Konwersja wykonana przez firmę Netpress Digital Sp. z o. o.

Spis treści

RANEK I WIECZÓR

ODWIEDZINY WE FRANCUSKIEJ SZKOLE

AKKALI

SZEJK DRUZYJSKI

WIĘZIEŃ

Gérard de Nerval
(właśc. Gérard Labrunie)

RANEK I WIECZÓR

Jakże tu mówić o młodości, przyjacielu mój! Minęły już dla nas najgorętsze jej zapały, nie przystoi nam mówić o niej inaczej niż z wielką skromnością, a jednak jak niewiele jej zaznaliśmy, zdążyliśmy zaledwie zrozumieć, że wkrótce już nadejdzie pora, gdy trzeba nam będzie zaśpiewać sobie odę Horacego: Eheu, fugaces, Posthume... i że czas ten nastąpi tak szybko po tym, kiedyśmy ją tłumaczyli w szkole... Ach, nauka zabrała nam najlepsze chwile! A jaki wynik tylu daremnych wysiłków? Że mogłem, tak jak to stało się dziś rano, zrozumieć sens pieśni greckiej dolatującej moich uszu, pieśni, którą śpiewały usta lewantyńskiego marynarza:

Ni kalimere! Ni ora kalii

Taki był refren, który człowiek ów rzucał wiatrom wiejącym od mórz, falom z hukiem rozbijającym się o brzegi:

„To nie dzień dobry, to nie dobry wieczór!" Taki sens miały dla mnie te słowa, w okruchach zaś, które zdołałem jeszcze uchwycić z ludowej pieśni, zawarta była zdaje się następująca myśl:

Ranek jut minął, zmierzch nie przybył jeszcze

Blask oczu przygasa powoli...

a refren powtarzał się wciąż na nowo:

Ni kalimere! Nè ora kali!

ale pieśń brzmiała dalej:

Lecz zorze wieczoru podobne jutrzence

A noc nam zapomnieć pozwoli...

Nędzna to pociecha rozmyślać nad złotymi wieczorami życia i nocą, która po nich nastąpi! Zbliżymy się wkrótce do uroczystej godziny, która nie jest już rankiem, a nie jest jeszcze wieczorem, i nic w świecie nie jest w stanie zdziałać, by stało się inaczej. Jakie znalazłbyś na to lekarstwo?

Widzę dla siebie tylko jedno: żyć nadal na tym azjatyckim brzegu, gdzie rzucił mnie los; wydaje mi się, że od paru miesięcy przebiegam w odwrotnym kierunku krąg moich dni; czuję się młodszy, jestem nim w istocie, mam zaledwie dwadzieścia lat!

Nie wiem dlaczego ludzie w Europie tak szybko się starzeją; najpiękniejsze nasze lata spędzamy w szkole, z dala od kobiet, i ledwie zdążymy przywdziać szaty dojrzałego męża, a już przestajemy być młodzieńcami. Czysta dziewczyna, przedmiot naszej pierwszej miłości — wita nas szyderczym uśmiechem, piękne panie, których ząb czasu nie oszczędził, łudzą się, że usłyszą z naszych ust nieśmiałe westchnienia Cherubina.

Jest to złudzenie, nie wątpię w to ani na chwilę, zwłaszcza w Europie, gdzie Cherubiny są taką rzadkością. Moim zdaniem nie ma nic bardziej niezgrabnego, niezdarzonego, jednym słowem, nic bardziej pozbawionego uroku niż szesnastoletni Europejczyk. Zarzucamy młodym pannom, że mają czerwone ręce, chude ramiona, kanciaste ruchy, krzykliwe głosy; cóż jednak powiemy o efebie, o wątłych konturach jego ciała, których widok napełnia rozpaczą komisje poborowe! Z czasem dopiero postać ich nabiera kształtu, rysy wyrazu, mięśnie i ciało grają potężnie na młodzieńczym kośćcu: chłopiec zmężniał.

Dzieci na Wschodzie są może mniej ładne niż u nas; dzieci bogaczy są nalane, dzieci biedaków chude, z olbrzymim brzuchem, zwłaszcza w Egipcie; jednakże następny okres jest okresem pięknym dla obojga płci. Młodzi ludzie mają wygląd niewieści i ci, których widujemy odzianych w długie szaty, niewiele się różnią od swoich matek i sióstr; dlatego mężczyzna istotnie nabiera uroku dopiero wówczas, kiedy lata nadadzą mu pozór bardziej męski, bardziej charakterystyczną fizjonomię. Młodzi wielbiciele nie przypadają do gustu pięknym paniom na Wschodzie, toteż ten, kogo lata obdarzają majestatyczną i gęstą brodą, może łatwo stać się celem spojrzeń wszystkich płomiennych oczu, które lśnią poprzez otwory jamaku lub których czerń z lekka zaledwie tuszuje biała gaza woalu.

I zastanów się tylko, po tym okresie, kiedy policzki pokrywa gęste runo, następuje inny okres, kiedy krągłość kształtów, nadając niewątpliwie piękna ciału, sprawia, że ciało owo zatraca całkowicie wytworność w ciasnej europejskiej odzieży, w której nawet sam Antinous wyglądałby jak grubodosany chłop. A jest to moment, gdy powiewne szaty, haftowane kaftany, suto fałdowane szarawary i szerokie pasy najeżone bronią, strojące Lewantyńczyków, nadają im właśnie nader majestatyczny wygląd. Posuńmy się jeszcze naprzód o pięć lat: oto srebrne nitki poczynają wplatać się w brodę, czuprynę, wreszcie nawet owa czupryna rzednie i odtąd człowiek najczynniejszy, najsilniejszy, najbardziej jeszcze zdolny do głębokich wzruszeń i tkliwości, zmuszony jest u nas wyrzec się wszelkich nadziei, aby mógł stać się kiedykolwiek bohaterem romansu. Na Wschodzie jest to najpiękniejszy okres życia; pod fezem albo turbanem, co tam, że włosy rzedną lub siwieją; młodzieniec nie mógł również wykorzystać tej danej przez przyrodę ozdoby, golą mu ją doszczętnie; nie wie on od kolebki, czy przyroda obdarzyła go uwłosieniem prostym, czy kędzierzawym. Z brodą ufarbowaną przy pomocy jakiejś perskiej mikstury, z okiem żywym i lekko podczernionym, mężczyzna może być pewien, że będzie się podobał aż do sześćdziesiątki, byle tylko czuł, że jest zdolny jeszcze kochać.

Tak, bądźmy młodzi w Europie, póki możemy, ale jedźmy starzeć się na Wschód, w krainie mężczyzn godnych nosić to miano, ojczyźnie patriarchów! W Europie, gdzie panujące obyczaje zniweczyły silę cielesną, kobieta stała się zbyt potężna. Zbrojna we wdzięki, przebiegłość, wytrwałość, zdolność perswazji, których jej niebo udzieliło, kobieta w Europie jest społecznie równą mężczyźnie; to wystarcza aż nadto, aby tenże był zawsze i z pewnością pokonany. Mam nadzieję, że nie przeciwstawisz memu dowodzeniu szczęścia domowych ognisk paryskich, aby odwieźć mnie od zamiaru, na którym opieram moją przyszłość; i tak już zbyt gorzko opłakałem, żem przepuścił podobną sposobność w Kairze. Trzeba, abym złączył swój los z losem niewinnej dziewczyny rodem z tej ziemi błogosławionej, pierwotnej ojczyzny nas wszystkich, abym się obmył w ożywczych źródłach ludzkości, skąd biorą początek poezja i wiara naszych ojców.

Śmiejesz się z mego entuzjazmu, który, przyznaję to, od początku mojej podróży kilkakrotnie zmieniał przedmiot; zastanów się jednak, że chodzi o poważną decyzję i że wahanie jest w tym wypadku rzeczą jak najbardziej naturalną. Wiesz przecież, że lubię snuć swoje życie jak powieść, że chętnie stawiam się w położeniu jednego z jej bohaterów, człowieka stanowczego i żądnego czynu, który chce stworzyć dokoła siebie dramat, zadzierzgnąć węzeł, jednym słowem akcję. Przypadek, choć jest tak wszechmocny, nie zdołał nigdy zebrać elementów znośnego tematu, najwyżej przygotował inscenizację; toteż jeśli pozostawimy mu wolną rękę, wszystko spali na panewce, pomimo najpiękniejszych zamierzeń. Skoro zostało ustalone, że istnieją tylko dwa rozwiązania: małżeństwo albo śmierć, obierzmy sobie za cel chociaż jedno z nich... nie przekroczyłem bowiem dotychczas nigdy Unii demarkacyjnej; zdołałem zaledwie przeżyć żałosną perypetię łącząc swoje losy z miłą niewolnicą sprzedaną mi przez Abd el-Kerima. Nie trudna to rzecz, z pewnością, ale trzeba było wpaść na ten pomysł, a zwłaszcza mieć pieniądze. Poświęciłem w tym celu nadzieję zwiedzenia Palestyny, co było zaznaczone w mojej marszrucie, a czego należy się teraz wyrzec. Za pięć sakiewek, które mnie kosztowała ta dziewczyna z Malajów o złotawej skórze, mógłbym był zobaczyć Jerozolimę, Betlejem, Nazaret i Morze Martwe, i Jordan! Niczym prorok ukarany przez Boga, zatrzymałem się u granic Ziemi Obiecanej, mogłem zaledwie rzucić na nią ze szczytu góry zrozpaczone spojrzenie. Ludzie poważni powiedzieliby, że jest zawsze wielkim błędem postępować inaczej niż wszyscy i odgrywać rolę Turka, gdy się jest zwykłym Nazareńczykiem z Europy. Czyżby ludzie poważni mieli słuszność? Któż to wie?

Nie ulega wątpliwości, że postąpiłem niebacznie, nie ulega wątpliwości, żem sobie uwiązał ciężki kamień u szyi, nie ulega również wątpliwości, że wziąłem na siebie ciężką odpowiedzialność moralną, ale czyż nie winniśmy wierzyć w przeznaczenie, które rządzi wszystkim w tej części świata? Ono to chciało, aby gwiazda biednej Zeynab spotkała się z moją gwiazdą i abym zmienił, może na lepsze, koleje jej losów! Popełniłem nieostrożność, znam te wasze europejskie przesądy, a kto mi zaręczy, czy gdybym wybrał drogę wiodącą przez pustynię, sam i bogatszy o te pięć trzosów, nie napadłaby mnie, nie ograbiła i nie zmasakrowała horda Beduinów, zwietrzywszy z dala moje skarby? Co tam, wszystko dobrze, mogłoby być gorzej, jak przyznała już dawno temu mądrość narodów.

Może po tych wszystkich wstępach myślisz, że postanowiłem poślubić hinduską niewolnicę i w sposób tak pospolity pozbyć się skrupułów. Znasz mnie, jestem zbyt delikatny, by choć przez chwilę pomyśleć o jej odprzedaniu; zaproponowałem jej wolność, nie przyjęła jej z dość prostego powodu, bo nie wiedziałaby, co z nią począć; w dodatku nie dodałem do mojej propozycji koniecznej osłody tak szlachetnego poświęcenia, a więc dotacji zdolnej ochronić raz na zawsze osobę wyzwoloną przed wszelkimi brakami; wytłumaczono mi bowiem, że jest to w zwyczaju w takich razach. Chcąc ci dać poznać dalsze trudności, jakie ściągnęła na mnie ta sytuacja, muszę ci opowiedzieć, co mnie potem spotkało!

Koniec wersji demonstracyjnej.

ODWIEDZINY WE FRANCUSKIEJ SZKOLE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKKALI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SZEJK DRUZYJSKI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej