Dawid Herbert Lawrence

UTWORY

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

BAWARSKIE GENCJANY

CENZORZY

CYPRYSY

CZŁOWIEK Z TYRU

DZIEWICZA MATKA

FORTEPIAN

I OCH, BY CZŁOWIEK, KTÓRYM JEST, PRZESTAĆ BYĆ

KANGUR

KOMAR

BĄDŹMY LUDŹMI

CIENIE

Czerwone anemony

FIGI

HYDE-PARK W NOY, PRZED WOJNĄ

JARZĘBINY I GŁOGI

KOLIBER

KONIEC JESZCZE JEDNEGO ŚWIĘTA SPĘDZONEGO W DOMU

KONIEC NASZEJ EPOKI

LUD

NEMEZYS

ORZEŁ AMERYKAŃSKI

PELARGONIA CZERWONA I BOSKA REZEDA

POWIEŚĆ IDIOTY

PŁACE

RODZI SIĘ BÓG

STATEK ŚMIERCI

SYCYLIJSKIE CYKLAMENY

KOZA

LUDZIE W NOWYM MEKSYKU

NIE PŁACZCIE, WIELORYBY!

OSIOŁ

PIEŚŃ CZŁOWIEKA, KTÓRY PRZETRWAŁ

REWOLUCJA JAKO TAKA

RYBA

STOSUNKI RODZINNE ŻÓŁWI

W WIELKICH MIASTACH

Zwrotnik

ŁABĘDŹ

ŚW. MAREK

UCZUCIA ROBOTÓW

W ŁODZI

WĄŻ

ZE ZMARŁYMI PRZYMIERZE

ŚMIERĆ NIE JEST ZŁEM, ZŁO JEST MECHANICZNE

ŚW. MATEUSZ

UTWORY

Dawid Herbert Lawrence

BAWARSKIE GENCJANY

Nie każdy ma w domu gencjany

we wrześniu łagodnym, w leniwy smutny dzień Michała.

Bawarskie gencjany, wielkie i ciemne, tylko ciemne,

przyciemniające dzień, jak pochodnie dymiące mrocznym błękitem Plutona,

żyłkowane i pochodniom podobne, z płomieniem ciemności błękitnie rozpostartym

płasko przy ziemi, jakby ciemne punkty, spłaszczone porywem dnia białego

pochodnie dymiącej błękitnie ciemności, Plutona granatowy blask ślepiący,

czarne lampy sal Disa, płonące granatem,

rozsiewają ciemność, granatową ciemność, jak blade lampy Demeter światło rozsiewają,

prowadźcie mnie więc, prowadźcie tą drogą.

Gencjanę mi zdobądź, podaj mi pochodnię!

niech mnie prowadzi błękitna, rozwiana pochodnia tego kwiatu

schodami w dół, gdzie coraz ciemniej, gdzie błękit ciemnieje granatowo,

gdzie nawet Persefona już zmierza od szronu września

ku niewidzialnej krainie, gdzie mrok strzeże ciemności

zaś Persefona sama już głosem jest tylko

albo ciemnością niewidoczną, którą oplata jeszcze głębszy mrok

ramion Plutona i cień zgęszczony żądzy ją przeszywa

pośród wspaniałych pochodni ciemności, okrywającej płaszczem

nocy zgubioną pannę młodą i jej oblubieńca.

CENZORZY

Cenzorzy to martwi ludzie,

którym kazano życie odróżnić od śmierci.

Bo żaden człowiek żywy, pogodny nie chciałby być cenzorem,

śmiałby się po prostu.

Ale cenzorzy, jako martwi ludzie,

surowym okiem patrzą na życie.

— Ta rzecz jest żywa! O, to niebezpieczne. Skończyć z tym! —

A kiedy dokonano egzekucji,

słychać chrapliwy i ciężki, pewny swojej racji oddech martwych ludzi,

cenzorów, oddech pełen ulgi.

CYPRYSY

Toskańskie cyprysy,

Czym są?

Poskręcane niby myśl zawiła,

Której język zaginaj,

Toskańskie cyprysy,

Czy jest tu jakaś wielka tajemnica?

Czy nie zbyteczne nasze słowa?

Nieodgadniona tajemnica,

Zamarła z plemieniem wymarłym i zamarłą mową, a przecież

Tkwi w was niby ciemny pomnik,

Etruskie cyprysy.

O, jak podziwiam waszą wierność,

Ciemne cyprysy!

Czy to tajemnica długonosych Etrusków?

Tych długonosych, lekkostopych, chytrze uśmiechniętych,

Którzy byli tak cisi wokół cyprysowych gajów?

Wśród krętych cyprysów jak płomień wysokich,

Których długie cienie chwiały się dokoła,

Etruskowie mroczni, kędzierzawe syny Etrurii pradawnej:

Nadzy oprócz długich, fantazyjnych butów,

Idący z chytrym, spokojnym uśmieszkiem

I z niewzruszoną zimną krwią Afryki

W jakiejś zapomnianej sprawie.

W jakiej to sprawie?

Cóż, języki są martwe, a słowa puste, jak puste strąki nasion.

Bo rozwiały się dźwięki i echa przebrzmiały

Sylab etruskich,

Które znały odpowiedź

Lecz widzę was nadal, w ciemnym zadumaniu,

Toskańskie cyprysy,

Nad jedną myślą, pradawną:

Jedną myślą pradawną, chytrą, ale nieśmiertelną, skoro trwacie jeszcze

Etruskie cyprysy;

Mroczne odbicie myśli chytrej smukłych, ruchliwych mieszkańców Etrurii,

Których Rzymianie nazywali złymi.

Złe ciemne cyprysy:

Złe, wy giętkie, posępne, chwiejące się wolno słupy ciemnego płomienia.

Wyście pomnikiem wymarłego bez reszty narodu,

Jego zabalsamowaną mumią!

Byliż więc złymi ci smukli, lekkostopi

Długonosi mężowie z Etrurii?

A może inne były tylko ich zwyczaje, ciemne, nieuchwytne, jak cyprysy

na wietrze?

Powymierali już, wraz ze złem swoim,

I tylko pozostała

Mroczna monomania niektórych cyprysów

I grobów.

A uśmiech, delikatny uśmiech etruski, czai się jeszcze

W grobowcach

Etruskich cyprysów.

Ten się śmieje najdłużej, kto ostatni się śmieje;

Och, Leonardo spartaczył prawdziwy uśmiech etruski.

Czegóż bym nie dał

By wskrzesić rzadkiego i jak orchidea

Złym nazwanego — Etruska!

Słowo „zło" bowiem

Znamy tylko z rzymskiego przekazu

Którego ja — rzymskich zalet syty —

Wysoko nie cenię.

Och, wiem że w prochu, który ukrył

Zamilkłe rasy i wszystkie ich wstręty

Pogrzebaliśmy wiele subtelnej magii życia.

Tam w głębiach

Gdzie kłębią się dymy kadzidła i mirry

Cyprys cienisty

Ma zapach ludzkiego straconego życia!

Przetrwa, jak mówią, kto przystosowany

Ja jednak przywołuję duchy zagubione

Tych, co nie przetrwali, w pomroce straceni

Aby życiu przywrócić ich sens

Który z sobą zabrali

I nienaruszony zaklęli w cyprysy,

Etruskie cyprysy.

Zło, czym jest?

Złem jest tylko jedno — odrzucenie życia

Jak Rzym odrzucił Etrurię,

Jak mechaniczna Ameryka nadal — Montezumę.

CZŁOWIEK Z TYRU

Człowiek z Tyru schodził ku morzu

rozważając, ponieważ był Grekiem, o Bogu, który jest jeden i samotny,

po wiek wieków, zawsze.

Kobieta zaś, która prała suknie w skalnym wgłębieniu

wyżłobionym przez potok, co w morskie piaski w dół spływa,

która rozkładała bieliznę na brzegu piaszczystym zatoki,

a suknię swą złożyła na brzegu, na kamiennym zboczu,

i szła wpław przez bladozielone morze wieczoru ku podwodnej skale

nurzając się w wodzie,

potem odwróciła się i wolno wracała pokazując plecy wieczornemu niebu.

O śliczna, prześliczna z ciemnych włosów splotem, niżej, coraz niżej

zstępowała w głębię, potem się wznosiła coraz płytszą wodą,

wolno się z fal wynurzają lśniące uda kąpiącej, gdy do brzegu zmierza,

i ramiona blade blaskiem nieba cichego poza nią

obie piersi tajemne, przymglone, łagodnym lśniące zmierzchem

i czarna mgiełka włosów dziewczęcych jak trójkąt wskazówki

będącej mężczyzny wezwaniem —

On więc w trzcinach ukryty, klasnął w ręce z radości

danej chyba przez boga i szeptał:

Patrz! Bóg jest bogiem jedynym! Ale tu o zmierzchu

boska i śliczna Afrodyta z morza zbliża się ku mnie!

DZIEWICZA MATKA

Moja mała, moja miła,

Byłaś dla mnie bramą na świat,

Wypuściłaś mnie z zamknięcia

Na ten bardzo dziwny kraj,

Gdzie ludzie się mnożą jak chwasty,

Choć piękni są niby kwiat.

Moja mała, najdroższa,

Dwakroć mnie na świat wydałaś,

Raz twoje łono, matko miła,

Drugi raz dusza twa mi dała

Dostęp do wszystkich serc i wolność

W każdym sercu, moja mała.

Moja matko, moja miła,

Zawsze będę wierny tobie.

Dwakroć się urodziłem, najdroższa:

Do życia i do śmierci, w tobie,

I temu życiu co przyjdzie,

Wierny będę i w grobie.

Całuję cię, żegnaj, najdroższa,

Rozchodzą się już nasze drogi.

Ty jesteś ziarnem nocy,

A jam jest oracz ubogi

Na trudnych glebach przyszłości,

By ziarno wzeszło znad mogił.

Całuję cię, żegnaj, najdroższa,

Już dopełniła się miara.

O, gdybym był cichy, spokojny,

Jak ty łagodny na marach!

Boże, gdybym cię mógł nie opuścić,

Kiedy odeszłaś sama!

Czy padło ostatnie już słowo?

Czy pożegnania to koniec?

Sił dodaj, abym mógł odejść,

Gdy siny już cień na twej skroni.

Iść muszę, lecz dusza moja bezsilna

Zostanie przy zimnej twej dłoni.

FORTEPIAN

Zmierzch płynie ku mnie w kobiety łagodnej pieśni

Przenosząc mnie w lata odległe, kiedy jakby we śnie

Widzę fortepian i dziecko pod nim w podźwięku strun drżących,

Gdy się do małych stóp tuli matki śpiewającej.

I na przekór mej woli pieśni utajona władza

Wyciska łzę z mych oczu, przede mną samym mnie zdradza,

I dawne w domu niedziele, gdy pola mróz ściska,

A w salonie przytulnym fortepian i pieśń sercu bliska.

Nie słyszę już śpiewaczki ni jej pieśni dramatu,

Gdy czarny wielki fortepian grzmi w appassionato.

Moje lata męskie dziecięcym dniom zwraca wspomnienie

I płaczę jak dziecko za czasem, co w przeszłość się zmienił.

I OCH, BY CZŁOWIEK, KTÓRYM JEST, PRZESTAĆ BYĆ

Nie, teraz pragnę, aby słońce zgasło,

a białe lśniące domy i na balkonach kwiaty czerwone, wesołe,

i góry sine w oddali, aby zmiażdżyło

zderzenie dwu skorup ciemności

jednej, co spada, i tej, co się w górę podnosi ze stłumionym hukiem,

w którym wszystko sczeźnie.

Chcę, by ściany światła runęły wraz z fundamentami

i by się ciemność grzmiąca ciężko osunęła

i czerń najgęstsza na wieki pochłonęła wszystko.

Nie sen, szary od sennych marzeń,

nie śmierć narodzinami rozedrgana,

lecz ciemność szczelna, miażdżąca, cisza, nieruchomość.

Czym jest sen?

Przechodzi przeze mnie jak cień poprzez wzgórza,

lecz mnie nie zmienia ani mi pomaga.

A śmierć by mnie wciąż bolała, to pewne,

byłaby trwożna, migotliwa.

Pragnę, by wszędzie ciemność zupełna zapadła,

wewnątrz mnie, zewnątrz, ciemność ciężka

bez granic.

KANGUR

Na północnej półkuli

Życie gnać w podskokach się zdaje lub pod wichrami pomykać

Jak rogacz po stoku skalistym, albo konie w galopie czy dzikie

Króliki rwące sprężyście z poddartym ogonkiem.

Albo inaczej — ciężkim kłusem przed siebie pędzi, aż nieboskłon

Zaciąży cieniem wołów, bizonów czy dzików.

Lub jak woda spływa śliskim nurtem ku ujściu

Jak lisy, gronostaje i wilki, i stepowe psy.

Tylko myszy i krety, szczury i borsuki, bobry i może niedźwiedzie

Wydają się brzuchem do pępka ziemi przywarte.

Lub żaby, kiedy z pluskiem skaczą, w środek ziemi mierząc.

Lecz gdy żółty kangur, przybysz z ziem dalekich przysiada

Któż go może zepchnąć, jest jak ciężka kropla zawisła nad ziemią.

Ciążenie w dół.

Dążenie w dół.

O tyle silniejsze niż u zimnokrwistych żab.

Łagodna kangurzyca mama

Siedząca jak królik ogromny, przyciężki

Podnosi piękną smukłą głowę o tak szlachetnym rysunku, delikatniejszym

o tyle niż głowa królika, zająca.

Podnosi głowę, by pochwycić w wargi okrągły cukierek, białego miętusa,

przysmak ulubiony kangurzycy czułej.

Jej głowa podłużna, rasowa i czujna.

Jej krągłe cudzoziemskie oczy, tak ciemne

Wielkie, spokojne i odległe, widziały tyle pustych świtów nad cichą Australią.

Jej luźne opuszczone rączki i opadające wiktoriańskie ramiona

A niżej pasa wielki ciężar, jej brzuch olbrzymi, blady

I wystająca z niego wątła szczenięca łapka i cienki podłużny płatek ucha,

jak rąbek wstążki

Jak śmieszny klejnot pośrodku jej brzucha, mały wątły kołys niedorosłej łapy i ucho cieniutkie.

Jej brzuch i biodra wyniosłe

A nadto jej muskularny, ciągnący się wąż ogona.

Oto już nie dostanie cukierków miętowych.

Czujnie więc i czule w powietrzu węszy i odwracając się powolnymi

smutnymi skokami odbiega.

Na długich płaskich płozach swoich nóg,

Dla których napędem i sterem jest ten ogon wężowy o stalowej sile.

Znów się zatrzymuje i wpół odwrócona, w tył się ogląda badawczo.

Gdy w brzuchu jej poruszenie pospieszne i oto chuda główka jak przez okno wyziera.

Spiczasta i rozczarowana trochę,

By zniknąć zaraz z oczu świata i w ciepłe wnętrze wtulić się znowu,

Tylko z sygnałem łapy zwieszonej na zewnątrz.

Ona spogląda wciąż odwiecznie bacznym strwożonym spojrzeniem!

Jakże wypukłe są jej oczy, niby okrągłe, bezdenne i lśniące oczy

australijskiego Murzynka

Zagubionego od stuleci na rubieżach życia!

Patrzy z nienasyconą, czujną ciekawością.

Nieprzeliczone wieki wypatrywań czegoś, co nastąpi może.

Nowego sygnału życia na tej zatraconej, milczącej ziemi Południa.

Gdzie skromne jest życie, a strzec się trzeba tylko węży, owadów i słońca,

Gdzie byk nie zaryczał, nie buczała krowa, gdzie rogacz nie zawył ani pisnął

lampart, lew nie zawarczał, nie zaszczekał pies.

Lecz milczało wszystko z wyjątkiem papug niekiedy, w niebieskie krzewy zlatujących.

Czuwa czujnie, patrząc pięknymi przezroczystymi oczami.

I cały jej ciężar, cała jej krew, torba opadająca w dół ku sercu ziemi,

I żywe maleństwo z łapką przy wrotach jej brzucha.

Skacz więc i ląduj po krzywej, co wiedzie w głąb ziemi, w jej środek ciężarny.

KOMAR

Kiedy zaczął pan swe sztuczki,

Monsieur?

Czemu pan stoisz na tak długich nogach?

Czy ta wysokość cieniutkich odnóży

Przydaje ci wzniosłości?

Lub może ku górze twój środek ciężkości się wznosi

I ważysz nie więcej niż tchnienie, gdy opadasz na mnie.

I stajesz bez wagi, jak widmo?

Skrzydlatym zwycięstwem nazwała cię kobieta

W Wenecji ospałej.

Odwracasz w tył głowę i uśmiechasz się.

Jak zdolnyś pomieścić tyle czarciej mocy

W tym strzępie widma przeźroczego

W takim wątłym kształcie?

Dziwne, jak na cienkich skrzydłach i zwiewnych odnóżach

Żeglujesz jak czapla, ciemny skrzep powietrza,

Nicość.

Lecz cóż za aura cię otacza;

Mała zła atmosfera, która wiruje i milczeniem poraża.

Oto twoja sztuczka, próbka czarnej magii:

Niewidzialność i moc znieczulenia

Odwracająca od ciebie uwagę.

Lecz znam już, nieuchwytny czarnoksiężniku, twoje fortele.

Dziwne, jak ścigasz powietrze wirując

I znikasz i kręgi zataczasz nade mną,

Latający wampirze.

Skrzydlate Zwycięstwo.

Usiądź i stań na nitkach długich twoich nóg,

Śledząc mnie ukradkiem, przebiegle świadom, żem cię zauważył,

Ty pyłku:

Nie znoszę, kiedy się płoszysz w powietrzu

Wyczuwszy me wrogie zamiary.

Wiec przybądź znienacka i zabawmy się.

Zobaczymy, kto wygra w tej wojnie nerwów przebiegłej,

Człowiek czy komar.

Ty nie wiesz o moim istnieniu i ja nie wiem o twoim.

Dalej więc!

Oto twój atut.

Twój mały nienawistny atut.

Złego ducha wysłałeś,

Co wzburzył krew moją z nienawiści do ciebie:

Znienawidzony słaby gwizd w mym uchu cienko brzmiący.

Czemu to robisz?

Zła to jest taktyka.

Mówią, że tak musisz.

Jeśli tak, zaczynam wierzyć, że Opatrzność ma w pieczy niewinnych.

Brzmi to cudownie, jak hasło bojowe,

Jak okrzyk triumfu, gdy utniesz mnie w głowę.

Krew, czerwona krew

Nader magiczna,

Trunek zakazany.

Patrzę, jak stoisz

Zapamiętały w swym spazmie przez chwilę,

W nieprzyzwoitej ekstazie,

Kiedy ssiesz krew żywą,

Moją krew.

Jaka cisza, jaka przedłużona rozkosz,

Jakież obżarstwo,

Jaki sprośny występek.

Kluczysz w locie swoim

Jak można najlepiej.

Tylko przeklęta lekkość twa, jak włosa,

Twój stan ulotnej nieważkości

Ocala cię, unosi na podmuchu mego gniewu, gdy chcę ciebie złapać.

Dość szyderczego już peanu,

Ty kroplo krwi skrzydlata.

Czemu nie mogę cię wyprzedzić?

Czyś nie na moje siły, ty,

Skrzydlate Zwycięstwo?

Czyżbym za mało był komarem, bym ciebie umiał prze-komarzyć?

Dziwne, jak wielką plamę z wyssanej mojej krwi zostawiasz

Przy ledwie widocznym własnym śladzie!

Dziwne, żeś tak znikł bez reszty w tej ciemnej, rozmazanej smudze!

BĄDŹMY LUDŹMI

Na miłość boską, bądźmy ludźmi

a nie małpami do obsługi maszyn

lub siedzącymi z ogonem podgiętym

kiedy zabawia nas maszyna, radio, gramofon

albo film.

Małpami z pustym uśmiechem na twarzach.

CIENIE

A jeśli tej nocy odnajdzie pokój moja dusza

w śnie, gdy się pogrąży w dobrym zapomnieniu,

a rankiem się zbudzi jak pąk świeżo rozkwitły,

to znaczy, żem w Bogu znów utonął nowo narodzony.

A kiedy w wirze tygodni, w ciemności księżyca

mój duch, pociemniały, odejdzie i dziwny, łagodny mrok

przeniknie moje ruchy, myśli me i słowa

wtedy będę wiedział, że nadal idę

z Bogiem, że razem z Nim jestem, gdy księżyc trwa w cieniu.

A kiedy, na jesień, głębszą i ciemniejszą

poczuję ból opadających liści i pni wichrem złamanych,

rozdarcie, ból i niepokój,

i gdy łagodność gęstych cieni spowije mnie, spojwije

duszę mą i ducha, i moje wargi osnuje

kojąco jak sen, jak senna pieśń posępna i cicha,

brzmiąca smętniej niż trele słowika, dalej ku najdłuższej nocy

i ciszy roku, ciszy krótkich dni, ku cieniom,

dowiem się wtedy, że życie moje jest w ruchu nadal

wraz z ciemnością ziemi i pogrążone głęboko

w niepamięci upadku jej i przebudzenia.

A jeśli wśród zmiennych kolei żywota ludzkiego

w chorobę popadnę i w nędzę

pięści moje bezsilne a serce wyda się martwe

kiedy mnie siła opuści i życie

będzie tylko resztką życia:

a jednak i w tym chwile pięknych zapomnień, przebłyski odnowy

przedziwne, zimowe kwiaty na zwiędłej łodydze, lecz nowe

te kwiaty nieznane,

jakich me życie przedtem nie wydało, zakwitają przecież

i już wiem na pewno, żem wciąż

w mocy nieznanego Boga,

który mnie ciska w zatratę, w niepamięć

Czerwone anemony

Kto dał nam kwiaty?

 Niebo? Biały Bóg?

Nonsens!

Dobyły się z piekła,

z Hadesu!

Od infernalnego Disa!

Jezus —bogiem kwiatów?

Nie on.

Czy słoneczny Apollo, on, tak muzykalny?

On też nie.

Któż więc?

Powiedz kto.

Powiedz to — Pluto,

Dis,

Ten ciemny.

Pan Prozerpiny.

Kto przeczy?

Kiedy wychynęła z dołów,

Kwiaty, psy piekieł, po jej piętach deptały.

Dis, ten ciemny, zazdrosny bóg, mąż,

Pełno-kwiato-krwisty.

Idź sobie, powiedział.

A na Sycylii, na łąkach Enny,

Ona myślała, że uciekła odeń:

Lecz rozwarła wokół czerwone anemony,

Pieczary,

Małe piekła koloru, jaskinie ciemności,

Piekło, w pogoni za nią: królewskie sidła

Bogate.

U samych stóp jej

Piekło się otwiera:

U jej białych kostek

Piekło wznoszące swe wspaniałe głowy mężowe, wężowe,

Purpuro piekieł, dostać ją —

Dlaczego ją puścił?

Aby mógł ją znów ścigać, niewinną ofiarę.

O władzo!

Mężowe kwiaty piekieł

Znowu na powierzchni ziemi.

Wyjrzyj, Persefono!

Ty, madame Cerero, miej się na baczności, wróg jest tuż za tobą.

Wokół twych stóp wyrastają tojady,

O uroku piekielnym, i purpurowa mężowa tyrania

Otacza twe świeżo uwolnione pola.

Czy myślisz, że córka uciekła?

Zabrakło już w jamach piekieł pończoch do łatania dla korzeni kwiatów?

Lecz och, moja droga!

Ej, szczenięta o policzkach w paski, smukłe jak charty krokusy,

Hajże, chłopcy, na nich, hajże!

Hej, złoty spanielu, słodki, czujny narcyzie.

Węszcie za nimi, wywęszcie je!

Te dwie uwolnione kobiety.

Nadchodzi ktoś!

Hej, halo!

Ciemnobłękitne anemony!

Piekło powstało!

Piekło na ziemi, a wewnątrz, w głębi — Dis!

Pędź, Persefono, on za tobą tuż.

Dlaczego ją puścił?

By znów mógł ją ścigać;

Wszystkie wiosenne i letnie igraszki, gdy kwiaty za kostki ją chwytają

i do włosów skaczą!

Biedna Persefona i jej prawa dla kobiet.

Królowa piekieł w sidłach małżonka,

 Jest wiosna.

Jest wiosna

I przepych męskiej strategii na ziemi.

Cerero, ucałuj córki, którą, jak sądzisz, odzyskałaś.

 Ona jest cząstką mężowskiego żniwa.

 Persęfono!

Biedne teściowe!

Zawsze oszukane.

Jest wiosna.

Koniec wersji demonstracyjnej.

FIGI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

HYDE-PARK W NOY, PRZED WOJNĄ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

JARZĘBINY I GŁOGI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KOLIBER

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONIEC JESZCZE JEDNEGO ŚWIĘTA SPĘDZONEGO W DOMU

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONIEC NASZEJ EPOKI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LUD

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NEMEZYS

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ORZEŁ AMERYKAŃSKI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PELARGONIA CZERWONA I BOSKA REZEDA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POWIEŚĆ IDIOTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PŁACE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RODZI SIĘ BÓG

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STATEK ŚMIERCI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SYCYLIJSKIE CYKLAMENY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KOZA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LUDZIE W NOWYM MEKSYKU

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NIE PŁACZCIE, WIELORYBY!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OSIOŁ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ CZŁOWIEKA, KTÓRY PRZETRWAŁ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

REWOLUCJA JAKO TAKA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RYBA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STOSUNKI RODZINNE ŻÓŁWI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W WIELKICH MIASTACH

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Zwrotnik

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŁABĘDŹ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŚW. MAREK

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

UCZUCIA ROBOTÓW

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W ŁODZI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WĄŻ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZE ZMARŁYMI PRZYMIERZE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŚMIERĆ NIE JEST ZŁEM, ZŁO JEST MECHANICZNE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŚW. MATEUSZ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej