na ląd i pod osłoną ciemności dostał się między Irokezów, którzy niczego nie wykryli i nawet nie podejrzewali. Raz tylko zadano mu pytanie, gdy jednak odpowiedział, że jest Grotem Strzały, nie nagabywano go więcej. Z rzucanych mimochodem słów rychło wywnioskował, że Irokezi wyprawili się umyślnie w tym celu, aby pochwycić Mabel i jej wuja, co do którego rangi byli jednak najwyraźniej w błędzie. To, czego się dowiedział, wystarczyło również, by uzasadnić podejrzenie, że Grot Strzały przeszedł do wrogów dla jakiejś przyczyny, którą niełatwo było na razie ustalić, zważywszy, że Tuskarora nie otrzymał jeszcze wynagrodzenia za swoje usługi.

Z owych wiadomości Tropiciel przekazał swym towarzyszom tylko to, co jego zdaniem mogło rozproszyć ich obawy, i napomknął zarazem, że właśnie jest pora uczynić wysiłek, ponieważ Irokezi jeszcze niezupełnie ochłonęli po zamieszaniu wywołanym poniesionymi stratami.

— Nie ma najmniejszej wątpliwości, że znajdziemy ich u bystrzyny — ciągnął — i tam przyjdzie nam wyminąć ich albo wpaść im w ręce. Z owego miejsca odległość od garnizonu jest już tak niewielka, że przychodziło mi do głowy, abym sam wylądował z Mabel i doprowadził ją bocznymi ścieżkami, pozostawiwszy u bystrzyny czółna na łaskę losu.

— To nigdy się nie powiedzie, Tropicielu — przerwał mu skwapliwie Gaspar. — Mabel nie jest dość silna, by iść lasami w taką noc. Niech wsiada do mego czółna, a choćbym miał stracić życie, przeprawię ją zdrową i całą przez bystrzynę, mimo że jest tak ciemno.

— Niezawodnie, mój chłopcze; nikt nie wątpi o tym, że chętnie uczynisz wszystko, by się przysłużyć córce sierżanta; wszelako trzeba by oka Opatrzności, nie twego własnego, ażeby w podobną noc przeprawić się bezpiecznie przez bystrzyny Oswego.

— A któż by ją doprowadził cało do garnizonu, gdyby wylądowała? Czyliż noc nie jest równie ciemna na brzegu jak na wodzie? A może sądzisz, że mniej się znam na moim rzemiośle niż ty na swoim?

— Celnie powiedziane, chłopcze; lecz gdybym zmylił drogę w ciemnościach — a jak sądzę, nikt nie może powiedzieć, że kiedykolwiek zdarzyło mi się coś podobnego — gdybym jednakże zmylił drogę mimo wszystko, nie wynikłoby stąd nic gorszego nad przepędzenie nocy w lesie. Natomiast wystarczy jeden fałszywy ruch wiosła, jedno większe zboczenie czółna, byście oboje znaleźli się w rzece, z której najprawdopodobniej córka sierżanta nie wyszłaby żywa.

— Zostawię decyzję samej Mabel; pewien jestem, że będzie czuć się bezpieczniej w czółnie.

— Mam do was obu wielkie zaufanie — odparła dziewczyna — i nie wątpię, że jeden i drugi uczyni wszystko, co w jego mocy, ażeby dowieść mojemu ojcu, jak wysoko go ceni, wyznam jednak, że wolałabym nie opuszczać czółna, skoro mamy pewność, że w lesie przebywają tacy wrogowie, jakich już widzieliśmy. Ale wuj może decydować za mnie w tej mierze.

— Nie mam upodobania do lasów — rzekł Cap — jeśli można płynąć prosto rzeką. Prócz tego, Tropicielu, nie mówiąc już o dzikich, zapominasz pan o rekinach.

— O rekinach? Któż słyszał o rekinach w puszczy?

— No tak, rekiny, niedźwiedzie czy tam wilki — obojętne, jak się coś zwie, skoro ma ochotę i potrafi gryźć.

— Boże mój, czyżbyś się pan obawiał jakiegokolwiek stworzenia, które można spotkać w amerykańskim lesie? Przyznaję, że puma to straszny zwierz, lecz przecie jest niczym w rękach doświadczonego łowcy. Mów pan, jeżeli chcesz, o Mingach i ich diabelstwach, ale nie strasz nas po próżnicy niedźwiedziami i wilkami!

— Tak, tak, panie Tropicielu, to dobre dla ciebie, który zapewne znasz nazwę każdego stworzenia, jakie możesz napotkać. Przyzwyczajenie jest wszystkim, bo czyni człeka zuchwałym tam, gdzie skądinąd mógłby być onieśmielony. Znałem marynarzy, co pod równikiem całymi godzinami pływali pośród rekinów długości piętnastu albo dwudziestu stóp.

— To niesłychane! — wykrzyknął Gaspar, który nie posiadał jeszcze tak istotnej umiejętności swojego zawodu, jaką jest opowiadanie niestworzonych historii. — Zawsze słyszałem, że puszczanie się na wodę między rekiny to pewna śmierć.

— Zapomniałem powiedzieć, że tamci brali ze sobą hanszpugi od kabestanu , lewary od dział albo też łomy, ażeby grzmocić bestie po nosach, jeżeli się zaczynały naprzykrzać. Nie, nie mam upodobania do wilków i niedźwiedzi, choć w moich oczach wieloryb jest taką samą rybą jak śledź, gdy go się wysuszy i nasoli. Oboje z Mabel lepiej izrobimy trzymając się czółna.

— Warto, żeby panna przesiadła się do mego czółna — dodał Gaspar. — Jest wolne, a nawet Tropiciel przyzna, że na wodzie mam (pewniejsze oko od niego.

— Z radością to uczynię, chłopcze. Woda to twoja dziedzina, a nikt nie zaprzeczy, że swe umiejętności udoskonaliłeś do najwyższego stopnia. Masz rację, sądząc, że córka sierżanta będzie bezpieczniejsza w twym czółnie, i chociaż chętnie bym ją zatrzymał przy sobie, przecie dobro dziewczyny zbyt leży mi na sercu, bym nie miał jej udzielić uczciwej rady. Podprowadź swoje czółno do burty mojego, a przekażę ci tę, którą winieneś uważać za skarb prawidziwy.

— Za to ją właśnie uważam — odparł młodzieniec, który nie stracił ani chwili, by zastosować się do polecenia Tropiciela. Mabel przesiadła się do jego czółna i zajęła miejsce na tobołkach, które dotychczas stanowiły jedyny ładunek łodzi.

Zaledwie tego dokonano,czółna rozdzieliły się nieco, po czym wzięto się do wioseł, łecz z wielką ostrożnością, aby nie czynić hałasu. Rozmowa stopniowo ucichła i w miarę jak zbliżała się groźna bystrzyna, wszystkich ogarnęło poiczucie powagi chwili. Było nieomal pewne, że nieprzyjaciel spróbuje dotrzeć przed nimi do tego punktu; natomiast wydawało się mało prawdopodobne, aby ktokolwiek usiłował (przeprawić się przez bystrzynę w tak głębokich ciemnościach. Tropiciel był więc przekonany, iż na obu (brzegach rzeki czekają Indianie w nadziei, że pochwycą zbiegów, Medy ci wylądują. Toteż nie byłby uczynił tej propozycji, gdyby nie przeświadczenie, że właśnie dzięki temu potrafi udaremnić plany Irokezów. Jednakże w tym stanie rzeczy wszystko zależało od zręczności ludzi kierujących czółnami, bo gdyby któreś z nich wpadło na skałę — albo by się rozbiło, albo co najmniej wywróciło, wówczas groziłoby płynącym utonięcie lub — zwłaszcza. Mabel — dostanie się w ręce prześladowców. Dlatego też stała się nieodzowna najwyższa rozwaga, a wszyscy zbyt byli pochłonięci własnymi myślami, by mówić więcej, niż tego wymagały okoliczności.

W miarę jak czółna sunęły cicho naprzód, ryk bystrzyny dawał się słyszeć coraz wyraźniej, i trzeba było Capowi całego hartu ducha, aby usiedzieć na miejscu, gdy ów złowieszczy odgłos zbliżał się pośród mroku, w którym marynarz z trudnością rozróżniał kontury zalesionego brzegu oraz posępne sklepienie nieba nad głową. Zachował był w pamięci żywe wspomnienie przeprawy przez wodospady, a (jego wyobraźnia nie próżnowała rozdymając niebezpieczeństwo grożące na bystrzynie do rozmiarów owego skoku na łeb, na szyję, którego tegoż dnia dokonał, a nawet, pod wpływem zwątpienia i niepewności, zwiększając je jeszcze bardziej. W tym jednak mylił się stary marynarz, albowiem bystrzyny Oswego bardzo się różnią swym charakterem i gwałtownością od wodospadów. Pierwsze są niczym więcej jak tylko ostrym prądem, który rwie między skałami i płyciznami, gdy tymczasem drugie rzetelnie zasługują na swoje miano, jak to już ukazane zostało.

Mabel bez wątpienia odczuwała niepewność i obawę, atoli cała ta sytuacja była dla niej czymś tak nowym, a ufność w przewodnika tak wielka, że dziewczyna zachowywała zimną krew, na którą może by się i nie zdobyła, gdyby jaśniej zdawała sobie sprawę z prawdziwego położenia i bezradności ludzi stających do walki z potęgą i majestatem natury.

— Czy to jest miejsce, o którym pan wspominałeś? — zapytała Gaspara, gdy grzmot bystrzyny po raz pierwszy wyraźnie doleciał jej uszu.

— Owszem, i proszę, panienko, byś miała do mnie zaufanie. Nie od dawna się znamy, lecz w puszczy przeżywa się wiele dni w ciągu jednego. Już mi się zdaje, że znam cię od lat.

— I mnie się pan nie wydajesz kimś obcym, Gasparze. Polegam całkowicie na twej zręczności i na .chęci wyświadczenia mi przysługi.

— Zobaczymy, zobaczymy. Tropiciel wchodzi w prąd za blisko środka rzeki, bo łożysko jest dalej ku wschodniemu brzegowi. Teraz jednak już mnie nie usłyszy. Trzymaj się mocno czółna, Mabel, i nie obawiaj się niczego.

W następnej chwili wartki prąd wessał ich w bystrzynę i przez kilka minut Mabel, bardziej oniemiała niż przerażona, nie widziała dokoła siebie nic prócz płacht śmigającej piany, tnie słyszała nic prócz ryku wody. Ze dwadzieścia razy zdawało się już, że czółno zderzy się z jakąś zaklęsła, lśniącą falą, widoczną nawet wśród mroku, i tyleż razy spływało dalej nienaruszone, popychane krzepkim ramieniem wioślarza. Raz, oraz jedyny wydało się, że Gaspar traci panowanie nad swoją wątłą łodzią, która w tej krótkiej chwili okręciła się niemal całkowicie — lecz rozpaczliwym wysiłkiem odzyskał je znowu, odnalazł zgubiony kanał i rychło dostąpił nagrody za swoje obawy, gdy czółno spłynęło spokojnie po głębokiej toni poniżej bystrzyny, wolne od niebezpieczeństwa, nie nabrawszy nawet tyle wody, by jej starczyło na porządny haust.

— Już po wszystkim, Mabel! — zawołał radośnie młodzieniec. — Niebezpieczeństwo minęło i możesz teraz doprawdy mieć nadzieję, że jeszcze tej nocy spotkasz się ze swym ojcem.

— Bogu niech będzie chwała! To wielkie szczęście zawdzięczać będziemy panu, Gasparze!

— Tropiciel może rościć sobie prawo do pełnego udziału w zasłudze. Cóż jednak stało się z tamtym czółnem?

— Widzę coś niedaleko na wodzie; czy to nie łódź naszych przyjaciół?

Kilkoma uderzeniami wiosła Gaspar zbliżył się do owego przedmiotu. Było to drugie czółno, puste i wywrócone dnem do góry. Kiedy młody człowiek przekonał się o tym fakcie, jął poszukiwać płynących, i wkrótce ku swojej wielkiej (radości wypatrzył Capa unoszącego się z prądem, stary marynarz bowiem wolał narazić się na utonięcie niż wylądować wśród dzikich. Nie bez trudności wciągnięto go do czółna i na tym skończyły się poszukiwania, Gaspar był bowiem przekonany, że ze względu na płytkość wody Tropiciel dobrnął do brzegu, przenosząc to nad porzucenie swej ukochanej strzelby.

Pozostała część podróży trwała niedługo, chociaż odbyła się wśród mroku i niepewności. Po krótkiej przerwie usłyszeli głuchy szum, który chwilami przypominał pomruk dalekich grzmotów, to znów przechodził w pachlust wody. Gaspar oznajmił swym towarzyszom, że oto słyszą fale załamujące się na brzegu jeziora. Przed sobą ujrzeli teraz płaskie, zagięte cyple; czółno wśliznęło się w zatoczkę, utworzoną przez jeden z nich, po czym bezgłośnie osiadło na żwirze brzegu.

Zmiana, jaka obecnie nastąpiła, była tak wielka i nagła, że Mabel nie bardzo zdawała sobie sprawę z tego, co się działo. W kilka minut minęli posterunki, rozwarto jakąś bramę i wzruszona dziewczyna znalazła się w ramionach rodzica, który był jej nieledwie obcy.

Koniec wersji demonstracyjnej.

ROZDZIAŁ ÓSMY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ DZIEWIĄTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ DZIESIĄTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ JEDENASTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ DWUNASTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ TRZYNASTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CZTERNASTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ PIĘTNASTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ SZESNASTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ SIEDEMNASTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ OSIEMNASTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ DZIEWIĘTNASTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY PIERWSZY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY DRUGI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY TRZECI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ DWUDZIESIY CZWARTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY PIĄTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY SZÓSTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY SIÓDMY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY ÓSMY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY DZIEWIĄTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ TRZYDZIESTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej