Bolesław Londyński

WYBÓR DEKLAMACYJ I MONOLOGÓW I

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

IMPROWIZACYA.

OBOWIĄZEK.

TRWOGA.

SYZYF.

CUDA.

ŻYCIE.

OBLUBIENICA

PEREŁKI.

PIEŚŃ CZASU.

O POMOC.

RODZINA,

ZORZA.

PRZĄDKA.

NĘDZA

NA PRÓŻNO.

PO CO SIĘ SKARŻYĆ?

POWÓDŻ

WNUSIA.

NIESZCZĘŚLIWY.

ABECADŁO.

MATKA.

WIOSNA

STRATA

NAD KOŁYSKĄ.

CZARDASZ.

OBŁAWKA

PIEŚŃ SATYRA.

DYJOGANAS LEGENDA GRECKA.

POD PRYSZNIC!

Z PIEŚNI MIZANTROPA.

ZŁOTE SŁOWA

CO TO JEST POEZYA?

PODWÓRKOWICZ. MONOLOG ESTRADOWY.

GAPSKI NA ESTRADZIE

WYBÓR DEKLAMACYJ I MONOLOGÓW

Zeszyt 1-szy.

Londyński Bolesław

IMPROWIZACYA.

Hej, rozskrzydlij się, mój jeńcze,

Nad poziomy loty wzbij!

Wstańcie z grobów zapomniane,

Przyjdźcie serca goić ranę,

Czarów pełne sny młodzieńcze,

Myśli moja — żyj!

Świat śpi. Ciszą... Bez podkopu,

Przez szeroką bramę ducha,

Pędź, rycerko, nim cię z tropu

Nie nawróci szczęk łańcucha

I rozpaczny piersi zgrzyt...

Nim cię znowu, gdy sny miną,

W gnuśnej celi, o ptaszyno,

Nie osadzi świt!

Ach, jak lubo, gdy samotność,

Zrodzi w żyłach burzę krwi,

Zachwyt w sobie czuć: do Boga!

Jakąś siłę, zapał, lotność,

Jakieś czucie, w którem trwoga

Śpi!

Wtedy myśli orłem być,

Gromy wzruszać, skały walić,

Huragany rozzuchwalić,

Miażdżyć, kruszyć, hasać, szaleć,

Kochać, żyć!...

Kochać?... kogo?... Czy te mrówki,

Co pod nocnych mar osłoną

Na to wczasu zażywają,

By o świcie gwarną zgrają

Wybiedz, każda z swej kryjówki,

I w Kainów wpleść się grono?

I być wrogiem bratu brat?

A! kochanie to powszednie,

Dość go we dnie!

Nocy! Innym jest twój świat!

Nocy, myślą rozwidniona,

Nocy, sercem odgadnięta!

Z po za mroków, z po za chmur,

W moje tęskne rzuć ramiona

Jednę z twoich cór!

Jam niegodzien jej, bo święta,

Bo tak czysta, jak krynica,

Bo ulega jej potędze,

Wszystko, czem się świat zaszczyca...

Ona — pani srebrnolica,

Każdą boleść, każdą nędzę,

Każdy trąd czy pleśń,

Niby matka w swe tęczowe

Opiekuńcze skrzydła chwyta

I zasiewa ziarna zdrowe,

I panuje prawowita,

A imię jej — Pieśń!!

Ha, i któż mi się poważy

Zadać sercu kłam?

Hej, koturny! Do ołtarzy,

Do bogini bram!

W fabryk huku, w pary świście,

W brzęku złota znaleźliście—

Cóż? Czy życia treść?

Brak ci czegoś, świecie stary,

A więc za mną, do fanfary: —

Pieśni, Tobie cześć!!

OBOWIĄZEK.

Z pragnieniem szczęścia, miłości, słońca,

Myśl młoda rwie się do czynów, —

Świat jej się zdaje rajem bez końca,

Przyszłość — skarbami wawrzynów.

Nie kłują ciernie, nie ranią głogi

Wśród tej krainy omamień,

I człowiek szuka gwiaździstej drogi,

Mężny i twardy jak kamień.

Ale choć wolę energia krzepi,

Nim młodość zdąży na szczyty,

Wiatr przeciwności oczy oślepi,

A z serca pierzchną zachwyty!

Wytrwać, o wytrwać w tej trudnej roli,

Nim znów otucha zabłyśnie,

Szydzić z burz, gromów, trosk i niedoli,

Śmiać się, choć piersi ból ciśnie;

Nie dbać o losów złowrogie drwiny,

Wciąż naprzód płynąć jak rzeka,

Najśmielsze myśli zamieniać w czyny —

To obowiązek człowieka!

TRWOGA.

I.

Kiedym był dzieckiem, śmierci się lękałem...

Nie bajki nianiek, w sercu niedojrzałem,

Nie mrok, nie wiedźmy — trwogę mi budziły,

Raczej całuny, szkielety, mogiły,

Straszne, wabiące w czarne tonie mroku,

Myśl, w chwilach smutku, widziała co kroku.

Pojąć nie mogłem, czem jest nieistnienie,

Lecz mi złowrogie zdały się bezdenie,

Tak zagadkowe, tak niedocieczone...

Bałem się spojrzeć w tę lub ową stronę,

Balem się uciec, z przerażenia krzykiem...

Drżałem i... śmierci byłem niewolnikiem!

II.

Zdziecka-m się rychło zmienił na młodzieńca,

Bez śladu znikła trwoga pacholęca

I wnet mnie życie, z uciech falą całą,

W swe gorączkowe ramiona porwało...

Pełen miłości, zachwytu i złudy,

Byłbym na barkach podjął wszystkie trudy,

Wszystkie męczarnie i wszystkie niedole...

Czułem u ramion te skrzydła sokole,

Które mnie mogły unieść w świat serdeczny

Na jasnych bytów ciąg długi, bo wieczny!...

Wtem chleb powszedni dokonał rozbicia...

Padłem, i oto — uląkłem się... życia!.

III.

Mijały lata trosk i niepokojów...

Dziś w monotonnym brzęku ludzkich rojów,

Też same widzę walki i zabiegi,

Które mnie z wirów rzuciły na brzegi;

Też same widzę łzy, bóle, katusze,

Też same żądze, któremi się duszę,

Które, jak w klatce zwierz, w kółko obchodzę,

Nie widząc wyjścia na spętanej drodze...

Precz, precz, zachwyty, pierzchajcie, nadzieje!..

Oto nadchodzi starość... Duch — truchleje...

Serce kat zwolna rozkrawa na ćwierci...

Teraz się lękam i życia i śmierci!...

SYZYF.

Ujął kamień od spodu rękoma po łokcie,

W płuca nabrał powietrza, wpił po krew paznogcie,

Wygiął barki na kabłąk, zgniótł opokę piętą

I z posad wzruszył piersią bryłę naciśniętą.

Kolanami ją wspiera, rykiem dech podwaja,

Pcha w górę... Szczyt niebawem... jedna tylko staja...

Moment, krótki, jak tętno rozpalonej żyły...

Ha, piekło!... Oczy ślepną!... Głaz runął!...Nad siły!...

* * *

Syzyfie! Ja cię widzę nieomal, że codzień

Jesteś jak ten z ulicy skazany przechodzień,

Co, goniąc marę szczęścia na doczesnem niebie,

Pędzi, ślepy, szalony, oszukując siebie!

Syzyfie! Praca twoja toż to ludzkie życie,

Lecz jeśli nie umiałeś ty stanąć na szczycie!

My — możemy dosięgnąć pragnionego nieba,

Bo szczęścia w sobie samych tylko szukać trzeba!

CUDA.

... "Cudów pragniecie?!... O nienasyceni!

Spójrzcie dokoła — w tej całej przestrzeni

Aż po horyzont, aż po krańce nieba,

Małoż ich macie?... Czy ta żyzna gleba,

Która was karmi, która was odziewa,

Czy te rośliny, te zboża, te drzewa,

Ten łąk kobierzec, ścielący się po niej,

Z tęczą barw swoich, z przepychami woni,

Czyż to nie cuda? Więc skierujcie oko

W toń, po nad sobą, modrą, a głęboką,

Że jedna gwiazda, w gwiazd niezmiernej masie,

Ledwie płomyczkiem, iskierką, być zda się;

A jest to przecie tak olbrzymia bryła,

Że gdyby spadła — ziemię by zmiażdżyła?

Czyż to nie cuda! — A ten blask, to ciepło,

Co z tarczy słońca płyną, by nie skrzepło

Życie natury, byście mogli sami

Odczuwać piękno własnemi zmysłami,

Pełni zdumienia i pełni zachwytu,

Wobec tak wielkiej potęgi zenitu?

Czyż to nie cuda? A oddech wasz, życie,

Myśl, tętno, mowa, którą się żalicie?

A ciało wasze, które nic jak gruda —

Duszę ma jednak!? Czyż to nie są cuda?...

Wy cudów chcecie!... Rzucajcie kamienie,

Dręczcie — miłości dla was nie odmienię!...

Pasy mi drzyjcie, krajcie mię na ćwierci,

Ostatnim jękiem spłoszę widmo śmierci

I pieśnią bólu, sercem zakrwawionem,

Modlić się będę przed Najwyższym tronem,

By wam różowe zaświtały zorze, -

Byś im przebaczył Ty, sędzio nasz, Boże!...

Czyż niema cudu w tej miłości mojej?...

Wierzcie mi — wszystko, co was niepokoi,

Co was podrażnia i co was zachwyca,

Cała ta wielka życia tajemnica,

Cały ten wszechświat, ta blasków ułuda,

Wszystko to szczytne, niepojęte cuda!!"

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Rzekł i wśród ciszy zmilkł kapłan Jehowy.

Z zastygniętemi klątw i żalów słowy,

Tłuszcza ogarniać jęła wzrokiem wkoło

Ziemię i słońce, które tak wesoło

Lubym uśmiechem złociło jej męki...

Aż oto, nagle, pierzchły trwogi, lęki,

Łzy i skarg echa z mową rozżaloną...

I to struchlałych potępieńców grono

Zgięło kolana, a przed tron Jehowy

Wzbił się hymn wiary... I stał się cud nowy..,..

ŻYCIE.

Życie!... Cóż to jest życie? — To lampa przyćmiona,

Zawisła od fantazyi możnej losu ręki:

Podniesie knot do góry — światło się rozjaśni,

To chwila, kiedy, wolni od cierpień i męki,

Żyjemy jak w marzeniu, żyjemy jak w baśni,

Przyćmi ją — nikną baśnie i marzenie kona...

Płomień drgnął — to nadzieja! I jej giną wdzięki.

Jeszcze chwilka -drgać przestał — komedya skończona!

OBLUBIENICA

Jest w starym sadzie ustronie,

Zdobią je listków mirjady,

Półmrok i cisza i wonie,

I muszek pieśni czy zwady.

Myślami nieraz tam gonię

Przeszłości ślady.

Potworną pamięć jest siłą,

Okrutne dla nas jej pęta!

Tyle się drogi przebyło,

Tyle się dziwów pamięta!

Witaj mi, luba mogiło,

Młodości święta!...

Młodości! Maro nad mary!

Czemu mnie wabisz w tej głuszy?

Spójrz, jam znękany i stary,

Siwizna głowę mi pruszy...

A jednak tobie fanfary

Snuje pieśń duszy.

Już słyszę huczne ich tony,

Już widzę jasne podniebie...

Duch, twą potęgą zwichrzony,

Zapory miażdży i grzebie...

Precz! Precz, niemoce i szrony!

Pożądam ciebie!

O czary! Wdzięki syrenie!

Cóż wam mój pozór zawadza?

Ja młodość kocham i cenię:

To moja pani, to władza!

Jej samo bodaj wspomnienie

Pierś mi rozsadza!

Młodość! Rycerskie to słowo!

Złudy, zachwytu szał chmielny,

Ja żyję, zda się, na nowo,

Jam chrobry, silny i dzielny,

Jam ogniem, burzą gromową,

Jam nieśmiertelny!

Słuchajcie! gnuśni i marni,

W proch starci na życia młynie!

Ja, tu, na ławce mej z darni,

W wytchnienia szarej godzinie,

Ja jej nie powiem "przygarnij!

Bo w krwi mi płynie!

Bo póki biją mi tętna,

Sam ją przygarniam w potrzebie;

Czy droga jasna, czy smętna,

Ja muszę widzieć podniebie,

A szron i niemoc, jak piętna,

Miażdżę i grzebię!...

Młodości! Oblubienico!

Porzucam sadu ustronie,

Gdy myśli moje cię schwycą —

I tak, jak rumak na błonie

Pędzi z urwaną pętlicą.

Tak ja — — myśl gonię!

PEREŁKI.

Ktoś od poety chciał cząstki natchnienia,

Jak dziecko, żądne błysków bawidełka...

Poeta ujął pióro od niechcenia

I myśl powstała — perełka.

Gdy się tak krągli, pełni rozpromienia,

Ktoś rad, jak dziecko z blasków bawidełka,

Modre oczęta potarł z rozrzewnienia,

I łza upadla — perełka!

I dwie siostrzyczki — jedna drugą zmienia...

Dla ludzkiej dziatwy cenne bawidełka:

Łezka wdzięczności za cząstkę natchnienia, —

Perełkę rodzi perełka.

Koniec wersji demonstracyjnej.

PIEŚŃ CZASU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

O POMOC.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RODZINA,

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZORZA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZĄDKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NĘDZA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NA PRÓŻNO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PO CO SIĘ SKARŻYĆ?

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POWÓDŻ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WNUSIA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NIESZCZĘŚLIWY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ABECADŁO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MATKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIOSNA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STRATA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NAD KOŁYSKĄ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CZARDASZ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OBŁAWKA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ SATYRA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DYJOGANAS LEGENDA GRECKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POD PRYSZNIC!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Z PIEŚNI MIZANTROPA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZŁOTE SŁOWA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CO TO JEST POEZYA?

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PODWÓRKOWICZ. MONOLOG ESTRADOWY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

GAPSKI NA ESTRADZIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej