Jerome Klapka Jerome

TRZECH PANÓW

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

ROZDZIAŁ PIERWSZY

ROZDZIAŁ DRUGI

ROZDZIAŁ TRZECI

ROZDZIAŁ CZWARTY

ROZDZIAŁ PIĄTY

ROZDZIAŁ SZÓSTY

ROZDZIAŁ SIÓDMY

ROZDZIAŁ ÓSMY

ROZDZIAŁ DZIEWIĄTY

ROZDZIAŁ DZIESIĄTY

ROZDZIAŁ JEDENASTY

ROZDZIAŁ DWUNASTY

ROZDZIAŁ TRZYNASTY

ROZDZIAŁ CZTERNASTY

ROZDZIAŁ PIĘTNASTY

ROZDZIAŁ SZESNASTY

ROZDZIAŁ SIEDEMNASTY

ROZDZIAŁ OSIEMNASTY

ROZDZIAŁ DZIEWIĘTNASTY

TRZECH PANÓW W ŁÓDCE NIE LICZĄC PSA

Jerome Klapka Jerome

ROZDZIAŁ PIERWSZY

Trzej inwalidzi. Cierpienia Jerzego i Harrisa. Ofiara stu z górą śmiertel- nych chorób. Cenne recepty. Leczenie niedomagań wątroby w dziecięcym wie- ku. Dochodzimy do wniosku, że jesteś- my przepracowani i należy nam się odpoczynek. Tydzień na głębokich wo- dach? Jerzy proponuje Tamizę. Mont- morency zakłada protest. Pierwszy wniosek przyjęto większością trzech głosów przeciw jednemu.

Było nas czterech — Jerzy, William Samuel Harris, ja i Montmorency. Siedzieliśmy w moim pokoju, paliło się i rozmawiało o tym, jak źle jest z nami — źle, rzecz jasna, z punktu widzenia medycyny. Wszyscy czuliśmy się kiepsko i to coraz bardziej nas niepokoiło. Harris miewa takie szalone zawroty głowy, że odchodzi od zmysłów. Jerzy powiada na to, że jemu też czasem kręci się w głowie i nie wie wtedy, co się z nim dzieje. A mnie popsuła się wątroba. Nie może być co do tego żadnej wątpliwości, bo właśnie przeczytałem prospekt patentowanych pigułek na wątrobę, w którym dokładnie opisano rozmaite objawy, pozwalające określić, czy komuś dolega wątroba. Mam wszystkie te objawy.

Bardzo to dziwne, ale jeszcze mi się nie zdarzyło, bym przeczytał ogłoszenie o jakimś najnowszym specyfiku i nie doszedł do nieodpartego wniosku, że cierpię właśnie na opisaną tam chorobę, i to w jej najbardziej złośliwej postaci. Za każdym razem diagnoza ściśle odpowiada temu wszystkiemu, co sam odczuwam.

Pamiętam, jak raz poszedłem do Muzeum Brytyjskiego, bo chciałem zapoznać się ze sposobami leczenia pewnej, drobnej zresztą, dolegliwości, jaka mnie wówczas nawiedziła. Był to, jeśli dobrze pamiętam, katar sienny. Wziąłem książkę i przeczytałem wszystko na ten temat. Potem nieco się zagapiłem. Bezmyślnie przewracałem kartki i ni stąd, ni zowąd zacząłem studiować choroby. Choroby w ogóle. Nie pamiętam już, w której z nich pogrążyłem się najpierw. W każdym razie był to jakiś straszliwy, siejący spustoszenie dopust boski — i zanim przebiegłem wzrokiem połowę wykazu „objawów ostrzegawczych”, zdałem sobie jasno sprawę, że się ta zmora do mnie przyplątała.

Przez chwilę siedziałem bez ruchu, zmrożony przeraźliwym strachem. Potem z rozpaczliwą rezygnacją zacząłem znów przewracać kartki. Zatrzymałem się na gorączce tyfoidalnej... przeczytałem objawy... Odkryłem, że jestem chory na tyfus — musiałem go mieć dobrych kilka miesięcy nic o tym nie wiedząc. Ciekaw byłem, co jeszcze mnie gnębi. Dojechałem do tańca świętego Wita i wyszło na jaw, że — jak się tego spodziewałem — święty Wit też mnie nie ominął. Mój wypadek coraz bardziej mnie interesował, postanowiłem więc zbadać go aż do samego dna. Przystąpiłem do rzeczy w porządku alfabetycznym. Przeczytałem najpierw o artretyzmie. Dowiedziałem się, ze cierpię na artretyzm i że za jakieś dwa tygodnie zacznie się ostry stan zapalny. Brighta choroba, jak się o tym z ulgą dowiedziałem, nawiedziła mnie w postaci takiej jakiejś odmienionej, że mogłem z nią żyć sto lat. Cholerę za to miałem z ciężkimi komplikacjami, a z dyfterytem już się chyba urodziłem. W pocie czoła przewertowałem litera po literze cały alfabet i w końcu okazało się, że tylko jednej choroby na pewno nie mam: puchliny kolan, na którą cierpią panny służące, jeśli za dużo klęczą.

Zrazu czułem się tym niemile dotknięty — puchlina kolan wyraźnie mnie zbagatelizowała. Dlaczego nie mam puchliny kolan? Czemu ona tak ostentacyjnie trzyma się ode mnie z daleka? Po chwili jednak zwyciężyły uczucia mniej zachłanne. Pomyślałem sobie, że mam wszystkie inne choroby znane farmakologii, i ochłonąłem z egoistycznych zapędów — postanowiłem obejść się bez tej puchliny kolan. Najbardziej złośliwa podagra czepiła się mnie, jak się teraz okazało, choć nic o tym nie wiedziałem, a na żółtaczkę cierpiałem niezawodnie od dziecka. Po żółtaczce nie było już w tej encyklopedii żadnej choroby, nic zatem więcej dolegać mi nie mogło.

Siedziałem pogrążony w zadumie. Jakże ciekawym okazem — myślałem sobie — muszę być z lekarskiego punktu widzenia, co za kapitalny nabytek dla profesorów medycyny. Studenci nie potrzebowaliby „obchodzić” szpitali, gdyby mieli mnie, bo sam byłem szpitalem. Mieliby tylko dwie rzeczy do zrobienia: pochodzić koło mnie i odebrać dyplom.

Następnie zastanowiłem się, ile mi jeszcze zostało życia. Spróbowałem sam się zbadać. Szukałem pulsu. Najpierw w ogóle nie mogłem się go domacać. Nagle, ni stąd, ni zowąd, zaczął bić. Wyjąłem zegarek i liczyłem uderzenia. Dorachowałem się stu czterdziestu siedmiu na minutę. Spróbowałem odszukać serce. Nie mogłem znaleźć własnego serca! Przestało bić. Później doszedłem do wniosku, że przez cały czas było na swoim miejscu i biło, ale to już nie moja wina. Opukałem się dokładnie z przodu, od — że tak powiem — pasa do głowy, obstukałem z grubsza obydwa boki i zapuściłem się aż na plecy. Nic jednak nie wyczułem ani nie usłyszałem. Spróbowałem obejrzeć język. Wystawiłem go, ile tylko się dało, zamknąłem jedno oko, a drugim usiłowałem mu się przyjrzeć. Zdołałem zobaczyć tylko koniuszek języka, co przyniosło mi jednak pewien pożytek; upewniłem się ostatecznie, że to szkarlatyna.

Kiedy wchodziłem do czytelni, byłem zdrów i szczęśliwy. Wyszedłem stamtąd ledwie trzymając się na nogach — nędzny strzęp ludzki.

Udałem się do mojego lekarza. To mój serdeczny przyjaciel. Bada mi puls, ogląda język i wypowiada się na temat pogody, ilekroć zechce mi się chorować, i za wszystko to nie bierze ani grosza. Pomyślałem więc, że trzeba mu się zrewanżować i właśnie teraz iść do niego.

Czego trzeba doktorowi? — mówiłem sobie. — Trzeba mu praktyki. A więc będzie mnie miał. Wyciągnie z mej osoby więcej praktyki niż z tysiąca zwykłych banalnych pacjentów, z których każdy ma jedną chorobę, a najwyżej dwie.

Poszedłem więc prosto do mego przyjaciela. Zastałem go w domu.

Doktor pyta mnie:

— Co powiesz? Co ci dolega? A ja na to:

— Nie będę zabierał ci czasu, mój stary, opowiadaniem o tym, co mi dolega. Życie jest krótkie i mógłbyś rozstać się z nim, zanim zdążyłbym skończyć. Powiem ci za to, co mi nie dolega. Nie mam puchliny kolan. Dlaczego jej nie dostałem, tego nie wiem, ale fakt pozostaje faktem. Natomiast mam całą resztę.

Tu opowiedziałem mu, jak doszedłem to tego odkrycia.

Kazał wywiesić język, zajrzał mi do środka, złapał za przegub, palnął w pierś, kiedy najmniej się tego spodziewałem — to świństwo, inaczej tego nie mogę nazwać — i natychmiast poprawił bokiem głowy. Potem usiadł, napisał receptę, złożył i dał mi do ręki. Schowałem ją do kieszeni i wyszedłem.

Nie zaglądając do recepty poszedłem do najbliższej apteki. Aptekarz przeczytał i oddał mi receptę mówiąc, że tych rzeczy nie sprzedaje.

Pytam się go:

— Czy pan jest aptekarzem? Odpowiada:

— Owszem, tak. Gdybym był równocześnie sklepem spółdzielczym i pensjonatem, byłbym do pańskiej dyspozycji. A że jestem tylko aptekarzem, nie dam rady.

Przeczytałem receptę. Brzmiała tak:

1 funt befsztyka z 1 but. porteru co 6 godzin

1 10-milowy spacer co dzień rano 1 łóżko co dzień wieczór punkt 11-ta. I nie nabijaj sobie głowy rzeczami, których nie rozumiesz.

Usłuchałem zaleceń przyjaciela i skutki okazały się — przynajmniej dla mnie — zbawienne, bo zostałem przy życiu i nadal pozostaję.

Wracając jednak do tego prospektu pigułek na wątrobę, muszę przyznać, że pojawiły się u mnie objawy, i to całkiem niedwuznaczne. Najwyraźniej zaś wystąpił „zupełny brak chęci do jakiejkolwiek pracy”.

Jak mnie to dręczy, tego nie da się opisać. Od najwcześniejszego dzieciństwa cierpię z tego powodu katusze. Już jako chłopczyk nie miałem bodaj jednego dnia wolnego od tej choroby. A oni nie wiedzieli, że to wątroba. Wiedzy lekarskiej daleko wówczas było jeszcze do jej dzisiejszego poziomu i ludziska moją niechęć do pracy skłonni byli przypisywać lenistwu.

— Ej, ty obrzydliwy leniuchu! — krzyczeli. — Wstałbyś i zapracował na siebie, próżniaku! — tak wołali, nie wiedząc oczywiście, że jestem chory.

W ten sposób, zamiast dostawać pigułki, zbierałem kuksańce. Może się to komuś wydać dziwne, a jednak to bicie po głowie często przynosiło mi ulgę, przynajmniej doraźną. Przekonałem się, że wtedy wystarczyło dostać raz w ucho, abym zaraz nabrał ochoty pójść, gdzie trzeba, i zrobić to, czego ode mnie żądano, a dziś na taką kurację pudełko pigułek to jeszcze za mało.

Często, bowiem, proszę państwa, owe proste, staroświeckie leki są skuteczniejsze niż cała dzisiejsza apteka.

Siedzieliśmy tak z pół godziny opisując sobie nawzajem nasze choroby. Wyłożyłem Jerzemu i Williamowi Harrisowi, jak się czuję, gdy wstanę rano. William Harris opowiedział nam, w jakim stanie kładzie się spać. Jerzy zaś stanął na dywaniku przed kominkiem i nader trafnie, z wielką siłą wyrazu zagrał nam scenę, wyobrażającą, jak się czuje w nocy.

Jerzy ubrdał sobie, że jest chory, choć naprawdę ma końskie zdrowie, proszę mi wierzyć.

Właśnie zapukała do drzwi pani Poppets zapytując, czy zjedliśmy kolację. Uśmiechnęliśmy się smutno do siebie i odparliśmy, że trudno — trzeba będzie coś niecoś przegryźć. Harris powiedział nawet, że nierzadko odrobina pożywienia w żołądku jest tamą powstrzymującą rozwój choroby. Pani Poppets wniosła tacę, przesiedliśmy się do stołu i poigraliśmy ze zrazikami w sosie cebulkowym, a potem z szarlotką.

Musiałem być wtedy bardzo słaby, bo ledwie minęło pół godziny, a już zupełnie przestałem się interesować jedzeniem — co mi się nigdy przedtem nie zdarzało — i nie miałem ochoty na ser.

Po spełnieniu obowiązku pokrzepienia ciała napełniliśmy jeszcze raz szklanki, zapaliliśmy fajki i podjęliśmy dyskusję na temat stanu naszego zdrowia. Co nam właściwie dolega, tego żaden z nas dobrze nie wiedział, ale pod jednym względem byliśmy jednomyślni: wszystkiemu winne jest przepracowanie.

— Potrzebny jest nam odpoczynek — powiedział Harris.

— Odpoczynek i radykalna odmiana — podchwycił Jerzy. — Nadwerężenie mózgów wywołało ogólną depresję całego systemu nerwowego. Jeśli zmienimy otoczenie i nie będziemy musieli myśleć, szybko odzyskamy równowagę.

Jerzy ma kuzyna, który w rejestrach policyjnych figuruje jako student medycyny, nic więc dziwnego, że podejście lekarskie jest u niego niejako cechą rodzinną.

Zgodziłem się z Jerzym i zaproponowałem, abyśmy zaszyli się w jakiejś staroświeckiej mieścinie, z dala od zgiełku gawiedzi, i tam prześnili słoneczny tydzień wśród sennych uliczek — w jakimś zapomnianym przez ludzi zakątku, ukrytym przez czarodziejki, dokąd nie dociera gwar świata, w jakimś dzikim orlim gnieździe na urwisku Czasu, gdzie ledwie byłoby słychać daleki i słaby odgłos wzburzonych bałwanów dziewiętnastego wieku.

Harris powiedział, że to bujda z chrzanem. Zna — twierdził — takie urocze zakątki. Wszyscy kładą się tam spać o godzinie ósmej, „Kuriera” nie dostaniesz za żadne skarby świata, a po tytoń musisz gonić dziesięć mil.

— Nie — zakończył — jeśli chcecie odpoczynku i odmiany, nie masz nic lepszego nad morską wycieczkę.

Tu ja stanowczo zaprotestowałem. Wycieczka morska dobrze nam służy, jeśli trwa dwa miesiące, ale tydzień na morzu — to okropność.

Odpływasz w poniedziałek żywiąc błogą nadzieję, że czeka cię wielka przyjemność. Powiewasz chusteczką na pożegnanie przyjaciołom, zapalasz swą największą faję i paradujesz po pokładzie z taką miną, jakbyś był kapitanem Cookiem, sir Franciszkiem Drakem i Krzysztofem Kolumbem w jednej osobie. We wtorek wolałbyś, żeby cię tu nie było. W środę, czwartek i piątek żałujesz, żeś wcześniej nie skonał. W sobotę jesteś zdolny przełknąć nieco bulionu, posiedzieć trochę na pokładzie i z bladym uśmiechem odpowiadać poczciwym ludziom, którzy się pytają, jak się teraz czujesz. W niedzielę zaczynasz znów chodzić i normalnie jeść. A w poniedziałek rano, kiedy z walizką i parasolem w ręku stoisz przy poręczy burty gotów do zejścia na brzeg — właśnie wtedy morze zaczyna ci się na dobre podobać.

Pamiętam, jak mój szwagier wybrał się raz na małą wycieczkę morską dla poratowania zdrowia. Kupił bilet z Londynu do Liverpoolu i z powrotem. Kiedy znalazł się w Liverpoolu, jedynym jego pragnieniem było sprzedać bilet powrotny.

Opowiadał mi, że latał po mieście i oferował go ludziom z szaloną wprost obniżką ceny i sprzedał wreszcie za osiemnaście pensów jakiemuś młodzianowi o wyglądzie wątrobiarza, któremu właśnie lekarze zalecili morskie powietrze i gimnastykę.

— Morskie powietrze! — zawołał szwagier, wtykając, jak umiał najserdeczniej, bilet w rękę młodziana. — Ha! Będziesz pan miał tyle morskiego powietrza, że ci go wystarczy na całe życie. A gimnastyka? Ba! Będziesz miał więcej gimnastyki, siedząc na tym statku, niż gdybyś fikał koziołki na suchym lądzie.

Sam — to znaczy mój szwagier — wrócił pociągiem. Oświadczył, że Kolej Północno-Zachodnia wcale dobrze służy jego zdrowiu.

A znowu jeden mój znajomy wybrał się na tygodniową wycieczkę przybrzeżną. Przed odjazdem przyszedł do niego steward i zapytał, czy będzie płacił za każdy posiłek oddzielnie, czy też chce zapłacić z góry za wszystko.

Steward radził wziąć abonament, bo wypadnie to znacznie taniej. Cały tydzień będzie w ten sposób kosztował dwa funty pięć szylingów. Na pierwsze śniadanie podaje się rybę i pieczyste. Drugie śniadanie jest o pierwszej i składa się z czterech dań. Obiad o szóstej — zupa, ryba, zakąski, mięsiwo, drób, sałata, legumina, ser i deser. A o dziesiątej lekka kolacja mięsna.

Mój przyjaciel pomyślał sobie, że warto na to wydać dwa funty pięć szylingów (lubi dobrze podjeść), i tak też zrobił.

Drugie śniadanie podano, gdy tylko statek odpłynął z Sheerness.

Apetyt nie dopisał mu tak, jak by wypadało, zadowolił się więc kawałkiem gotowanej wołowiny i porcją poziomek z kremem. Wiele rozmyślał przez całe popołudnie i bądź to dochodził do wniosku, że chyba od wielu tygodni nie jadł nic innego, tylko gotowaną wołowinę, bądź też miał wrażenie, że całymi latami był na diecie poziomkowo-kremowej.

Wołowina zaś, podobnie zresztą jak poziomki i krem, też nie była szczęśliwa, wprost przeciwnie, jakoś nic jej nie dogadzało.

O szóstej służba oznajmiła mu; że obiad czeka. Ten komunikat nie wzbudził w nim ani krzty entuzjazmu, świadom jednak, iż należy odpracować część owych dwóch i ćwierci funta, mój przyjaciel, przytrzymując się lin i czego się dało, zszedł na dół. Miły zapach cebulki i gorącej szynki, zmieszany z aromatem smażonej ryby i jarzynek, powitał go u stóp schodków. Steward podszedł do niego i z przymilnym uśmiechem zapytał:

— Czym mogę służyć, sir?

— Proszę wyprowadzić mnie stąd — słabiutkim głosem odparł mój przyjaciel.

Jacyś ludzie doskoczyli do niego, chwycili pod ręce, wciągnęli na pokład i tam go zostawili po stronie nawietrznej.

Przez następne cztery dni wiódł skromny i nienaganny żywot, karmiąc się „kapitańskimi” sucharami i popijając je wodą sodową. Ale koło soboty tak zhardział, że pozwolił sobie na cienką herbatkę i suchy kawałek grzanki, a w poniedziałek zajadał się już bulionikiem z kurczaka. Wysiadł na ląd we wtorek i tęsknym spojrzeniem odprowadzał statek, który buchając parą oddalał się od przystani.

— Odpływa — mówił do siebie — odpływa, unosząc ładunek żywności za dwa funty. Ładunek ten należy do mnie —jakaż szkoda, że go nie zjadłem.

Mówił potem, że gdyby mu dali jeszcze jeden dzień, niezawodnie by rachunek wyrównał.

Tak tedy stawiłem czoło propozycji morskiej wycieczki. Nie chodzi mi tutaj — tłumaczyłem — o własną osobę. Nigdy przecież nie byłem skłonny do mdłości. Ale boję się o Jerzego. Na to Jerzy powiada, że o niego nie ma strachu, ponieważ bardzo nawet lubi morze, natomiast radziłby mnie i Harrisowi, byśmy porzucili tę myśl, bo wie na pewno, że obaj się pochorujemy. Następnie wypowiedział się Harris. Zawsze było dla niego zagadką, jak ludzie to robią, że dostają morskiej choroby. Chyba — mówił — sami tego chcą, przez kokieterię. Jemu osobiście, choć tyle razy gorąco tego pragnął, jakoś nigdy nie udało się zachorować.

Potem opowiedział nam o tym, jak swego czasu przeprawiał się przez Kanał tak wzburzony, że trzeba było pasażerów poprzywiązywać do koi. Harris wraz z kapitanem byli wtedy jedynymi żywymi duszami na statku, które nie chorowały. Były takie momenty, że trzymał się na nogach tylko on i drugi oficer. Na ogół trzymał się on i jeszcze ktoś. A jeśli zdarzało się, że został na placu tylko jeden — był nim on, sam jak palec.

Ciekawa rzecz, nikt nigdy nie miał morskiej choroby — na lądzie. Tylko na morzu spotyka się mnóstwo ludzi chorych jak nieszczęście, cały żywy ładunek cierpiących. Ale na lądzie jeszcze nie spotkałem takiego, co by miał choć zielone pojęcie o tym, co znaczy przejść morską chorobę. Gdzie tysiące szczurów lądowych, tłoczących się na każdym statku, gdzie, powtarzam, niezliczone ich tysiące kryją się w czasie swego pobytu na lądzie — pozostaje tajemnicą.

Gdyby ze wszystkimi było tak jak z jednym facetem, którego pewnego razu ujrzałem na statku zmierzającym do Yarmouth, mógłbym w dość prosty sposób wyjaśnić ową, zdawałoby się, zagadkę. Właśnie odbijaliśmy od molo w Southend, kiedy jegomość ten wychylił się w sposób bardzo ryzykowny przez otwór w burcie. Podszedłem i chciałem przyjść mu z pomocą.

— Ej! Cofnij się pan — powiedziałem potrząsając go za ramię. — Wypadnie pan za burtę.

— O rany boskie! A niech wypadnę! — tyle zdołałem z pasażera wydobyć. Machnąłem na niego ręką.

W trzy tygodnie później spotkałem go w kawiarni hotelu w Bath. Opowiadał o swych podróżach i z uniesieniem zapewniał o swej miłości do morza.

— Ba! Dobry marynarz! — zawołał odpowiadając na pełne zazdrości pytanie jakiegoś nieśmiałego młodzieńca. — Owszem, muszę się przyznać, że raz zrobiło mi się trochę niewyraźnie. Było to, gdy mijaliśmy przylądek Horn. Łajba rozbiła się następnego ranka.

Zapytałem:

— Czy nie czuł się pan kiedyś trochę niewyraźnie przy molo w Southend i nie pragnął, żeby ktoś pana wyrzucił za burtę?

— Molo w Southend? — odparł ze zdziwioną miną.

— Tak, w drodze do Yarmouth, w piątek, trzy tygodnie temu.

— A, a... tak — powiedział, nagle rozpromieniony. — Przypominam sobie. Istotnie głowa bolała mnie tego popołudnia. Zaszkodziły mi, wie pan, pikle. Były to najbardziej ohydne pikle, jakie w swym życiu miałem w ustach na przyzwoitym statku. Pan też może je jadł?

Nie jadłem. Znałem bowiem znakomity środek chroniący przed morską chorobą: balansowanie. Stajesz na środku pokładu, a kiedy statek wspina się i leci w dół, tak zmieniasz pozycję swego ciała, aby stale trzymać je w pionie. Gdy dziób statku idzie w górę, pochylasz się naprzód, aż pokład niemal dotknie twego nosa. A gdy podnosi się rufa, pochylasz się w tył. Tylko że to jest dobre na godzinę lub dwie — nie można ćwiczyć równowagi przez tydzień.

Odezwał się Jerzy:

— Wybierzmy się w górę Tamizy.

Będziemy mieli (mówił) świeże powietrze, gimnastykę i spokój. Stała zmiana krajobrazu zajmie nasze umysły (nie wyłączając tego, co mieści się w głowie Harrisa). Ciężka praca pobudzi apetyty i sprawi, że będziemy dobrze spali.

Harris zauważył, że jego zdaniem Jerzy nie powinien robić nic takiego, co mogłoby wzmóc jeszcze jego melodię do spania, bo to byłoby już niebezpieczne. Powiedział przy tym, że niezbyt mieści mu się w głowie, aby Jerzy potrafił spać dłużej niż zwykle, skoro doba ma tylko dwadzieścia cztery godziny, tak samo w lecie, jak w zimie. Jego zdaniem, gdyby Jerzy rzeczywiście miał spać jeszcze dłużej niż zwykle, to lepiej byłoby już na dobre oddać ducha i w ten sposób oszczędzić sobie kosztów utrzymania.

W każdym razie pomysł Jerzego bardzo przypadł do gustu Harrisowi i mnie, wobec czego daliśmy temu wyraz. Powiedzieliśmy, co o tym myślimy, tonem, w którym brzmiała nuta zdziwienia, że Jerzy może zaproponować coś do rzeczy.

Jeden tylko Montmorency nie był zachwycony pomysłem Jerzego. Wiadomo jednak, że nigdy nie rwał się do rzeki.

— Warn to bardzo dogadza, panowie — powiedział. — Wy to lubicie, a ja nie. Nie mam tam czego szukać. Nie przepadam za pięknym krajobrazem i nie palę. Jeśli zobaczę szczura, nie zatrzymacie dla mnie łódki. Zasnę, a wam zechce się głupich figli z łódką i wylejecie mnie z wodą za burtę. Gdy więc zapytacie mnie o zdanie, powiem, że pomysł jest całkiem do niczego.

Ale nas było trzech przeciw jednemu i wniosek przeszedł.

ROZDZIAŁ DRUGI

Omawiamy projekty. Rozkosze noclegu pod gołym niebem w czasie pogody.

Jak wyżej, w czasie deszczu. Kompromisowa decyzja. Montmorency i pierwsze wrażenie, jakie na mnie zrobił.

Obawy, że jest za dobry na ten świat, obawy, które okazały się bezpodstawne. Odroczenie narady.

Rozłożyliśmy mapy i omawialiśmy plan wyprawy.

Postanowiliśmy wyruszyć w najbliższą sobotę z Kingston. Harris i ja mieliśmy pojechać tam rano i popłynąć łódką w górę rzeki, do Chertsey, gdzie dołączy się do nas Jerzy, który dopiero po południu może opuścić City (Jerzy chodzi spać do banku, co zabiera mu czas od godziny dziesiątej do czwartej z wyjątkiem sobót, kiedy budzą go i wypraszają na ulicę o drugiej).

Czy mamy obozować pod gołym niebem, czy też będziemy spali w gospodach?

Jerzy i ja byliśmy za obozowaniem. Będzie to życie pierwotne, niczym nie skrępowane, takie jakieś patriarchalne!

Powoli złote wspomnienie po zgasłym słońcu więdnie w sercach chłodnych i smętnych obłoków. Nieme, jak dzieci w żałobie, ptaki poniechały swych pieni i tylko żałosny głos kurki wodnej i ochrypły krzyk derkacza mącą przeraźliwą ciszę wokół łoża wód, na którym gasnący dzień oddaje swe ostatnie tchnienie.

Z mroku lasów, porastających brzegi rzeki, wypełzają szare cienie — widmowa armia Nocy. Bezgłośnie posuwają się naprzód, pędząc przed sobą spóźnione oddziały straży tylnej światła. Niedosłyszalnym krokiem, niewidoczną stopą przechodzą ponad rozkołysanym sitowiem i przez zarośla, w których słychać westchnienia wiatru. Na tron okryty kirem wstępuje Noc, rozpina czarne skrzydła nad światem i z wyżyn swego fantasmagorycznego pałacu, spowitego bladą poświatą gwiazd, króluje w niemym milczeniu.

Nasza łódka wpływa do jakiegoś cichego ustronia. Rozbijamy namiot, gotuje się i spożywa skromną wieczerzę. Potem nabijamy i zapalamy długie fajki. Toczy się półgłosem miła i melodyjna pogwarka. Kiedy milkniemy, rzeka, igrając wokół łodzi, snuje baśnie i klechdy, szepcze jakieś tajemnice, nuci starą kołysankę, którą śpiewa od niepamiętnych czasów i będzie śpiewała jeszcze przez tysiące lat — aż kiedyś głos jej zachrypnie od starości. Pokochaliśmy zmienne oblicze tej piosenki; do jej łaskawego łona tak często się tuliliśmy i dlatego zdaje się nam, że ją rozumiemy, choć nie moglibyśmy w zwykłych słowach powtórzyć tego, co nam opowiadała.

Siedzimy więc tam, na samym brzegu, a księżyc, który także kocha rzekę, zstępuje, aby ucałować ją jak siostrę i czule objąć srebrnymi ramionami. Patrzymy, jak Tamiza płynie, śpiewa i wzdycha, i bieży na spotkanie z oceanem, swym królem. Aż w końcu nasze głosy milkną, a fajki gasną. Wtedy, choć jesteśmy zwyczajni i dość sobie pospolici młodzieńcy, dziwne jakoś roją się nam w głowach myśli, na pół smutne, na pół słodkie, i wcale nie mamy ochoty mówić... Wybuchamy śmiechem, wstajemy, wytrząsamy popiół z wygasłych fajek i mówimy sobie: „Dobranoc”. Ukołysani pluskiem wody i szumem drzew zasypiamy pod wielkimi, cichymi gwiazdami. Śni się nam, że świat znów jest młody — młody i rozkoszny, jakim był, nim wieki niepokoju i troski bruzdami poryły mu oblicze, zanim kochające serce świata, naszej rodzicielki, postarzało się pod brzemieniem grzechów i szaleństw jego dzieci. A było to serce tak tkliwe w owe dalekie dni, kiedy ziemia niczym młoda matka tuliła nas do swego potężnego łona. Potem daliśmy się zwieść ułudom cywilizacji, wymknęliśmy się z czułych objęć. Jadowite szyderstwa sztucznego świata stworzonego przez człowieka kazały nam wstydzić się żywota, jaki wiedliśmy na łonie natury, wyparliśmy się prostej, lecz jakże wspaniałej kolebki, w której ludzkość urodziła się tysiące lat temu.

Nagle Harris zapytał:

— A co zrobimy, gdy będzie lało?

Harris do niczego się nie zapali. Nie ma w nim odrobiny poezji — nigdy nie odczuwa dzikiej tęsknoty do rzeczy nieosiągalnych. Ten człowiek nigdy nie „łka, sam nie wie dlaczego”. Jeśli oczy mu łzawią — zapewne jadł surową cebulę lub tęgo przyprawił kotlet worcesterem.

Gdybyś stojąc z nim w nocy nad morzem rzekł: — Cyt! Słyszysz? Czy to syreny śpiewają w głębi wód? A może dusze potępione zawodzą żałobne pienia nad bladymi topielcami, zaplątanymi wśród wodorostów? — Harris weźmie cię za ramię i powie:

— Wiem, co to jest, mój stary. Dostałeś dreszczy. Chodź, bracie, ze mną. Znam tu, niedaleko stąd, za rogiem, jeden lokal, gdzie sobie kropniesz takiej szkockiej whisky, jakiej nie piłeś, jak żyjesz. To cię momentalnie postawi na nogi.

Harris zawsze zna jakiś lokal tuż za rogiem, gdzie możesz dostać coś zupełnie kapitalnego z dziedziny napojów. Jestem przekonany, że gdybym spotkał Harrisa w raju (przypuśćmy, że nie jest to wykluczone), powitałby mnie tak:

— Jakże się cieszę, żeś przyszedł, kochasiu. Trafiłem tu, za tym rogiem, na świetną knajpkę, można się napić nektaru, naprawdę palce lizać.

Tym razem jednak, gdy szło o nocleg pod gołym niebem, praktyczny zmysł Harrisa okazał się bardzo przydatny. Obozowanie w czasie deszczu nie należy do przyjemności.

Zapadł wieczór. Przemokłeś do suchej nitki, a w łodzi wody na dobre dwa cale i wszystko jest mokre. Znajdujesz na brzegu miejsce trochę mniej błotniste niż inne, lądujesz, rozciągasz namiot i we dwóch próbujecie go umocować.

Namokła, ciężka płachta łopoce, wyrywa się z rąk, wali się na ciebie, okręca naokoło głowy, doprowadza cię do szaleństwa. A deszcz leje bez przerwy. Nie jest łatwo rozpiąć namiot nawet w czasie pięknej pogody, na deszczu masz przed sobą zadanie godne Herkulesa. Odnosisz wrażenie, że twój kolega, zamiast ci pomagać, robi z ciebie po prostu balona. Właśnie w tej chwili, gdyś przepięknie umocował swoją stronę, tamten podrywa swą część w górę i psuje całą robotę.

— Ty! Co ty wyrabiasz? — wołasz do niego.

— Co ty wyrabiasz? — odcina się tamten. — Puść, dobrze?

— Po co ciągniesz! Nie odwracaj na drugą stronę, ośle dardanelski! — krzyczysz.

— Dobrze trzymam! — drze się. — Puść!

— Mówię ci, żeś wszystko pokręcił, puść! — ryczysz i najchętniej sam byś puścił płótno, a jego wziął za łeb. Ale równocześnie tak się przysadzasz do linek, że wyrywasz z ziemi wszystkie kołki kolegi.

— A to, cholera, idiota! — słyszysz, jak mruczy do siebie. Tu następuje dzikie szarpnięcie i — poszła twoja strona namiotu! Kładziesz więc młotek i podążasz naokoło namiotu do kolegi, żeby mu powiedzieć, co sądzisz o takiej robocie, a równocześnie on bieży w odwrotnym kierunku, tobie na spotkanie, aby wyłożyć ci swój punkt widzenia. Zaczynacie chodzić w kółko jeden za drugim i miotać w siebie przekleństwami — aż namiot całkiem się zwali na ziemię, a wy patrzycie na siebie poprzez jego ruiny. Wtedy obydwaj, jak na komendę, wołacie z oburzeniem:

— A widzisz! Co ci mówiłem? Tymczasem ten trzeci, który czerpał wodę z łódki i nalał jej sobie do rękawa, wobec czego od dziesięciu minut nic nie robi, tylko klnie na czym świat stoi, chciałby teraz wiedzieć, w co my się właściwie bawimy, czyśmy się wściekli i czemu ten zasmarkany namiot jeszcze nie stoi.

Wreszcie jakoś postawiliśmy ten namiot i wynieśliśmy z łódki nasze rzeczy. Nie ma co marzyć o roznieceniu ogniska, zapalamy więc maszynkę spirytusową i wszyscy tłoczymy się wokół niej.

Główny składnik kolacji stanowi deszczówka. Chleb jest w dwóch trzecich wodą, szczególnie obfituje w nią pasztet mięsny, a dżem, masło, sól i kawa tak się rozpłynęły w wodzie, że wspólnymi siłami zrobiły zupę.

Po kolacji okazuje się, że zamókł tytoń i nie będzie palenia. Na szczęście mamy butelkę z płynem, który — w miarę użyty — raduje i upaja. Ten środek przywraca tyle chęci do życia, ile trzeba, by iść spać.

W nocy śni ci się, że słoń usiadł na twej piersi, że wulkan wybuchnął i rzucił cię na dno morza — przy czym słoń cały czas najspokojniej w świecie śpi na twojej piersi. Budzisz się i widzisz, że istotnie stało się coś strasznego. W pierwszej chwili wydaje ci się, że to już koniec świata. Potem odrzucasz tę myśl — nic, tylko złodzieje, mordercy albo się pali. Ten nowy pogląd wyrażasz więc w sposób przyjęty w podobnych wypadkach. Ale nikt nie przybywa na ratunek, a ty wiesz tylko tyle, że tysiące ludzi kopią cię i duszą.

Ktoś drugi też, zdaje się, jest w opałach. Jego słabe jęki dochodzą cię spod łóżka. Gotów na wszystko, zdecydowany drogo sprzedać swe życie, walczysz zaciekle, rękami i nogami zadajesz razy na wszystkie strony i ryczysz przy tym na całe gardło. Wreszcie coś ustępuje przed tobą — czujesz, że twoja głowa znalazła się na świeżym powietrzu. Wyplątujesz obie nogi i widzisz, jak przez mgłę, jakiegoś na pół rozebranego zbója, który czai się, aby cię ukatrupić. Już się gotujesz do walki na śmierć i życie, gdy nagle zaczyna ci świtać w głowie, że to Jim.

— Och, to ty, naprawdę ty? — pyta Jim, który też nagle cię poznał.

— Co się stało? — mówisz przecierając oczy.

— Zdaje się, że wiatr przewrócił tę cholerę namiot — odpowiada. — Gdzie Bili!

Obydwaj głośno wołacie: „Bili!”.Wówczas grunt pod waszymi stopami zaczyna się wzdymać i kołysać. Zdławiony głos, który słyszeliście już przedtem, odpowiada spośród ruin namiotu:

— Złaźcie mi z głowy, natychmiast!

Bili przebija się na wierzch, ubłocona, zadeptana ofiara, a przy tym zupełnie niepotrzebnie w wojowniczym nastroju — najwidoczniej uważa, iż wszystko to jest nasza sprawka.

Rano wszyscy trzej nie możemy mówić, bo w nocy poważnie się przeziębiliśmy. Jesteśmy też skłonni do zwady i w czasie śniadania nie ustajemy w przeklinaniu się ochrypłym szeptem.

Z tych tedy względów postanowiliśmy spać pod gołym niebem w czasie pogody, a w hotelach, gospodach, knajpach itp. — jak przystało przyzwoitym ludziom — w porze deszczowej lub gdy przyjdzie nam ochota na odmianę trybu życia.

Montmorency powitał ten kompromis z wielkim uznaniem. Nie przepada bowiem za romantyczną samotnością. Lubi rwetes, a im grubszy kawał, tym bardziej zabawny w jego oczach. Gdybyście spojrzeli na niego, pomyślelibyście, że to zesłany z nieba na ziemię anioł, który z nieznanych powodów przybrał postać nie człowieka, tylko małego foksteriera. Montmorency ma taką jakąś minę, jakby chciał powiedzieć: „O, jakiż zepsuty jest ten świat i jakżebym chciał zrobić coś, co by uczyniło go lepszym i bardziej szlachetnym”. Sam widok tej jego miny wyciska łzy z oczu bogobojnych starszych pań i dżentelmenów.

Kiedy Montmorency przeszedł na moje utrzymanie, nie obiecywałem sobie, że uda mi się dłużej zatrzymać go w moim domu. Siedziałem często i patrzyłem na niego, a on przysiadłszy na dywaniku przed kominkiem spozierał mi w oczy. Myślałem wówczas: „Och, ten pies nie pożyje długo na ziemi. Złotym rydwanem pojedzie prosto do nieba — oto jaki los czeka tego foksteriera”.

Ale kiedy zapłaciłem za tuzin kurcząt, które uśmiercił; kiedy po raz sto czternasty przyszło mi ciągnąć go za łeb, a on warczał i szarpał się, bo mu przeszkodziłem w ulicznej psiej burdzie; kiedy rozpieklona niewiasta przyniosła mi martwego kota, żebym go sobie obejrzał, i nazwała mnie mordercą; kiedy sąsiad mieszkający dwa domy dalej wniósł na mnie skargę do sądu o to, że trzymam luzem wściekłego psa, przez którego musiał zamknąć się we własnej komórce na podwórzu i siedzieć tam przez dwie godziny w zimną noc, i nie odważył się nosa wytknąć za drzwi; kiedy się dowiedziałem, że ogrodnik, osobiście mi zresztą nie znany, wygrał trzydzieści szylingów w zakładach o to, czy Montmorency w wyznaczonym czasie ukatrupi określoną ilość szczurów — wówczas począłem liczyć się z tym, że może jednak będzie dane temu psu nieco dłużej pozostać na ziemskim padole.

Szwendać się koło stajni, zebrać zgraję psów o najbardziej zaszarganej reputacji w mieście i na jej czele maszerować przez dzielnicę slumsów, i staczać boje z innymi podejrzanymi psiakami — oto jak Montmorency wyobraża sobie życie. Dlatego, jak już wspomniałem, projekt zawadzania o gospody, knajpy i hotele Montmorency poparł jak najgoręcej.

Gdy zatem rozwiązaliśmy problem noclegów ku zadowoleniu całej naszej czwórki, pozostała do omówienia jeszcze jedna tylko sprawa: co zabrać z sobą? Ledwie jednak zaczęliśmy roztrząsać to zagadnienie, Harris powiedział, że na ten wieczór ma dość naszego krasomówstwa, i zaproponował, byśmy wyszli i golnęli sobie, bo znalazł lokal po przeciwnej stronie skweru, gdzie można dostać kieliszek zacnej irlandzkiej wódeczki.

Jerzy oświadczył, że mu się chce pić (a kiedy mu się nie chciało?), mnie zaś jakiś wewnętrzny głos mówił, że parę kropel whisky, gorącej, z plasterkiem cytryny, może uśmierzyć moje cierpienia, wobec czego debata jednomyślnie została odroczona do następnego wieczoru. Całe zgromadzenie włożyło więc kapelusze i wyszło.

ROZDZIAŁ TRZECI

Dalszy ciąg narady. Metoda Harrisa.

Jak głowa rodziny wiesza obraz? Jerzy wypowiada rozsądną uwagę. Rozkosze rannej kąpieli. Co by nam się przydało, gdyby łódź nakryła się dnem.

Na drugi dzień znów zebraliśmy się wieczorem w celu omówienia planów i powzięcia decyzji. Harris powiedział:

— Otóż, musimy najpierw zadecydować, co mamy zabrać ze sobą. Jerome, bierz kawałek papieru i pisz; ty, Jerzy, weź z półki katalog towarów kolonialnych, a mnie proszę dać ołóweczek, to zrobię wykaz.

Oto cały Harris — zawsze gotów wziąć ciężar w swe ręce i włożyć go na cudze barki.

Harris często przypomina mi mojego biednego wuja Podgera. W życiu nie widzieliście domu tak przewróconego do góry nogami jak wtedy, gdy wujo Podger podejmie się coś zrobić. Przyniosą, na przykład, obraz od ramiarza. Stoi w jadalni i czeka na zawieszenie. Ciocia Podgerowa pyta się, co będzie z tym obrazem, na co wujo:

— Zostawcie to mnie. O to nie potrzebujecie się martwić. J a wszystko zrobię.

Po czym zdejmuje marynarkę i przystępuje do dzieła. Najpierw każe służącej kupić gwoździ za sześć pensów, a za nią posyła chłopca, żeby jej powiedział, jakie to mają być gwoździe. Po tym wstępie wujo zaczyna się rozkręcać i niebawem stawia na nogi cały dom.

— Wiluś! — woła. — Skocz no po młotek. A ty, Tomek, przyniesiesz mi linijkę. Dawajcie drabinkę i krzesło, może lepiej kuchenne. Jim! Polecisz do pana Gogglesa i powiesz mu tak: „Tatunio się kłania i pyta, czy nóżka jeszcze boli i czy pan byłby tak łaskaw pożyczyć mu wasserwagi”. Marysiu, nie odchodź, ktoś przecie musi mi potrzymać świecę. Jak dziewczyna wróci, niech się kopnie po kawałek sznura do obrazu. Tomek? Gdzież on się podział? Tomek, chodź tu. Będziesz musiał podać mi obraz.

Wujo bierze obraz, podnosi go i upuszcza. Obraz wypada z ramy, wujo chcąc ratować szkło kaleczy się w palec. Teraz wujaszek w podskokach szuka po całym pokoju chusteczki do nosa. Nie może jej znaleźć, bo chusteczka jest w kieszeni marynarki, którą zdjął przed chwilą. Nie wie, gdzie położył marynarkę, więc cały dom porzuca narzędzia pracy i szuka zguby, a tatuś tańczy wkoło i sieje zamieszanie.

— Czy w całym domu nikt nie wie, gdzie jest moja marynarka? Jak żyję, nie widziałem takiego towarzystwa, daję wam na to słowo honoru. Sześcioro was jest i nie możecie znaleźć marynarki, którą zdjąłem nie dalej jak pięć minut temu! Czekajcie... Wstał i zobaczył, że siedział na marynarce.

— Och, oszczędźcie sobie fatygi. Sam ją znalazłem. Z równym skutkiem mógłbym prosić kotka, żeby czegoś poszukał.

Pół godziny minęło na opatrywaniu palca. Przyniesiono nowe szkło, narzędzia, drabinę, krzesło i świecę. Wszystko zaczyna się od początku. Cała rodzina, wraz z pokojówką i służącą, ustawia się w półkole, w pełnym pogotowiu. Dwoje ludzi trzyma krzesło, trzecia osoba pomaga wujowi wejść i podpiera go, czwarta podaje mu gwóźdź, piąta wręcza młotek. Wuj bierze gwóźdź i zaraz go upuszcza.

— Ano właśnie! — powiada obrażonym tonem. — Teraz gwóźdź diabli wzięli.

Wszyscy padają na kolana i dziobią podłogę w poszukiwaniu gwoździa, a wujo stoi na krześle, gniewnie chrząka i mówi, że chciałby wiedzieć, czy będzie tak stać przez cały wieczór.

Wreszcie gwóźdź się znalazł, ale tymczasem wujowi gdzieś się zawieruszył młotek.

— Gdzież jest młotek? Co zrobiłem z młotkiem? Chryste Panie! Siedmioro was gapi się na mnie ze wszystkich stron i żadne z was nie wie, co zrobiłem z młotkiem!

Znaleźliśmy wujowi młotek, ale on nie może odnaleźć znaku, jaki zrobił w miejscu, gdzie miał być wbity gwóźdź. Wszyscy jesteśmy po kolei wzywani na krzesło, stajemy koło wuja, szukamy znaku i każdy odnajduje go gdzie indziej; wujo jednego po drugim nazywa bałwanem i każe mu zejść z krzesła. Następnie bierze linijkę, mierzy na nowo i stwierdza, że chce zawiesić obraz w połowie odległości od rogu, wynoszącej trzydzieści jeden i trzy ósme cala, i że zaraz obliczy to w pamięci. Liczy i omal nie dostaje przy tym białej gorączki.

My wszyscy też próbujemy obliczyć to w pamięci, każdy dochodzi do innego wyniku i obsypujemy się złośliwościami. W ogólnej wrzawie zapominamy, co trzeba podzielić przez dwa, i wuj Podger musi jeszcze raz mierzyć odległość.

Tym razem używa do tego sznurka. W krytycznym momencie, kiedy pochyliwszy się na krześle pod kątem czterdziestu pięciu stopni stary dureń usiłuje sięgnąć do punktu położonego trzy cale poza granicą jego fizycznej możliwości, sznurek wymyka mu się z ręki i bęc! wujo spada na fortepian, osiągając doprawdy wspaniały efekt muzyczny dzięki równoczesnemu uderzeniu głową i całym ciałem we wszystkie klawisze.

Ciocia Maria oświadcza, że nie pozwoli, aby dzieci tu stały i słuchały słów godnych furmana!

Wreszcie wujo Podger wyznacza ostatecznie punkt na ścianie, lewą ręką przytyka tam koniec gwoździa, a w prawą bierze młotek. Za pierwszym zamachem rozbija sobie kciuk i z dzikim okrzykiem rzuca komuś młotek na palce u nogi. Ciocia Maria ze słodką miną wyraża nadzieję, że wuj następnym razem, jak będzie chciał wbić gwóźdź w ścianę, uprzedzi ją o tym w porę, aby mogła się odpowiednio przygotować, wyjechać na tydzień do matki i wrócić już po wszystkim.

— Och, wy kobiety! Robicie zawsze tyle szumu nie wiadomo po co, na co i dlaczego — odpowiada wujo Podger, nabierając animuszu. — Ano — powiada — lubię czasem machnąć kawałek roboty.

Po czym wraca do dzieła. Już za drugim uderzeniem gwóźdź poszedł w tynk jak w masło, a za nim pół młotka, wuj zaś rąbnął głową w ścianę z siłą zdolną spłaszczyć mu nos na blaszkę.

Znów szukamy linijki i sznurka, po czym powstaje nowa dziura w ścianie. Około północy obraz wisi, choć koślawo i bardzo niepewnie. Ściana na przestrzeni kilku jardów wygląda, jakby ktoś ją skrobał grabiami. Wszyscy są śmiertelnie zmordowani i zgnębieni — wyjąwszy wuja Podgera.

— No, skończyłem — mówi i ciężko zstępuje z krzesła na nagniotki służącej, z wyraźną dumą obrzucając spojrzeniem ogólny bigos, jakiego narobił. — Tak, tak, iluż naszych znajomych sprowadziłoby „człowieka”, żeby za nich zrobił takie, doprawdy, głupstwo!

O, takim samym ancymonem będzie Harris, niech się tylko trochę postarzeje. To pewne, więc nie omieszkałem mu tego powiedzieć. Do czego dodałem, że nie mogę pozwolić, by tyle roboty brał na swe barki.

— Nie. Ty weź papier, ołówek i katalog — oświadczyłem. — Jerzy będzie notował, a całą resztę ja biorę na siebie.

Zrobiliśmy wykaz, ale musieliśmy go odrzucić. Jasne było, że na Tamizie w górnym jej biegu nie zmieści się łódź takich rozmiarów, która pozwoliłaby na zabranie rzeczy figurujących w naszym spisie jako niezbędne. Podarliśmy więc wykaz i spojrzeliśmy po sobie. Zabrał głos Jerzy:

— Widzicie, że jesteśmy na zupełnie fałszywej drodze. Trzeba myśleć nie o tym, co może nam się przydać, lecz li tylko o rzeczach, bez których nie sposób się obejść.

Jerzy miewa czasem całkiem zdrowe pomysły. Może zdziwi was to, co teraz powiem. Pogląd Jerzego pozwolę sobie nazwać wręcz mądrością, i to nie tylko w związku z naszą wycieczką, albowiem odnosi się to równie dobrze do owej wędrówki w górę rzeki, jaką jest nasze życie. Iluż ludzi w czasie tej podróży ładuje na swą łódkę, narażając ją na nieustanne niebezpieczeństwo zatonięcia, sterty rozmaitych rupieci, bez których rzekomo mowy nie ma o przyjemnej i wygodnej podróży, a które w gruncie rzeczy są tylko bezużytecznymi śmieciami.

Jakże oni zawalają aż po maszt swój wątły stateczek strojami i gratami, ileż upychają tam nieprzydatnej służby, jaką czeredę przyjmują wykwintnych przyjaciół, choć całe to towarzystwo ma ich za nic i samo diabła jest warte, ile pieniędzy wydają na kosztowne rozrywki, które nikogo nie bawią, ile trudu poświęcają różnym ceregielom i etykietom, fumom i zadzieraniu nosa, ile tam — och, najcięższe to brzemię i największe szaleństwo! — obawy o to, co by pomyślał nasz sąsiad, jakie zbytki, które gardłem wychodzą, ile przyjemności siejących nudę, ile blichtru, podobnego do żelaznej korony zbrodniarza w dawnych czasach — zbolała głowa krwawi i omdlewa pod tą złotą obręczą!

To rupiecie, człowieku — to tylko balast! Wyrzuć go za burtę. Dlatego tak ciężko ci wiosłować, że aż omdlewasz z wysiłku. Dlatego łódź twoja tak gnuśnie się wlecze i niebezpiecznie jest nią sterować. Oto przyczyna, dla której bez przerwy dręczą cię troski i niepokoje, dla której nigdy nie zaznasz chwili wytchnienia, błogiego lenistwa — nie masz czasu popatrzeć na zwiewne cienie muskające mielizny, na igraszki roziskrzonych promieni słońca wśród fal, strzeliste drzewa, patrzące z brzegu na własne odbicie w rzece, lasy całe w zieleni i złocie, lilie białe i żółte, namarszczone i rozkołysane zarośla, tatarak, storczyki, niebieskie niezabudki.

Wyrzuć, bracie, balast za burtę! Niechaj łódź twego żywota będzie lekka i niesie tylko to, co ci jest potrzebne — przytulny kąt, niewyszukane przyjemności, ze dwóch przyjaciół godnych tego miana, kochaną osobę i kogoś, kto cię kocha, kota, psa, fajkę, jedną lub dwie, w miarę żywności i w miarę odzieży, odrobinę więcej napojów — bo pragnienie niebezpieczna to rzecz.

Przekonasz się wówczas, że lżej ci będzie wiosłować i łódź tak łatwo nie zatonie, a jeśli już się wykopyrtnie, też nie będzie wielkiego zmartwienia — solidny towar nie ucierpi w kąpieli. Będziesz miał czas pomyśleć i popracować. Czas na to, by pić słoneczną radość życia, aby słuchać eolskiej muzyki, jaką boski wiatr dobywa ze strun serc ludzkich wokół nas — czas, by...

Przepraszam, bardzo przepraszam. Zapomniałem się.

A więc sporządzenie wykazu oddaliśmy w ręce Jerzego, który od razu przystąpił do rzeczy.

— Nie potrzebujemy brać namiotu — powiedział — bo weźmiemy łódź krytą. To znacznie prostsze i wygodniejsze.

Myśl była dobra, więc przystaliśmy na to. Nie wiem, czy państwo widzieli kiedy rzecz, o której mowa. Nad łodzią wznosisz oparte o jej boki żelazne kabłąki, rozciągasz na nich olbrzymi brezent i przymocowujesz go szczelnie do dna, od dziobu do rufy. W ten sposób łódź zamienia się w coś na kształt domku, nad wyraz przytulnego, choć jest tam troszkę duszno, ale nie ma róży bez kolców, jak powiedział jeden pan, kiedy zmarło się jego teściowej i dostał rachunek za pogrzeb.

Jerzy oświadczył, że w danym przypadku musimy wziąć po jednym pledzie, lampę, mydło, szczotkę i grzebień (do wspólnego użytku), szczoteczki do zębów (indywidualnie), miednicę, proszek do zębów, przybory do golenia (to brzmi jak lekcja obcego języka, prawda?) i parę dużych ręczników kąpielowych. Zauważyłem, że każdy, kto wyjeżdża nad wodę, czyni przygotowania do kąpieli zakrojone na olbrzymią skalę, ale po przyjeździe mało się kąpie.

Nie inaczej sprawa się ma, gdy jedziemy nad morze. Ja sam — kiedy rozmyślam nad tym w Londynie — zawsze postanawiam sobie, że będę co dzień zrywał się z łóżka wczesnym rankiem i biegł dać nura przed śniadaniem, w związku z czym z wielkim pietyzmem pakuję kostium i ręcznik kąpielowy. Zawsze biorę czerwony kostium. Kocham się w czerwonych spodenkach. Bardzo mi w nich do twarzy. A jednak po przyjeździe nad morze jakoś nie doznaję tej samej nieodpartej potrzeby kąpieli z brzaskiem dnia, jaką odczuwałem przed wyjazdem.

Na odwrót, mam wówczas wrażenie, jakoby silniej odzywała się we mnie potrzeba pozostania w łóżku do ostatniej chwili, a potem zejścia do jadalni i spożycia śniadania. Raz lub dwa razy hart ducha odniósł zwycięstwo. Wstałem wtedy o godzinie szóstej, odziałem się nieco, wziąłem kostium i ręcznik, po czym z pochmurną miną pokuśtykałem nad morze. Ale zadowolenia nie zaznałem. Nabrałem przekonania, że trzymają tu szczególnie zjadliwy wiatr wschodni, który tylko czeka, kiedy pójdę do kąpieli wczesnym rankiem; że ktoś pozbierał wszystkie kanciaste kamienie i poukładał je na wierzchu, a skały nadbrzeżne wyostrzył w szpic i czubki przysypał piaskiem, abym ich nie zauważył; w nocy zaś odepchnął morze na dwie mile od brzegu tylko po to, żebym musiał się skulić i szczękając zębami podążać w podskokach ku morskim falom po wodzie sięgającej mi do kostek. A kiedy wreszcie dotarłem do morza, było wzburzone i zachowało się w sposób obelżywy.

Oto olbrzymi bałwan podrywa mnie i, jak umie najbrutalniej, rzuca w postawie siedzącej na skałę, którą tam ustawiono z myślą o mojej osobie. Zanim zdołałem krzyknąć: „Oj, ojoj!”, i zorientować się w sytuacji, bałwan wraca i zabiera mnie na pełne morze. Walczę jak szalony prąc ku brzegowi. Wątpię, czy ujrzę jeszcze mój dom i przyjaciół, żałuję, że nie tak jak trzeba obchodziłem się z moją maleńką siostrzyczką, kiedy byliśmy chłopakami (nie z nią byliśmy, tylko z bratem, rzecz prosta)... I właśnie kiedy porzuciłem już wszelką nadzieję, bałwan, który mnie niósł, zawraca i zostawia mnie rozciągniętego na piasku jak rozgwiazdę. Staję na nogi, oglądam się na morze i widzę, że walczyłem o życie płynąc w wodzie głębokiej na dwie stopy. Znów biegnę w podskokach, ubieram się i ledwie żyw, niemal na czworakach wracam do hotelu, gdzie zapewniam wszystkich, że ranna kąpiel była świetna.

Tym razem z tego, cośmy wszyscy mówili, wynikało, iż co dzień rankiem długo będziemy pływali. Jerzy zapewniał, że to rozkosz ocknąć się w łodzi w rześki poranek i dać nura do wody jak kryształ. Zdaniem Harrisa zaś nic tak nie pobudza apetytu jak kąpiel przed śniadaniem. Podobno wielokrotnie tego doświadczył. W tym miejscu Jerzy nadmienił, że jeśli Harris po namoczeniu je więcej niż zwykle, należy w ogóle zabronić mu kąpieli.

— Tak jak teraz sprawy się mają — mówił dalej Jerzy — holowanie pod prąd zapasów żywności dla Harrisa jest już dostateczną mordęgą.

Zabrałem głos i zaatakowałem pogląd Jerzego: o ileż przyjemniej będzie mieć w łodzi Harrisa czystego i świeżego, jeśli nawet w związku z tym przyjdzie nam wziąć ze sobą paręset funtów więcej żywności. Jurek podzielił mój punkt widzenia i wycofał swój protest.

Zgodziliśmy się wziąć trzy ręczniki kąpielowe, aby jeden nie musiał czekać na drugiego.

W sprawie garderoby Jerzy oświadczył, że wystarczy nam po dwa flanelowe ubrania, bo sami możemy je prać w rzece, gdy się przybrudzą. Zapytaliśmy go, czy spróbował już kiedy uprać flanelowe ubranie w rzece, na co Jerzy odparł: „Nie, osobiście właściwie nie prałem, ale znam gości, którzy prali — to nic trudnego”. Harris i ja w prostocie ducha wyobrażaliśmy sobie, iż Jerzy wie, co mówi, i że trzech zacnych, choć nie mających ani stanowisk, ani wpływów, młodzieńców może istotnie, bez uprzedniej praktyki, wyprać własne koszule i spodnie w Tamizie używając do tego kawałka mydła.

Dane nam było doświadczyć w najbliższej przyszłości, kiedy już było za późno, że Jerzy był nędznym szarlatanem, który oczywiście bladego pojęcia nie miał o praniu. Och, gdybyście zobaczyli nasze ubrania po tym zabiegu — ale, jak mówią autorzy groszowych powieści, nie uprzedzajmy wypadków.

Jerzy kładł nacisk na to, by wziąć zmianę bielizny i mnóstwo skarpetek na wypadek, gdybyśmy się wysypali i musieli się przebrać, a także poważną ilość chusteczek, aby ich nie brakło do wycierania mokrych rzeczy. Radził też wziąć po parze trzewików i wysokich butów nieprzemakalnych na wypadek, gdybyśmy wpadli do wody.

ROZDZIAŁ CZWARTY

Problem żywności. Zastrzeżenia co do swądu, jaki wywołuje nafta. Zalety sera jako towarzysza podróży. Kobieta zamężna porzuca ognisko domowe.

Dalsze środki ostrożności na wypadek katastrofy. Pakuję rzeczy. Przewrotność szczoteczek do zębów. Jerzy i Harris także pakują. Haniebne postępki Montmorency'ego. Udajemy się na spoczynek.

Następnie podjęliśmy dyskusję na temat żywności. Zagaił Jerzy.

— Zacznijmy od śniadania. — (Jaki on praktyczny!) — Otóż śniadanie nie obejdzie się bez patelni... (Harris zauważył, że to niestrawne, ale myśmy go grzecznie poprosili, żeby się nie wygłupiał, i Jerzy mówił dalej)... czajnika, kociołka i maszynki spirytusowej.

— Broń Boże naftowej — dodał Jerzy z wymownym spojrzeniem. Harris i ja zgodziliśmy się z naszym przedmówcą.

Wzięliśmy raz maszynkę naftową i powiedzieliśmy sobie: „Nigdy w życiu!” Przez cały tydzień zdawało nam się, że jesteśmy w mydlarni. Maszynka przeciekała. Jak żyję, nie widziałem czegoś równie „dociekliwego” jak nafta. Trzymaliśmy ją na przodzie łodzi — ściekała stamtąd aż do steru, przesycając całą łódź i wszystko, co spotkała po drodze; pokrywała rzekę, przenikała całą okolicę, do cna psując powietrze. Dął zachodni wiatr naftowy albo wschodni wiatr z naftą, to znów północny naftowiatr lub południowy wiatronaft. Czy jednak nadlatywał od śnieżnej Arktyki, czy wzbijał się w górę znad niezmierzonych piasków pustyni, do nas przynosił ciężki aromat nafty.

Zapach ten wznosił się ku niebiosom i niweczył zachód słońca. Nawet srebrne promienie księżyca wyraźnie kopciły naftą.

W Marlow spróbowaliśmy odczepić się od tej woni. Zostawiliśmy łódź pod mostem i poszliśmy na spacer po mieście, by umknąć naszemu prześladowcy, ale na próżno. Całe miasto było zanafcone. Przeszliśmy przez cmentarz — odnieśliśmy wrażenie, że nieboszczyków nie przysypuje się tu ziemią, tylko zalewa naftą. Na głównej ulicy biła w nos nafta — dziwiliśmy się, jak ludzie mogą żyć w takim strasznym zaduchu. Szliśmy przed siebie, mila za milą, drogą na Birmingham — wszystko na nic, cała okolica była umaczana w tej potwornej cieczy.

Pod koniec naszej wycieczki zebraliśmy się o północy w pustym polu, pod dębem, w który piorun trzasnął i diabli go wzięli, i zaklęliśmy się (klęliśmy przez cały tydzień na tę ciecz w zwykły, drobnomieszczański sposób, lecz tym razem była to gruba sprawa)... Złożyliśmy więc straszliwą przysięgę, że nigdy więcej nie zabierzemy do łodzi nafty ani żadnych olejów. Możemy wziąć tylko, rzecz jasna, parafinę, i to w razie choroby.

Dlatego obecnie poprzestaliśmy na spirytusie metylowym. Temu też nic nie brakuje. Je się przy nim metylowy pasztet i metylowe ciastka. A jednak spirytus ten, zwłaszcza jeśli się go spożywa w większych ilościach, jest zdrowszy od nafty.

Jako artykuły śniadaniowe Jerzy zaproponował jajka i bekon, które łatwo ugotować lub usmażyć, zimne mięso, herbatę, chleb, masło i dżem. Na drugie śniadanie — powiedział — mogą być biskwity, zimne mięso, chleb z masłem i dżem—w żadnym razie nie ser. Ser, podobnie jak nafta, ma zbyt wygórowane ambicje. Chciałby sam zająć łódkę. Rozchodzi się po koszu z żywnością i całej jego zawartości nadaje swój zapach. Czy to, co się je, jest szarlotką, parówkami, czy też są to poziomki z kremem — wszystko ma smak sera. Tak, ser pachnie zbyt mocno.

Pamiętam, jak jeden z moich przyjaciół kupił w Liverpoolu dwa duże sery. Wspaniałe to były okazy, dojrzałe i miękkie, z zapachem o sile dwustu koni parowych, który niósł pod gwarancją na odległość trzech mil, a w promieniu dwustu jardów mógł powalić dorosłego człowieka. Bawiłem właśnie w Liverpoolu i przyjaciel powiedział mi, że gdybym nic nie miał przeciw temu, toby mnie prosił, abym zabrał jego sery z sobą do Londynu, bo on zatrzyma się tu jeszcze parę dni, a te sery chyba nie mogą tak długo czekać.

— Ależ chętnie, mój drogi — odparłem. — Zrobię to z przyjemnością.

Podjechałem po towar i zabrałem go do dorożki. Była to rozklekotana drynda, którą wlókł za sobą raciaty i dychawiczny somnambulik, nazwany przez właściciela w rozmowie ze mną, w chwili zapomnienia, koniem. Położyłem sery na budzie. Ruszyliśmy takim chodem, jakiego nie powstydziłby się najbardziej szybkobieżny walec parowy, i było nam wesoło, jakbyśmy jechali przy dźwiękach dzwonu żałobnego — do chwili, gdyśmy skręcili na rogu. Wtedy bowiem wiatr dmuchnął zapachem serów w naszego rumaka. To go obudziło. Parsknął ze zgrozą i pomknął przed siebie z szybkością trzech mil na godzinę. Wiatr bez ustanku dął w jego stronę. Zanim dojechaliśmy do końca ulicy, konik wyciągał około czterech mil na godzinę, zostawiając daleko za nami osoby kulawe i zażywne starsze panie.

Gdy przyjechaliśmy na dworzec, dorożkarzowi dopiero przy pomocy dwóch tragarzy udało się zatrzymać konisia. Nawet we trójkę nie daliby chyba rady, gdyby nie jeden z tych dwóch zuchów, który dał dowód przytomności umysłu, bowiem zatkał chabecie nozdrza chustką, a potem zakadził pod nosem armeńskim kadzidłem.

Kupiłem bilet i z podniesionym czołem pomaszerowałem na peron ze swymi serami, a ludzie z szacunkiem rozstępowali się przede mną. Pociąg był przepełniony, wypadło mi więc wejść do przedziału, w którym siedziało już siedem osób. Jakiś zrzędliwy starszy pan zaprotestował, lecz. mimo to wszedłem. Położyłem sery na półce, z miłym uśmiechem wcisnąłem się na ławkę i powiedziałem, że ciepło dzisiaj. W chwilę potem starszy pan zaczął się kręcić.

— Strasznie tu duszno — powiedział.

— Skonać można — dodał jego sąsiad.

Obaj zaczęli pociągać nosami. Za trzecim pociągnięciem zachłysnęli się, wstali bez słowa i wyszli.

Wówczas zażywna dama podniosła się z miejsca, oświadczyła, że to wstyd i hańba takie znęcanie się nad przyzwoitą mężatką, zabrała torbę podróżną i osiem paczek i wyszła. Pozostali czterej pasażerowie siedzieli jeszcze chwilę, aż pan w rogu, o nader uroczystym wyglądzie — sądząc z jego ubrania i całej aparycji, pan ten należał do stanu karawaniarskiego — zauważył, że to mu przypomina martwe niemowlę, na co trzej nasi towarzysze podróży równocześnie rzucili się do drzwi i trochę się przy tym poturbowali.

Uśmiechnąłem się do dżentelmena w czerni i powiedziałem, że teraz chyba zostaniemy sami w przedziale. Odpowiedział mi uprzejmym uśmiechem i zauważył, że ludzie czasem robią szum o byle co. Ale i on uległ jakiemuś dziwnemu przygnębieniu, kiedy pociąg ruszył. Dlatego też, gdy zatrzymaliśmy się w Crewe, zaproponowałem, by wyszedł ze mną na wódkę. Przyjął zaproszenie; przebiliśmy się więc do bufetu, gdzie przez dobry kwadrans krzyczeliśmy, tupali i wywijali parasolami, zanim podeszła do nas młoda dama i zapytała, czego chcemy.

— Co pan wypije? — zapytałem, zwracając się do mego przyjaciela.

— Pani będzie łaskawa dać mi za pół korony koniaku bez wody sodowej — odparł.

Wypił i jakby nigdy nic poszedł sobie. Wsiadł do innego wagonu. Był to postępek grubiański.

Od Crewe miałem przedział do własnej dyspozycji, choć pociąg był nabity. Kiedy zatrzymywaliśmy się na stacjach, ludzie widząc mój pusty przedział biegli do niego na wyprzódki: „Tutaj, Marysiu, chodź, masa miejsca! Dobrze, Tomku, tu się wpakujemy!” — krzyczeli. Biegli przez peron, dźwigając ciężkie bagaże, i walczyli przy drzwiach, aby wejść pierwsi. Jeden otwierał drzwi, wchodził na stopnie i padał w objęcia mężczyzny, który stał za nim. Wtedy wszyscy po kolei zaglądali do przedziału i węszyli, po czym robiło im się słabo i tłoczyli się w innych wagonach lub dopłacali do ceny pierwszej klasy.

Ze stacji Euston zawiozłem sery do domu mego przyjaciela. Kiedy jego małżonka weszła do pokoju, chwilę niuchała wokół siebie i powiedziała:

— Co to jest? Proszę mi powiedzieć. Jestem przygotowana na najgorsze.

Odparłem:

— To sery. Tomcio kupił je w Liverpoolu i prosił, bym je zabrał. Mam nadzieję — dodałem — że pani zrozumie, iż nie ma w tym mojej winy.

Odpowiedziała, że nie wątpi w to, ale z Tomkiem porozmawia, gdy wróci.

Mój przyjaciel zatrzymał się, w Liverpoolu dłużej, niż zamierzał.

Kiedy w trzy dni po moim przyjeździe jeszcze go nie było, jego żona przyszła do mnie.

— Co Tomek mówił o tych serach? — zapytała. Odparłem, że polecił trzymać je w wilgotnym miejscu i prosił, by nikt ich nie ruszał.

— Nie ma obawy, żeby kto ich się tknął. Czy Tomek je wąchał?

Odpowiedziałem, że pewnie wąchał, i dorzuciłem, że Tomek najwyraźniej ogromnieje polubił.

— Czy sądzi pan, że Tomek bardzo będzie się gniewał — dopytywała się dalej — jeśli dam komuś suwerena, żeby je zabrał i zakopał?

— Obawiam się, że uśmiech na zawsze by zniknął z jego oblicza.

Wtedy żona przyjaciela wpadła na pomysł.

— Czy zechciałby pan przechować te sery dla Tomka? Pozwoli pan, że prześlę je panu do domu?

— Łaskawa pani — odparłem — osobiście lubię zapach serów i do końca życia wspominał będę ostatnią moją podróż z Liverpoolu jako szczęśliwy finał miłych wakacji. Ale na tym padole musimy liczyć się z naszymi bliźnimi. Dama, pod której dachem mam zaszczyt mieszkać, jest wdową, a także, jeśli się nie mylę, sierotą. Stanowczo — i rzekłbym, bardzo wymownie — nie godzi się ona, aby ją — jak powiada — „wystawiano do wiatru”. Obecność serów pani męża w jej domu uważałaby — czuję to instynktownie — za „wystawianie do wiatru”, a nikt nie ośmieli się powiedzieć, bym kiedykolwiek wystawiał do czegokolwiek wdowę i sierotę.

— Ano dobrze — powiedziała wstając żona mego przyjaciela. — Chcę panu tylko powiedzieć, że zabieram dzieci i przenoszę się do hotelu, do czasu, kiedy on zje te sery. Stanowczo odmawiam przebywania z nimi pod jednym dachem.

Dotrzymała słowa i zostawiła dom pod opieką służącej, która na pytanie, czy wytrzyma ten zapach, zapytała: „Jaki zapach?”, a kiedy ją skonfrontowano z bliska z tymi serami i kazano mocno pociągnąć nosem, odparła, że dolatuje ją delikatny zapach melonów. Na tej podstawie przyjęto, że kobiecinie żadne niebezpieczeństwo z powietrza nie grozi, i zostawiono ją w domu.

Rachunek za hotel urósł do sumy piętnastu gwinei. Mój przyjaciel, kiedy podsumował wydatki, stwierdził, że sery kosztowały go po osiem szylingów i sześć pensów za funt. Oświadczył wówczas, iż przepada za serem, ale nie stać go na taką cenę, i postanowił pozbyć się tych serów. Wrzucił je do kanału, ale musiał zaraz wyłowić, bo zaprotestowali przewoźnicy. Twierdzili, że robi im się słabo. Potem w ciemną noc mój przyjaciel wyniósł je i podrzucił do parafialnej kostnicy. Ale koroner odkrył je tam i narobił piekielnego hałasu. Twierdził, że to jest niecna intryga, zmierzająca do wskrzeszenia nieboszczyków i pozbawienia go chleba.

Tomasz pozbył się wreszcie serów w ten sposób, że zawiózł je do pewnej miejscowości nadmorskiej i tam zakopał na plaży. Przysporzyło to niemałej renomy owej mieścinie. Przyjezdni twierdzili, że jakoś nigdy przedtem nie zauważyli, jakie mahoniowe jest tam powietrze, i odtąd ludzie z zagrożonymi płucami i cherlawi tłumnie zjeżdżali się do tej miejscowości kuracyjnej.

Z tej racji, choć jestem amatorem serów, przyznałem słuszność Jerzemu, gdy stanowczo wypowiedział się przeciw zabraniu ich na drogę.

— Obejdziemy się też bez podwieczorku — ciągnął Jerzy (tu Harrisowi wydłużyła się mina), ale za to o siódmej pokrzepimy się, jak Bóg przykazał — będzie to obiad, podwieczorek i kolacja za jednym zamachem.

Harris od razu poweselał. Jerzy na ten posiłek zaproponował paszteciki, ciasto z owocami, zimne mięsiwo, pomidory, owoce i zieleninę.

Do picia wzięliśmy znakomity syrop wyrabiany przez Harrisa. Miesza się go (syrop, nie Harrisa) z wodą i nazywa lemoniadą. Zabraliśmy też herbatę i butelkę whisky na wypadek — jak powiedział Jerzy — gdybyśmy się wywrócili.

Jerzy, moim zdaniem, niepotrzebnie uczepił się myśli o katastrofie. Przecież nie można w takim nastroju wybierać się na wycieczkę.

Niemniej rad jestem, że wzięliśmy whisky.

Natomiast zrezygnowaliśmy z piwa i wina. Byłyby one grubym nieporozumieniem na wycieczce w górę rzeki. Po piwie i winie człowiek robi się senny i ociężały. Owszem, możesz wypić szklaneczkę wieczorem, gdy się wypuścisz do miasta, żeby popatrzeć na dziewczęta, ale nie waż się pić, kiedy słońce praży prosto w głowę i czeka cię ciężka praca.

Tego samego wieczoru, zanim rozstaliśmy się, sporządziliśmy wykaz rzeczy, jakie trzeba zabrać ze sobą. Była to wcale pokaźna lista. Następnego dnia, w piątek, poznosiliśmy wszystko, a wieczorem spotkaliśmy się, aby to spakować. Na odzież przeznaczyliśmy wielką walizę, na żywność i artykuły kuchenne — dwa kosze. Odsunęliśmy stół pod okno i całe wyposażenie zwaliliśmy na środku podłogi, po czym siedliśmy wokół tego stosu i patrzyliśmy na niego.

Oświadczyłem, że sam spakuję to wszystko.

Nie powstydziłbym się swej sztuki pakowania. Jest to jedna z tych wielu rzeczy, na których znam się nieporównanie lepiej niż inni (czasem aż dziw mnie bierze, jak wiele jest tych rzeczy). Zakomunikowałem o tym Jerzemu i Harrisowi. Najlepiej by było — dodałem — gdyby zostawili mnie całą tę robotę. Przystali na moją propozycję tak ochoczo, że aż zrobiło to trochę nieprzyjemne wrażenie. Jerzy wetknął sobie fajkę w zęby i rozparł się w fotelu, Harris wpakował nogi na stół i zapalił cygaro.

Nie do tego zmierzałem. Chciałem, rzecz prosta, wziąć w swe ręce nadzór nad całością, podczas gdy Harris i Jerzy partoliliby robotę pod moim okiem, więc co chwila bym ich odsuwał na bok ze słowami: „Och, ty ciemięgo”, „Już sam to zrobię!”, „Widzisz, jakie to proste!” W ten sposób — jak się to mówi — dałbym im lekcję solidnej roboty. Beztroska, z jaką przyjęli moją propozycję, bardzo mnie zirytowała. Nic mnie tak nie gniewa, jak widok innych, którzy siedzą sobie i próżnują, kiedy ja oddaję się pracy.

Mieszkałem kiedyś z facetem, którego lenistwo doprowadzało mnie do szaleństwa. Potrafił całymi godzinami leżeć rozwalony na sofie i patrzeć, jak pracuję, wodząc oczami za każdym moim krokiem. Mówił, że napawa go nieodpartą radością widok mej krzątaniny. Twierdził, że dzięki temu widokowi zrozumiał, iż życie nie jest gnuśną drzemką i nie po to się żyje, aby się gapić i ziewać z nudy, lecz aby wśród trudów i mozołów spełnić naszą wzniosłą misję. — Nieraz się dziwię — zapewniał mój współlokator — jak mogłem w ogóle żyć, zanim cię spotkałem, kiedy nie było mi dane patrzeć na cudzą pracę.

Otóż ja jestem inny. Nie potrafię siedzieć spokojnie i patrzeć, jak ktoś tyra za dwóch. Muszę wtedy wstać i pilnować roboty, krążyć wokół tytana pracy z rękami w kieszeniach i udzielać mu wskazówek. Taką już mam czynną naturę. Nic na to nie poradzę.

Nie powiedziałem jednak ani słowa i wziąłem się do pakowania. Zabrało mi to więcej czasu, niż przypuszczałem. W końcu uporałem się z walizką, usiadłem na niej i ściągnąłem rzemienie.

— A butów nie zapakujesz? — spytał Harris.

Rozejrzałem się i stwierdziłem, że zapomniałem o butach. Oto cały Harris! Naturalnie nie mógł otworzyć ust, zanim udało mi się zamknąć walizę i zacisnąć rzemienie. A Jerzy zaśmiał się tym swoim irytującym, idiotycznym, rozdzierającym uszy rechotem. Ten jego śmiech zupełnie wyprowadza mnie z równowagi.

Otworzyłem walizę i zapakowałem buty. Wtedy, gdy już miałem ją zamknąć, potworna myśl przyszła mi do głowy. Czy zapakowałem szczoteczkę do zębów? Nie wiem, jak się to dzieje, lecz nigdy nie pamiętam, czy włożyłem ją do walizki.

Szczoteczka do zębów jest rzeczą, która straszy, gdy wybieram się w podróż, i zatruwa mi życie. Śni mi się, że jej nie zapakowałem, budzę się zlany zimnym potem, wyskakuję z łóżka i przetrząsam walizkę. A rano pakuję szczoteczkę jeszcze przed jej użyciem i muszę znowu wszystko wyjąć — szczoteczka jest zawsze ostatnim przedmiotem dobytym z walizki. Wtedy na nowo upycham walizkę i na śmierć zapominam o szczoteczce, wracam więc w ostatniej chwili do domu, wbiegam co tchu po schodach i na stację niosę ją owiniętą w chusteczkę do nosa.

Oczywiście tym razem też musiałem wszyściutko wyrzucić i oczywiście szczoteczki nie znalazłem. Przewróciłem wszystko do góry nogami i doprowadziłem rzeczy do stanu, w jakim pewnie się znajdowały przed stworzeniem świata, kiedy panował chaos. Naturalnie sto razy znajduję szczoteczki Jerzego i Harrisa, a mojej ani śladu. Przekładam rzeczy po jednym kawałku, oglądam je pod światło i potrząsam. Znajduję szczoteczkę w bucie. Pakuję wszystko jeszcze raz.

Kiedy skończyłem, Jerzy pyta się, czy mydło zapakowane. Odpowiadam, że guzik mnie z pętelką obchodzi, czy mydło zapakowane czy nie. Zatrzasnąłem wieko i zapiąłem rzemienie, po czym stwierdziłem, że włożyłem do walizki kapciuch na tytoń i trzeba ją otworzyć. Ostatecznie zamknęła się o godzinie 10.05 wieczór. Pozostały mi jeszcze dwa kosze. Harris oświadczył, że do odjazdu mamy już tylko niecałe dwanaście godzin i że lepiej będzie, jeśli on z Jerzym zrobią resztę. Usiadłem, a oni wzięli się do roboty.

Zaczęli z uśmiechem na ustach, najwyraźniej chcąc mi pokazać, jak się to robi. Wstrzymałem się od komentarzy, czekałem. Kiedy powieszą Jerzego, Harris będzie tym, który najgorzej pakuje na całym świecie. Patrzyłem na stosy talerzy, filiżanek, baterie kociołków, butelek i dzbanków, zapasy pasztetów, maszynek do gotowania, ciastek, pomidorów itd. i czułem, że za chwilę sprawa przybierze obrót nad wyraz interesujący.

Tak się też stało. Zaczęli od tego, że stłukli filiżankę. To był ich pierwszy krok. Zrobili to, aby mi pokazać, na co ich stać, i żeby mnie zainteresować.

Potem Harris postawił słoik z dżemem poziomkowym na pomidorze i zgniótł go, musiał więc wybierać pomidora z kosza łyżeczką do herbaty.

Teraz przyszłą kolej na Jerzego, który wlazł na masło. Nie powiedziałem ani słówka, tylko podszedłem, usiadłem na krawędzi stołu i przyglądałem się uważnie. Drażniło ich to więcej niż najbardziej zjadliwe docinki. Zdawałem sobie z tego sprawę. Denerwowali się i podniecali coraz bardziej, nadeptywali na różne przedmioty, kładli je za sobą i potem nie mogli znaleźć. Paszteciki wpakowali na dno kosza, a na wierzchu ułożyli ciężkie przedmioty i zrobili ciasto.

Posypali wszystko solą, a masło — mój Boże! Nigdy w życiu bym nie uwierzył, że dwóch mężczyzn może tyle nawyrabiać z kawałkiem masła za szylinga i dwa pensy, gdybym nie ujrzał tego na własne oczy. Kiedy Jerzy zdjął masło ze swego pantofla, usiłowali we dwójkę włożyć je do kociołka. Cały kawałek nie wlazł, ale to, co weszło, ani rusz nie dało się wyjąć. Wreszcie wyskrobali masło z kociołka i położyli je na krześle. Harris usiadł, masło przylepiło się do niego — chodzili po pokoju i szukali zguby.

— Gotów jestem przysiąc, że położyłem je tutaj, na tym krześle — powiedział Jerzy wpatrując się w puste miejsce.

— Dopiero co widziałem na własne oczy, jak je tu kładłeś — zapewniał Harris.

Po tej wymianie zdań ruszyli na dalsze poszukiwania po całym pokoju, a kiedy znów spotkali się na środku, spojrzeli na siebie z osłupieniem.

— Coś podobnego, to niesłychane — powiedział Jerzy.

— Tajemnicza sprawa — przytaknął Harris. Jerzy znalazł się za plecami Harrisa i ujrzał zgubę.

— Ha! Tu było przez cały czas! — zawołał z oburzeniem.

— Gdzie? — wołał Harris kręcąc się w kółko.

— Stójże spokojnie! — ryknął Jerzy biegając naokoło Harrisa. Odłączyli masło od Harrisa i włożyli je do czajnika.

Montmorency, rzecz jasna, brał w tym wszystkim czynny udział. Jego życiową ambicją jest wchodzić innym w drogę i zbierać przekleństwa. Jeśli może wkręcić się tam, gdzie go bynajmniej nie proszą, bruździć ile się da, doprowadzać ludzi do szaleństwa, tak żeby rzucali w niego czym popadnie, Montmorency uważa, że nie zmarnował tego dnia swego życia.

Wleźć komuś pod nogi, żeby się potknął i przez godzinę bez chwili wytchnienia obrzucał go przekleństwami — oto szczyt marzeń Montmorency'ego. Kiedy uda mu się tego dopiąć, robi się nieznośnie zarozumiały.

Podchodził zatem i siadał na rzeczach, które właśnie miały być pakowane. Był niezłomnie przekonany, że ilekroć Harris lub Jerzy sięgali po coś ręką, szukali tylko jego zimnego i wilgotnego nosa. Wdepnął jedną łapą w dżem, czepiał się łyżek do herbaty, ubrdał sobie, że cytryny to szczury, wskoczył do kosza i uśmiercił trzy sztuki, nim Harris zdążył palnąć go w łeb patelnią.

Harris zarzucił mi, że ja go do tego podszczuwam. Ale ani słowo zachęty nie padło z moich ust. Takiemu psu nie trzeba zachęty. Urodził się z tym, taka jest jego grzeszna natura i ta natura pcha go do czynów bezecnych.

Pakowanie skończyło się o godzinie 0.50. Harris siadł na wielkim koszu i wyraził nadzieję, że nic się nie stłucze. Jerzy dodał, iż jeśli coś będzie stłuczone, niechybnie było już stłuczone. Ta refleksja wyraźnie dodała mu otuchy. Potem Jerzy oświadczył, że chce mu się spać. Nam też się chciało. Ponieważ Harris miał nocować u nas, poszliśmy wszyscy na górę.

Rzuciliśmy monetę i wylosowaliśmy łóżka. Harris miał spać ze mną. Zapytał mnie:

— Czy wolisz spać przy ścianie, czy na zewnątrz, Jerome?

Odparłem, że na ogół wolę spać w łóżku niż na dworze. Harris stwierdził, że to stary kawał.

— O której mam was, chłopcy, obudzić? — zapytał Jerzy.

Na to Harris:

— O siódmej. A ja:

— Nie, o szóstej, bo chcę rano napisać jeszcze parę listów.

Trochę się na ten temat posprzeczałem z Harrisem, więc przepołowiliśmy sporną godzinę.

— Obudzisz nas o pół do siódmej — powiedzieliśmy Jerzemu.

Jerzy nic nie odpowiedział. Po sprawdzeniu okazało się, że zdążył już zasnąć. Postawiliśmy więc wanienkę z zimną wodą tak, żeby rano prosto z łóżka wszedł do kąpieli, i poszliśmy spać.

ROZDZIAŁ PIĄTY

Pani P. budzi nas. Jerzy, ospalec. Szachrajskie „prognozy pogody”. Nasz bagaż. Zdemoralizowany chłopczyk.

Tłum się zbiera wokół nas. Odjeżdżamy z paradą i przybywamy na stację Waterloo. Funkcjonariusze Kolei Południowo-Zachodniej nic nie wiedzą o tak przyziemnych rzeczach jak pociągi. Płyniemy, płyniemy na odkrytej łodzi.

Na drugi dzień rano obudziła mnie pani Poppets.

— Czy pan łaskawy wie, że dochodzi dziewiąta godzina?

— Dziewiąta co? — krzyknąłem zrywając się z łóżka.

— Dziewiąta godzina — odparła pani P. przez dziurkę od klucza. — Pan pewnikiem zaspał.

Obudziłem Harrisa i powiedziałem mu, że dziewiąta.

— Ty, zdaje się, chciałeś wstać o szóstej? — zapytał.

— Ano właśnie — odparłem. — Czemuś mnie nie obudził?

— Jak cię miałem budzić, kiedy tyś mnie nie obudził? — odparował. — Teraz dostaniemy się na wodę dopiero po dwunastej. Że też w ogóle chciało ci się wstać!

— Hm — odparłem. — Miałeś szczęście, że mi się chciało. Gdybym cię nie obudził, przeleżałbyś tu dwa tygodnie jak nic.

W tym duchu warczeliśmy na siebie jeszcze przez parę minut, aż przerwało nam wyzywające chrapanie Jerzego. To nam przypomniało o jego istnieniu. Oto leżał tam, ten sam, który się pytał, kiedy ma nas obudzić; leżał na grzbiecie, usta miał szeroko otwarte, a kolana zadarł w górę.

Nie wiem, dlaczego tak się dzieje, lecz widok śpiącego człowieka, kiedy sam już jestem na nogach, działa mi na nerwy. Oburzenie ogarnia mnie, gdy widzę, jak bezcenne godziny życia ludzkiego — chwile na wagę złota, które nigdy nie wrócą — marnują się w czasie snu godnego bydlęcia.

Oto właśnie Jerzy, obrzydliwie gnijąc w łóżku, zaprzepaszcza boski dar czasu. Jego cenne życie, z którego za każdą sekundę będzie musiał zdać rachunek na tamtym świecie, ucieka mu — nie wykorzystane. Mógłby przecie już się nabijać jajkami na boczku, drażnić psa, przystawiać się do dziewczęcia na służbie — zamiast rozciągać się tu, zatopiony w zapomnieniu, które spętało mu duszę.

Straszna była to myśl. Przyszła obu nam do głowy równocześnie. Postanowiliśmy ratować

Jerzego i pod wpływem tej szlachetnej decyzji wybaczyliśmy sobie z Harrisem nasze wzajemne urazy. Doskoczyliśmy do łóżka, zdarliśmy kołdrę ze śpiącego, Harris przypalantował mu pantoflem, ja huknąłem mu do ucha. Ocknął się.

— Popepało? — wybełkotał siadając na łóżku.

— Wstawaj, durna kłodo! — ryknął Harris. — Za piętnaście dziesiąta.

— Co?!—krzyknął Jerzy i wskoczył do wanienki... — Kto, psiakrew, to tu postawił?

Wyjaśniliśmy mu, że tylko tuman może nie zauważyć wanny przed łóżkiem.

Ubraliśmy się szybko. Kiedy przyszła kolej na zabiegi kosmetyczne, przypomnieliśmy sobie, że zapakowaliśmy szczoteczki do zębów, szczotkę i grzebień (ta szczoteczka wpędzi mnie do grobu, jestem tego pewien), trzeba więc było zejść na dół i wyłowić je z walizy. Gdyśmy już się z tym uporali, Jerzemu zachciało się przyborów do golenia. Odparliśmy, że tym razem będzie musiał wyjść z domu nie ogolony, bo nam ani się śni na nowo wszystko rozpakowywać dla czyjegoś tam widzimisię.

— Nie mówcie głupstw — nalegał. — Przecież w tym stanie nie mogę iść do City!

Oblicze Jerzego istotnie nie pasowało do City, ale cóż nas obchodziły ludzkie cierpienia? Harris w niewybrednym i prostackim jak zwykle języku sformułował swą propozycję pod adresem City.

Zeszliśmy na śniadanie. Montmorency zaprosił dwa psy, żeby przyszły rano i odprowadziły go na stację. Cała trójka skracała sobie czas żrąc się na progu. Uspokoiliśmy ją za pomocą parasola, po czym zasiedliśmy do kotlecików i wołowiny na zimno.

Harris powiedział:

— Ważką jest rzeczą zjeść dobre śniadanko — i zaczął od dwóch kotletów, oświadczając, iż trzeba się nimi zająć, póki są gorące, a wołowina może poczekać.

Jerzy przyniósł gazetę. Zaczął nam czytać kronikę nieszczęśliwych wypadków na łódkach i prognozę pogody na dzień dzisiejszy, która zapowiadała: „Deszcz, zimno, krótkie rozpogodzenia (nie ma nic okropniejszego), przelotne lokalne burze, wiatr wschodni, niż nad hrabstwami południowymi (zwłaszcza Londyn i Kanał). Barometr opada”.

Jestem głęboko przekonany, że wśród wszystkich głupstw i irytujących bzdur, jakie nas dręczą, oszustwo zwane „prognozą pogody” należy do najbardziej cynicznych. „Przepowiada się” akurat to, co było wczoraj lub dwa dni temu, a zawsze coś wręcz odwrotnego niż to, co będzie dzisiaj.

Pamiętam, jak raz późną jesienią doszczętnie zmarnowałem dzień wypoczynku tylko dlatego, że liczyliśmy się ze wzmianką o pogodzie zamieszczoną w miejscowej prasie. „Czekają nas dziś ulewne deszcze i burze z piorunami” — głosiła notatka w poniedziałkowej gazecie. Zrezygnowaliśmy więc z wycieczki i cały dzień siedzieliśmy w domu, czekając na deszcz. A pod naszym oknem ludzie jechali bryczkami i dyliżansami za miasto, radośni i weseli jak ptaszęta, słoneczko przyświecało i ani jednej chmurki nie ujrzałbyś na niebie.

— Ach! — mówiliśmy do siebie stojąc przy oknie i patrząc na tę procesję. — Wrócą do domu zmoczeni jak kury!

Chichocząc na myśl, jak tamci zmokną, odeszliśmy od okna i podsyciliśmy ogień na kominku. Sięgnęliśmy po książki. Porządkowaliśmy nasze zbiory wodorostów i muszelek. Koło dwunastej słońce zalało cały pokój. Upał był nie do wytrzymania, a my tylko czekaliśmy, kiedy zaczną się owe ulewne deszcze i przelotne burze z piorunami.

— Ach, zobaczysz, przyjdą po południu — zapewnialiśmy się wzajemnie. — Ale ludziska zmokną! A to ci heca!

O pierwszej przyszła nasza gospodyni i zapytała, czy wyjdziemy z domu, bo taka cudna pogoda.

— Nie, nie — odparliśmy z chichotem, który wiele dawał do myślenia. — Broń Boże. Nie chcemy zmoknąć do suchej nitki, nie ma głupich.

Kiedy już miało się ku wieczorowi, a deszczu jakoś nie było widać, usiłowaliśmy pocieszyć się nadzieją, że lunie z jasnego nieba, właśnie gdy ludzie ruszą w drogę powrotną i znajdą się w szczerym polu, zmokną więc tak, że będą mieli dość za wszystkie czasy. Ale nie spadła z nieba ani jedna kropla. Skończył się wspaniały dzień i nadeszła cudowna noc.

Nazajutrz rano wyczytaliśmy w porannej gazecie, że zapowiada się „ciepły, jasny, pogodny dzień, a nawet upał”. Ubraliśmy się więc przewiewnie i wyszliśmy na spacer. W pół godziny po naszym wyjściu zaczęło lać jak z cebra i zerwał się wiatr przejmujący dreszczem. Obydwa te zjawiska atmosferyczne trwały przez cały dzień. Wróciliśmy do domu przeziębieni i z reumatycznym rwaniem w całym ciele. W takim stanie poszliśmy spać.

Pogoda jest rzeczą, do której moja głowa jest nie dość mocna. Nic z tego nie rozumiem. Z barometru nie ma żadnego pożytku: zwodzi człowieka tak samo jak gazetowe prognozy pogody.

Wisiał taki barometr w pewnym hotelu w Oksfordzie, w którym zatrzymałem się zeszłego roku na wiosnę. Kiedy tam przybyłem, wskazywał „na pogodę”. Na dworze wręcz lało i nie przestało lać do wieczora. Nie mogłem tego zrozumieć. Szturchnąłem barometr parę razy — wskazówka skoczyła w górę i zatrzymała się na „suszy”. Przechodził właśnie korytarzem służący, przystanął i powiedział, że to pewnie pogoda na jutro. Mnie się zdawało, że to pogoda sprzed dwóch tygodni, ale służący nie zgodził się ze mną. „Chyba nie” — rzucił.

Rankiem następnego dnia znów poklepałem barometr. Poszedł jeszcze wyżej, a równocześnie na dworze deszcz przybrał na sile. W środę jeszcze raz dałem mu w łeb. Wskazówka zatoczyła łuk i minąwszy „pogodę”, „suszę” i „upał” zatrzymała się tam, gdzie barometr się kończył.

Robiła, co mogła, lecz instrument tak był zbudowany, że gdyby chciał jeszcze dobitniej zapowiedzieć piękną pogodę, musiałby pęknąć. Wskazówka najwyraźniej życzyła sobie iść dalej i przepowiedzieć posuchę, klęskę braku wody, udary słoneczne, ogniste samumy i tym podobne, ale napotkała opór i musiała się zadowolić wskazaniem na banalne: „bardzo sucho”.

Tymczasem deszcz bez przerwy lał strumieniami, rzeka wystąpiła z brzegów i niżej położona część miasta stanęła pod wodą.

Służący powiedział, że z wszelką pewnością będziemy mieli kiedyś dłuższy okres wspaniałej pogody, i odczytał mi krótki poemat wydrukowany na górze wyroczni:

Długie czekanie — stała pogoda. Zgadnąć na jutro — czasu szkoda.

Tego lata nie doczekaliśmy się jednak pięknej pogody. Pewnie maszynka do zgadywania miała na myśli wiosnę w przyszłym roku.

Są jeszcze barometry nowego fasonu: długie i proste. Na nich już ani w ząb się nie wyznaję. Po jednej stronie oznaczona jest dziesiąta godzina wczoraj rano, a po drugiej dziesiąta rano dzisiaj. Ale, jak wiadomo, nie sposób codziennie wstawać tak wcześnie. Barometr ten idzie w górę lub opada zarówno na deszcz, jak na pogodę, wiatr i ciszę, na jednym końcu napisane jest Nly, a na drugim Ely (a cóż to za ele, mele, dudki?), ale jak się go poklepie, to w ogóle nic nie pokazuje. Trzeba jeszcze zrobić poprawkę zależnie od wysokości ponad poziomem morza i przeliczyć stopnie Celsjusza na Fahrenheita — i dopiero wtedy jestem ciemny jak tabaka w rogu.

Któż jednak chce jeszcze wiedzieć, jaka będzie pogoda? Wystarczy, że kiedy nadejdzie, jest zła, po cóż więc zawczasu się tym martwić? Za to lubimy proroków pokroju owego staruszka, który w ponury ranek, kiedy bardzo by nam zależało na pięknej pogodzie, ogarnia horyzont okiem znawcy i powiada:

— Och, nie, panie szanowny. Na pewno pięknie się wypogodzi. To przejdzie, drogi panie.

O, ten to się zna — myślimy. Mówimy mu ,,do widzenia” i idziemy dalej. Aż dziw bierze, jak ci starsi panowie umieją przepowiadać pogodę.

Naszej sympatii do staruszka wcale nie zmniejsza fakt, że się n i e rozpogodziło i że deszcz leje przez cały dzień.

— Ha, trudno — mówimy sobie. — Zrobił, co mógł.

Natomiast do jegomościa, który przepowiada słotę, czujemy gorzki żal i z przyjemnością wzięlibyśmy na nim odwet.

— Przejaśnia się, prawda? — wołamy wesoło, mijając go na ulicy.

— Skądże znowu, panie drogi! To się zaciągnęło na cały dzień — odpowiada potrząsając głową.

— Stary dureń! — mruczymy pod nosem. — Cóż on się na tym zna? — Jeśli zaś jego wróżba się spełni, wracamy do domu z jeszcze większą złością do faceta i z niewyraźnym podejrzeniem, że tak czy inaczej maczał w tym palce.

Dzisiaj ranek był tak jasny i tak słoneczny, żeśmy zbyt nie brali sobie do serca skądinąd mrożących krew w żyłach wiadomości, które czytał nam Jerzy. Było tam, że „barometr opada”, a dalej szły „zaburzenia atmosferyczne, przebiegające przez południową Europę”. Widząc, że nie da rady nas złamać na duchu i traci czas na próżno, Jerzy podwędził papierosa, którego starannie sobie skręciłem, i poszedł.

Wobec tego wykończyliśmy nędzne resztki, które zostały po nim na stole, wynieśliśmy bagaż przed bramę i czekaliśmy na dorożkę.

Gdyśmy cały bagaż ułożyli razem, okazało się, że jest tego niemało. Były tam: wielka waliza, mała torba podróżna, dwa kosze i gruby zwój koców, cztery lub pięć narzutek i nieprzemakalnych płaszczy, kilka parasoli oraz melon, sam jeden w worku, bo zbyt był pękaty, aby wlazł gdzie indziej, parę funtów winogron w drugim woreczku, japońska parasolka z papieru i patelnia takich rozmiarów, że nigdzie się nie mieściła, i dlatego zapakowaliśmy ją w papier.

Całość robiła duże wrażenie. Harris i ja zaczęliśmy się tego wstydzić, sam nie wiem z jakiej racji.

Dorożki jakoś nie było widać, za to zaczęli pojawiać się ulicznicy. Najwyraźniej zaciekawieni tym widowiskiem, przystawali przed naszym domem.

Pierwszy nadbiegł zza rogu chłopak od Biggsa. Biggs jest naszym dostawcą warzyw. Ten pan odznacza się szczególnym darem korzystania z usług chłopców na posyłki, którzy należą do najbardziej zaniedbanej i wykolejonej młodzieży, jaką wyhodowała cywilizacja. Jeśli jakieś nieprzeciętne łajdactwo w guście wyrostków wystrzeli w naszym sąsiedztwie, wiemy już, że jest to dzieło ostatniego nabytku Biggsa. Opowiadano mi, że swego czasu, kiedy popełnione zostało głośne morderstwo na Great Coram Street, cała nasza ulica od razu orzekła, że jest to sprawka chłopca (ówczesnego) od Biggsa, i gdyby nie fakt, iż na krzyżowy ogień pytań, w jaki wzięła go pani spod numeru 19, gdy w dzień po morderstwie przyszedł do niej rankiem po zamówieniu (w śledztwie wzięła również udział pani spod numeru 21, która właśnie stała na progu swego domu) — otóż gdyby nie fakt, że na ten straszny krzyżowy ogień chłopak przedstawił niezbite alibi, niewątpliwie źle by to się dla niego skończyło. Nie znałem tamtego chłopca od Biggsa, ale — sądząc z tego, co znacznie później widziałem na własne oczy — osobiście nie przywiązywałbym zbyt wielkiej wagi do jego alibi.

A więc chłopak od Biggsa —jak już wspomniałem —wybiegł zza rogu. Najwyraźniej bardzo mu się śpieszyło, kiedy się pokazał na widowni, ale ledwie ujrzał Harrisa, mnie, Montmorency'ego i nasze rzeczy, od razu przyhamował i wybałuszył na nas oczy. Harris i ja groźnie zmarszczyliśmy brwi pod jego adresem. Bardziej subtelna natura uczułaby się głęboko dotknięta naszym spojrzeniem, jednakże chłopcy od Biggsa bynajmniej nie grzeszą nadmierną wrażliwością. Chłopak stanął jak wryty w odległości jarda od schodków, na których nas ujrzał, oparł się o sztachety, wyszukał sobie jakąś słomkę i nie spuszczając nas z oka zaczął ją żuć. Niewątpliwie postanowił czekać na ciąg dalszy. W chwilę potem po drugiej stronie ulicy pojawił się chłopak ze sklepu kolonialnego. Ten od Biggsa zawołał:

— Słuchaj! Faceci z parteru pod 42 wyprowadzają się.

Tamten przebiegł ulicę i zajął stanowisko po drugiej stronie schodków. Wówczas młody dżentelmen od szewca stanął przed naszym domem i przyłączył się do chłopca od Biggsa, a starszy pomocnik młodszej pomywaczki z gospody „Pod Niebieskimi Słupkami” zajął samodzielną pozycję na krawędzi trotuaru.

— Głodować to oni nie będą, co? — powiedział młody dżentelmen od szewca.

— Nie ma obawy! Ty byś też wziął ze sobą coś niecoś — odparował „niebieskie słupki” — jakbyś miał się przeprawić przez Atlantyk w małej łódce.

— Ale oni nie wybierają się za ocean — wtrącił chłopak od Biggsa — tylko jadą szukać Stanleya.

Tymczasem zebrała się spora gromadka i ludzie pytali jeden drugiego, co się stało. Część (młodsi i tacy, co im fiu-fiu w głowie) utrzymywała, że to wesele, i wskazywała na Harrisa jako pana młodego; starszy i bardziej stateczny odłam gawiedzi skłaniał się ku poglądowi, że to będzie pogrzeb i że ja wyglądam na brata nieboszczyka.

Wreszcie zza rogu wyjechała pusta dorożka (jest to ulica, którą stale, kiedy nie są potrzebne, przejeżdżają puste dorożki w regularnych odstępach trzy na minutę; czyhają tu na pasażerów i tarasują drogę pieszym), więc zapakowaliśmy siebie i nasz dobytek, po czym wyrzuciliśmy na zbity łeb obu przyjaciół Montmorency'ego, którzy najwyraźniej poprzysięgli, że nigdy go nie opuszczą, i ruszyliśmy wśród wiwatów tłumu, a chłopak od Biggsa rzucił za nami marchewkę na szczęście.

Na stację Waterloo przybyliśmy o jedenastej i zapytaliśmy, gdzie stoi pociąg „jedenasta pięć”. Nikt, oczywiście, nie wiedział. Na tej stacji nigdy nie wiedzą, z którego peronu pociąg odchodzi ani dokąd zmierza, jeśli rzeczywiście ma odejść, i w ogóle o niczym nie mają pojęcia. Tragarz, który zabrał nasze rzeczy, uważał, że pociąg odejdzie z peronu drugiego, a jego kolega, z którym omówił ten problem, słyszał pogłoskę, że z peronu pierwszego. Natomiast naczelnik stacji był przekonany, że pociąg odejdzie z peronu podmiejskiego.

Aby z tym skończyć, poszliśmy na górę i zapytaliśmy się dyżurnego ruchu, który powiedział nam, że właśnie spotkał kogoś, kto zapewniał, iż widział ten pociąg na peronie trzecim. Pobiegliśmy tam, ale miejscowe czynniki oficjalne poinformowały nas, że skłonne są uważać ten pociąg za ekspres do Southampton, a jeżeli nie, to jest to pewnie windsorska „pętelka”. W każdym razie — zapewniały czynniki — nie jest to pociąg do Kingston, ale skąd ta pewność, czynniki nie umiały wyjaśnić.

Wówczas nasz tragarz powiedział, że to będzie na pewno górny peron, i oświadczył, że zna ten pociąg. Poszliśmy więc na górny peron, zobaczyliśmy się z maszynistą i zapytaliśmy, czy nie jedzie przypadkiem do Kingston. Odparł, że nie wie na pewno, ale chyba tak. W każdym razie, jeśli — jak się wyraził — nie jest to „11.05 do Kingston”, to chyba będzie „9.32 do Virginia Water” albo „ekspres 10.00 na Isle of Wight” lub do jakiejś miejscowości w tymże kierunku, a wszystkiego się dowiemy, jak przyjedziemy na miejsce. Daliśmy mu w łapę pół korony, prosząc, żeby zechciał być „11.05 do Kingston”.

— Nikt tutaj nie ma pojęcia — mówiliśmy — kiedy, dokąd i czym ma pan pojechać. Drogę pan zna, może pan spokojnie nawiać stąd i pojechać do Kingston.

— Ano, sam nie wiem, szanowi panowie — odparł zacny obywatel. — Ale jakieś pociągi muszą chodzić do Kingston, znakiem tego — zrobi się. Dawajcie jeszcze pół korony.

W ten sposób dostaliśmy się do Kingston dzięki towarzystwu „Koleje Londyńskie i Południowo-Zachodnie”.

Potem dowiedzieliśmy się, że pociąg, którym jechaliśmy, był w gruncie rzeczy pociągiem pocztowym do Exeter i że przez wiele godzin szukano go na stacji Waterloo, nikt jednak nie miał pojęcia, gdzie się zapodział.

Łódka czekała na nas w Kingston pod samym mostem. Podążyliśmy tam, wpakowaliśmy bagaż i sami też wmaszerowaliśmy na łódkę.

— Gotowe? — zapytał właściciel łódki.

— Gotowe! — krzyknęliśmy.

Z Harrisem przy wiosłach, ze mną przy linkach sterowych, Montmorencym, nieszczęśliwym i pełnym najgorszych obaw, na dziobie — wypłynęliśmy na wody, które przez dwa tygodnie miały być naszym domem.

Koniec wersji demonstracyjnej.

ROZDZIAŁ SZÓSTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ SIÓDMY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ ÓSMY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ DZIEWIĄTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ DZIESIĄTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ JEDENASTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ DWUNASTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ TRZYNASTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CZTERNASTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ PIĘTNASTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ SZESNASTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ SIEDEMNASTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ OSIEMNASTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ DZIEWIĘTNASTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej