Władysław Ludwik Anczyc

UCZTA WYZWOLEŃCA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I.

II.

III.

IV. 

V.

VI.

VII.

VIII.

IX.

X.

XI.

* * *

UCZTA WYZWOLEŃCA

Władysław Ludwik Anczyc

I.

Cięży nad światem potężna pięść Romy,
Szczenię wilczycy urosło w olbrzyma,
Opór ziem wrogich druzgocą jej gromy,
Mocarze strąca lub w pęta swe ima,
I pokonanych, wplótłszy w wóz zwycięski,
Piętnuje hańbą nieszczęsną ich dolę;
Kędy Rzym stąpi — ruina i klęski,
Kędy Rzym sięgnie — roznosi niewolę.
Siłą swych ramion — nie myślą, nie duchem
Gród jeden, zimny, niezgięty, despota,
Niezmierną ludność skuł ciężkim łańcuchem.

Spętany jarzmem Gall próżno się miota;
On, co wyniosły Kapitol zgniótł nogą
I miecz zwycięski przyrzucał do szali,
Dziś, miotan bólem, rozpaczą i trwogą,
Szarpie swe łono i hańbą się pali,
Gdy mu bard stary w posępny jęk tonów
Zanuci wielkie, niezwrotne już wczora,
Walki nad Allją zwycięskich Senonów.

Dyszy Iberja pod ręką pretora,
Z pod zielska sterczą Numancji zwaliska,
Kantabr wrze zemstą i groźno pięść  ściska.
Tylko Asturów nieliczne plemiona
Uszły z wolnością w przepaści i góry;
Córa Fenicji, wybiegła z fal łona,
Kartaga, można, bogata i sławna,
W objęciach Rzymu skonała oddawna;
W dalekie spiekłej pustynie Afryki
Uchodzi Numid i pierzcha Maur dziki,

A stary Egipt w sen zapadł ponury,
A nawet w spiekłych pustyniach Afryki
Na imię Romy Garamant zbladł dziki.
W pętach Judea, Pont milczy uległy,
Poza Eufrat nie śmieją wyjść Party,
I tylko w górach Armenji odległej
Sroży się jeszcze bój ciągły, zażarty
O śmierć lub życie.
Cheruski i Kwady
I Bastarn, chronion Tyrasu wód wstęgą,
Kryją się w borach, by ujść od zagłady
I nie zgiąć karku przed Rzymu potęgą.

A gdzież Hellada - Hellada gdzie święta,
Co Kserksesowe rozmiotła zagony,
Której po trzykroć Pers nieprzeliczony
Próżno niósł hańbę, zniszczenie i pęta?
Gdzie uciśnionych potężna zachrona,
Ziemica synów walecznych krwią  żyzna,
Ojczyzna pieśni, półbogów ojczyzna,
Wielka, urocza i niezwyciężona?
Gdzie ta kraina uroku i czarów,
Co praw mądrością zdziwiła świat cały,
Że liczne ludy z nich zakon swój brały,
Nawet Rzym dumny, pan ziemskich obszarów?
Gdzie ta kapłanka, co pierwsza hołd składa
Bogom, odzianym w powaby człowieka,
Co wdzięk stworzenia w ideał obleka,
Co iskrę piękna niebianom wykrada
I pierś swej dziatwy tym ogniem rozżarza?
Gdy tchnienia bogów ducha ich owiały,
Orfej dźwiękami porusza z miejsc skały,
Homer swą pieśnią bohaterów stwarza
A bogi kuje Fidjasza prawica.

Gdzie ta Hellada? Gdzie święta Hellada?
Gdzie ta odwieczna wolności strażnica?
Gdzie huf tebański? Gdzie Sparty młodzieńce,
Laur Maratonu i Eschyla wieńce,
Nawy Lizandra i oręż Milcjada?!
W Helladzie cmentarz — w krąg sterczy zrąb grodów,
Wicher rozmiata pamiątek ostatki;
Nie stało wielkich i ojców, i matek,
Wyrodne tylko błąkają się dzieci,
Zmięszane z stekiem półdzikich narodów
W zgraję helotów - w niezmierny stóg śmieci...

Kastalskie zdroje niepamięć pożarła,
W Delfach pustkowie, oniemiały bogi.
I duch nicości rządzi tu złowrogi -
Hellady niema! Hellada umarła!
Z Greków - graeculi, z tytanów - histrjony;
Duch nawet oprzeć nie zdołał się klęsce:
Z wyżyn Parnasu w Rzym, igrzysk spragniony,
Zbiegł pieśnią jońską zabawiać zwycięzce.
A Ossa, Peljon i Olimp z niebiany
Sędziwe głowy w żałobę chmur skryły,
I nie runęły, i nie przywaliły
Zhańbionych ludów i ziemi oplwanej.
Gdy Greków plemię skarlało olbrzymie,
Pójdźmy odszukać tytanów ród w Rzymie!

II.

Pójdź ujrzeć zbliska to miasto zdobyczy,
Pogromcę  świata, zwycięzcę bez końca,
Co blaskiem miecza chce zaćmić blask słońca,
Co ludy, jak psy, prowadzi na smyczy,
Że muszą razem w pozornej iść zgodzie,
Czy je mir splata — czy wściekły gniew bodzie.

Pewne olbrzymy zaległy to miasto,
Z potwornem licem i piersią włochatą,
Z rozrosłym barkiem i pięścią  żylastą,
Srogie, jak Marjus, niezgięte, jak Kato,
Że sam już ogień srogiego wejrzenia
Ścina krew w żyłach, a serce w głaz zmienia.
Pójdź na Kapitol! — Tam ujrzysz, jak męże,
Zsiniali w radzie, zsieczeni śród boju,
Zatrzasną wrota świątyni pokoju
I bitnej młodzi rozdadzą oręże;
To senat — Rzymu potężne włodarze,
Przed których gniewem drżą ziemskie mocarze.

Pójdź ugiąć czoła na progu tej kurji,
Gdzie Brutus na śmierć zdradzieckie dał syny,
Kędy nie zwiędły Kamilla wawrzyny,
Gdzie w licach matron lśnią cnoty Weturji.
Gdy ci ich wielkość  żar w piersi rozdmucha,
Gdy zagra serce wzniosłością ich czynów —
Zapragniesz, by cię Rzym w grono wziął synów,
Zapragniesz z nimi wyzionąć wraz ducha!
Pójdź!...

III.

Mrok zapada — od cyrku Nerona
Walą się tłumy w wrzaskliwej pogwarcę;
Niewiasty, dzieci, młodziany i starce,
Ogromna tłuszcza bezładna, zgnieciona,
Tłoczy się, zbija, popycha, rozpręża,
Jakby się sunął olbrzymi kłąb węża.
Biada tym, których odmęty tej fali
Wirem pochwycą w bezdenne otchłanie;
Tłum rozhukany o ziem ich powali,
A, kto raz upadł, ten już nie powstanie,
I, nim zeń resztki ulecą  żywota,
Ciżba go zgniecie i wdepce do błota.
Ależ, na bogi, gdzież pędzą te tłumy?
Co znaczy wrzawa i zgiełk ów szalony?
Klęska, czy pożar, czy święto praw Numy,
Czy też prowadzi pobite Teutony
Wnuczę Marjusza z promiennem obliczem?

O, nie... To konsul, to rzymski senator
Z rzeszą woźniców puszcza się w zawody!
Wszak boski cezar wyścigów amator,
A konsul pragnie i łask, i nagrody,
I o te łaski dobija się biczem!...
Lotem błyskawic przelata kwadryga,
Spieniony rumak pęd wichrów prześciga,
Starce i dzieci druzgocząc po drodze.
Miga purpura w obłokach kurzawy,
A śród niej pędzą, zachwytem przejęci,
Rzymianie - ujrzeć, jak konsul kark skręci.
Przed laty mieczem hetmany i wodze
Biły gościniec do świątyni sławy,
Dzisiaj - bicz starczy i końskich nóg para,
By zyskać laury i łaskę cezara.
Lud odbiegł cyrku, gdzie mnogi zwierz dziki
Z nazarejeżyków męczeńską krew toczy;
Woń krwi w powietrzu i wdali grzmią ryki,
Zajadłej tłuszczy purpura wzrok mroczy.
Iskrzy w nim srogość zażarta, zawzięta,
Jak u tygrysa, gdy żłopie krew ciepłą.
Wszelkie uczucie w jej łonie zakrzepło,
To nie lud rzymski — to wściekłe zwierzęta!

Pędzą: tu plebej w kurzawie i błocie,
Tam patrycjusze, rozpustą pijane,
Tłumy klijentów, niewolnych sług krocie;
Piękne Rzymianki, w szał rozkołysane,
Żony i córy konsulów, pretorów,
Piękne i szpetne, dziewczęta, staruchy,
Z licem skalanem bielidłem i różą  —
Wyzywające przybierając ruchy,
Mizdrzą się czelnie i oczęta mrużą
Do muskularnej czerni gladjatorów.
Przejrzystą szatą okrywszy swe ciało,
Uroczy powab z urody swej starły.
Dla tych zalotnic już włosów nie stało,
Więc z swych niewolnic, z Germanów je zdarły;
Z ofiar Gemonji, ze spolarjów wnętrzy,
Kędzior na głowach Rzymianek się piętrzy;
Złocistym pyłem trefione lśnią sploty,
Rozkoszy żarem namiętne lśni oko
I, szydząc jawnie ze wstrętnej im cnoty,
Na forum bezwstyd i hańbę swą wloką.

Oto lud rzymski - ten olbrzym wspaniały,
Słynący z cnoty, wielkości i chwały!

Lud zerwał dawno z naddziadów prostotą;
Żądza bogactwa toczy mu wnętrzności,
Jadem zepsucia przesiąkły do kości:
Zbrodnia mu cnotą, a bogiem mu złoto.
O wolność nie dba, a praca mu zbrzydła;
Tę tylko wolność on dzisiaj ma w cenie,
Która dozwala, zdeptawszy sumienie,
Zastawiać zręcznie na cudzy grosz sidła.
Ściężał mu dawno już ojców miecz płytki,
Niech więc najemnik bój stacza zań krwawy;
Zapasy w cyrku, wyścigów kurzawy,
Ogryzki biesiad, próżniactwo i zbytki —
To jego żywioł. Z cesarza szczodroty
Żyją te kupy miejskiego śmieciska,
A, otaczając Nerona dom złoty,
Wrzeszczą w niebiosy o chleb i igrzyska.
To gmin — a możni?
Patrz, stoi gromada
Wywiędłych gachów z wonnemi kędziory,
Kwiat patrycjuszów, potomki naddziada,
Przed którym niegdyś chadzały liktory.
Czoła ich śćmione znużenia obłokiem,
Róż  źle powleka oblicza ich sine,
Stoją na forum i błędnym swym wzrokiem
Ścigają chłopiąt powabnych drużynę
I wiodą spory...
O co? Czy się troszczą,
Że wolność Rzymu skonała już stara?
Nie! O nowego kochanka cezara,
Któremu względów i bogactw zazdroszczą;
O róż fenicki, o wschodnie wonności,
O prym w pijaństwie, o sztukę... gry w kości,
O sycylijskich i greckich aktorów,
Co im wawrzyny Rzym wkłada na skronie,
Nakoniec o to, który z senatorów
Na rozkaz pana dziś ducha wyzionie...
Takie to spory wiedzie płód Duilla,

Koniec wersji demonstracyjnej.