Henryk Merzbach

Z JESIENI

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

ALEKSANDROWI I JADWIDZE KR.

SEDAN.

J. I. KRASZEWSKIEMU

POETOM.

NA JEZIORZE GARDA.

Z SEWILLI.

Z BARCELONY.

Z KORDOWY.

DO PIEŚNI SZUMANA.

NA BALU.

MIRONOWI ZA PIEŚNI. (1)

PAMIĘCI JANINY CZETWERTYŃSKIEJ.

PRACA.

TOAST WYGNAŃCÓW.

TESTAMENT LELEWELA.

VITAM IMPENDERE VERO!

POWRÓT DO KRAJU.

WAJDELOTA.

NA KOLANA!

PRZEDŚWIT.

SKROŃ DO GÓRY!

KOŚCIUSZKO

GALILEA.

LUDWIKOWI HR. W.

JASKÓŁKA.

DO MARYNI R. **

DO HRABINY JADWIGI M.

PODŁUG MUSSETA.

DO POETY Z NADWIŚLA

MATCE MOJEJ.

MĘCZENNICA.

POLSKIE KWIATY.

NIEZNANEMU.

ZWĄTPIENIE.

KOBIETA.

PRZEKLEŃSTWO.

JUTRO! (1)

NA WIOSNĘ.

ZNÓW JESTEM POETĄ!

MORZE.

MOJA SPOWIEDŹ.

TUŁACZ.

REDAKCJA "OJCZYZNY"

DO PANI J. w G.

REDAKTOROM TYGODNIKA WIELKOPOLSKIEGO.

PRZEŻYTY!

DO AGATONA.

NAD MORZEM.

DO MŁODEGO WARSZAWSKIEGO BANKIERA JANA L.

NOWOŻEŃCOWI

EGIPSKA NIEWOLA.

ŚPIEWAKOWI.

LISTY Z BELGJI. (1)

AGETKOLI LIST DRUGI.

PATERKULA LIST PIERWSZY

PATERKULA LIST DRUGI

WIERSZ J. I. KRASZEWSKIEGO

AGRYKOLI LIST TRZECI.

AGRYKOLI LIST CZWARTY

WIERSZ KRASZEWSKIEGO w ALBUMIE H. M. AGEYKOLI.

J. I. KRASZEWSKIEMU

PATERKULA TRZECI LIST

ODPOWIEDŹ PATERKULOWI

PATERKULOWI NA POPIELEC.

PATERKULA LIST CZWARTY

HELENIE MODRZEJOWSKIEJ.

Z JESIENI

Merzbach Henryk

ALEKSANDROWI I JADWIDZE KR.

Życie — przelotna chwilka.

Dawniej wesół, radosny,

Dałem Wam kwiatów kilka

Z Wiosny.

Dziś z lat trudów i znojów

Kilka liści tych zwojów,

Kilka bladych promieni

Z Jesieni....

1882, Bruksela.

SEDAN.

NA POBOJOWISKU.

Ty, co na grobach dajesz życie ludom,

Co przewodniczysz wybawienia cudom; —

Co niewolnikom przypominasz lata,

Kiedy nie znali ni bata ni kata —

Co już w kolebce śpiewasz niemowlęciu

O wszechanielskiem ducha wniebowzięciu...

Poezjo ! zakryj twe czoło przejasne,

Własną twą dłonią przebij łono własne,

Lutni twej struny podrzej na pioruny,

Szatę twą zamień na trumien całuny,

I — jak Bogini zemsty i rozpaczy —

Rzuć te pioruny na głowy siepaczy!...

Łaskawa matko miłości i wiary,

Co światy pieścisz na łonie ofiary,

Co łzy obudzasz a koisz boleści;

Ty, której łono wieczność w sobie mieści —

I co, na skrzydłach archanielskiej siły,

Do życia wznosisz odwieczne mogiły —

Święta posłanko pokoju i cnoty,

Pełna niebiańskiej nadziemskiej tęsknoty —

Która niebiosy bratasz z ziemią czarną,

Dla szczęścia ludów gardzisz chwałą marną —

Poezjo! otwórz dłońmi skrwawionemi

Grób taki wielki jak nieszczęścia ziemi,

Przestań żyć wiarą — śpiewać ludom przestań —

I w ten grób wielki połóż się — i nic wstań!...

Bo świat nie idzie, jako orły biało,

Ku słońcu walczyć za wolności chwałę,

Słońca promienie rozciąć na kawały —

I niemi rozgrzać niebo i świat cały;

Zagasić w blasku słonecznej jasności

Pożary zemsty i ognie podłości —

A potem — gdy półslońca mają gasnąć —

Zlać sit; w zdrój szczęścia — i na kwiatach zasnąć...

Bo świat zapomniał, że ze krwi i bolu

I z łez wyrosnął, że na walki polu

Ludów miljony, siew wieków zostawił —

I białe karty dziejowe zniesławił

Ogniem i mieczem, zbrodnią i bezcześcią,

Jękami dzieci i hańbą niewieścią....

Świat ten nie naprzód, ale w przepaść bieży,

Bezprawie siłą — a prawem nóż kata,

Siła żelaza ludzkości los mierzy...

To postęp świata!

***

Po czaszkach chodzę — żyję krwi wyziewem —

Na polu pusto, wśród trupów tysięcy...

Poezjo! czemuż twym ożywczym śpiewem

Nie zbudzisz braci, co nie wstaną więcej?...

Cicho... lecz ucho bolejące z drżeniem

Ostatnich jęków konających słucha...

Poezjo! czemuż nieśmiertelnem pieniem

W urny szkieletów znów nie wlejesz ducha?...

Tylu umarłych! Ileż kart wyrwanych

Z księgi dziejowej i z przyszłości księgi!

To Dziejów trupy!... W piersiach krwią zalanych

Ileż zamarło i ducha potęgi!...

Każde z tych dzieci, co tu na pustyni

Ginie, ostatnie wymawiając słowa —

To wyłamana kolumna świątyni,

To dla przyszłości ginący Jehowa!...

***

Po trupach stąpam... Tu zwycięzców kaski —

A tam skrwawione zwyciężonych stroje...

Gladjatorowie!... ale gdzież oklaski?

Olimpijskiego gdzież raju podwoje?

Z jękiem — bez skargi — bez sławy giniecie,

Wy, nowych bogów uzbrojone szyki!

Nikt po was płakać nie będzie na świecie,

Lecz świat was przeklnie —

boście niewolniki!

***

Ale co widzę? czy oko mnie myli?...

Tu dwóch żołnierzy, w uścisku ostatnim,

Dłonie złączone w pojednaniu bratniem —

Umiera razem... jakby razem żyli.

Temu na piersiach lśni francuzka wstęga —

Drugi to ułan... lecz mundur prusaka...

Za życia wrogi!... ale śmierć ich sprzęga —

Bo w obu trupach biła pierś polaka.

Sedan 5. września 1870.

J. I. KRASZEWSKIEMU

ZA OFIAROWANY TOM "KARTKI Z PODRÓŻY."

Tułacz cóż może dać tułaczowi?...

Uścisk przyjaźni albo grosz wdowi —

Łzę współboleści, słowo nadziei —

Z wieńca swych marzeń uschły kwiat róży...

A po straszliwej losów zawiei,

Kartki z podróży!

Ah! życie całe to podróż krótka...

Ranek — to biała karta albumu —

To morze ciche, po którem łódka

Marzenia płynie, w pośród fal szumu.

Jeszcze emalja z serca nie starta,

Jeszcze maszt nie zna wściekłości burzy...

Młodość — to także cudowna karta...

Karta z podróży!

Wiatr się podnosi... i wargi spiekłe,

Namiętne, czule, anielskie, wściekłe —

I łono, drżące wiarą i szałem,

Roskosznie chłodzi... Choć wiatr źle wróży,

Nasz wieszcz młodzieńczy zbiera z zapałem

Kartki z podróży!

O, bo świat piękny, gdy pierś w płomieniach,

Gdy oko pala, gdy myśli wieszcze

I uścisk lubej gra ciągle w pieniach,

Gdy ziemia z niebem zlewa się jeszcze...

O! piszmy wielki poemat wtedy —

Bo się on nigdy nam nie powtórzy...

Krótkie są w życiu, bez leż i biedy,

Kartki z podróży!

O, krótkie!... Potem na te wspomnienia

Łza płynie gorzka, niby z niechcenia...

Bo już przesiąkłe łzami źrenice

Płaczą, nie widząc słońca ni burzy...

Ciemne, ostatnie nasze stronnice —

Kartki z podróży!

Lecz jest pociecha. Wszak całe życie

To przedśpiew życia, to ścieżka wązka

Do wielkiej drogi wiodąca skrycie...

To cierni mała, słaba zawiązka.

A z tą zawiązka, jak z talizmanem,

Przejdziemy jaśni z ziemskiej kałuży:

Świat się nam wyda smutnym kurhanem...

Kartką z podróży!

Bruksella, 1866.

POETOM.

"Facia non verba."

I.

Całe tomy piszecie, rymów cale księgi,

Po trochejach i jambach na Parnas włazicie —

A ten Parnas drzy wobec pieśniarskiej potęgi...

Bo lepiej znacie niebo, niźli własne życie.

Wy niebu wydzieracie tajemnice święte —

Anielice cndnemi kołyszecie dźwięki —

I tony dośpiewując, w niebiosach poczęte,

Lepiej znacie śpiew bogów, niźli bratnie jęki...

I ja kiedyś składałem jamby i trocheje —

I nieraz kark łamałem wdrapując się w chmury

I gwiazdom złotolśniącym śpiewałem ich dzieje.

Dzisiaj z żalem spoglądam na jasne lazury,

Przeklinam złote słońce, że się wiecznie śmieje,

I ze łzami powtarzam pokutnicze chóry...

II.

Bo jambami nie zbawisz ludzkości, poeto!

Krwią tylko pisz poezje, a łzami dramata!

Nie czwórma pegazami zaprzęgłą karetą

Jedzie się w nieśmiertelność z śmiertelnego świata!

Sardanapal zaprzęgał Indyj do rydwanu,

A wy samych aniołów sprzęgacie do wozu...

Zuchwali! Wy z tej ziemi rwiecie się kurhanu

W kraje nieba, gdzie niema kajdan ni powrozu!

Cóż was ludzkość obchodzi!.. Wykrzyczycie na nią,

Ze rymów waszych nie zna, na pamięć nie umie,

Ze strzały waszej Muzy tylko nieba ranią...

Szaleńcy! Czyż wy wiecie co łez ziemia tłumi?

Ta ziemia — niewolnica, co już była panią,

A dzisiaj, wdowa, własnych synów nie rozumić!..

Bruksella, 1865.

NA JEZIORZE GARDA.

Pełno łodzi płynie po Garda jeziorze,

Wszystkie strojne w kwiaty, w lamp tysiączne blaski;

Słychać szelest wioseł, widać włoszki hoże,

I śmiechy naprzemian i huczne oklaski.

Księżyc srebrną szato na świat szczęścia rzuca,

Gwiazdy z nieb spadają na kobiece łona,

A do róż i kobiet słowik pieśń donuca —

A ta pieśń rozkosznie w cieplej nocy kona....

U nóg młodej włoszki, włoch namiętny klęczy

I w jej oczy patrzy i jej kibić ściska,

Ona go białemi ramionami wieńczy

I z czarnego oka nań pioruny ciska.....

I tak wśród księżyca i wśród gwiazd promieni

Jedna łódź, łódź drugą wita i wymija,

Improwizatorzy młodzi, więc natchnieni,

Powtarzają czule pieśń: "Santa Lucia!"

***

Dźwięk gitary rzewny, z szumem fal złączony,

Jakieś dziwnie tęskne w sercu snuje mary,

Zbudzą w duszy wiocha wieszcze natchnień tony,

I płomienne zmysły żarzy — dźwięk gitary.

Jak pierś młodej dziewy, drży jezioro Garda....

Wszystko żyje, kocha, śpiewa i szaleje,

Nawet gór powierzchnia marmurowa, twarda,

Echem rozpowiada zakochanych dzieje.

Tylko jedna czarna łódka na jeziorze....

Jej nie wieńczą, kwiaty, ani lamp pierścienie,

Na niej zamiast pieśni — grobowe milczenie —

Więc płynie wśród żywych, jak zmarłego łoże....

A przecie wśród blasku srebrnego księżyca

Na czarnej tej łodzi dwie widać postacie —

I poznasz po cieniu, po ruchu, po szacie,

Że jeden młodzieniec, a druga dziewica.

Kiedy naokoło suwają gondole

I blaski w łódź padną z jasnego ich wieńca,

Rozpoznasz zadumę na bladem jej czole,

I rysy złamane rozpoznasz młodzieńca...

Lecz czemuż, bez światła i kwiatów — półsenna —

Bez pieśni, samotna ich łódź się przesuwa?

Czy dość ma promieni ich dusza płomienna,

Czy samo ich serce im wieńce osnuwa?

Czy może, zazdrośni, chcą ukryć przed zgrają

Namiętne pieszczoty, gorące spojrzenia?

Czy może ich tętna zbyt głośno im grają

Nokturny miłosne i hymny marzenia?

Lecz czemuż żałobą gondola okryta,

Lecz czemuż żałobne ich szaty i lica?

Któż ona? i on kto? ciekawy tłum pyta....

— "To obcy młodzieniec i włoska dziewica."

"Dziwaczna to powieść, choć bardzo niedługa:

Dwie siostry kochały jednego nie-wlocha,

Dziś młodsza umarła z zazdrości — a druga

Tam przy nim na łodzi... on biednej nie kocha!"...

Tak śpiewa gondolier na lago di Garcia,

A łodzie mkną dalej ze śpiewy i blaski —

I słychać szum wioseł i słychać pieśń barda,

I śmiechy naprzemian i huczne oklaski.

Lecz nagle od strony, gdzie czarna łódź stała,

Krzyk straszny, plusk fali się rozległ po wodzie...

I śpiewy ucichły i zbiegły się łodzie,

Na talach nieżywa kobieta się chwiała!...

***

I znowu śpiew ożył, jak siłą zaklęcia —

I jedna łódź drugą radośnie wymija,

Nad trupem topielca, nad grobem dziewczęcia,

Zadźwiękła znów czule pieśń: Santa Lucia!

1863 r.

Z SEWILLI.

"La tierra de los ombre

y la tierra de Dioz!"

...Spojrzała na mnie okiem zgłodniałem,

Czoło jej białe, bez zmarszczek jeszcze.

Wzrok mój padł na nią — i skamieniałem!

Rysy jej tęskne jakby sny wieszcze —

Dłoń wyciągnięta... a z zimna drżące,

U piersi dziecię wpółkonające...

***

"Panie! ja głodna i dziecko moje!"

Zamilkła — słowa w ustach zamarły...

O nie zapomnę oczu tych dwoje —

One ostatnią łzę mi wydarły!...

W tych oczach były nieba i piekła

A przez nie dumna łza bólu ciekła!

***

Po drugiej stronie, z po za wachlarza

Spojrzała na ranie urocza donna —

Postać jej — istny model malarza —

Pół Afrodite i pól Madonna.

Z po za zasłony — jak czarne słońca

Oczy... a wzrok ich — długi bez końca.

***

"Panie! ja głodna i serce moje!"

Zamilkła... słowa w ustach zamarły...

O nie zapomnę oczu tych dwoje —

One mi natchnień iskry wydarły...

"Panie, ja głodna — serca mi trzeba!

Nie dość mi złota! nie dość mi nieba!"

***

Dałem grosz jednej — a drugiej dałem

Serca ostatki, w wspomnień żałobie. —

Ta głodna duszą, a tamta ciałem...

Obie sieroty, żebraczki obie!...

Sewilla, 1868.

Z BARCELONY.

"Avez-vous vu, dans Barcelone,

Und Andalouse au teint brani?.."

Musset.

Synowie mrozów, dzieci północy,

Czyście wy ognia czcicielki znali,

Kobiety z iskier, płomieni?

Te gwiazdy złote bezsennych nocy,

Srebrne potoki palących fali,

Te duchy miłosnych cieni?

Czyście wy białe dłonie dziewicze,

Jak liry tony ostatnie, drżące,

Trzymali w dłoniach lodowych?

Czyście wpółgłośne szepty słowicze,

W rozkosznych dźwiękach wpół konające,

Słyszeli z ust tych królowych?..

Czyście te oczy, jak lawa czarne,

Co się z krateru serca wydarła,

Pali, zabija... lecz świeci —

Czyście te oczy łzami ciężarne,

Przez które patrzy przeszłość umarła,

Widzieli, wy mrozów dzieci?...

O ja w te oczy, pod jasnem niebem.

Tonąłem całym młodzieńczym duchem,

I pogrzebałem pierś młodą,...

Za chwilę taką — życie pogrzebem —

I przez to życie idziesz z łańcuchem...

Ale ten łańcuch — nagrodą!

I nieraz jeszcze ten obraz jasny

Zadrży mi w sercu, zatętni w skroni

I pali łzami wspomnienia.

Dla niego świat ten — grób ten — za ciasny;

Słońce i gwiazdy mówią mi o niej,

O tej kobiecie z płomienia!

Barcelona, 1868.

Z KORDOWY.

Paraiso de la tierra...

Graj na gitarze, Kalifów prawnuku!

Niech Andaluzki swą kaczuczę, tańczą...

Wśród gromów walki i wśród armat huku,

Niech kastaniety cię do marzeń niańczą!...

Cóż, że tam zdala, za Sierra Moreną,

Lud tron obala i Burbonów imię!

Twojej wolności, żadnej zbrodni ceną,

Żaden ci tyran nie wydrze, olbrzymie!

W twoim meczecie (1) leży Alba w trumnie;

Oprócz Kordowy, światy przed nim drzały...

Twym wałem — góry, co tak sterczą dumnie,

Jakby w ich łonie wieki skamieniały.

W Gwadalkwiwiru otchłani przezroczej

Kąpiesz swe mury, Maurów Alkazarze!...

Po twych zwaliskach młody pieśniarz kroczy

I twoje dzieje pisze.. przy gitarze...

Kordowo! dawniej byłaś panią światów,

Ludu miljony legły twe ulice...

Dziś w twych ogrodach pustych, wśród granatów,

Jak z alabastru kąpią się dziewice...

Dawniej świat stawił twych synów imiona:

Averroesa, Senekę, Gonzala...

Dzisiaj samotna romanza stęskniona

Nad tem co było cicho się użala.

Ale ja wolę huryski i pienie,

Wolę z marmuru wyciosane wanny,

Wolę różami pachnące strumienie

I aż do niebios bijące fontanny.

I u tych fontan dumające dziewy,

I przy tych dziewach hidalgi wspaniałe,

Wolę miłością nieśmiertelne śpiewy,

Nad twe Seneki i nad twoję chwałę!

Bo jak wiatr liście z twoich palm odziera,

Tak dziejów karty zrywa czas morderca.

W ludzkości tylko młodość nieumiera,

Tylko nieginą kochających serca...

Graj na gitarze, Kalifów prawnuku,

Niech Andaluzki swą kaczuczę tańczą...

Wśród gromów walki i wśród armat huku

Niech kastaniety do marzeń cię niańczą!..

Cordova, na grobie Alby, 1868.

(1) La Mezquita.

DO PIEŚNI SZUMANA.

IMPROWIZACJA.

O, graj Pani!.. Zapomnę moie życie dawne —

Przeszłość, dzisiaj i przyszłość, ludzi, świat i siebie,

To, co piękne na ziemi, co u małych sławne —

I raz jeszcze, sam jeden, rozpłynę się w niebie.

***

Nie - już dosyć! Poprzestań!.. Nie dobrze się łudzić

Błyskami i słońcami, gwiazdą i marzeniem.Śpij w bolu!

Po cóż duszę znów do życia budzić?

Wszak szczęście to błysk tylko — a żywot cierpieniem.

Zamrzyj, duszo! Nie dobrze nieść cię w świat daleki!

Tyś rozdarta we dwoje, bólem poorana —

Zostań w zimnej skorupie, zamknij się na wieki!..

Ach! czemuż życie nie pieśnią Szumana?..

Ostenda, 1868.

NA BALU.

...Widziałem kobiet tłumy — strojne, nagie prawie..

Jak tandeciarz, co wszystko wywiesza w swym kramie,

Tak one — wstęgi barwne sukien wywieszały....

Te lekkie stroje lubię we śnie, lecz na jawie

Wolę łono zakryte i pół widne ramię,

Wole w blaski mgły złotej strojne ideały.

Tylko niebios lazury lubię nagie... Ziemię

I wszystko co się na niej znajduje — niestety —

W tak zwykłych widzim kształtach, że to wszystko wolę

Pod zasłoną, zakryte. Liliputów plemie

Tylko strojne w szkarłaty ma pewne zaięty....

Tylko w maskach, czasami nie źle gra swą rolę.

Ale dosyć tych uwag! Morały nie w modzie,

Wróćmy na bal i greckie podziwiajmy wdzięki,

Zapraszajmy do tańca; a gdy w twem objęciu

Drży to łono, co kwitnie w swych tęten swobodzie

Pod urokiem jej wzroku, pod uściskiem ręki.

Zapominasz o nudach w czarownem zaklęciu,

Nienarzekasz już na świat — troska ginie z czoła,

I porwany w wir tańca z powiewną sylfidą

Żałujesz, żeś na ziemi bez skrzydeł anioła.

Ach, pod tą wąziuteczką z muślinu egidą

Ileż smutnych dramatów i tragedyj skrytych.

Ileż łez przepłakanych i wspomnień przeżytych!

A może ta kobieta pod przepaską białą

Ma z bronzu lub z marmuru serce uciosane?

Szczęśliwa! bo przeżyje młodość, wieczność całą,

I zachowa płeć świeżą i lica różane,

A na nich, gdy się skończy jej uciech karjera,

Nic zgola niespostrzeżesz... prócz muszki fryzjera.

Szczęśliwa! bo niepozna, bo poznać niezdoła,

Tego ognia, co trawi, tej lawy, co pali,

Tego wieńca, co cierniem zawiśnie u czoła,

Tego słowa boleści: ach pocóż żyć dalej!

Szczęśliwa, bo pół zimna, pól wierna, pół płocha,

Połowę życia prześpi, połowę przekocha.

A gdy miłość zawładnie jej duszą z kryształu,

Nawet w chwili uniesień, zachwytu, zapału,

Rano wstanie bez febry, bez gorączki zaśnie,

I żadna ostra śpilka jej łona niedraśnie,

Szczęśliwa.... bo jej życie całe malowidłem,

I zamiast krwi, ma w żyłach ciepłą wodę z mydłem.

O nie! tancerka moja ma gorące żyły,

Czuję to — nie pytajcie czem? jak? i którędy?

Bo by rymy się moje tą, prozą zgorszyły...

Wolę przeto hamować mej muzy zapędy.

Bo w rymach, jak na świecie, dla ludzkiej powagi

Wszystko mówić nam wolno... oprócz prawdy nagiej.

Po tańcu... wiosna była, poszliśmy na ganek,

A z ganku do ogrodu — a w ogrodzie... Boże!

Z jednej strony lśnił księżyc, z drugiej wschodził ranek..

A w mej duszy i księżyc i ranek i Ona...

I padłem na kolana.... Któż opisać może

Jak miłość w duszy wschodzi i jak księżyc kona?

MIRONOWI ZA PIEŚNI. (1)

I.

Kamień na ziarnie... Ziarno z kamienia

Zielone liście na świat wyrzuca...

Tak i pierś ludzka z głębi zwątpienia

Łzy i boleści w pieśni przenuca.....

Błogosławione, w wieszczym zapale

Wyrwane z duszy prorocze dźwięki!

Póki pierś kryje miłość i żale,

Póty żyć będą pieśniarskie jęki...

Tak, pieśń — jęk długi!... bo w pieśń miljony

Kładą łez swoich święte kryształy;

Gdy na nie słońce lub wieszcz natchniony

Rzucają ognie, blaski, zapały,

Wtedy ów kryształ pierś ludzką, wdziewa,

Żałosne jęki wydaje z łona...

Tak, pieśń jęk długi... a ten jęk śpiewa

Jak niegdyś pomnik Memnona.

Błogosławione te wasze jęki!..

Jak wdowa, karmiąc malutkie dziatki,

Niechce ich trwożyć łzami wdowiemi,

Więc im wesołe śpiewa piosenki...

Tak wy, poeci, na grobie Matki,

Boleść głuszycie pieśni waszemi!

II.

Ja niewierzę ci, Mironie,

Żeś już wszystkie przeżył walki

Żeś już złamał serca ster —

Że miłości nie chcesz w łonie,

I że nie znasz już Westalki

Na tym świecie pełnym zer.

Ja niewierze, że we wiośnie

Patrzysz na świat bez wzruszenia

I bez wspomnień i bez burz...

Ach, miłością dusza rośnie...

Więc twa dusza czy z kamienia,

Że tak mała, dzisiaj już?

Ja niewierze, ze gdy nowa

Miłość w duszy twej się budzi

Jak Kolumba nowy świat,

Ze się przed nią dumna głowa

Ni kolano zgiąć nie trudzi...

By nie został pyłu ślad...

Ja niewierze, że gdy nocą

Po grobowcach idziesz świętych

I gdy widzisz światów pył,

I gdy gwiazdy groby złocą —

Że na kwiatach łzą pomiętych

Nieżałujesz, żeś już żył!

Ja niewierze! Tyś za młody

Byś zapomniał pacierz matki

I kochanki święty głos...

Byś czcił zamiast słońca — lody,

Zamiast zorzy — snów ostatki...

Byś miał biały z żalu włos.

Rzuć Byrona gorycz starą,

I Weltschmerzu łzy a śmiechy,

Świat zbyt. cierpi by nań plwać!...

Życie, bracie, jest ofiarą —

Cierpień źródłem nasze grzechy —

Więc nam — ludziom balsam lać!

Zostań sobą — i zapomnij

To, coś w księgach czytał kiedy,

Czytaj w serca księdze ksiąg...

Ten poeta, bracie, pomnij,

Kto przed ołtarz ludzkiej biedy,

Jak przed Bogiem z lutnią kląkł.

Ostenda, 1867.

(1) Pieśni Mirona. Warszawa. 1867.

PAMIĘCI JANINY CZETWERTYŃSKIEJ.

Na świecie blasków, wśród szczęścia i słońca,

Błyszczysz, kobieto, twych czarów pryzmatem,

Życie dla ciebie jest niebem bez końca...

Dla Polek — życie dramatem.

***

Znałem ja Polkę na italskiej ziemi,

Pod mitrą książąt dla szczęścia zrodzoną,

Z duszą płomienną, ze skrzydły orlemi,

Z niebiańską wdzięków koroną.

Poezja z pieśnią, związane w jej łonie,

Walcząc o palmę, staczały w niem bitwy...

Gdyś na nią patrzał, składałeś twe dłonie

Jak do najświętszej modlitwy.

Gdyś się doń zbliżył, toś bił przed nią czołem,

Jak Zygmunt zwiąc ją "tonów anielicą"...

Jutrzenką była, słowikiem, aniołem,

O więcej!... polską dziewicą!

***

Lecz z włoskiej ziemi pod niebo północy

Słońcem karmiona, bogini wróciła —

Pierwszą łzę straszną, tg perłę przemocy,

Na oku jeńców zoczyła.

I zapomniała o niebios lazurze —

Śpiewała jeszcze, lecz łzawe jej pienia...

W tonów i wspomnień i w nadziei chórze

Został hymn jeden — cierpienia.

***

Widziałem potem w stepach Ukrainy

Tę samą Polkę... lecz nie tę. co wczora.

Na czole smutek, jakby obłok siny

Na tle cichego jeziora...

Duszą płomienną swych braci kajdany,

Ofiarą więzy swych kmieci łamała,

Chciała ożywić te święte kurchany,

Które tak święcie kochała.

Więc im rzuciła swych włości obszary;

"Bierzcie je! walczcie za cześć Ukrainy!..."

Głos ten ich natchnął do wielkiej ofiary,

I zrodził wielkie w nich czyny!

***

Widziałem potem tę księżnę w niedoli,

Wszystko złupiła dłoń wroga zbójecka...

Niemogła zetrzeć z czoła aureoli —

Ni zabrać skarbu jej — dziecka.

W dziecię patrzała jak w tęczę, nadziei —

Dla niego z nędzy walczyła męczarnią —

Ono jej było wśród losów zawiei

Zbawienia morską latarnią.

Lecz kośćmi ofiar los życie to znaczy,

Gwiazda jej życia zagaśnie za chwilę...

Matka jak lwica z wściekłością rozpaczy

Wydrzeć chce skarb swój mogile..

Woła ratunku! a głos jej i z głazu

Wyrwałby oddźwięk strasznego wykrzyku...

Wiec leki znoszą... lecz podług nakazu

Pisane w carskim języku.

Niestety! Polka po carsku nieczyta,

Podaje dziecku lekarstwo fałszywe...

Ono zasypia... noc mija... dzień świta.

Dziecko otrute, nieżywe!...

***

I wkrótce potem w stepach Ukrainy

Dwa krzyże-m widział pod niebios bławatem.

Tam leży matka tuż obok dzieciny!...

Ach, życie Polki — dramatem!

Bruksela, 1866.

PRACA.

Trumny wieko zabito —

I Ba trumnie złożono

Krwią zbryzgany miecz...

Trumnę w przepaść wrzucono —

A na grobie wyryto:

"Z marzeniami precz!"

Lecz umarły był żywy.

Więc z mścicieli pochodem

Powstał siłą lwią...

Krwią polały się niwy —

Naród stał się narodem

Nie marzeniem — lecz krwią.

Dziś znów wróg nas zatraca,

Znowu Sybir, wygnanie,

Dalej — jarzmo wlecz!

Cóż zostało nam? — Praca!

Naród pracą powstanie!

Z marzeniami precz!

Bruksela, 1865.

TOAST WYGNAŃCÓW.

W BOCZNICĘ POWSTANIA STYCZNIOWEGO.

[Wiersz czytany na bankiecie Emigracyi Polskiej zamieszkałej w Belgji, dnia 22 Stycznia 1868, w Brukseli.]

Jakiż toast wychylić w imię Polski zabitej?...

W urnę wsypać popioły, dolać z serca krew ciepłą

I z tą urną dymiącą iść na białe gór szczyty —

I z wysoka ją rozbić o pierś świata zakrzepłą!

Z dawnych marzeń płomiennych wielki ogień tam wskrzesić,

Żeby zemstą zajaśniał wpośród zbrodni wszechnocy,

Sztandar Polski rozdarty nad tym ogniem rozwiesić —

Potem w dłonie skrwawione porwać bardon sierocy,

I zawołać na ludy strasznym głosem rozpaczy:

Nie widzicie, że z nami i was cary pochłoną!

Od dnia naszej ofiary świat wasz łupem siepaczy,

Na ołtarzu z Nadwiśla wasze trupy dziś płoną...

Potem zaśmiać się głośno, by się nieba zbudziły...

O, wy znacie, rodacy, ten śmiech bolu i cześci!

Kto na śmiech ten grobowy w piersi dosyć miał siły,

Ten skamieniał na wieki — jako posąg boleści.

Nas już rozpacz niezłamie, ani ogień niespali,

Bo my Matkę widzimy, jak ją wrogi bezczeszczą,

Bo my ze krwi i z bolu i z dziejowej my stali,

A pierś nasza tak wielka, że się wieki w niej mieszczą.

A więc, bracia-wygnańcy, stojmy czyści na straży!

Czy za krajem czy w kraju, czy o głodzie, o chłodzie!

Naprzód, prosto i wiernie — jako zastęp husarzy —

Walczmy, żyjmy z narodem, dla narodu, w narodzie! —

***

Taki toast mój, bracia, w tę rocznicę powstania!...

O wolałbym zapłakać, bo me serce w żałobie —

O wolałbym wara śpiewać hymn samotny wygnania

I wraz z wami uklęknąć na ojczyzny mej grobie!

I wolałbym paść kornie na te smutne cmentarze,

I podsłuchać z za grobu pacierz jednej nam matki.

I na a strunie ożywić bohaterskie te twarze,

Co zginęły — lub giną wpośród śniegów Kamczatki.

Lecz łzy nasze są dla nas, dla Ojczyzny krew nasza,

Bo nie łzami się naród do wolności wyniańczy.

Nasza pierś dla nadziei nasza dłoń do palasza...

A więc naprzód i z wiarą! — To mój toast wygnańczy.

Koniec wersji demonstracyjnej.

TESTAMENT LELEWELA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VITAM IMPENDERE VERO!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POWRÓT DO KRAJU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WAJDELOTA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NA KOLANA!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZEDŚWIT.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SKROŃ DO GÓRY!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KOŚCIUSZKO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

GALILEA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LUDWIKOWI HR. W.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

JASKÓŁKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO MARYNI R. **

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO HRABINY JADWIGI M.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PODŁUG MUSSETA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO POETY Z NADWIŚLA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MATCE MOJEJ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MĘCZENNICA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POLSKIE KWIATY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NIEZNANEMU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZWĄTPIENIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KOBIETA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZEKLEŃSTWO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

JUTRO! (1)

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NA WIOSNĘ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZNÓW JESTEM POETĄ!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MORZE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MOJA SPOWIEDŹ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TUŁACZ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

REDAKCJA "OJCZYZNY"

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO PANI J. w G.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

REDAKTOROM TYGODNIKA WIELKOPOLSKIEGO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZEŻYTY!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO AGATONA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NAD MORZEM.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO MŁODEGO WARSZAWSKIEGO BANKIERA JANA L.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NOWOŻEŃCOWI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

EGIPSKA NIEWOLA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŚPIEWAKOWI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LISTY Z BELGJI. (1)

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AGETKOLI LIST DRUGI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PATERKULA LIST PIERWSZY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PATERKULA LIST DRUGI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIERSZ J. I. KRASZEWSKIEGO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AGRYKOLI LIST TRZECI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AGRYKOLI LIST CZWARTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIERSZ KRASZEWSKIEGO w ALBUMIE H. M. AGEYKOLI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

J. I. KRASZEWSKIEMU

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PATERKULA TRZECI LIST

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ODPOWIEDŹ PATERKULOWI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PATERKULOWI NA POPIELEC.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PATERKULA LIST CZWARTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

HELENIE MODRZEJOWSKIEJ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej