Konstanty Wojciechowski

UWAGI WSTĘPNE

Konwersja: Nexto Digital Services

UWAGI WSTĘPNE DO BADAŃ NAD NOWSZĄ LITERATURĄ POLSKĄ

z rękopisu pośmiertnego

Wojciechowski Konstanty

Szkic niniejszy powstał w rękopisie w r. 1919. Miał to być wykład poprzedzający prace na seminarjum historji nowszej literatury polskiej; dostosowany był do potrzeb początkujących i miał cele dydaktyczne na oku. W tym też charakterze wydaje "Książnica-Atlas" niniejsze "Uwagi wstępne".

"Książnica-Atlas".

Zacznijmy od przedmiotu badać. Nim odpowiemy na pytanie, czem jest historja literatury, musimy zdać sobie sprawę z tego, co to jest literatura. Nie będzie nam w tym wypadku chodziło o etymologję wyrazu i o rozwój historyczny pojęcia, chodzi o określenie literatury takie, jakie jest zgodne z dzisiejszym poglądem na to zagadnienie. Otóż literatura to odrębny świat rzeczywistości, rzeczywistości stworzonej przez człowieka, różnej od tej rzeczywistości, którą przedstawia przyroda. Jest to świat stworzony przez wolę ludzką, produkt umysłu ludzkiego. Ale gdybyśmy na tem poprzestali, określenie nasze byłoby błędne, bo za szerokie. Dlaczego? Bo architektura, rzeźba, malarstwo, kompozycja muzyczna to także odrębny świat rzeczywistości, stworzony przez jednostkę czy jednostki ludzkie i także różny od tej rzeczywistości, którą jest przyroda i jej zjawiska. A więc do określenia powyżej podanego trzeba coś dodać, potrzebna tu "differentio specifica", a tym dodatkiem do stów: "odrębny świat rzeczywistości, produkt ducha ludzkiego" będzie "wyrażony słowem". A zatem literatura, to odrębny świat rzeczywistości, produkt ducha ludzkiego wyrażony słowem i — dodajmy jeszcze: w słowie utrwalony. Niektórzy z teoretyków literatury celem uproszczenia, skrócenia nomenklatury zamiast tak szerokiego określenia podstawili słówko tekst. Możemy się niem posługiwać, pamiętając zawsze, co to słówko oznacza.

Literatura więc to dzieła, teksty. Czy wszystkie dzieła, czy wszystkiemi będzie się badacz zajmował? Nie, wszystkiemi zajmuje się bibljograf,dla którego każda pozycja, każdy tekst jest jednako ważny i który też wszystkie z równą skrupulatnością spisuje i podług pewnych wytycznych układa w grupy. Badacz literatury bez bibljografji się nie obejdzie, od niej rozpoczyna, albo w pewnych wypadkach sam ją musi stworzyć,nim przystąpi do badań; ale o tem później.

Wracając do tekstu, dzieła, utworu, uprzytomnić sobie należy, że inna jest wobec niego rola badacza literatury, a inna historyka,historyka kultury,archeologa i t. d. Historyk np. zajmuje się tekstem,by na podstawie jego lub przy jego pomocy odtworzyć bieg dziejów ludzkich, zdarzenia rzeczywiste, związek pomiędzy niemi. Sposób, w jaki kronikarz przedstawia fakty, nic go nie obchodzi; osoba kronikarza o tyle,o ile życie jego,stosunki łączące go ze współczesnymi,inteligencja i bystrość dają większą lub mniejszą gwarancję prawdopodobieństwa czy prawdy tego,co notuje. Słowem dla historyka tekst jest środkiem,przy którego pomocy stara się poznać przeszłość.

Koniec wersji demonstracyjnej.