Gabriela Zapolska

ŻABUSIA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

AKT PIERWSZY

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta 

Scena szósta 

AKT DRUGI

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta

Scena szósta

Scena siódma

Scena ósma 

Scena dziewiąta 

AKT TRZECI

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia

Scena piąta

Scena szósta

Scena siódma

Scena ósma 

Scena dziewiąta 

Scena dziesiąta 

ŻABUSIA

Gabriela Zapolska

Sztuka w trzech aktach

OSOBY:

BARTNICKI

MILEWSKI

MILEWSKA

JULIAN

HELENA

MARIA

MANIEWICZOWA

FRANCISZKA

NIAŃKA

MAŁA JADZIA

Rzecz dzieje się w Warszawie, w domu Bartnickich

AKT PIERWSZY

Scena przedstawia salonik umeblowany z mieszczańskim komfortem. Dużo japońskich wachlarzy i parasolek po kątach porozpinanych. Zbiór rozmaitych małych garniturków. Nad kanapą na lewo wielka fotografia, przedstawiająca roczne dziecko w koszulce.

Po obu stronach fotografie Heleny i Bartnickiego. Dużo cacek i drobiazgów ręką kobiecą wykonanych. Atmosfera ciepłego domowego kąta, kwiaty, pianino. Troje drzwi, jedne w głębi, wiodące do przedpokoju. Widać tam lustro, konsolkę i szaragi. W chwili podniesienia kurtyny Bartnicki w domowej kurtce siedzi po lewej na fotelu i trzyma na kolanach Jadwinię uśpioną.

Scena pierwsza

Bartnicki, później Franciszka

BARTNICKI kołysząc dziecko, nuci

A! a! a! koty dwa, Szare, bure obydwa.

Przez drzwi z lewej wsuwa się Franciszka trzymając kurier

BARTNICKI szeptem

A co tam?

FRANCISZKA

Kurier.

BARTNICKI

Ciszej, bo mi dziecko obudzisz.

FRANCISZKA ciszej

Kurier.

BARTNICKI

Słyszę! połóż na stoliku! nie tu! nie tu, ciemięgo... tu leży pani robota. Ty przecie wiesz, że pani nie lubi, skoro się coś nie na swoim miejscu znajduje.

FRANCISZKA kładzie kurier na krześle

Pewnie, że wiem.

BARTNICKI

Nie tu! ... pani nie lubi, jak się gazety po krzesłach przewracają.

FRANCISZKA

O, Jezu! jaki to pan kapryśny. Pan wszystkie kaprysy na panią zwala, a wie się przecie, że kto dokuczy sługom, to pewnie nie pani, czysty anioł.  

BARTNICKI

No dobrze, dobrze! niech będzie, że to ja wszystkiemu winien.  

Dziecko się budzi 

Cyt! cyt! lulaj... Mama zaraz przyjdzie i cukierków Nabuchodonozorowi przyniesie.  

FRANCISZKA

A może niańki zawołać, żeby Buchozora wziena i do łóżka położyła?  

BARTNICKI

Nie trzeba! pani wychodząc prosiła, żeby panienka u mnie na ręku siedziała, to niech siedzi.  

FRANCISZKA

A to niech se siedzi.

BARTNICKI

A nastaw samowar, bo pani przyjdzie zziębnięta. I kup cytrynę, bo panią głowa bolała.  

FRANCISZKA

O! Jezu! a czemu też to pani w taką niepogodę poszła... jeszcze się biedactwo przeziębi.  

BARTNICKI

Mówiła mi pani, że jej przechadzka na ból głowy pomoże.  

FRANCISZKA

Mógł pan też był panią nie puścić... i zakazać chodzić w taką chlapaninę.  

BARTNICKI patrzy przez chwilę na Franciszkę i wzrusza ramionami 

Ja? nie puścić? ja cokolwiek pani zakazać? co też Franciszka wygaduje!  

FRANCISZKA

Nicem głupiego nie powiedziała... pani to czysty dzieciaczek, a pan powinien umieć się z panią obejść...  

BARTNICKI wyniośle

Niech Franciszka idzie nastawiać samowar.

FRANCISZKA

Ojej! idę...

Wraca się

BARTNICKI

Czego jeszcze?

FRANCISZKA

Ano zapomniałam... szewc przyniósł od podzelowania te buty, co w nich pan do biura chodzi, to trza zapłacić.

BARTNICKI

No to jak pani przyjdzie, to pani zapłaci.

FRANCISZKA

Ano to dobrze!

Wychodzi na lewo

Scena druga

Bartnicki sam, później Maniewiczowa

Ściemnia się

BARTNICKI

A! a! ... koty dwa...

Ściemnia się, a Żabusia nie wraca. Już dziś nie pójdę na czarną kawę do cukierni, bo będzie za późno... szkoda... ciekawy jestem, co się dzieje we Francji. Czy Arton już przyjechał? Kto jest na liście panamczyków! ... Ciekawe bardzo, jak Boga kocham! ... Żebym choć kuriera mógł przeczytać, ale boję się poruszyć, żeby się dziecko nie rozkrzyczało...

Przez drzwi z lewej wchodzi Maniewiczowa owinięta szalem

MANIEWICZOWA wesoło

Dzień dobry, sąsiedzie!

BARTNICKI zażenowany

A! ... pani daruje... ale moje ubranie domowe...

MANIEWICZOWA

Cóż znowu? sąsiedzi? ... wszak pan widzisz, że i ja przychodzę w domowym ubraniu. Zresztą jest tak ciemno, że nie widzę nawet kostiumu pana.  

BARTNICKI

Niechże pani siada.  

MANIEWICZOWA

Chętnie, przychodzę dotrzymać panu towarzystwa. Wychodziłam przed chwilą i spotkałam Żabusię... prosiła mnie, ażeby przyjść i zabawić pana. Co za poczciwe serduszko, jak ona myśli zawsze o panu...  

BARTNICKI z dumą 

Och! Żabusia! ... 

MANIEWICZOWA

Jak to pan mówisz... no, no! po pięciu latach małżeństwa! ... To rzadko spotkać można.  

BARTNICKI

Bo też i Żabusia jest istotą wyjątkową... 

MANIEWICZOWA tłumiąc uśmiech 

Zapewne!

BARTNICKI

Wszyscy to mówią!  

MANIEWICZOWA

Wszyscy!

BARTNICKI

Jak mi Bóg miły, wszyscy!  

MANIEWICZOWA

Wszyscy!

Chwila milczenia

Co mnie najwięcej w Żabci zachwyca, to jej wielka szczerość i prawdomówność.  

BARTNICKI

Moja żona nigdy nie kłamie!

MANIEWICZOWA

Nigdy!

BARTNICKI

Nigdy!

MANIEWICZOWA

A pan? ... kłamiesz pan kiedy? ...

BARTNICKI szczerze

Ja? po co?

MANIEWICZOWA

Często się kłamie z przyzwyczajenia, z potrzeby, z dobrego serca, z dobrego wychowania... czasem dla ... przyjemności.

BARTNICKI

Och! pani dobrodziejko! ...

MANIEWICZOWA

A czy pan wiesz, panie Raku, że są kobiety, które całe życie kłamią, zwodzą i oszukują...

BARTNICKI

A ich mężowie?

MANIEWICZOWA Śmiejąc się

Wierzą!

BARTNICKI

Ci panowie godni są pogardy.

MANIEWICZOWA

Dlaczego?

BARTNICKI

Bo mąż nie powinien się dać wywieść w pole i znać winien dokładnie charakter swojej żony. Jakby Żabusia kiedy, co nie daj Boże, skłamała, zaraz ja, panie tego, jej z oczów bym kłamstwo wyczytał...

MANIEWICZOWA

Tak pan sądzi?  

BARTNICKI

A jakże.  

MANIEWICZOWA

Z pana taki psycholog?

BARTNICKI

Tego nie wiem, ale wiem, że jak byłem posesorem , to, panie tego, złapię parobka koło spichrza i mówię: "Zbierałeś ziarno "- on: "Nie, panie posesorze ". A ja mu tylko w oczy spojrzę i wiem, że bestia łże... 

Miarkując się 

Przepraszam panią dobrodziejkę za takie słowo... I co pani powie, zawsze na prawdziwego złodzieja natrafiłem. To samo i teraz w biurze... woźny, nie woźny, każdy prawdę musi powiedzieć, a nigdy mnie nikt nie okpi. A cóż dopiero kobieta!  

MANIEWICZOWA

Widzi pan, pomiędzy kłamstwem parobka albo woźnego a kłamstwem kobiety - to cała przepaść. Kobieta kłamie tak delikatnie i artystycznie, jak pająk umie dzierzgać sieć swoją.  

BARTNICKI

Nie! nie! ... już mnie tam nikt okłamać nie jest w stanie.  

MANIEWICZOWA

Tym lepiej.

BARTNICKI

A przy tym, widzi pani dobrodziejka... kłamstwo to ściąga kłamstwo drugie. Ja nigdy przed Żabusia nie kłamię, więc też i Żabusia przede mną nie kłamie. O! widzi pani dobrodziejka, w tym jest cała filozofia naszego pożycia.  

MANIEWICZOWA

A ja kłamię.  

BARTNICKI

Daruje pani dobrodziejka, ale w takim razie i mąż pani musi także kłamać.  

MANIEWICZOWA

Jak najęty!

BARTNICKI z szerokim gestem

A, w takim razie, proszę siadać! ...

MANIEWICZOWA

Już siedzę... Ale dajmy temu pokój! Weszliśmy na bardzo śliską ścieżkę! Nam dobrze z naszymi kłamstwami, pan zaś cieszysz się szczerością. . . Błogosławieni ci, którzy wierzą...

BARTNICKI

Czy to znaczy, że Żabusia? ...

MANIEWICZOWA szybko

Cóż znowu? Helenka jest najlepsze, najszczersze na świecie stworzenie. Dość na nią spojrzeć, aby wiedzieć, że jest chodzącą prawdą, takie ma jeszcze oczy, takie niewinne, prawdziwie dziecięce spojrzenie.

BARTNICKI uszczęśliwiony

Prawda?

MANIEWICZOWA

Ot! ... Nabuchodonozor przy niej wydaje się istotą dojrzalszą i przewrotniejszą niż ona.

BARTNICKI całując rękę Maniewiczowej

Jaka pani dobrodziejka poczciwa!

MANIEWICZOWA

Jestem tylko w tej chwili szczera!

BARTNICKI

A widzi pani... jak to pięknie i miło nie kłamać.

Chwila milczenia

MANIEWICZOWA

Nie nudno panu?

BARTNICKI

Czekam na Żabusię.  

MANIEWICZOWA

Ale ja pytam, czy panu nie nudno w ogóle, w mieście... pan przyzwyczajony do wsi, do gospodarki... jak się pan mógł zgodzić na zamieszkanie w mieście i na pracę biurową?  

BARTNICKI

Żabusia wsi nie lubi... a potem babcia i dziadzio chcieli, żebym z posesora poszedł do biura. Niby to było w oczach ludzkich lepiej. Mnie tam nieraz jeszcze do wsi ciągnęło i ciężko było w biurową pracę się włożyć, ale teraz to mi już tęsknota za wsią odeszła.  

Po chwili

Przy tym bardzo lubię politykę.  

MANIEWICZOWA

A! to także zajęcie.  

BARTNICKI

Spodziewam się. Co dzień chodzę do cukierni na gazety. Wszystkie czytam. Czasem, panie tego, i "Timesa" 6 całego rznę od deski do deski, choć nie umiem po angielsku. Potem w biurze dyskusja... panie tego, umysł się wyrabia, poglądy szerokie... Moje zdanie nawet specjalnie cenią i szanują.  

Po chwili

Nie! ja się nie nudzę.  

MANIEWICZOWA

Nie przeczę, iż polityka to rzecz wysoce zajmująca, ale Żabusia wychodzi często z domu, czy nie czujesz się pan wtedy osamotnionym?  

BARTNICKI wskazując dziecko 

Mam Nabuchodonozora.

MANIEWICZOWA z ironiczną kokieterią 

To dobre dla kobiety... ale mężczyźnie niańczenie dziecka nie wystarcza... 

BARTNICKI do siebie z niepokojem

Czego ona chce ode mnie?

MANIEWICZOWA

Czytałeś pan Baudelaire 'a?

BARTNICKI

Nie, pani dobrodziejko!

MANIEWICZOWA

To go przeczytaj! Potrafisz wtedy czytać w swym własnym sercu, a może i ... w sercach innych kobiet.

Chwila milczenia

BARTNICKI

Ja zawołam Franciszkę, niech lampę zapali!

MANIEWICZOWA

Nie trzeba! szara godzina to godzina marzeń i ... pokus.

BARTNICKI na stronie

Gorąco mi!

MANIEWICZOWA

Przed chwilą mówiłam panu, że często w życiu moim... kłamię. Czy sądzisz pan, że jestem szczęśliwą? Nie! tysiąc razy nie ... Chcę przed panem uczynić spowiedź...

BARTNICKI przerażony

Pani dobrodziejko, wstrzymaj się ... ja nie mam prawa słuchać twoich zwierzeń, ja lampę każę zapalić...

MANIEWICZOWA

Są ludzie, którzy budzą mimo woli sympatię w tych, którzy się do nich mają szczęście zbliżyć... Takim człowiekiem jesteś pan. Ja nie chcę, ażebyś miał jakiekolwiek wątpliwości co do prawości mego charakteru, ja...

Scena trzecia

Maniewiczowa, Bartnicki, Maria

Słychać dzwonek, po chwili widać służącą ze świecą w przedpokoju, otwierającą drzwi, i we drzwiach zjawia się Maria

BARTNICKI z radością 

Żabusia!  

MANIEWICZOWA na stronie

Jaka szkoda, bawiłam się tak dobrze! ... 

MARIA wchodzi do przedpokoju

To ja zaczekam! ...

BARTNICKI

A! to moja siostra.

Widać Marię zdejmującą płaszcz i kalosze 

MANIEWICZOWA

Ja uciekam.

BARTNICKI

Dlaczego?

MANIEWICZOWA

Siostra pana mnie wystrasza.

BARTNICKI

Mania?

MANIEWICZOWA

Tak! Mania! ... nie lubię dzisiejszych panien, zanadto surowe, poważne i lâchons le mot ... przesadzone. Mania jest wzorem doskonałości, ale ja, będąca wzorem ułomności, lękam się tego spotkania ... et je me sauve! Do widzenia, panie prawdomówny i wierzący człowieku. Pamiętaj pan tylko jedno. Czakasto kłamstwo jest dobrodziejstwem, nie zbrodnią.  

BARTNICKI

Nie rozumiem.

MANIEWICZOWA

Bo pan jesteś mężczyzną ... kobieta jedynie taką subtelność zrozumie.  

BARTNICKI

Nie każda.  

MANIEWICZOWA

Każda. Maria wchodzi do pokoju, za nią Niańka ze świecą

BARTNICKI

Ręczę, że moja siostra należy do tych kobiet, które nie zrozumieją...

MARIA

Czego?

BARTNICKI

Dobroczynnych skutków kłamstwa. . .

MARIA

A! ...

BARTNICKI

Jakież twoje zdanie?

MANIEWICZOWA

Dowiem się innym razem. Muszę wracać do domu. Mąż na mnie czeka.

MARIA

Spotkałam pani męża w bramie. Wychodził z domu, mówił, że idzie do teatru...

MANIEWICZOWA śmiejąc się

Nie udało mi się kłamstwo.

MARIA

Po cóż więc pani kłamałaś?

MANIEWICZOWA

Bo szczerość w tym razie potrąciłaby o złe wychowanie, a ja je me piquc d 'etre tres correcte. Votre servante.

Idzie ku drzwiom na lewo

BARTNICKI

Pani daruje, że ją nie odprowadzam, ale Nabuchodonozor mi przeszkadza.

MARIA

Daj mi dziecko!

Bierze dziewczynkę na ręce

MANIEWICZOWA

Cóż znowu... wyjdę przez kuchnię, znam drogę. Jaka szkoda, że nasz wspólny balkon przedziela krata. Mogłabym wrócić do mego mieszkania przez balkon.  

BARTNICKI

Wyjdź pani frontowymi schodami.  

Odprowadza ja ze świecą do przedpokoju, idqc mówi 

Daleko pani spotkała Żabusię?  

MANIEWICZOWA po chwili wahania

Prawdziwie nie pamiętam... Zdaje mi się, że na Długiej... 

BARTNICKI

Och! tak daleko?

MANIEWICZOWA

Wysiadała z dorożki, a zresztą może się pomyliłam, może znów skłamałam ... Adieu.  

BARTNICKI

Żegnam panią!  

Otwiera drzwi wejściowe 

Cóż to? gaz jeszcze nie zapalony? ... poświecę pani.  

Wychodzi ze świecą 

Scena czwarta

Maria, Niańka, później Bartnicki 

MARIA

Niańko! weź dziecko i połóż do łóżeczka.  

NIAŃKA 

Kiedy pani zaraz powróci i rozgniewa się, że dziecko już śpi i pani się z nim nie może bawić.  

MARIA ostro

Weź dziecko i połóż je spać.  

NIAŃKA 

Może wpierw lampę zapalić?

MARIA

Nie trzeba, ja sama lampę zapalę. Weź Jadzię!

Niańka bierze dziecko na ręce i wychodzi

MARIA sama stoi chwilę nieporuszona, wreszcie wzrusza ramionami i pociera ręką po czole

Co zrobić? co zrobić? ...

BARTNICKI wchodzi ze świecą

Poszła nareszcie, co to za dziwna kobieta.

MARIA

Nie, mój drogi, to bardzo zwyczajna kobieta.

BARTNICKI

Co też ty wygadujesz. Słyszałaś sama, co cna mówiła... wiecznie kłamie...

MARIA

Nie wiem, ale często milczenie jest także kłamstwem.

BARTNICKI

To zależy, jakie milczenie.

MARIA

Mówię o patrzeniu przez palce na cudze występki.

BARTNICKI

A nam co, panie tego, do występków innych. Byle tylko nam szkody nie przyniosły.

MARIA

Naturalnie. Samolubne "ja"górą ponad wszystkim.

BARTNICKI

Dobrze cię w domu nazywali.

MARIA

Ach! wiem! romantyczką!

BARTNICKI

Tak - i mieli rację...

MARIA

Być może!

/p>

Chwilowe milczenie

BARTNICKI

Gdzie dziecko?

MARIA

Kazałam je spać położyć.  

BARTNICKI

Dlaczego?

MARIA

Było senne.  

BARTNICKI

Żabusia, jak wróci, zechce się dzieckiem bawić.  

MARIA ostro

Kup Żabusi piłkę, lalkę, pajaca, gumową kaczkę do zabawy, ale dzieckiem jej bawić się nie pozwól. Pamiętaj, że zabawkę, gdy się stłucze, odkupić możesz ... ale dziecka nigdy!  

BARTNICKI

Jesteś surową i niesprawiedliwą, Żabusia jest najlepszą matką.  

MARIA

Nie przeczę. Wasza córka jest zawsze ślicznie ubrana, fotografujecie ją co miesiąc i kazaliście jej zaszczepić ospę. Co więcej, włóczycie ją zawsze na spacer we wspaniałym wózku i Żabusia ochrzciła ją Nabuchodonozorem, tak jak ciebie Rakiem. To wszystko jest miłe, ładne, wdzięczne i sympatyczne.  

BARTNICKI

Czego więc chcesz więcej?  

MARIA

Ja? nic nie chcę! Ja milczę! ...  

BARTNICKI

Nie rozumiem cię dzisiaj.  

MARIA

Nie trzeba, ażebyś mnie rozumiał. Jestem dziś zdenerwowana, rozdrażniona... Zapalę lampę...  

Bartnicki gasi świecę, Maria zapala lampę i pokrywa ją czerwonym abażurem

BARTNICKI

Moja biedna Maniu... ta praca w tej administracji wyczerpuje cię i nuży.

MARIA

Na pracę nie skarżę się nigdy. Wiesz o tym dobrze. Dokuczają mi inne, moralne względy.

Siada przy pianinie, czerwone światło lampy oświeca ją jaskrawo. Bartnicki siada na fotelu

BARTNICKI

Wiem, byłaś zawsze dzielną i pracowitą dziewczyną. Na wsi ręce sobie po łokcie urabiałaś, pomagając mi w gospodarstwie.

MARIA

Lubiłam wieś całą duszą, praca żadna nie była mi zbyt ciężka w Rokatyczach.

BARTNICKI

Mnie także, a przecież pracowaliśmy oboje od świtu do nocy. Pamiętasz ty Rokatycze?

MARIA

Pamiętam. Zaczyna grać

BARTNICKI

Ciężko w mieście pomiędzy murami.

MARIA

Nie, ale pomiędzy ludźmi.

BARTNICKI

Ba! ludzie wszędzie jednacy.

MARIA

Nieprawda. Wieś ludzi lepszymi czyni, miasto niszczy, gubi i psuje.

BARTNICKI

Och! och! znów twoja romantyczna głowa zaczyna pracować. Wszędzie widzisz kłamstwo i zepsucie. I wiesz, Maniu, gdybym cię nie znał na wylot, gdybym cię niemal od dziecka nie chował przy sobie, sądziłbym, że i na ciebie musiało miasto źle oddziałać, skoro tak bardzo żółcią zioniesz

na wszystko i na wszystkich. Ktoś mi odmienił moją Manię, co to do słonka wstawała i śpiewała dzień cały jak skowronek. A toż, panie tego, obejrzyj się choć i tu, u nas, a zobaczysz i ład, i uczciwość, i prawdę naokoło siebie.  

Wczoraj nagle przy herbacie napadłaś na zepsucie i przewrotność kobiet żyjących w mieście. Szczęściem, że ci Żabusia w porę przyszła, bo zaraz umilkłaś i już moja żona jedna rozgadała się i popierała twoje argumenta. Ale ani babcia, ani dziadzio nie byli z tego zadowoleni, ho! ho! widziałem ja to z ich oczów.  

MARIA grając 

Mało mnie to obchodzi!  

BARTNICKI wstając zaczyna chodzić po pokoju z założonymi rękami i mówi jakby do siebie 

Ale mnie obchodzi. Rodzice Żabusi są dla mnie świętością i mam dla nich przywiązanie syna. A co do Żabusi, to, panie tego, tak mnie dobrocią swoją popsuła, że prosto modlić mi się chce nieraz do niej. Ja nigdy sobie nie wyobrażałem, żeby kobieta mogła być takim aniołem... 

MARIA zamykając fortepian 

Och! ...

BARTNICKI chodzi dalej po pokoju

Jak ona potrafiła mnie przyhołubić, rozpieścić, rozkochać. Mówi mi "Raku ", "Raku " i po twarzy głaszcze, a ja co? ot, prosta dusza, posesorskie dziecko, i przy niej co? Zawsze parobek, choć niby się w mieście jakoś w biurze otarłem i teraz jak nic politykę przeczuć naprzód potrafię.  

Staje przed siostrą 

Wiesz, Mańka, strach, jaki mam nieraz żal do ciebie.  

MARIA

Za co?

BARTNICKI

Bo widzę, że ty dla Żabci nie masz serca, a ona dla ciebie taka łaskawa, taka dobra, żeby i siostra ci już taka nie była. Ej, Mańka, Mańka! ... myślę, że ty jesteś zła w gruncie, kiedy możesz Żabci nie kochać.  

Maria milcząc kieruje się ku drzwiom przedpokoju 

Gdzie idziesz? 

MARIA

Wracam do siebie.

BARTNICKI

O, zaraz dąsy! Widzisz, jaka ty niepoczciwa, ty jedna mi szczęście zatruwasz, bo to raj prawdziwy byłby ten kąt, gdybyś i ty ku Żabci trochę serca miała. A tyle razy cię Żabcia prosiła, żebyś u nas zamieszkała.

MARIA

Ja? tu? nigdy!

BARTNICKI

No dobrze! dobrze! kiedy nie chcesz, mniejsza z tym. Choć mnie serce boli, że ty sama, młoda dziewczyna, komornym gdzieś tam u obcych mieszkasz.

MARIA

Ja lubię swobodę.

BARTNICKI

Ależ to nie wypada.

MARIA gwałtownie

Dla mnie wypada to wszystko, co jest w zgodzie z moją moralnością i sumieniem.

BARTNICKI

Zapewne... ale mnie jako twemu bratu boleśnie to i przykro.

Obejmuje ją i prowadzi na przód sceny

Wszak my dwoje tylko sobie rodzonych i po śmierci rodziców żyli tak cicho, tak składnie tam, w Rokatyczach. Ja cię, Mańka, pracować nauczyłem, ty mi książki po pracy czytała...

Kalendarz Ungra i inne ładne rzeczy, potem w sąsiedztwo przyjechała Żabusia z rodzicami, ot... zakochałem się od razu, ślicznota to była... ty się zaraz boczyć zaczęła. I ciągle się boczysz... A zapomniała ty, jakem cię w chorobie doglądał, a potem słabą na rękach do ogrodu wynosił, bo na słońce patrzeć chciałaś, aj! ty kapryśna, ty... zła, zła dziewczyno!

MARIA całując gorąco brata

Mój Janku! mój ty biedny! nieszczęśliwy Janku!

BARTNICKI

Masz tobie, teraz beki i zaraz "biedny, nieszczęśliwy! "... Dlaczego nieszczęśliwy? Przeciwnie, jestem bardzo szczęśliwy i chcę, żeby wszyscy koło mnie byli szczęśliwi. Chodź tu, usiądź i powiedz mi. Sprowadzisz się do nas?  

MARIA

Nie!

BARTNICKI

Czemu? ... czy przez to, że nie lubisz Żabusi?  

MARIA

Nie! lecz...

BARTNICKI

Więc powiedz szczerze przyczynę. Jesteś zanadto względem mnie skrytą.  

MARIA

Tak, masz rację, czyniąc mi za to wymówki. Nie powinnam nic ukrywać przed tobą dłużej. Byłeś mi zawsze dobrym bratem i kochałeś mnie bardzo. Nie mogę sprowadzić się do was, bo zaręczyłam się miesiąc temu.  

BARTNICKI

Ty? z kim?

MARIA

Nie pytaj mnie na razie. Wiedz tylko, że jest to człowiek młody, dzielny i energiczny. Jest na dorobku tak jak ja i poglądy nasze zgadzają się niemal na wszystkich punktach. Ma jechać na wieś i starać się o jaką posesję. Wówczas weźmie mnie za żonę.  

BARTNICKI

Dlaczego nie powiedziałaś mnie wcześniej, zanim przyjęłaś jakieś zobowiązanie. Byłbym się dowiedział coś bliższego o jego charakterze, o jego stosunkach rodzinnych i finansowych.  

MARIA

W życiu przywykłam radzić się tylko samej siebie.  

BARTNICKI

Przyjęte jest jednak, że rodzina dowiaduje się zwykle, kto jest ów narzeczony. Ot, gdy babcia i dziadzio oddawali mi Żabusię, dowiadywali się o moją reputację w całej okolicy.  

MARIA

Tak, dowiadywali się, czy nie masz długów i nie handlowałeś końmi mającymi szpata. Ale ty czy dowiadywałeś się, kim była twoja narzeczona?

BARTNICKI

Co też ty pleciesz? ... panna na wydaniu to... panna na wydaniu. Rodzice gwarantują...

MARIA

A charakter?

BARTNICKI

Panna, panie tego... nie ma jeszcze żadnego charakteru, później ma taki, jaki jej mąż wyrobi.

MARIA

Więc charakter Żabusi urobił się pod twoim wpływem?

BARTNICKI

Sądzę, panie tego, i jestem z tego dumny.

MARIA patrzy na niego chwilę, po czym wstaje, wzrusza ramionami i przechodzi do fortepianu

Ach! ty biedny Raku!

Stoi oparta o pianino

BARTNICKI

Powiedzże mi przynajmniej, czy kochasz swego narzeczonego?

MARIA po chwili

Kocham.

BARTNICKI

A on?

MARIA

Kocha.

BARTNICKI

Dzięki Bogu! Będziecie żyli tak, jak ja i Żabusia, i wszystko będzie w porządku.

MARIA

Nie jak ty i Żabusia! Nie. Widzisz, ja mam za mało kobiecego wdzięku i uroku, ażeby z mego męża zrobić sobie Raka, który będzie siedział z Nabuchodonozorem na ręku pod piecem i czekał, aż powrócę ze spaceru. U nas role będą zmienione. Ja będę pod piecem czekać spokojnie, a mój mąż będzie spacerował.  

BARTNICKI

Kiedy mnie tak jest dobrze! jak Boga mego kocham. Ja nic więcej nie pragnę, niczego nie żądam.  

MARIA

Tym lepiej, mój bracie, tym lepiej.  

Dzwonek

BARTNICKI radośnie 

Żabusia!  

Niańka otwiera drzwi, widać wchodzących Milewskiego i Milewską, opakowanych płaszczami 

NIAŃKA z przedpokoju

Starsi państwo!  

BARTNICKI

Babcia! Dziadzio!

Idzie do przedpokoju, pomaga im rozebrać się z futer 

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena piąta 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT DRUGI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena pierwsza

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT TRZECI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena pierwsza

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziesiąta 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej