Franciszek Zabłocki

ZABOBONNIK

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

ODA

AKT I

Scena I

Scena II

Scena III

SCENA IV

Scena V

Scena VI

Scena VII

Scena VIII

AKT II

Scena I

Scena II

Scena III

Scena IV

Scena V

Scena VI

Scena VII

Scena VIII

Scena IX

Scena X

Scena XI

Scena XII

AKT III

Scena I

Scena II

Scena III

SCENA IV

Scena V

Scena VI

Scena VII

Scena VIII

Scena IX

Scena X

Scena XI

Scena XII

Scena XIII

Scena XIV

Scena XV i ostatnia.

ZABOBONNIK

Komedyja w trzech aktach

Zabłocki Franciszek

OSOBY:

ANZELM, ojciec Damona.

DAMON, syn Anzelma.

MELISSA, żona Damona.

REGINKA, ochmistrzyni rządząca domem Anzelma.

FILUTOWICZ, sługa Anzelma.

FRANTOWICZ, sługa Damona.

RECEPTA, doktor.

(Scena w Warszawie, w domu Anzelma).

DO J. O. KSIĄŻĘCIA JMCI ADAMA CZARTORYSKIEGO GENERAŁA ZIEM PODOLSKICH PRZEŚW. KOMISYI EDUKACYI NARODOWE] KOMISARZA,

ORDERÓW: ORŁA BIAŁEGO. Ś. STANISŁAWA I Ś. JĘDRZEJA KAWALERA. &c. &c.

ODA

Deus nobis haec otia fecit.
Virgil. Ecloga 1.

BÓG nam te dał swobody. Brzmiały echem lasy —
W tym niegdyś wieku złotym i błogosławionym,
Gdy August, powróciwszy miastu lube wczasy,
Zaczął rządzić nad światem, już uspokojonym,
I kiedy, więcej Marsa nie straszny piorunem,
Ojciec ojczyzny został i Muz opiekunem.

W tym widoku swe czasy podał nam Wirgili;
Wybaczy, doświadczenie, że mu się przeciwi,
Pasterze zawsze biedni w nędzy zawsze żyli,
Poetowie od wieków nie byli szczęśliwi;
Cóż prawdą? To że Maron nie był niewdzięcznikiem:
Ich los sławił, sam będąc łaski uczestnikiem.

Dziwnym świat, lecz jednakim zawsze chodzi torem,
Los ślepy, mylnym kołem dźwiga nas fortuny,
Nie dla wszystkich jej skarby bywają otworem:
Dla tych ognie roznieca, dla tych płonne łuny;
Miej cnotę, miej talenta, nie wiem rozum jaki,
Pochwalą: człek to zacny i z tem pójdzie w braki.

Książę! wyższy nad przesąd i zwyczaje gminne,
Tak jak wyższy swem światłem i cnota nad wielu;
Dla którego w działaniu są pobudki inne.
Zawsze szlachetne, zawsze w znakomitym celu;
Innym dajesz wzór z siebie — mając na tem mało
Cenić talenta, wsparcie łączysz z ich pochwałą.

Tak ów baczny ogrodnik, pięknych szczepów chciwy,
Ażeby swój ogródek w nowe zamódz plony,
Szukać ich, skoro pora, wychodzi na niwy,
I zaraz do ogródka wnosi znaleziony;
Sadzi, wilży, zagrzewa, piastuje, osłania —
Szczep rośnie — byłby usechł bez tego starania.

Nie winujmy Polaka, że się pisać leni;
Wytknął nam ktoś współczesny, nie bez fundamentu
Niechaj inny na siebie mają wzgląd uczeni,
Niech fawor nie do osób, lecz lgnie do talentu;
Rozkrzewią się nauki i Polska uczona,
Kilku nam za jednego może dać Marona.

Kwitły u nas nauki, lecz jak kwiat usycha
Wilgocią nie zasilon, na dwa wieki zgasły,
Odzież wtenczas był przybytek smaku? czy u mnicha,
Którego dowcip Szkoty subtelnością pasły,
Czy u tych bałamutnych skutku gwiazd pisarzy?
Był grunt, były nasiona, brakło gospodarzy.

Wstyd wspomnieć płody owych czasów opłakanych;
Bujne arcy-bystrego iskry gieniusza:
Wojsko afektów nowo zarekrutowanych,
Sejm diabłów, Banielukę, Czyściec Patrycyusza,
Zresztą panegiryki tak ciemne, jak wieki,
Zajęły głowy puste i biblioteki.

Jaki sposób myślenia, tak się w sprawach dzieje:
Człek siebie nie znał, wziął się do metafizyki,
Potworzył cuda, strachy, gusła, czarodzieje,
Jedne palił, czcił drugie, drżał na prognostyki,
Nie było komu uczyć, wszędzie były schizmy,
Ambona grała sceny, teatr katechizmy.

Opuszczone nauki, nie wsparte od rządu
I panów, przez kogo się miały rozkorzeniać?
Szlachcic myślił, jak spichrze ładować u lądu,
Ksiądz, jakby o wytyczną ziemianina pieniąć,
Ktoś poświęcon ubóstwu, dorobkiem się biedził;
Mało czytał, mniej pisał; a gdy pisał, bredził.

Do wielkich odmian wielkich zawsze trzeba ludzi!
Szczęsna dola naszemu dała je krajowi,
Każdy chce dobra swoich, rzadki nim się trudzi -
Ten zaszczyt Twemu, książę, dostał się domowi,
Stryj twój i ojciec, Polski dwie szanowne głowy,
Pierwsi nam wydarzyli sposób nauk zdrowy.

Nie mówię to nawiasem, co rzecz jest prawdziwa,
Świadkiem dwa pożyteczne w kraju zgromadzenia,
Miały ich powtórzone odezwy archiwa,
O odmianę po szkołach sposobu uczenia.
Zszedł kwiat drogi, z niego dziś owoc dostawa,
Ciebie ze czcią wspominam wieku Stanisława!

Obce kraje mogły nam swych świateł użyczyć,
Trzeba było słać po nich młódź w dowcip bogatą;
Lecz kto kiedy chciał na to swe koszta zaliczyć
dobru powszechnemu własną służyć stratą?
Widzimy, że z tych świateł korzystają wszyscy;
Kto się do nich przyłożył? Dom wasz, Czartoryscy!

Ani ty poprzedników swych w tym razie zdradzasz,
Dzielny nauk obrońco i uczonych, książę!
Umiesz cenić talenta, rad pracę nagradzasz,
Tylu też twoja ludzkość do ciebie ich wiąże:
Same książek przypisy wyświadczą to z czasem,
Żeś pierwszym w swoim wieku był tu mecenasem.

Mogęż się i ja liczyć między te dowcipy,
Które naród swojemi płodami bogacą?
Wiem, że mało czerpałem w zdroju Aganippy
Dość jednak chęci miałem, dość służyłem pracą,
Którym, jeśli się jaki geniusz udzielił,
Tobiem winien, tyś książę, pisać mnie ośmielił.

Przyjmij więc dobrotliwie i to moje dzieło,
Tak jak inne raczyłeś przyjmować  łaskawie!
Nie wiem, zkąd mi się pisać komedye wzięło,
Będzie to ku naganie, czy ku mojej sławie?
Tymczasem los mój takiż, jak Zabobonnika.
On diabłów, ja ciemnego lękam się krytyka.

Et voit on, comme lui, les ours ni les pantheres
S'effrayer sottement de leurs propres chimeres?
Plus de douze attroupes, craindre le nombre impair,
Ou croire qu'un corbean le menace dans l'air?

Boielau satire VIII. (39).

AKT I

Scena I

FILUTOWICZ (sam, podweselony).

Sam nie wiem, co mam wnosić z tak nagłej odmiany!

Zkąd się wzięło to szczęście, któregom nie szukał?

Damon, co dotąd na mnie i wrzeszczał i fukał,

Dziś taki grzeczny, taki nieoszacowany.

Zaprasza mnie do siebie, wchodzę, stół nakryty

Hukiem potraw wybornych z legumin i mięsa;

Pełne cukrów serwisy, starych win kredensa;

Zapomniałem się na to, stanąłem jak wryty!

Odkrywają półmiski, przysuwają stołki;

Jam się wnet do kredensu wcisnął za pachołki,

Myśląc wcześnie, jak zmykać z łakocia talerze,

Wtem Damon, zbliżywszy się, za rękę mnie bierze,

I z wielkiem zadziwieniem, tak mnie, jak czeladzi,

Tuż przy sobie na pierwszym miejscu obok sadzi.

Daj go katu! cóż to znów za śmieszne fantazma?

Pomyśliłem, jaka tej grzeczności pobudka?

Czy sobie drwinki ze mnie chce stroić, jak z dudka,

Czy myśli u biesiady wystrychnąć na błazna?

Wymawiam się, ociągam, proszę, kłaniam, modlę;—

„Nie, mój Filutowiczu, darmo, musisz w podle

Mnie usiąść" —  odpowiada. Cóż nareszcie było

Począć? Siadłem, lecz z wstydu tak mi w oczach ćmiło,

Że gdybym, pochwyciwszy wrzącego rosołu,

Nie sparzył się, dalibóg nie widziałem stołu.

Zbytek ci to podobno skromności z mej strony;

Bo czy jeden na wiarę dziś graf uzacniony,

Że tylko piętą  ćwierci, a ktoś go pochwali,

Wnet brat za brat, z naszem się państwem poufali;

A ja przecież choć sługus, chociaż szerepetka,

Wiedzą, żem bywał lepiej, wiedzą, żem szlachetka.

Zaczynają lokaje potrawy roznosić,

Siedziałem w pierwszem miejscu, zaczęli odemnie;

Wymawiam się, Damon mnie nie przestaje prosić,

Cóż robić? wymawiać się byłoby daremnie,

Biorę więc i jem smaczno; wtem krzykną: hej wina!

Stawiono przed każdego po czarnej butelce.

Na ten widok padły mi z rąk i nóż i widelce,

A słodka podniebienie obeszła skomina.

Piję jeden kieliszek, lecz nie bez uporu;

Drugi, choć z uproszeniem, już mi poszedł raźniej;

Damon jeszcze na trzeci prosi dla humoru,

Czwarty dla zdrowia, piąty, szósty dla przyjaźni.

Ody się to razem zlało, humor, przyjaźń, zdrowie.

Aż powoli, powoli, ciepłom uczuł w głowie.

Wino zaostrza dowcip i serce weseli,

Prawda doznałem tego na sobie w tej chwili,

Bom natychmiast przemówił, wszyscy się rozśmieli,

Lecz niewiem, czy z dowcipu, czy też ze mnie drwili.

Cóż więc to wszystko znaczy? mara czy pokusa?

Damon dał bal! dla kogóż dla mnie, dla sługusa

Ojcowskiego? a jeszcze tego, który to mu

Nie sto razy spłatałem figla pokryjomu.

A często i dość jawnie takem uciął szpaka,

Że go ojciec ogrzmocił bizunem, jak żaka.

Wniosek zatem, że Damon, jeśli nie jest głupi,

Mniema, że się tem mojej przyjaźni dokupi,

Kto nadzwyczaj się kłania i sprzyjaźnia ściślej,

Jeśli już nas nie odrwił, pewnie odrwić myśli.

Ale, czem też ja darmo sobie głowę suszę,

Kto winem poi, czarną miałżeby tak duszę?

Nie, nie; to być nie może, podobno to prędzej,

Zgrawszy się, potrzebuje pan młokos pieniędzy...

Lecz oto i on; żeby dowiedzieć się czego,

Nie zawadzi nam udać trochę podpiłego.

Scena II

Damon. Filutowicz.

FILUTOWICZ (udający napitego)

Właśniem też o waćpanu mówił, że pan z ciebie

Tak nieoszacowany, hojny i wesoły,

Jak i ja byłbym może, gdybym nie był goły;

Lecz cóż kiedy dziedzicem jestem tylko w niebie.

DAMON.

Jakżem kontent, żeś wesół, mój Filutowiczu!

FILUTOWICZ.

O wielkie rzeczy, bo mam wesołą naturę,

A waćpanu co braknie?... mając, mój paniczu,

Stół smaczny, dość przyjaciół i wino nie lurę...

Zazdroszczę, że ci humor tak wesoły sprzyja;

Cóżbym niedał, żeby być choć na chwilę w tym stanie!

Lecz darmo! rozpacz, smutek i melancholia

Zatarły w mojem sercu ukontentowanie.

FILUTOWICZ.

Otóż macie, cóż znowu za żałobna mina,

Jeszczem też takich skutków nie widywał wina!

Zaś, wstawszy od biesiady swych przyjaciół grona,

Smucić się i tak stękać, jak kiedy kto kona?

Tfy wstydziłbyś się waćpan i zaniechaj raczej

Tych niewczesnych lamentów, tych próżnych rozpaczy

Niech się smuci, kto głodny, a nam o co idzie?

Czy jeść i pić nie mamy, czy jesteśmy w biedzie?

Bądź wesołym panisku, arwan katu troski!

Zaśpiewajmy co sobie; umiem też ja piosnki.

(śpiewa)

Hej kto pije,

Ten żyje;

Huczał  ktoś  przy pewnej szklance;

Przyszła Zosia

Do ktosia;

Wnet ktoś  skonał przy kochance.

A kiedy tak,

Rzekł pijak

Drugi, przy swym siedząc dzbanie:

Miłość sroga; —

Dla Boga!

Niech bies weźmie swe kochanie.

DAMON (na stronie)

Czy mi go kaduk nadał! zapity jak bela... (głośno)

Przestałbyś bracie, tego nie w porę wesela.

Jest się też czego cieszyć!...

FILUTOWICZ (na stronie)

Pójdę w zakład o sto

Przeciw jednemu, że go wyprowadzę prosto

W pole, zgadłem, kocha się. (głośno)

Cóż  znowu za dziki

Gust waćpana? Jak widzę, nielubisz muzyki.

O jeśli tak, mój panie, to smaku nie macie.

DAMON.

Ale czy się potrzeba tak upić, mój bracie,

Że językiem nie władniesz?...

FILUTOWICZ.

Bajbardzo! któż to wie,

Czy tylko masz i waćpan spełna rozum w głowie,

Obaśmy razem pili, z tą jeno różnicą.

Że ktoś tam małą lampką, ja dużą szklenicą.

Pocóż mnie było naglić, musić i dozierać?

Albo teraz, gdym podpił, nie trzebaby gderać.

Cóżkolwiek bądź masz teraz, mój panisku, dla się

Przyjaciela i sługę ze mnie w każdym czasie.

Brzydzę się niewdzięcznością, jak ostatnią zdradą,

Ani się rad w to wdzieram, co jest panów wadą.

Owszem, jak chudy pachoł, ale człek poczciwy,

Od godziny już jestem szczerze dlań  życzliwy.

Prawdziwie mądry ten był i próżny omamień,

Kto rzekł, że wino ludzkich serc probierski kamień;

My, co na się patrzali, jakby wilk na wilka,

Dziś bracia; któż nas godził? wina szklanek kilka.

DAMON.

Cóż po tem, z ciebie taki, mój kochany,

Maruda!... Tfy spiłeś się.

FILUTOWICZ.

Maruda, maruda.

Albo tak, albo i nie, jak się jeszcze uda;

A jeżeli pokażę, że nie jestem pijany?

DAMON.

Czy można...

FILUTOWICZ.

Otóż mówię, żem tylko w podchmielu.

Jest to humor jedyny do przedsięwzięć wielu,

W którym dowcip, ku sławie wielkie budząc dusze,

Tworzy z karłów olbrzymy, z ludzi gieniusze!

Dziś gdy babilońską wieżę nieskończoną,

Kazano kończyć, kto wie?... podjąłbym się pono.

DAMON.

Jakżem kontent!...

FILUTOWICZ.

No... słucham, co go boli przecie?

Od czegoż ma być rozum i przyjaźń na świecie?

Może co poradzimy. Naprzykład, czy nimfy

Warszawskie gorzkiej w nos mu nie puściły fimfy?

Bo te to często dymem raczą nas kobiety,

No, no, nie taj się waćpan; przemów co...

DAMON.

...Niestety!

FILUTOWICZ.

Albo też może która ostrej nazbyt cnoty

Pozwala ją przekonać, lecz za kruszec złoty?

Waćpan zaś sentymentów pełen i kochania

Same jej tylko dajesz ofiary z wzdychania.

DAMON.

Ale nie to...

FILUTOWICZ.

Potrzebne byłyby dukaty?

Ojciec ma ich to prawda, lecz skąpiec za kąty!

Nikomu i na chwilę nie powierza klucza.

DAMON.

Ah stokroć gorsza nad to boleść mi dokucza,

Los srogi swe doświadcza razy na mej głowie!...

FILUTOWICZ.

A rozumiem, rozumiem, znać kredytorowie

Przykrzą mu się.

DAMON.

Albo ten ciężki cios odwrócę.

Albo też  śmierć mnie czeka!... dni sobie ukrócę.

FILUTOWICZ.

Czy aż tak? oj śmierć straszna, niech ją porwą bisy.

DAMON.

Ojciec mój już wie o tem, żem mężem Melissy!

Żem z nią wziął  ślub sekretnie, ktoś mu to powiedział.

FILUTOWICZ.

Jużci nie ja, bom o tem głupstwie ani wiedział;

Lecz o co się tu gniewać ma kochany tata?

Kobieta, widziałem ją, i ładna i młoda,

Gdyby tak jeszcze była do tego bogata!...

DAMON.

Ta też to jest jedyna i cała przeszkoda,

To go na nią uraża, z tego też powodu

Chce koniecznie, ażebym szedł z nią do rozwodu.

FILUTOWICZ.

Nie jest to fraszka, ile w tym czasie i porze...

Często za mniejsze dają rozwód konsystorze.

DAMON.

Najgorzej, że lat niemam, może więc i wskóra.

W jakąż to pomyślenie wprawia mnie tęsknicę!

Gdy nas w moc zwierzchnią daje prawo i natura,

Czem nie sprawi, by byli wspanialsi rodzice?

Czemu tę rękę, która ramię znaczy pańskie,

Srodzy przez jarzmo tylko dają czuć tyrańskie?...

O nieba! cóż mam począć?... o kochana żono!

Na której długie prośby, starania i jęki

Ledwie wymogły, żem twej stał się godzien ręki..

Niestety! dziś się z tobą przyjdzie rozstać pono,

Taż to ma być nagroda dla serca i cnoty,

Żebyś hańbę za czułe odniosła kochanie?...

Ah nim się ta okropna scena z tobą stanie,

Umrę pierwej z miłości, smutku i zgryzoty!

FILUTOWICZ.

Dziwi mnie ten sentyment W tak młodym człowieku

Miłość cnotą!... co rzadka w letnim nawet wieku!...

Żal mi pana... lecz że się ojciec nie użali?...

Przecież to krew nie woda... ale słucham dalej.

DAMON.

Dziś swoje zgromadziwszy przyjacióły, z nimi

Radziłem się i myślał nad środki pewnymi,

Jakby cios ten odwrócić, lecz próżna zabawa!

Ja mam słuszność za sobą, on bezprawie prawa.

Ostatnia zatem w tobie nadzieja mej doli;

Jeśli twa zręczność ojca dla mnie nie zniewoli,

Niemam innych dróg, tylko za jednym zawodem

Zmartwić go śmiercią, gdy on martwi mnie rozwodem.

FILUTOWICZ.

I rozum i wymowa na nic się nie przyda

Z tym człowiekiem, co tylko swych przywidzeń słucha;

Prędzejby upartego można ochrzcić  żyda

I wygnać z opętanej baby złego ducha;

Lecz Anzelma przekonać. Anzelma, to bydlę,

Co na żadnym rozumu nie zna się prawidle,

Czy podobna? Znasz ci go waćpan bez wątpienia

I z życia i z sposobu dzikiego myślenia,

Sentymentu żadnego, rozum zacieśniony,

Przez same tylko wieść się daje zabobony;

U niego nic z przypadku, lecz każde zdarzenie

Albo dyabeł nasyła, albo przeznaczenie;

Psy, kruki, wrony, sowy, puhacze i sroki,

Wszystko są posły z piekła, lub z nieba proroki;

I co nas drugich światło rozumu przekona,

Jego wycie psów, sowa, nietoperz, lub wrona.

Wszakże mimo tę słabość, te szydne przywary,

Nie mniejszy zabobonnik, jak i filut stary,

Ukrywa je, jak może; udaje junaka,

Wielkiego filozofa - i by leby jaka

Wypadła okoliczność, choć tchórz, jak potrzeba,

I djabłów z piekła goni i znać niechce nieba...

DAMON.

Proszę mów o mym ojcu z większą uczciwością...

(po chwili)

Jakąż się nie zniewolę dla ciebie wdzięcznością,

Jeśli tego dokażesz, od czego zawisa

Całe me szczęście, jeśli będzie mą Mellisa.

Idzie tu o rzecz wielką bo o przyjaciela.

FILUTOWICZ.

A jeszcze o kobietę, to nie bagatela!

DAMON.

Ale proszę o sekret.. proszę ciebie, aby

Nikt tego nie mógł dociec, osobliwie baby,

A najbardziej Reginka, która się na moje

Usadza umartwienie... bardzo się jej boję.

FILUTOWICZ.

Próżno się waćpan boisz.

DAMON.

Owszem mam dowody,

Żeby mnie rada w łyżce utopiła wody.

Reginka, mego ojca zuchwała mistrzyni,

Trzęsie domem, za nos go wodzi, co chce czyni;

Co wszystkie nie zasługi, lecz niecna swawola

I może frymark cnoty...

FILUTOWICZ.

Hola, hola, hola!...

Nie wyda to się na nią nigdy, jako żywo!

Anzelm ją kocha za to, że mu jest życzliwą,

Że dom dobrze sprawuje, lecz uczciwszy uszy,

Tak źle rozumieć... znak to ladajakiej duszy

Ani to większa prawda, ażeby zuchwała

Waćpana nienawidzić i szkodzić mu miała.

Było to może przedtem, ale kiedyż? oto,

Gdyś się  świszczypałkostwem bawił i pustotą,

Kiedyś wiatry upędzał, kaduk wie, gdzie chodził,

Panienki oszukiwał, mężatki rozwodził,

Kiedyś ojca z majątku okradał i tracił,

Gotówemi pożyczał, a wekslami płacił;

Zgoła wtenczas, kiedy cię wytykano palcem,

Żeś był  łotrem, oszustem...

DAMON.

Stój...

FILUTOWICZ.

Zapamiętalcem.

DAMON.

Stój, stój, dosyć już tego; pomsta tak daleka...

FILUTOWICZ.

Bo mam tkliwość amanta i pasye człowieka.

Mocne to są, to prawda, lecz słuszne docinki,

Gdyż lubię i mój pokój i sławę Reginki;

A każdy jest w mych oczach potworą oszczerca.

Lecz wymówiwszy swoje, com miał na języku,

Znowu jestem waćpana przyjaciel od serca,

I chcę ci wiernie służyć, panie rozpustniku -

Ale oto Reginka. Przestrzegam i życzę,

Nie mówić tak źle o niej, bo się to mnie tycze.

Scena III

Damon, Filutowicz, Reginka.

FILUTOWICZ (do Damona)

Przywitać ją!

DAMON.

Jak się masz moja Regineczko?

REGINKA.

Najniższy sługa, (do Filutowicza) Cóż to za słodkie słóweczko!

FILUTOWICZ.

O posłyszysz tu tego niebawem krociami!

Lecz, wierz mi, że to właśnie myślą mówi szczerą.

REGINKA.

Znam ci ja lepiej tego ptaszka nie dopiero.

DAMON.

Jakżem kontent, Regisiu, że tu jesteś z nami.

REGINKA (do Filutowicza)

Nie widziałam go jeszcze nigdy tak grzecznego.

FILUTOWICZ.

Darliście dotąd koty, a djabeł wie czego,

Tyś sama pana nie znała, on ciebie znał mało;

To nieufne, a to się bez przyczyny bało;

Skąd w domu zamieszanie, wrzawa, kłótnie, sprzeczki

A koniec końcem, o cóż? oto o wór sieczki.

Wszakże odtąd niech będzie koniec zawziętości,

Ty masz jedną uczynić rzecz dla jegomości,

A on znów jak panisko nieoszacowane,

Upewniam, że ci hojną da za to kubanę.

Żyjemy w kraju wolnym, w Rzeczypospolitej,

I widzimy, jaka w niej kolej rzeczy mija:

Dziś groźny mars swe krwawe sztandary rozwija,

Potrząsa płytki oręż i oszczep trojnity;

Płeć nawet, co wrodzona tylko do kądzieli,

Rzuca kornet, przywdziewa czapkę, na koń wsiada,

Wichrzy, kręci, warcholi i rodaków dzieli;

Gdzie postąpisz, zawziętość nienawiść, złość, zdrada.

Moment jeden, aż wszystko amnestya kryje,

Błędowi żal, że broił, brat już z bratem żyje;

A co więcej zadziwia, piękne najezdniki

Wracając do swych krosien, igieł i podwiki -

Miękkie członki, niezwykłe stroić się w żelazo,

Lekkiemi narzucają blondyny i gazą;

A ta rączka, co pierwej nie dźwigła paiżę,

Lepi muszki, róż kładzie, upina negliże.

Ludzie są na tym świecie tak właśnie, jak dzieci,

Bagatela ich różni, wiąże bagatela,

Gdy się zgodzą, to dobrze, gdy nie? godzi trzeci;—

Lecz interes najczęściej jedna przyjaciela,

Ten dziś i między wami niechaj robi zgodę.

Panu idzie o pomoc, tobie o nagrodę:

I to i to być może, zaprzestańcież dąsów,

Weźcie mnie za gwaranta i zróbmy przymierze.

REGINKA (do Filutowicza)

Żebym miała zapomnieć jego finf, przekąsów...

DAMON.

Samaś, Regisiu, winna poniekąd w tej mierze.

REGINKA (wpadając w złość)

Waćpana marnotrawstwo...

FILUTOWICZ (przerywając prędko)

Ale...

REGINKA.

...Ta rozpusta,

Te ustawiczne fiu, fiu...

FILUTOWICZ (przerywając)

Zamknijż sobie usta!

DAMON (wpadając w złość)

Któż kiedy te...

FILUTOWICZ (podobnież przerywając).

Ale dość.....

DAMON (kończąc)

Chimery cierpiałby?...

FILUTOWICZ (z pasyą)

Cóż u kata? oni się, widzę, wezmą za łby.

Czy mnie tu ciężkie między was wplątało licho?

Albo waćpan milcz, albo, ty Reginko, cicho!

Pókiż znowu u djabła kłócić się będziecie?

Niechże to już kobieta, ale waćpan przecie

Mężczyzna, a mimo tej rozsądku różnicy,

Prędszy masz jeszcze język, jak język kobiecy.

Co się stało, to stało; cofnąć tego trudno.

Dawną niechęć poprawić zgodą nieobłudną! —

Ty Reginko, uczyń to dla mojej przyjaźni,

A waćpan wnet ją przeproś i więcej nie drażnij!

DAMON.

Nietylko ją przepraszam, lecz nadto — ponieważ

Kocha ciebie, przynajmniej, jak się sam spodziewasz

Będzie mojem staraniem, Regisiu kochana,

Przyłożyć się do twojej wyprawy i wiana.

REGINKA (do Filutowicza)

Cóżeś to tu waść poplótł?

FILLTOWICZ.

Tak też my to sobie,

Jegomość mi o swojej, jam wspomniał o tobie,

Aż z nienacka, gdy serca wybujały dalej,

Obaśmy się do naszych miłości przyznali.

Teraz tylko rzecz o to, jakby mnie i jemu

Zręcznie można posłużyć ku szczęściu wspólnemu.

Tak, tak, moja Regisiu, jest tu ułożenie,

Żeby przy jednym ognie upiec dwie pieczenie.

REGINKA.

Do czegóż to pleść było?

FILUTOWICZ.

Miłość tylko płocha

Ukrywa się, lecz nie ten, kto uczciwie kocha.

A my się tak kochamy?

REGINKA.

Niechby no inaczej.

FILUTOWICZ.

To co?

REGINKA.

Co?

FILUTOWICZ.

Kochałbym cię modnie.

REGINKA.

... Cóż to znaczy?

Za kogoż to mnie bierzesz?... czy te twoje mowy

Płochością, czy tchną wzgardą, panie obcesowy?...

Wnet ja cię tu nauczę.

FILUTOWICZ.

Otóż burza nowa!

Jam tylko dla konceptu powiedział dwa słowa...

DAMON.

Nie gniewajże się.!...

FILUTOWICZ.

Moja Regisieńko miła!

REGINKA.

A ty smorgońska dudo, znaj, żem z ciebie drwiła!

Właśnież też wart zazdrości!... Cóż tam dla Damona

Mam uczynić?

FILUTOWICZ (do Damona.)

A widzisz waćpan, jak to ona

Powolna dla mnie.

DAMON.

Oto trzeba, moje dziecię,

Zachować cześć kobiety, mój honor i życie.

Jest to tak: miłość pewne skojarzyła stadło,

Miłość, jak tylko można pomyśleć, uczciwa;

Co, że do smaku sknerze ojcu nie przypadło,

Ojciec te prawych związków chce zerwać ogniwa;

Lecz nie ma innych k'temu pobudek, chyba to,

Że się syn z cnotą  żenił, a on chciał z intratą.

Wszak znasz Melissę? czyż nie piękna kobiecina?

REGINKA (z obojętnością z jaką kobiety chwata drugie).

Dosyć ....

FILUTOWICZ.

Otóż to żona jest jegomościna,

Wzięli z sobą sekretny ślub na Ujazdowie,

Ale to tak, jak trzeba, był ksiądz i świadkowie....

Taili póki mogli...

REGINKA.

Ano, ano, ano!

Nie czemu się to tatuś dziś tak rzucał rano,

Że mało sobie włosów nie oberwał z głowy!

A to temu, że pewnie niekontent z synowy.

Ale bo też i waćpan - mimo ojca woli

Żenić się i z ubogą! Cóż teraz za wniosek?

Bo jeżeli nadzieja licznych kiedyś wiosek?....

Tymczasem i głód dojmie, i bieda zasoli.

I miłość w niedostatku pozbędzie słodyczy;

Cóż, kiedy jeszcze wpadnie w gniew i wydziedziczy?

FILUTOWICZ.

A od czegożby w razie potrzebna Reginka?

Tylko, żeby nam tatuś nie wyciął kominka.

DAMON.

Ah zmiłuj się znajdź sposób!

FILUTOWICZ.

Wszak ci to zapłacą.

REGINKA.

Trudno z nim począć, kiedy uweźmie się na co.

Gdzie u kata — już poszły tak daleko rzeczy!...

DAMON.

Losy nasze, Reginko, twej polecam pieczy,

Uczyńże tę przysługę cnocie, bo Melissie.

REGINKA.

Czemu to już nie było zaczekać, ażby się

Dziad obalił? ale to ojciec jeszcze żyje..

FILUTOWICZ.

I będzie żył, chyba go pałką kto dobije,

Alboż my temu winni?

REGINKA (kiwając głową do Damona).

Mospanie, mospanie ....

FILUTOWICZ.

Cóż mospanie?... ja wreszcie tego mu nie ganię...

Naprzykład: zdybuje się ta i ta osoba,

Ta tę kochać zaczyna, ta się tej podoba,

Już więc wzajemna miłość; lecz mocniejsza od niej

Przystojność tłumi zapał Kupida pochodni...

I to i to biedactwo chodzi jak w odmęcie;

Lecz darmo, bo tym związkom łakomstwo na wstręcie;

U nich pierwszy wzgląd mają skłonności i żądze,

A ojciec, straszny kutwa, patrzy na pieniądze.

Cóż robić? Ślub wziąść trzeba wreszcie potajemny,

Ale i wtym z początku usiłek daremny,

Panienka zawsze trudni, ociąga się, lęka;

Fen nastaje, wyrzeka, płacze, prosi, klęka,

Wynosi sztylet na się. jest ich tylko dwoje!

Dddać mu trzeba serce, już dawno nie swoje.

Oj tak, tak, komu miłość szczera w serce wlezie,

Nie pomni o posagu, ani intercyzie,

Wszystkie umowy na tem kończą się wzajemnie:

Kochasz? kocham! ja z ciebie, ty bądź kontent ze mnie.

REGINKA.

Śliczny portret.

FILUTOWICZ.

Przynajmniej, że nie ma przesady.

DAMON.

Boś w nim wdzięki wystawił, a utaił wady.

O jak lube małżeństwo!... ale dziś... w tym stanie...

Tyle zgryzot!...

REGINKA.

Niechaj je osłodzi kochanie,

Prawda; ciężki to raz jest widzieć swoje szczęście,

Zrobione przez uczciwej kobiety zamęście,

Że się nagle przerywa — a na gorsze szwanki,

Idący na osławę honor swej kochanki ....

Litość mnie na to bierze, bo mam duszę miętką,

Lecz cóż robić?

FILUTOWICZ (do Damona).

Wyjdź waćpan!

DAMON.

Po co?

FILUTOWICZ.

Prędko, prędko,

Prędko, wyjdź waćpan, ja tak chcę, i kwita!

DAMON.

... Ale ....

FILUTOWICZ.

Wychodź waćpan, wymówek nie przyjmuję wcale;

W tym razie, kiedy z otchłani wywołują cienie,

Sam tylko ma być kapłan i z nim przeznaczenie;,

Żeby waćpanu pomódz skutecznie. . . .

DAMON.

O nieba!

FILUTOWICZ.

Zaraz proszę wyjść!

DAMON.

Cóż to, żarty stroisz sobie?

FILUTOWICZ.

Wyjść zaraz, bo mu żadnej przysługi nie zrobię,

I jeśli chcesz przy swojej być zawsze Melissie...

DAMON.

Miej litość!

FILUTOWICZ.

Swych zaniechać trzeba widzimisię,

Na tem wasz los zależy, powtarzam to jeszcze,

Wychodź waćpan, bo już mnie duchy wzdęły wieszcze!

DAMON.

Idę  - a choć nie mogę twych zamiarów dociec,

Proszę jednak, pamiętaj, żem ja syn, on ociec.

(wychodzi)

SCENA IV

Filutowicz, Reginka.

FILUTOWICZ.

Właśnieby się tu przydał z swojemi skropuły!

REGINKA.

Po coś go wygnał?

FILUTOWICZ.

Bo zbyt poczciwy i czuły.

Tu mu trzeba usłużyć sztuką i wykrętem,

A on swoim wyjeżdża nieraz sentymentem:

Pamiętaj, że to ojciec. Tem gorzej dla niego!...

Cóż tam słychać, Regisiu, pan czy zdrów?

REGINKA.

...Niczego;

Dość czerstwy...

FILUTOWICZ.

Co? czerstwy? ba!... mylisz się chyba?

REGINKA.

I owszem nie mylę się, wierz mi, zdrów jak ryba?

FILUTOWICZ.

A ja mówię, że chory.

REGINKA.

Przez sen ci się plecie.

FILUTOWICZ.

Chory, chory, powtóre mówię i po trzecie!

REGINKA.

Od któregożby czasu?

FILUTOWICZ.

Ale po cóż ci to

Wiedzieć, dosyć, że chory...

REGINKA.

Nie bzdurzyłbyś klito!

FILUTOWICZ.

Słuchajże, przyrzekliśmy Damona małżeństwo

Utrzymać, mimo jego ojca przeciwieństwo;

Więc tym końcem potrzeba przez wszystkie pozory

Wmówić w starego dziada, że śmiertelnie chory.

Znasz go dobrze: uparty, dziwak, złośnik, mściwy,

Lecz na śmierć tchórz i nazbyt o zdrowie troskliwy;

Udaje filozofa, choć człowiek nikczemny,

I serce ma ladaco i rozum dość ciemny.

Więc weń wmówim, że zapadł z cholery na zdrowiu;

Ody się to uda, mam znów projekt w pogotowiu:

Wiadomo ci, że starzec wierzy w prognostyki,

Ja tego umiem dosyć, bom czytał senniki;

Powiem mu więc, żem słyszał puszczyka pod dachem.

REGINKA.

A to na co?

FILUTOWICZ.

Żeby go przyniewolić strachem.

REGINKA.

A jak on z samej wpadnie w chorobę bojaźni?

FILUTOWICZ.

Nie turbuj się, zdrów będzie, ręczę, jak po łaźni;

Nareszcie temperament dość jest mocny w starym,

Choćby zapadł, dźwignie go doktor rubarbarem.

REGINKA.

Być może, że się zlęknie; lecz stąd nie wypada

Żaden środek ujęcia dla Melissy dziada.

FILUTOWICZ.

Otoć tak jest, wierzaj mi, nim zapadnie słońce,

Nasz staruszek będzie miał pulsy konające,

Przynajmniej wszystkie trzeba przedsiębrać sposoby:

Djabły, duchy, upiory, strzygi, śmierć, choroby,

A nareszcie i straszne nadpowietrzne cuda...

Jeśli jeden zawiedzie, drugi nam się uda.

Wszystko to tyle sprawi, że choć po niewoli,

Na małżeństwo Melissy z Damonem pozwoli.

Obstając przy honorze, chociaż co i zbroim,

Mniejsza o to, chciej przestać na sumieniu mojem.

REGINKA.

Niechże i tak. Słuchajże, zjawił się tu nowy

Jakiś jurysta, sławny kręciel rozwodowy,

Znać, że tam o rozwodach mało słychać dalej,

Ody aż tu na zarobek kaci go przygnali;

I nieźle mu z tem. Chudy pachoł nabrał tuszy,

Niedawno kubraczynę ledwie miał na grzbiecie,

Dzisiaj uwielmożniony już jeździ w karecie,

Ma grosze, ma tytuły, za kąty też puszy.

Otóż tedy nasz starzec wspomniał dzisiaj rano,

Żeby się o mieszkaniu jego dowiedziano;

Znać go weźmie do sprawy.

FILUTOWICZ.

Niech tylko zaczepi,

Dam ja mu...

REGINKA.

Otóż i on.

FILUTOWICZ.

Tem lepiej, tem lepiej.

Scena V

Anzelm, Reginka, Filutowicz.

ANZELM (blizko kulisy obracając się tam, skąd idzie).

Żeby cię kaci wzięli hultaju, sobako!

Czy się godzi, tak panu służyć ladajako?

Za mój chleb, strawne, myto, kolędę, suchedni,

Jeszcze się trzeba ugryźć!... ah jakże my biedni,

W tej Warszawie jaka tu do rozpusty szkoła!

Djabła schwycisz za rogi, gdyś mniemał anioła.

Fort, bo cię staropolskim każę obyczajem

Powiesić w dymie i ciąć we dwoje nahajem!

FILUTOWICZ (do Reginki)

Cóż mu się znowu stało?

ANZELM (niewidząc ich)

Czy ręce gliniane?

Co, u licha, nieumieć z pyłu omieść  ścianę,

Aby wnet nie zawadził o co mimojazdem?

Przed nogi obalił mi szyszak z mysiem gniazdem,

Ongi sahajdak, wczoraj zbrojną rękawicę,

Dziś wystrzelił jańczarkę i złamał gromnicę...

REGINKA (do Filutowicza)

Cóż  to?

FILUTOWICZ.

Słuchajmy dalej.

ANZELM (do siebie)

Ale koniec nie tu,

Trzeba mu było jeszcze mojego portretu!

Właśnie go swym domysłem przenosząc z lamusa,

Rozdarł przy samym uchu i zrobił Malchusa!

A!... to nie naturalnie!... ciąg przypadków tyła

Nigdy jedna nie może razem darzyć chwila.

Jest to straszny pragnostyk na ten dom — a kto wie,

Jeśli jeszcze na mojej nie spełni się głowie?

FILUTOWICZ (do Reginki cicho)

Otóż masz zabobony; korzystajmyż teraz!

(Tu zaczynają udawać, jakby niewidzieli Anzelma).

FILUTOWICZ (głośno do Reginki)

Wielkie z tego nieszczęścia wynikały nieraz.

ANZELM (postrzegając ich)

Czy oni mnie słyszeli?

FILUTOWICZ (do Reginki) .

Dałbym moją szyję,

Że tak jest, że w tem wielkie nieszczęście się kryje,

Ale kogo ty chłośniesz, straszny boży biczu

Ah nikt nie wie!

ANZELM.

Cóż ci to mój Filutowiczu?

REGINKA.

Czy tylko nie pomorek albo gradobicie?

ANZELM.

Cóż ci to jest Reginko?... mówże... moje dziecię!

FILUTOWICZ (zawsze udając, że nie widzi Anzelma)

Ilekroć przeznaczenie cios gotuje jaki,

Pierwej przez te okropne strach posyła znaki;

Tak to właśnie, jak niebo, nim rzuci pioruny,

Pierwej łyska, sępi i swe nieci łuny.

REGINKA.

Zginęliśmy!

ANZELM.

Drżę cały, całym jest w rozpaczy;

Mówcież!

REGINKA niby sobie dodając odwagi)

Ej może też to wszystko nic nie znaczy.

FILUTOWICZ.

Oj, znaczy, znaczy, czytaj tylko kalendarze;

Przecież to wielcy ludzie są onych pisarze,

Doczytasz się tam, że kto tylko nogi zadrze,

Zawsze w pełni, na nowiu, albo też na kwadrze.

ANZELM.

Przebóg!

FILUTOWICZ.

Już tu nie będzie pewnie bez kozery;

Szkoda go, bo pan dobry, miłosierny, szczery,

I uczynny, lecz mimo te serca zalety,

Podobno to na niego psy wyją!

REGINKA.

Niestety!

FILUTOWICZ.

I te wrzaski puszczyków i te straszne głosy...

REGINKA.

Ah daj pokój, od strachu powstają mi włosy.

ANZELM.

Drżę wszystek.

REGINKA.

Ach nieszczęście!

ANZELM.

Niestety, dla Boga!

Przemówcież aby słowo, skąd strach, skąd ta trwoga?

FILUTOWICZ (niby go dopiero postrzegając)

Czy i pan tu?

REGINKA.

I pan tu?

ANZELM.

Powiedzcież mi, co tu

Tak wielkiego jest dla was przyczyną kłopotu?

FILUTOWICZ.

Nic.

ANZELM.

Jak to nic? Reginko powiedz mi.

REGINKA.

Ach panie!

ANZELM.

Mówcież proszę, co wasze znaczy pomieszanie?

FILUTOWICZ.

Bodajbym nie wymówił, albo już przynajmnie

Niech los swoje wyroki raczy ziścić na mnie!

Lecz darmo, ja chróst drobny! a tu znać dla nieba

Tak wielkich, jak pan dębów i modrzewi trzeba.

ANZELM.

Co mi ty tam z dębami i swoim modrzewiem,

Kiedy ja, co się dzieje między wami, niewiem

Reginko!...

REGINKA.

Niech on powie, ja niemam sił dosyć.

ANZELM.

Proszę, Filutowiczu.

FILUTOWICZ.

Nie chciej waćpan prosić!

Ody powiem, zadrżysz cały, albo jak duch mocny

Osądzisz to za głupstwo, marę i sen nocny.

ANZELM.

Cokolwiek bądź, powiedźcie.

FILUTOWICZ.

Kiedy tak, zaczynam.

Ale też trzeba szczerze odpowiadać i nam.

Nie doszłaż wczoraj pana jakowa nowina?

ANZELM.

I straszna...

FILUTOWICZ.

Względem czego?

ANZELM.

Względem mego syna.

Ten hultaj, ten niecnota wart stryczka i koła!

Ożenił się.

REGINKA.

Z bogatą?

ANZELM.

Owszem pizus zgoła.

REGINKA.

Bez wiedzy pańskiej?

ANZELM.

Tak jest.

FILUTOWICZ (niby cicho)

Widzisz Reginko, że mnie bojaźń ma nie zwiodła.

ANZELM.

Lecz ich zaraz rozwodzę.

FILUTOWICZ.

To też to nieszczęście;

Rozwód to panu lichem grozi, nie zamęście,

Zastanowić się tylko przez jakie to stopnie.

Iść trzeba, nim człek swego w interesie dopnie.

Bo to naprzód konsystorz, gdzie, kto nie zasoli,

Mało wskóra. Wygrasz tam? idź do metropolii

Po secundam conformem; a jeśli się której

Zda się uprzeć stronie, przejdziem do nuncyatury.

Wszędzie pewne wydatki, pewne są sikory,

Patronowie, rejenci, małżeństw defenzory,

Wpisy, pozwy, zeznania, dekreta, obiaty;

Niezbyte zdrowia, worka i honoru straty;

A że jeszcze innego nie wspomnę zachodu...

Lepiej sobie w łeb strzelić, jak iść do rozwodu.

ANZELM.

I jażbym miał zaniechać?...

REGINKA (przerywając)

Panie, gniew ci szkodzi,

Miej wzgląd na się.

ANZELM.

Żeby ten niecnota, ten złodziej...

FILUTOWICZ.

Lecz panie, chciej pomyśleć, przed kim, z kim, u kogo,

I jaką ten się proces ma rozpocząć drogą?

Na krew swoją nastajesz, własną kazisz sławę,

Krzywdzisz zacną kobietę, związki zrywasz prawe...

Ach gdy się w którym rodzi takie piekło dzieje,

Ludzkość wzdycha, łakomstwo syci się, złość  śmieje;

Sama nawet natura, żywioły, stworzenie...

Lecz niech nie kończę, obraz straszny na wspomnienie.

ANZELM.

Ale, ale, póki mi z głowy nie wyleci...

Jaki to dziś pragnostyk ustraszył was, dzieci?

FILUTOWICZ.

Zapewne, że okropny... Jakże się dziś spało

Panu?

ANZELM.

Spałem dość dobrze.

FILUTOWICZ.

Chyba martwe ciało,

Albo duszę mieć trzeba bez czucia i mocy,

Aby nie słyszeć, co to działo się tej nocy,

Przed dwunastą, nim jeszcze drugie piały kury!

W te to mocom szatańskim oddane godziny,

Gdy baby na ożogach lecą przez kominy,

Na rozstajnie, na bagna i na łyse góry,

Słuchaj, waćpan, okropne stało się milczenie;

Potem straszny szum powstał, potem uciszenie.

Jam nie spał, strach mnie objął, zacząłem drżeć cały,

A wtem przed drzwiami domu trzy psy zaskomlały.

Uważaj waćpan dobrze, że nie dwa, lecz trzy psie

Głosy... Stanąłem na to, jak w apokapliksie!

Po tem wyciu nastały okropniejsze ryki,

Już sam nie wiem, czy djabły ryczały, czy byki,

Potem puszczyk, potem znów rzekłbyś, że grobowe

Zmarłych wrzaski składały nocne treny owe;

Potem wiatr w smutne echa strojąc harmonije,

Czasem głosy niedźwiedzie, czasem wydał  żmije...

ANZELM.

Ale czego tak strasznie przewracasz oczami?

FILUTOWICZ.

Tak zawsze patrzy, kto się znajdował z dyabłami.

REGINKA.

Może też to nie djabły.

ANZELM.

Mniejsza o nazwisko;

Bies czy djabeł, wszystko to straszne widowisko.

ANZELM.

Mówię wam, że to bzdury.

FILUTOWICZ.

Panie z serca życzym,

Żyj sto lat z swą Reginką, sto z Filutowiczem!

Lecz co na to powiedzieć, co pomyślić przecie,

Że puszczyk dwa stłukł okna w pańskim gabinecie?

REGINKA.

Co? puszczyk? ah niestety, nieszczęśliwe wrogi!

ANZELM.

Ale się próżno tylko nabawiacie trwogi!

Okno oknem, a puszczyk zawsze jest puszczykiem.

FILUTOWICZ.

Nie, nie, puszczyk jest nieszczęść ludzkich prognostykiem !

Duch mocny tak nie wierzy światłom ufny swoim,

Lecz my i Boga chwalim i djabła się boim.

ANZELM.

Ale ja wam mówię, że to bagatela.

REGINKA.

Pan sam się boi, a nas wrzekomo ośmiela!

ANZELM.

Wszystkie wrogi przyszłości, wszystkie przepowiednie

Są szczere bałamuctwa, są wierutne brednie;

Znajdą się, prawda, wielkie przykłady w tej mierze,

Wspomniane od Kadłubka, wytkwione w Kromerze;

Ale jak ten, tak i ów bajarz równie stary,

Dobrze pisał na swój wiek, w naszym niema wiary;

I dziś, gdy z daru światłą przesądy osłabły,

Ludzie, prawda, są gorsi, ale lepsze dyabły,

Już po świecie nie broją... komużby, jeżeli

Nie mnie bać się potrzeba? gdybyście wiedzieli,

Jaki traf dzisiaj miałem... lecz cóż stąd za wykład?

Przypadek jest przypadkiem.

FILUTOWICZ.

A nam też naprzykład

Można wiedzieć?

ANZELM.

Czemuż nie? wszak się wam nadarza

Nieraz widzieć niezręczność mojego szafarza

Bartłomieja, cóż z takim poradzisz flejtuchem?

Dziś, mój portret przenosząc, rozdarł go nad uchem.

FILUTOWICZ.

Co zaś, los się oznacza nawet przez portrety?

Ah giniemy, giniemy, giniemy niestety!

(chce odchodzić)

ANZELM.

Gdzie ty idziesz?

FILUTOWICZ.

Ach panie! nadtoś mi jest luby,

Żebym miał doczekiwać twych nieszczęść!... twej zguby!

Pójdę gdzie mnie poniosą oczy...

ANZELM.

Czyś ty głupi?

Poczekaj....

FILUTOWICZ.

Zdaje mi się  że głos słyszę trupi

Że już  śmierć błyska kosą...

REGINKA (przerywając bardzo prędko)

Ach ja nieszczęśliwa!

FILUTOWICZ (kończąc)

Szlufuje, że już Parkom nie staje przędziwa.

ANZELM.

Cóż to wszystko ma znaczyć?

FILUTOWICZ.

Im większa odwaga

Jest w panu, tem się bardziej nasza bojaźń wzmaga.

Rozdarty portret, wycie psów, okna stłuczenie,

I bez wiedzy ojcowskiej syna ożenienie!...

Czy też może być większa w świecie katastrofa

Na postrach obojętnej duszy filozofa?

ANZELM.

Wdzięczen wam mocno jestem i gorliwość chwalę,

Ale ten strach daremny i niewczesne żale!

Z tem wszystkiem, gdyby los miał już na mnie ugodzić.

Jakiż sposób błagania?...

FILUTOWICZ.

Syna nie rozwodzić,

A nadto pokutując za błąd popełniony,

Dać mu oraz do życia dla niego i żony.

ANZELM.

Co, ja mam na to przystać?

REGINKA.

Mnieby się tak zdało.

ANZELM.

Jabym zaś miał potwierdzić sprawkę tak zuchwałą?

FILUTOWICZ.

Nie, nie zuchwałą; los to tak zapewne zdarzył,

ANZELM.

Ba, chyba dyabeł z piekła te związki skojarzył,

Pójść mimo woli ojca swych przewidzeń drogą,

Ożenić się sekretnie z dziewczyną ubogą,

Mieszkać z nią już rok blizko i jeszcze omdlewać

Z kochania? ah gdyby mi przyszło doczekiwać

Ostatniego nieszczęścia, a na mój zgon marnie,

Gdyby całej Warszawy zaskomlały psiarnie,

Gdyby wszystkie puszczyki, sowy, nietoperze,

Nareszcie same biesy... niech mię pierwej bierze...

FILUTOWICZ.

Stój, panie, nie klnij się, ani sam na siebie

Przyzywaj wyrok, może zawieszony w niebie!

Częstokroć przeznaczenie, chociaż gniewne, czeka,

Aż je złość i przekleństwo na dół zwabi człeka,

Nie jeden to przypłacił i życiem i zdrowiem.

ANZELM (na stronie)

Prawdę mówi; (głośno)

otóż  to już po prostu wam powiem,

Bez przekleństw i przysięgi, że Damona związek

Zerwę.

FILUTOWICZ.

Wszystko to jedno; zawsze obowiązek

Wynika, czy z obietnic prostych, czy straszliwych

Przysiąg.

ANZELM.

Tak, tak, to zdanie jest ludzi uczciwych.

FILUTOWICZ.

Pan takoż dziś ma pono do miasta wyjechać?

ANZELM.

Tak, myślę; albo czemu?

FILUTOWICZ.

Życzyłbym zaniechać;

Przesiedź pan dzionek w domu.

REGINKA.

Uczyń to dla naszej

Troskliwości!

ANZELM.

Nie, nie, nie; nic mnie nie ustraszy

Żadnego się, żadnego nie boję pocisku.

FILUTOWICZ.

Kiedy tak, wybaczysz mi, kochany panisku,

Że choćbym to przypłacić miał, nie wiem, jak drogo

Na jeden krok mi z domu nie ruszysz się nogą,

Cały dzień musisz siedzieć! Jakież znów u biesa

Większe nad życie ludzkie będą interesa?

Chwalę pana, że mężnie myśli i nie tchórzy,

Ale po co samochcąc nadstawiać się burzy,

Chyba żeby w łeb dostać?

REGINKA.

Tak, tak, ten prawdziwy

Mędrzec, kto nie zuchwały, ani bojaźliwy.

ANZELM.

Ale muszę koniecznie być dziś u patrona.

FILUTOWICZ.

A po co, czy nie względem rozwodu Damona?

ANZELM.

A jużci trzeba myśleć coś o manifeście.

FILUTOWICZ.

Niech tam swego patrona djabli wezmą wreszcie!

Ważniejsze pańskie zdrowie, niźli wszystkie grody,

Konsystorze, palestry, śluby i rozwody.

ANZELM.

Ale co to ma służyć do naszej bojaźni?

FILUTOWICZ.

Wiele...

REGINKA.

Nikt przeznaczenia bezkarnie nie drażni,

Dzisiaj jest dzień feralis, inaczej go trudno

Uniknąć, tylko siedząc w swym domu odludno;

A gdy minie dwudziestu czterech godzin doba,

Może pan jutro jechać, gdzie mu się podoba.

FILUTOWICZ.

Tak, tak, życzę jej słuchać; ona, choć kobieta,

Ma arcybystry rozum i w ciemię nie bita;

Ba sam waćpan mówiłeś, że i Cezar, gdyby

Słuchał swej żony, jak mu radziła życzliwie,

Uszedłby mazowieckich pałek bez ohydy;

Lecz, że się truteń uparł, zabito go w... Liwie.

ANZELM (na stronie)

Zapalczywość i bojaźń duszę dzielą moję,

I chciałbym syna rozwieść i djabła się boję.

FILUTOWICZ.

Wreszcie, jeśli interes przynagla koniecznie]

Posiać złota ładunek, są to ludzie grzeczni;

Za moment ujrzysz w domu mendlami do rady,

jednego do rozprawy, kopami do zwady.

ANZELM.

Kto wie czy tylko zechce; bo to czasem hardzi

Ci ichmoście bywają.

FILUTOWICZ.

Choćby też najbardziej,-

Da pan tylko ładunek i powiedz mi, gdzie się

Z nim widzieć?

ANZELM.

Mam ja jego adres w pularesie;

Chodź ze mną do pokoju.

FILUTOWICZ (na stronie)

Wiedzie mi się czysto.

(głośno)

Masz przecie pan znajomość jaką z tym jurystą?

ANZELM.

Osoby nie znam, ale wiem z powszechnej wieści,

Że już małżeństw w Warszawie rozwiódł ze czterdzieści;

Zażyję jego rady; i albo dziś owe

Muszę zrobić nieprawnem małżeństwo synowe,

Albo się  go wyrzekam urzędownie w grodzie;

Niechajże pozna hołysz, co miłość o głodzie.

(odchodzi)

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II

Scena I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III

Scena I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XIV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XV i ostatnia.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej