Henryk Sienkiewicz

ZAGŁOBA SWATEM

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta 

Scena szósta

Scena siódma

Scena ósma 

Scena dziewiąta 

Scena dziesiąta 

Scena jedenasta

Scena dwunasta

Scena trzynasta

Scena czternasta

Scena piętnasta

Scena szesnasta

ZAGŁOBA SWATEM

Komedia w jednym akcie

Henryk Sienkiewicz

OSOBY:

OLIWIUS - eks-palestrant.
ZOFIA - jego córka
MARCJANNA i WERONIKA - rezydentki, krewne nieboszczki żony Oliwiusa.
JAN ZAREMBA - żołnierz, towarzysz lekkiego znaku.
ZAGŁOBA
CYPRIAN - stary żołnierz, rezydent.
TOWARZYSZE I POCZTOWI z tatarskiej chorągwi.

Scena pierwsza

Pokój bawialny
Zosia, Cyprian

C Y P R I A N
No, i co tam, Zosiu - nie śpisz?
Z O S I A
Bo nie mog ę , ojcze Cyprianie.
C Y P R I A N
A oczki mokre... Ciągle tak przędziesz?
Z O S I A
A przędę ... I razem z tym lnem chciałabym wyprząść żal, który jest we mnie...
C Y P R I A N
Bóg wie, co się znajdzie na końcu nici, choćby łzami polanej.
Z O S I A
Nic innego, jeno smutek...
C Y P R I A N
Smutek i radość - jako deszcz i pogoda - też w boskim ręku. Gdzie twój ojciec?
Z O S I A
Noc widna, więc tatuś wzięli ludzi, ości, pochodnie i pojechali do przerębli na jezioro - bić szczupaki.
C Y P R I A N
Mógł rekuzować Zarembę , ale powinien był grzecznie to uczynić . Przyciśniemy go za to jutro z proboszczem. A ty mówiłaś z nim dzisiaj?
Z O S I A
Mówiłam.
C y p r i a n
I co?
Z O S I A
Wpadł w gniew okrutny i tupał nade mną, i przekleństwem mi zagroził. Na próżnom przed nim klękała... 
C Y P R I A N
Cóż powiedział ... 
Z O S I A
Że nie chce żołnierza, pijaka, warchoła, powsinogi, co mu kompanów z obozu będzie do domu zapraszał i w rok posag przehula. I to mi kazał sobie zapamiętać, że choćby się na żołnierza zgodził , to mu tu - pokazuje na dłoń - pierwej włosy wyrosną , nim mnie jakiemu Zarembie odda. 
C Y P R I A N
Ma się rozumieć . 
Z O S I A
Bo tatuś chcą pana Młynika, ale ja wolę pójść do klasztoru albo... 
C Y P R I A N
Albo pójść za Zarembę . To się wie. Już ci twój ojciec Młynikowi sprzyja, bo sam był palestrantem, a Młynik syn palestranta - ale on oprócz tego cały ród Zarembów ma w nienawiści. 
Z O S I A
Za co? To pan Jan dobrym za złe płaci, bo on wcale do mnie nie ma nienawiści. 
C Y P R I A N
To ci godny chrześcijanin - proszę !... 
Z O S I A
Ale za co tatuś Zarembów nienawidzi? 
C Y P R I A N
Chyba trza ci powiedzieć , żebyś wiedziała, jak z nim gadać . Owóż było tak: Ojciec twój, nim się z twoją matką ożenił , chciał brać pannę Kuleszankę na Podlasiu, w której okrutnie był rozmiłowan. Ba! cóż z tego, kiedy był i drugi zalotnik, towarzysz pancerny, stryjeczny stryj tego właśnie Zaremby, który się w tobie kocha. Naszym palestrantom nie nowina szabla, ale twój ojciec był bojaźliwego od małości serca; zdrowia nie miał , siły nijakiej, chowały go od dzieciństwa niewiasty - i po prawdzie... nie z szabli wyrósł wasz ród, jeno z kancelarii... Już ci tak, bo twój dziad był sekretarzem u księdza prymasa - i za jego protekcją indygenat otrzymał ... że to po łacinie expedite umiał, co podobno w Holandii zwykła rzecz... Ten Zaremba tedy, który był frant i wielce do szabli wartki, bardzo sobie twego ojca lekceważył i na pośmiewisko go wystawiał Gadają, że go w smole umoczył, a potem w pierzu utarzał. No! nie wiem, ale to wiem, że Kuleszankę wziął, a twój ojciec dopiero w cztery roki później z twoją matką się ożenił .
Rozumiesz? Jeśli tak było, to i uraza nie dziwota...
Z O S I A
Pan Jan by tatusia przeprosił, chociaż za stryjecznego stryja nikt przecie nie odpowiada.
C Y P R I A N
Ba, kiedy on mu tamtego przypomniał . Pewnie, że za stryjecznego stryja nikt nie odpowiada, ale widać u wszystkich Zarembów jednaka fantazja. Bo twój ojciec powiada: "Pierwej mi tu włosy wyrosną , nim ja jakiemu Zarembie córkę oddam", a Zaremba jeszcze wczoraj mówił mi na jarmarku w Niechanowie: "Pierwej mi tu włosy wyrosną , nim się Zośki zrzeknę !" Masz teraz. I jeszcze to powiedział : "Wszystko furda! - i jak mnie tu żywego waćpan widzisz, tak nie dziś , to jutro Zośka będzie moja". Jużci musiał on tam coś obmyślić , bo inaczej nie byłby taki pewny.
Z O Ś K A
Powiedział tak Pan Zaremba?
C Y P R I A N
A tyś dopiero co płakała i czego się uśmiechasz?
Z O Ś K A
Mój ojcze Cyprianie, bom nie dosłyszała?
C Y P R I A N
Bogdajem tak smaku wina zapomniał , jakeś ty nie dosłyszała. Powiedział to i coś więcej jeszcze.
ZOŚKA
Co, mój złoty?
C Y P R I A N
"Dobrze - powiada - ojcze Cyprianie, żeście się nauczyli na organach grać , to nam zagracie Veni Creator".
Z O Ś K A 
Ej! pewnie naprawdę tego nie mówił ! 
C Y P R I A N
A może! Wiadomo przecie, że hultaj! 
Z O Ś K A 
Pan Zaremba hultaj! Dobrze to widzę , że i wy przeciw mnie! Ojciec, obie krewne i wy. 
Wiedziałam, że i wy mnie opuścicie... 
Zakrywa dłońmi twarz. 
C Y P R I A N
Hej! Zaremba żołnierz okrutnie zaradny, nie potrzebuje mojej pomocy, a skoro tak coram publico mówił , to przecie na wstyd nie chciałby się narażać . 
Z O S I A
patrząc przez palce 
Co powiadacie, ojcze Cyprianie?
C Y P R I A N
Powiadam, że pewnie tak będzie, jak mówił Zaremba. 
Z O S I A
Wyście mi jedni przyjacielem... 
C Y P R I A N
Masz tobie!
Z O S I A
Bo Weronika i Marcjanna - obie za panem Młynikiem. 
C Y P R I A N
Jako że inaczej ma być! Młynik im grodeturu na spódnice przywiózł i powiedział, że wyglądają na twoje siostry, a Zaremba - zawsze szałaputa i wietrznik...  
Z O S IA
parskając
Nieprawda!
C Y P R I A N
Nie przerywaj! Zaremba, ujrzawszy je pierwszy raz, zaraz do mnie: "Cóż to za muchomory?"
A one to słyszały i tego mu nie darują , chociaż się wypierał , że powiedział nie "muchomory",tylko "dwa amory". A znów wieczorem puścił im nietoperza do izby. No, hultaj to on jest - ten twój Zaremba.

Z O S I A
j.w.
Nieprawda!

Scena druga

Zosia, Cyprian, Zaremba

Z A R E M B A
przeskakując próg
Buch! O mnie tu była mowa.
C Y P R I A N
A co! zawołaj: hultaj, a on jest.
Z O S I A
Jezus Maria!!
Z A R E M B A
Dla mojej Zośki wyrzekłbym się nie tylko hultajstwa, ale i życia.
Z O Ś KA
Dla Boga! Waćpan tutaj? tak niespodzianie...
Z A R E M B A
Ba! ojciec waćpanny zakazał mi przestępować tutejszych progów, więc je przeskakuję . Buch!
C Y P R I A N
Rób z nim, co chcesz. 
Z O Ś K A 
Co będzie, jak tatuś albo krewne waćpana tu zobaczą ? 
Z A R E M B A
całując ręce Zosi 
Miód! specjał ! jak Boga kocham! Na krewniaczki mam sposób, a ojciec mnie nie zobaczy. 
Widziałem go na stawie: ościami szczupaki bije - tak. (pokazuje) Noc późna,śpią wszyscy prócz nas. Ba! ja już dwie noce nieśpię . Zośka! złoto moje, jak mi Bóg miły, tak nie mogę żyć bez ciebie. 
Z O Ś K A 
A cóż ja poradzę , kiedy tatuś... 
Z A R E M B A
Ja poradzę ! Jużem poradził ! Nie spałem, nie jadłem, nie piłem, pókim rady nie znalazł . 
Z O S I A
Jaką ? coś waćpan obmyślił ? 
Z A R E M B A
Panie Cyprianie, chodźcie no na stronę . Ale nie. Wpierw muszę Zośkę o coś zapytać ... 
C Y P R I A N
A do tych pytań to ja pewno niepotrzebny. Przyjdź potem do alkierza. 
Wychodzi.

Scena trzecia

Zaremba, Zośka 

Z A R E M B A
Rzucając się na kolana 
Buch! Zośka! kochasz ty mnie? 
Z O Ś K A 
Nie śmiem powiedzieć , ale... chyba... kocham. 
Z A R E M B A
O mojeż ty złoto, mój skarbie! (zrywa się ) I mnie śmiałości brak. (całuje ją )
Patrz. Łatwiej o uczynek niż o słowo.
Z O Ś K A
Ach!
Z A R E M B A
To przez nieśmiałość , Zośka, przez nieśmiałość - jak Boga kocham! chcesz, to cię przeproszę.
W nogi, w ręce, jak chcesz...
Z O Ś K A
Nie chcę - nie!
Z A R E M B A
Bo jakoż cię przekonać ? Wierzysz ty mi?
Z O Ś K A
Waćpanu może swawola, a mnie łzy i wstyd.
Z A R E M B A
Swawola? Miłuję cię z całej duszy, na piechotę i konno! amen!
Z O Ś K A
Właśnie słyszałam, że każdy żołnierz płochy jest i niestały.
Z A R E M B A
Ra-ta! ta! Nieprawda! (uderza się po szabli) Żołnierz ze stalą ma do czynienia, więc musi stale wszystko czynić . Amory żołnierskie też jak stal.
Z O Ś K A
Waćpan na wszystko znajdziesz odpowiedź , a mnie smutno.
Z A R E M B A
Nie tylko odpowiedź , ale i sposób... Smutków ja nie kocham, jeno ciebie, i przeto pótym szukał , pókim nie znalazł.
Z O Ś K A
Co waćpan zamierzasz?
Z A R E M B A
Przyrzeknij mi tylko, że choćby tu sąd ostateczny nastał, choćby nie wiem co zaszło, ty się nie zlękniesz, nie stracisz serca. Zaufaj mi. 
Z O Ś K A 
Przecie siłą nie będziesz mnie waćpan brał ? 
Z A R E M B A
Nie! Nie! sam ojciec mi cię odda. 
Z O Ś K A 
Dlaczego ma oddać ? kiedy? 
Z A R E M B A
Kiedy? - dziś! a dlaczego? - słuchaj... Nie! muszę pierwej z Cyprianem pomówić! Ale przyrzecz mi, że się nie zlękniesz! nie stracisz serca! Powtarzam: choćby tu piekło nastało, choćbyś słyszała: Ałłach! Ałłach! - nie bój się ! 
Z O S I A
Jużem się zlękła. Aż mi w głowie szumi. Co wać pan chcesz uczynić? 
Z A R E M B A
Wesele chcę uczynić . Wesele z tobą , Zosiu. Niech mnie kule biją ! Wiwat pani Zarembina! - zdrowie moje! żywot mój! Wychodź , kto nie wierzysz. 
Chwyta za szablę . 
Z O Ś K A 
Na miłość boską , nie krzycz waść! Krewne posłyszą albo służba. 
Z A R E M B A
O dla Boga! Afekta mnie ćwiczą jak bąki... Zośka moja! 
Z O Ś K A 
Na miłość boską - ciszej! 
Z A R E M B A
Zamknij że mi buzią gębę , bo krzyknę jak Tatar: Ałła! Ałła! 

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena czwarta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziesiąta 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena jedenasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dwunasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzynasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czternasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piętnasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szesnasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej