Franciszek Lasocki

WBREW ZAMIAROM

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

AKT I — SZY.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX.

Scena X.

AKT II.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VI.

Scena VII.

AKT III.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

WBREW ZAMIAROM

obrazek sceniczny w 3 aktach

Lasocki Franciszek

OSOBY:

1. Dotarta, właściciel ziemski.

2. Marta, córka Dobruty.

3. Flora Compton. właścicielka ziemska.

4. Jerzy Doleski, Malarz.

5. Roman Plamicki.

6. Edwin Faites.

7. Anielka, panna służąca Marty.

8. Serwacy, lokaj Dobruty.

9. Teresa Dyrdalska.

10. Jankiel, faktor.

11. Policya.

Rzecz dzieje się w Warszawie.

AKT I — SZY.

U Pana Dobruty.

Scena I.

DOBRUTA, MARTA, DYRDALSKA — otaczają portret Marty, potem SERWACY.

DOBRUTA .

(akcentując wyraz: odrobił)

Pysznie odrobił!!

DYRDALSKA.

Doprawdy — nie ma co...

Nadspodziewanie! wdzięki są te same,

A choć na płótnie, nie na tem nie tracą —

Marta, nieboszczkę przypomina mamę:

Takie ma oczy i ten uśmiech słodki,

Włosy w pierścieniach od połysku złote,

Całej postaci miękkość, jak u kotki,

Na czole widać — rozum i prostotę.

DOBRUTA.

(głaszcząc po głowie Martę)

Po dwakroć jestem nią uszczęśliwiony —

Raz — że to, córka najpoczciwsza w świecie

Powtóre znowu — po śmierci mej żony —

Żywy jej obraz — wspomina to dziecię.

Równie mi w serce, wpadł Jerzy Doleski,

Skoro, tak pięknie jej portret odrobił!

MARTA.

Śliczne są. także i jego al-freski,

Któremi kościół tutejszy, ozdobił.

DYRDALSKA.

O takich świętych... nie słyszałam wcale.

Al-freski?! teraz kanonizowani?!

MARTA.

Wszak to nie święci.

DYRDALSKA.

Lecz przy bożej chwale,

U tronu Jego — toż wszyscy, są dla niej.

MARTA.

Nie, droga pani — to są fantastyczne

Rysunki ścienne,

DYRDALSKA.

A... pierwszy raz słyszę —

Więc mówisz Marciu, że one prześliczne?

MARTA.

(żartobliwie)

Figle przyrody — artyzmu urwisze...

DYRDALSKA.

Figle! urwisze! w kościele? ciekawe...

DOBRUTA.

(wskazując na portret)

Tu, mając cudo! o niem, mówmy lepiej —

Ot, umyśliłem, dać to na Wystawę.

Ręczę Warszawa, naraz, się oślepi!

Gdy ujrzy słońce takie — gołem okiem.

MARTA.

O! nie, mój ojcze — nie rób tego proszę.

DYRDALSKA.

I owszem Marciu — z dowcipem głębokim,

Ojciec to czyni — ma zmysły kokoszę...

Wszak — całe żniwa — nie na to, w Warszawie

Siedzicie państwo — by tracić pieniądze ?

Mówiąc otwarcie — to dlatego prawie:

Żebyć obrączkę zdobyła, jak sądzę...

DOBRUTA.

Masz nosek czuły... kochana sąsiadko —

Po co, obwijać w bawełnę, rzecz jasną?

Chciałbym ją wydać — złocisto i gładko...

Bo wdzięki z czasem, gdy nieco przygasną,

To już dla panny — fortuna zamknięta —

Zwłaszcza gdy kieszeń, w dodatku, jest pusta.

DYRDALSKA.

A żadna z nich tam, nie pragnie być święta.

Ja zaś się bałam — męża drapi-chrusta...

I przez to, chociaż mani szkatułkę pełną —

Dotąd się panną nazywać pozwolę.

DOBRUTA.

Jako owieczka, z niestrzyżoną wełną.

DYRDALSKA.

Wciąż manewruję... w tych przekupniów kole.

DOBRUTA.

Ale, czas by już.

DYRDALSKA.

Cóż za czas? tak wielki?...

DOBRUTA.

Po popołudniu... zda się?

DYRDALSKA.

(obrażona)

A, to co znowu? na łzy Zbawicielki!

Ten człowiek, nie ma pojęcia — o czasie.

Zkąd ta wiadomość? wyborna metryka!

Wszakże na chrzcinach, nie byłeś pan moich?

DOBRUTA.

Bo być nie mogłem! Świat mi się odmyka,

We dwa lat pono — od urodzin twoich,

Miła sąsiadko.

DYRDALSKA.

(j. w.)

Efront, zawsze z pana!

Lepiej więc skończmy, żakowską rachubę —

Bo to Warszawa, nie wieś zakazana!

Gdzie liczyć, wiek mój — to koncepta lube...

Rok już tu mieszkam, nie żałując wcale,

Dawnych stosunków, zaprawnyeh goryczą.

(wchodzi SERWACY.)

Jest pan Plamicki...

DOBRUTA.

(przerywając mu dokończenie anonsu)

Poprosić na salę.

MARTA.

(d. s.)

Za Jerzym, czas mi — tętna serca liczą.

DYRDALSKA.

(do Dobruty)

Co on uprawia ? pyszny, nakształt pawia...

DOBRUTA.

Reporter, ajent — z potrzeby jurysta...

Ot, totumfacki — z cudzych głupstw, korzysta.

Scena II.

(Wchodzą) ROMAN PLAMICKI i FLORA.

DOBRUTA.

Witamy szczerze, najłaskawszych gości —

Zatęskniliśmy...

FLORA.

I mnie, bez was, smutno.

ROMAN.

Ja, chociaż mieszkam w tak wielkiej bliskości:

O kamienicę — przeklętą, okrutną!

(patrząc na Martę)

Nudami, spleenein, tylko się wciąż żywię —

Gdy, raz choć na dzień, nie złożę wizyty

(ściskając Dobrute)

Jego domowi.

FLORA.

(zbliża się do portretu)

A, to mistrz szczęśliwie

Uchwycił rysy — wdzięków skarb obfity!

ROMAN.

(obojętnie)

Tego, nie powiem...

FLORA.

Jakto?!

DOBRUTA.

Ależ!

DYRDALSKA.

Czyżby ?

ROMAN.

(j. w.)

Koloryt ciemny — podobieństwa mało.

FLORA.

(nie zwracając uwagi na Romana)

Włosy jak bisior u płaczącej wierzby —

Tak naturalnie ! tak mu się udało!

Co za blask oka, cudny uśmiech twarzy,

Pogodne czoło głębokość wejrzenia...

Wielkim klejnotem! artysta was darzy —

Pan Roman, widzę, zbyt stronnie, ocenia.

DOBRUTA.

To mi znawczyni! o, tak — to ja lubię!

Natychmiast — jutro — oddam na wystawę,

W portrecie... córkę.

(śmieje się).

ROMAN.

(d. s.)

Pryśniesz! w ognia próbie...

(głośno)

Malarz, sądzony będzie, przez Warszawę...

Ciekawym — czy też — zgodnie z mojem zdaniem?

FLORA.

Tylko pan nie chciej — swem złośliwem piórem —

Uprzedzać sądów.

ROMAN.

(pyszałkowato)

My..

DOBRUTA.

(przerywając)

Bo ołów jest na niem —

A wywijacie, jak niedźwiedź, kosturem.

ROMAN.

My...

FLORA.

(przerywając)

Postępu ministry...

Co talent zrodzi, obrzucacie błotem!

A ludzie wierzą: in verba magistri.

ROMAN.

(crescendo)

My! przedewszystkiem...

MARTA.

Pod zazdrości młotem

Chcecie tak spłaszczyć, spoziomić, przerobić...

Pierwocin dzieła, kwiat wiosennej pracy —

Że, gdyby talent, dal się łatwo dobić:

Bazami zemsty, ciosem strutej płacy!

Tobyście sami, na zgliszczach zostali —

Bezdenni, puści! od wieków jednacy...

Gryząc już martwych, jak stado szakali!

ROMAN.

(z tajoną gwałtownością)

Ależ, my ! przecie...

MARTA .

(d. s.)

Jak na mękach plecie...

FLORA.

Nie ceńmyże się za wysoko... bo my!...

W ogromie światów — maluczkie atomy —

Chcąc szkodzić drugim — czynim na-wspak sobie

I gdy cierniami skrępujem pieluchy,

To potem wianki splatamy na grobie.

MARTA.

Są jednak, prawdy, tak przeczyste duchy —

Że swoim sądem i powagą świętą,

Zawsze was zmusza, do milczenia w końcu,

Zbawią ofiarę, na krzyżu rozpiętą...

Wskazując błędy, jak plamy na słońcu.

DOBRUTA.

Proszę więc pana — o córki portrecie,

Źle nie napisać, w której tam gazecie.

ROMAN.

Nie nie napisze.

MARTA.

To trzymam za słowo.

ROMAN.

(d. s.)

Już uleciało... uwarzę mu sławę...

W pośmiech przystroję, w szatę pajacową!

O! sprawię ja mu, sprawię kąpiel krwawą!

(głośno) My — będziem milczeć — niech mi pani wierzy.

SERWACY.

(wchodząc)

Pan Edwin Fajtes, pan Doleski Jerzy.

DOBRUTA.

Prosić!

DYRDALSKA.

Ciekawam, co pan Edwin powie?

MARTA.

Już złożył wieńce, memu malarzowi

Nie wiem czy szczerze? ale bardzo chwali.

Scena III.

(wchodzą) EDWIN i JERZY.

DOBRUTA.

Nasi kochani! zkądże tak płyniecie?

EDWIN.

Płyniemy, z wrącej... spacerowej fali.

JERZY.

Co za ścisk dzisiaj, przepych w toalecie,

A z dam girlandy! przecisnąć się trudno.

MARTA.

Dlatego właśnie, dziś siedzimy w domu.

FLORA.

(bierze gazete do ręki)

Ja znowu, lubię, przechadzkę tak ludną,

Byle się kłaniać, nie trzeba tam komu.

DOBBUTA.

Żeby pogodzić, na raz, panie obie —

(wskazując na kobiety)

Proszę na balkon — wieczór ciepły taki,

Kwiatkami memi, te mury ozdobię,

By miały k'czemu, wzlatywać świetlaki...

(wszyscy wychodzą, oprócz Flory, która przerzuca gazety i Edwina wpatrującego się w portret).

Scena IV.

EDWIN, FLORA (czytając gazetę).

EDWIN.

(całuje w rękę Florę)

Co mogło zająć tak, moją jedyną?

Bo chociaż patrzy, na te czarne muchy...

To myśli, widzę, po błękitach płyną.

FLORA.

Tam, bo nas wszystkich, czasem, biegną duchy...

EDWIN

Ale nie ludzie, którzy na pół ciałem.

FLORA.

Jeżeli zawsze gniotą ich te pęta —

To duch im będzie — sfinksem skamieniałym,

Nie każda pierś jest — zwierzęciem zamknięta...

EDWIN.

Co do mnie, wyznać to, ze wstydem muszę —

Że, ze słów tylko, snuję chwiejne wnioski...

A czynom wierzę — i w nich widzę duszę.

FLORA.

Ja, w rysach lica — czuję promień boski,

Jak i szataństwa — migotliwe czary.

EDWIN.

Cóż więc dostrzegasz, pani, w mojej twarzy?

FLORA.

Nie dziś, lecz odkąd chciałeś pan ofiary,

Z tej mojej ręki — pośpiech krew ci parzy...

I bojaźń jakaś... przedtem, mi nieznana,

Czai się, tuli... wyraźnie w twem oku.

EDWIN.

(klęka)

Floro ! modląc się — padam na kolana!

Odwołaj ślub' nasz, wstrzymany do roku —

Wszakże się poznać, już dałem, do — syta,

A bojaźń straty, twoich uczuć, pani!

Po sercu mojem, tak piekielnie zgrzyta!

I tak mnie strasznie, bez litości rani !

Że już od zmysłów, czasami odchodzę —

Toż błagam, nie dręcz mnie tak dłużej, srodze!

(wstaje)

FLORA.

Bez poświęcenia, ja w miłość nie wierzę —

A jeźli panu, przykrość, sprawia zwłoka,

To i mnie równie, powiadam to szczerze —

Bo czas najkrótszy... to przepaść głęboka...

EDWIN.

Przepaść tę zniszczyć — może, pani słowo.

FLORA.

Chwytasz pan ciągle, tylko za wyrazy,

Prosisz mnie, wprawdzie, ale przymusowo...

A oczy wtenczas, twe, jak skrzące głazy!

Dziwne przeczucia... strach mną jakiś miota.

EDWIN.

I w tobie pani, widzę wielką zmianę!

Wiary serdecznej — pękła nić już złota —

Lica twe bledną, dawniej wciąż rumiane,

Z przywidzeń śnionych, ucieleśniasz mary,

Które się wloką, dręczące za nami,

Pędząc nas razem — w loch zwątpienia stary...

Ja żyję w świecie — ciebie, złuda mami.

FLORA.

Tem, nie zwyciężysz mnie, panie Edwinie,

Przestańmy, siebie zniewalać wzajemnie —

Przyjdzie ta chwila, i przez to zasłynie —

Że ci zagrają, sygnały ode mnie... (podaje mu rękę).

A teraz chodźmy — sami, już za-długo.

EDWIN.

(d. s.)

Przeklniesz tę chwilę, topiąc ją łez strugą, (oddalają się).

Scena V.

(wchodzi) MARTA (potem) JERZY.

MARTA.

(sama)

Mój dobry ojciec, śmieszne sceny tworzy...

Bawiąc w Warszawie — by złowić mi męża,

Majątek z mężem... więc sprzedać najdrożej,

Swą biedną córkę — lecz próżno wytęża

Ostatnie siły — bo sąsiedzi wiedzą

Jak to tam komu, buja kłos za miedzą,

I dalsi od nich, którym idzie o to:

Żeby miedź nie wziąć, za swe szczere złoto.

Czyż ja bym mogła, pokochać już kogo?

Gdy w mojem sercu, zahetmanił Jerzy!

Gdy raj miłości, rozeskrzydlił błogo...

Za którym wszystko — martwe, dla mnie leży.

(wchodzi) JERZY.

(bierze ją za rece)

Jakżem szczęśliwy! te drżące rączęta

Tuląc do serca.

MARTA.

Ale jak nam dłużej

Będzie wycierpieć, tej niewoli pęta?

JERZY.

By piorunowej, nie rozkiełznąć, burzy,

Aby z rozpaczy, nie rozedrzeć szaty!

Niechaj nas poją i karmią cierpienia!

Do czasu — płyńmy jak orzeł skrzydlaty,

W krainy marzeń, które opierścienia

Tęcza nadziei, szepcząc takie wieści,

Jakich świat cały, prócz nas — nie pomieści...

MARTA.

Czyż zawsze miłość nieskalana, prawa,

W niedoścignionym, więdnie, ideale?

JERZY.

Zazwyczaj — bo świat, tego nie uznawa

Co mu przesądy, ćwiertnje zachwalę!

Biedny, bogatej — poślubić nie może,

Chyba się zgodzą — na Madeja łoże...

MARTA.

Niestety! ojciec mój, do tych należy.

JERZY.

Czas, go zwycięży — ubłagam go Marto!

MARTA.

Trudno mój drogi!

JERZY.

Gdy złotych rycerzy

Pokonasz wzgardą!

MARTA.

Niczem, nieprzepartą,

I oszalałą, prawie aż do zbrodni!..

JERZY.

Więc tak — zbawienie, w wytrwałości, całe!

I wiara — że los zawistny — przechodni...

O naszej woli, rozbije się skałę!

MARTA.

O! bądź spokojny, o to, drogi, miły.

Nic, nas na świecie, rozłączyć nie zdoła,

Czuję do walki, tytaniczne siły!

Czuję przy sobie, wciąż stróża-anioła.

JERZY.

Duch mój, przy tobie, będzie nakształt cienia.

MARTA.

Jutrznią — która dzień, po nocy zrumienia...

JERZY.

(biorąc ją w objęcia)

Najsłodsza moja! wierzmy w błogą dolę,

Miłość, potęga!

MARTA.

Piekło przed nią pada.

JERZY.

W zaczarowanem, więzi, wrogów kole —

Nad otchłaniami, błyska jak kaskada...

MARTA.

Mając dłoń twoją — wszędy pójdę śmiało,

Choćby się, wnętrze ziemi, otwierało.

JERZY.

Gruchasz gołąbko! a mnie skrzydła rosną...

A w sercu kwiaty, a w duszy radosno!

(słychać zbliżających się).

MARTA.

(zaniepokojona)

Chodźmy!

JERZY.

By zdradę, nie nasyeić, czyją...

(oddalają się).

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej