David Herbert Lawrence

ZAKOCHANE KOBIETY

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

ROZDZIAŁ I

ROZDZIAŁ II

ROZDZIAŁ III

ROZDZIAŁ IV

ROZDZIAŁ V

ROZDZIAŁ VI

ROZDZIAŁ VII

ROZDZIAŁ VIII

ROZDZIAŁ IX

ROZDZIAŁ X

ROZDZIAŁ XI

ROZDZIAŁ XII

ROZDZIAŁ XIII

ROZDZIAŁ XIV

ROZDZIAŁ XV

ROZDZIAŁ XVI

ROZDZIAŁ XVII

ROZDZIAŁ XVIII

ROZDZIAŁ XIX

ROZDZIAŁ XX

ROZDZIAŁ XXI

ROZDZIAŁ XXII

ROZDZIAŁ XXIII

ROZDZIAŁ XXIV

ROZDZIAŁ XXV

ROZDZIAŁ XXVI

ROZDZIAŁ XXVII

ROZDZIAŁ XXVIII

ROZDZIAŁ XXIX

Rozdział XXX

ROZDZIAŁ XXXI

ZAKOCHANE KOBIETY

Lawrence David Herbert

ROZDZIAŁ I

SIOSTRY

Pewnego ranka Ursula i Gudrun BrangWen siedziały we wnęce okiennej ojcowskiego domu w Beldover, zajęte pracą i rozmową. Ursula wyszywała barwny haft, Gudrun rysowała na desce wspartej o kolano. Odzywały się do siebie tylko wtedy, gdy im coś przyszło na myśl.

— Ursulo — powiedziała Gudrun — czy ty naprawdę nie chcesz wyjść za mąż?

Ursula odłożyła na kolana haft i spojrzała na siostrę. Jej twarz była spokojna i zamyślona.

— Nie wiem. Zależy, co przez to rozumiesz.

Gudrun, trochę zdziwiona, przyglądała się siostrze przez chwilę. —Cóż — rzekła ironicznie — to zwykle oznacza tylko jedno. Czy nie sądzisz, że byłabyś — spochmurniała lekko — w lepszej sytuacji niż teraz? Po twarzy Ursuli przemknął cień.

— Być może. Ale nie jestem pewna.

Gudrun zamilkła, nieco zirytowana. Chciała być dokładna.

— Nie uważasz, że każdy potrzebuje doświadczenia, jakie przynosi małżeństwo? — zapytała.

— Myślisz, że to istotnie jest doświadczenie?

— W jakimś sensie na pewno tak — oświadczyła Gudrun chłodno. — Może i niepożądane, ale niewątpliwie jest to swego rodzaju doświadczenie.

— Niekoniecznie — rzekła Ursula.— Może to być też koniec doświadczeń. Gudrun siedziała bez ruchu, zamyślona.

— Oczywiście — przyznała. — Trzeba i to wziąć pod uwagę.

Rozmowa urwała się. Gudrun prawie ze złością chwyciła gumę i zaczęła wycierać fragment swego rysunku. Ursula pochłonięta była haftem.

— Nie rozważyłabyś nawet ciekawej propozycji? — spytała Gudrun.

— Parę już odrzuciłam.

— Naprawdę? — Gudrun zarumieniła się mocno. — I było wśród nich coś interesującego? Naprawdę to zrobiłaś?

— Tysiąc funtów rocznie i bardzo miły człowiek. Ogromnie go lubiłam.

— No popatrz! I wcale cię nie kusiło?

— Teoretycznie tak, ale nie w praktyce. Kiedy następuje moment decyzji, pokusa znika. Gdyby mnie kusiło, wyszłabym za mąż natychmiast. Ale mnie kusi tylko, żeby nie.

Twarze obu sióstr rozjaśniły się nagle rozbawieniem.

— Czy to nie zadziwiające — zawołała głośno Gudrun —jak silnie kusi, żeby nie? — Roześmiały się, przyglądając się sobie nawzajem. W głębi serca obie czuły lęk.

Nastąpiła dłuższa pauza. Ursula haftowała, Gudrun dalej zajmowała się rysunkiem. Ursula skończyła dwadzieścia sześć, a Gudrun dwadzieścia pięć lat. Były już dojrzałymi kobietami. Obydwie jednak miały chłodny, dziewiczy wygląd nowoczesnych dziewcząt, sióstr raczej Artemidy niż Hebe. Gudrun była bardzo piękna, miękka, wiotka, o gładkiej skórze. Miała na sobie suknię z ciemnoniebieskiego jedwabiu, z riuszkami z niebieskiej i zielonej koronki przy szyi i mankietach; na nogach trawiaste pończochy. Jej mina, wyrażająca jednocześnie wiarę i niewiarę we własne siły, kontrastowała z pełną nadziei twarzą Ursuli. Prowincjusze, onieśmieleni doskonałą sang froid Gudrun i wyszukaną prostotą jej manier, mówili o niej: „To wytworna kobieta!” Wróciła właśnie z Londynu, gdzie studiując przez kilka lat w szkole sztuk pięknych, wiodła życie malarskich pracowni.

— Liczyłam na to, że teraz pojawi się jakiś mężczyzna — powiedziała Gudrun, przygryzając nagle dolną wargę w dziwnym grymasie ni to rozbawienia, ni to smutku. Ursula się przestraszyła.

— I wróciłaś do domu sądząc, że go tu zastaniesz? — zaśmiała się.

— O, moja droga! — zawołała Gudrun. — Nie zboczyłabym z drogi, żeby go szukać. Ale gdyby nawinął się atrakcyjny osobnik o wystarczających dochodach, no to... — zawiesiła ironicznie głos, po czym przyjrzała się badawczo Ursuli, jakby starała się ją przeniknąć. — Czy nie czujesz, że ogarnia cię nuda? Że nic się nie dzieje? Nic się nie dzieje! Wszystko więdnie, nim się zdąży rozwinąć.

— Co więdnie?

— Och, wszystko dokoła... My same... Wszystko, na cokolwiek spojrzysz. — Zapadła cisza. Obie siostry niejasno zamyśliły się o swoim losie.

— Przeraża mnie to — powiedziała Ursula i znowu przerwała. — Masz nadzieję, że osiągniesz coś wychodząc po prostu za mąż?

— Wygląda na to, że jest to nieunikniony następny krok — rzekła Gudrun. Ursula posmutniała. Sama od paru lat była nauczycielką w szkole w Willey Green.

— Wiem — powiedziała — tak się wydaje. Ale wyobraź to sobie realnie. Wyobraź sobie któregoś ze znanych ci mężczyzn, wyobraź sobie, że wraca co wieczór do domu i całuje cię na powitanie.

Zamilkły.

— Tak — powiedziała Gudrun stłumionym głosem. — To niemożliwe. Przez tego mężczyznę...

— Oczywiście są jeszcze dzieci — dodała Ursula niepewnie. Twarz Gudrun stężała.

— Czy ty naprawdę chcesz mieć dzieci, Ursulo? — spytała chłodno. Ursula zmieszała się.

— Mnie to wciąż jeszcze wydaje się niesłychanie odległe.

— Tak to odczuwasz? Ja w ogóle nic nie czuję na myśl o własnym dziecku. — Patrzyła na siostrę z twarzą jak maska, pozbawioną wyrazu.

Ursula zmarszczyła czoło.

— Bo może to w ogóle nie jest uczucie autentyczne. Może w głębi duszy wcale się dzieci nie pragnie. Tylko powierzchownie...

Gudrun spochmurniała. Nie chciała precyzować swoich myśli.

— Kiedy patrzy się na cudze dzieci... — podjęła Ursula. Gudrun znów spojrzała na siostrę prawie wrogo.

— Właśnie — ucięła rozmowę.

Siostry pracowały w milczeniu. Ursulę zawsze rozświetlał wewnętrzny płomień, tak istotny, choć więziony, tłumiony, ograniczany. Żyła przeważnie sama i dla siebie, pracując, spędzając tak dzień po dniu, ciągle pogrążona w myślach, starająca się zrozumieć życie, uchwycić jego sens. Jej własna aktywność była jakby zawieszona, lecz w głębi, w ciemności, coś się działo. Gdyby tylko udało jej się przedrzeć przez ostatnie warstwy tego mroku! Przecież próbowała, wyciągała ręce jak płód w łonie matki i nie mogła, nie, jeszcze nie. Ale teraz opanowało ją dziwne uczucie, przeświadczenie, że coś się zdarzy.

Odłożyła haft i spojrzała na siostrę. Uważała, że Gudrun jest czarująca przez swą miękkość, przez wspaniałą, niezrównaną cerę i subtelność rysów. Była w niej również jakaś wesołość, dowcipna i ironiczna, tyle nie tkniętych jeszcze rezerw. Ursula podziwiała ją całą duszą.

— Dlaczego wróciłaś do domu, Prune? spytała.

Gudrun czuła, że jest podziwiana. Oderwała się od rysunku i spojrzała na Ursulę spod ślicznie podwiniętych rzęs.

— Dlaczego wróciłam, Ursulo? — powtórzyła — Sama tysiące razy zadawałam sobie to pytanie.

— I nie wiesz?

— Chyba wiem. Myślę, że mój powrót do domu to po prostu reculer pour mieux sauter. — I obrzuciła Ursulę przeciągłym spojrzeniem kobiety doświadczonej.

— Rozumiem! — zawołała Ursula zmieszana i trochę nienaturalna, jakby właśnie nie rozumiała. — Ale gdzie człowiek może skoczyć?

— To nie ma znaczenia — stwierdziła Gudrun z pewną wyniosłością. — Kiedy skacze się z urwiska, zawsze się gdzieś wyląduje.

— Czy to jednak nie jest zbyt ryzykowne? Drwiący uśmiech pojawił się na twarzy Gudrun.

— Ach — rzekła ze śmiechem — to tylko słowa! — I na tym zakończyła rozmowę. Ale Ursula wciąż nad czymś medytowała.

— I jak się czujesz w domu teraz, po powrocie? — zagadnęła.

Gudrun odczekała parę chwil, po czym sucho i zdecydowanie stwierdziła:

— Całkiem obco.

— A jak z ojcem?

Gudrun spojrzała na Ursulę z urazą, jak człowiek przyciskany do muru.

— Nie myślałam o nim, unikałam tego — rzekła zimno.

— Tak... — niepewnie bąknęła Ursula; i rozmowa ostatecznie się urwała. Siostrom wydało się, że mają przed sobą próżnię, jakby spoglądały z urwiska w straszną przepaść.

Znów przez chwilę pracowały w milczeniu. Policzki Gudrun zarumieniły się pod wpływem tłumionej emocji. Była zła, że widać to po niej.

— Może pójdziemy popatrzeć na ślub? — spytała w końcu przesadnie obojętnym tonem.

— Tak! — zgodziła się z nadmiernym zapałem Ursula i odrzucając haft, zerwała się, jakby chciała przed czymś uciec. Ujawniło to jej napięcie, co zdenerwowało Gudrun i wzbudziło w niej niechęć;

Idąc na górę Ursula była pełni świadoma, że jest u siebie w domu, że otaczają ją znajome sprzęty. Nienawidziła tego ponurego, zbyt dobrze znanego miejsca. I niepokoiła ją głęboka wrogość do rodzinnego domu, do atmosfery i warunków tego staroświeckiego, trybu życia. Własne uczucia ją przerażały.

Niebawem dziewczęta szły szybko główną arterią Beldover, szeroką ulicą, wzdłuż której ciągnęły się sklepy i domy mieszkalne pozbawione charakteru, obskurne, choć niebiedne. W Gudrun, mającej świeżo w pamięci Chelsea i Sussex, amorficzna brzydota małego, górniczego miasteczka budziła dreszcz odrazy. Szła jednak naprzód długą, nudną, piaszczystą ulicą, przez brzydki ciąg pospolitości. Wystawiona na spojrzenia gapiów, doznawała istnych katuszy. Jakież to dziwne, że zdecydowała się na powrót, na szok wywołany zetknięciem z tą nagą, bezkształtną brzydotą. Dlaczego się na to naraziła? Dlaczego chciała się znowu narazić na nieznośną udrękę kontaktu z brzydkimi, nijakimi ludźmi i zeszpeconą okolicą? Miała wrażenie, że jak chrabąszcz grzebie się w pyle. Przepełniał ją wstręt.

Skręciły z głównej ulicy za czarną plamą publicznego ogrodu, gdzie bezwstydnie sterczały zakopcone głąby kapusty. Nikomu tu nie przyszło na myśl wstydzić się czegokolwiek. Nikt tu nie wstydził się niczego.

— Zupełnie jak kraj w podziemnym świecie — rzekła Gudrun. — Górnicy wynoszą go z sobą na powierzchnię i tu wyładowują. Ursulo, to wspaniałe, naprawdę wspaniałe, naprawdę cudowne — inny świat. Ludzie to upiory i wszystko jest upiorne. Upiorna kopia prawdziwego świata, koszmar, w którym wszystko jest brudne i plugawe. Jakby człowiek zwariował.

Siostry przechodziły czarną ścieżką przez zaśmiecone pole. Na lewo rozciągał się rozległy krajobraz — szyby górnicze w dolinie, naprzeciw pagórki pokryte lasem i polami kukurydzy. Wszystko ciemniało w dali, jakby widziane przez welon żałobny. Białe i czarne dymy wznosiły się prostymi kolumnami, magiczne w szarym powietrzu. Tuż obok długie rzędy domów, przedtem ciągnące się w długich, równych liniach, rozpraszały się na zboczu. Domy, pokryte dachówką, zbudowane były z ciemnoczerwonej, kruszącej się cegły. Ścieżka, którą szły siostry, była czarna, wydeptana stopami górników, oddzielona od pola żelaznym ogrodzeniem, bariera przełazu wyszlifowana do połysku górniczymi spodniami. Teraz dziewczęta znalazły się między dwoma szeregami uboższych domów. Kobiety, które z rękami założonymi na zgrzebnych fartuchach stały plotkując przy końcu bloku, patrzyły w ślad za siostrami Brangwen natarczywym, zaciętym wzrokiem tubylców; dzieci obrzucały je wyzwiskami.

Gudrun poruszała się nie całkiem przytomnie. Jeśli to było ludzkie życie, jeśli to były ludzkie istoty, żyjące we własnym, normalnym świecie, czym wobec tego był jej świat, nie mający z tym nic wspólnego? Miała świadomość, że ma na sobie trawiaste pończochy, wielki, zielony, aksamitny kapelusz, luźny, miękki płaszcz w kolorze intensywnego błękitu. Wydawało się jej, że sunie w powietrzu pozbawiona oparcia, z sercem ściśniętym, jakby każdej chwili mogła być strącona na ziemię. Bała się.

Trzymała się kurczowo Ursuli, zahartowanej przez długoletnie przebywanie w tym ciemnym, wrogim, nierzeczywistym świecie. Ale przez cały czas dręczyła ją uporczywa myśl: „Chcę wrócić, chcę stąd uciec, nie chcę tego znać, nie chcę wiedzieć, że to istnieje”. Musiała jednak iść naprzód.

Ursula czuła jej cierpienie.

— Nienawidzisz tego, prawda? — spytała.

— To mnie wprawia w osłupienie — wyjąkała Gudrun.

— Nie zostaniesz tu długo.

I Gudrun szła dalej pocieszając się nadzieją wyzwolenia.

Minęły rejon kopalni, wspięły się na wzgórze i zeszły w czystsze okolice, po drugiej stronie, w kierunku Willey Green. Ciągle jeszcze lekki pył czerni unosił się nad polami i zalesionymi wzgórzami — zdawało się, że połyskuje ciemno w powietrzu. Dzień był wiosenny, chłodny, chwilami ukazywało się słońce. Jaskółcze ziele żółciło się u podnóży żywopłotów, w ogródkach Willey Green na krzakach porzeczek widać już było listki, drobne kwiaty smagliczki rozkwitały biało na szarych łodyżkach, zwisających z kamiennych ścian.

Skręciwszy, poszły w dół szosą, która prowadziła do kościoła. Tam, na najniższym zakręcie drogi, pod drzewami, stała gromadka gapiów, czekających na orszak weselny. Córka najbogatszego właściciela kopalń w okolicy, Thomasa Cricha, wychodziła za mąż za oficera marynarki.

— Wracajmy — Gudrun skręciła w bok. — Straszny tu tłum. I zatrzymała się z wahaniem.

— Nie zwracaj na nich uwagi — rzekła Ursula. — To przyzwoici ludzie. Wszyscy mnie znają, nie ma się czym przejmować.

— Ale czy musimy przejść między nimi?

— To naprawdę przyzwoici ludzie — powiedziała Ursula idąc naprzód. Siostry zbliżyły się do gromady onieśmielonej, podejrzliwej gawiedzi. Były to przeważnie proste kobiety, żony górników. Miały czujne spojrzenia ludzi z podziemnej krainy.

Obie siostry z podniesionymi głowami poszły wprost do bramy. Kobiety rozstępowały się przed nimi zaledwie na tyle, by dziewczęta mogły przejść, jakby nie chciały ustąpić im miejsca. Siostry minęły w milczeniu kamienną bramę i po stopniach,’ pod okiem przyglądającego się im policjanta, weszły na ścieżkę wysłaną czerwonym dywanem.

— Ile też kosztują takie pończochy! — odezwał się głos za plecami Gudrun. Nagle dziewczynę ogarnął dziki gniew, gwałtowny i morderczy. Miałaby ochotę unicestwić ich wszystkich usunąć ze świata, który pozostałby dla niej czysty. Jakże cierpiała, że patrzą na nią, kiedy po czerwonym dywanie idzie kościelnym dziedzińcem.

— Nie wejdę do kościoła — rzekła nagle i tak zdecydowanie, że Urszula natychmiast zatrzymała się i skręciła na ścieżkę prowadzącą od tyłu, przez małą furtkę, do szkoły, której teren sąsiadował z kościołem.

Tuż za furtką, w szkółce leśnej przylegającej do cmentarza, Ursula na chwilę usiadła, by odpocząć na niskim, kamiennym murku pod krzewami wawrzynu. Za nią wznosił się obszerny, czerwony budynek szkoły z oknami szeroko otwartymi w dzień wolny od zajęć. Przed nią, nad krzakami, widać było blade dachy i wieże starego kościoła. Dziewczęta osłaniało gęste listowie.

Gudrun siedziała w milczeniu z zaciśniętymi ustami. Żałowała gorzko, że w ogóle wróciła. Ursula patrząc na nią pomyślała, jak zadziwiająco pięknie wygląda z rumieńcem niezadowolenia na twarzy. Ale wytwarzała atmosferę przymusu, skrępowania. Ursula wolałaby być sama, wolna od napięcia, jakie narzucała jej obecność siostry.

— Zostajemy tu? — spytała Gudrun.

— Chciałam tylko trochę odpocząć. — Ursula wstała, jakby przywołano ją do porządku. — Zatrzymamy się koło boiska, stamtąd będziemy wszystko widziały.

Słońce oświetlało teraz jaskrawo cmentarz, w powietrzu unosiła się woń mleczy, wiosny i może fiołków rosnących na grobach. Rozkwitły już tu i ówdzie białe stokrotki, jasne jak anioły. Wysoko czerwieniły się krwawo młode, bukowe listki.

Punktualnie o jedenastej zaczęły przybywać pojazdy. Tłumek przy bramie ożywił się otaczając ciasno każdą karetę; goście weselni wysiadali i szli po czerwonym dywanie do kościoła. Wszyscy w blasku słońca byli weseli i podnieceni.

Gudrun przyglądała się im uważnie z obiektywnym zainteresowaniem. Każdego widziała osobno, jako całość samą w sobie, postać z książki, model do obrazu czy marionetkę w teatrze — zamknięty świat. Lubiła rozpoznawać różne cechy tych ludzi, ustawiać ich we właściwym świetle, umieszczać w odpowiednim środowisku, określać raz na zawsze, gdy mijali ją, wchodząc do kościoła. Znała ich. Byli skończeni, zapieczętowani, postemplowani, załatwieni. Wszystko było z góry wiadome, nikt nie krył w sobie żadnych niespodzianek, dopóki nie pojawili się Crichowie. Zainteresowali ją. Nareszcie coś niezupełnie do przewidzenia.

Oto szła matka, pani Crich, z najstarszym synem Geraldem. Dziwaczna i zaniedbana, mimo widocznych wysiłków, by w takiej chwili stanąć na wysokości zadania. Pochylona lekko do przodu miała bladą, żółtawą twarz o przejrzystej cerze, ładne wydatne rysy, niewidzące, napięte spojrzenie drapieżnego ptaka. Bezbarwne kosmyki potarganych włosów, wymykające się spod niebieskiego kapelusza, opadały na płaszcz z granatowego jedwabiu. Wyglądała jak kobieta ogarnięta monomanią, która chce ukryć się przed ludźmi, lecz jednocześnie pełna jest nieposkromionej dumy.

Jej syn był przystojnym mężczyzną; opalony blondyn, wzrostu powyżej średniego, zgrabny, ubrany aż nadto dobrze. I w nim jednak było coś dziwnego, jakby się miał na baczności, bezwiednie roztaczał blask wyróżniający go z tłumu. Jego widok natychmiast ożywił Gudrun. Północny urok Geralda Cricha przyciągał ją jak magnes. Jasna, północna skóra i złote włosy lśniły jak słońce w kryształkach lodu. Zdawał się tak świeży i nietknięty, tak arktycznie czysty. Miał trzydzieści lat, może trochę więcej. Blask jego urody, męskości, jego wygląd młodego, dobrodusznie uśmiechniętego wilka, nie zwiódł jej; czuła w nim znamienny, złowrogi spokój, przyczajone niebezpieczeństwo nieopanowanego gniewu. „Jego totem to wilk — powtarzała w myśli — a jego matka to stara, nieoswojona wilczyca”. Doznała gwałtownego wstrząsu, ogarnęło ją uniesienie, jakby to ona jedna na świecie dokonała niesłychanego odkrycia. W porywie nagłego wzruszenia krew uderzyła jej do głowy. „Dobry Boże! — przeraziła się. — Co to?!” Lecz już po chwili zapewniła samą siebie: „Poznałam go, i to dobrze”. Dręczyło ją pragnienie, by go ujrzeć znowu, nostalgiczna konieczność, by go zobaczyć, upewnić się, że to wszystko jej się zdarzyło, że nie łudzi się, że prawdą jest owo niepojęte, przemożne, związane z nim przeżycie, jej wewnętrzna wiedza o nim, najpełniejsze zrozumienie jego istoty. „Czy naprawdę jestem mu w jakiś sposób przeznaczona? Czy rzeczywiście krąg bladozłotego, arktycznego światła zamyka tylko nas dwoje?” Zadawała sobie te pytania i nie mogła uwierzyć, trwała w zadumie, ledwie świadoma, co dzieje się wokoło.

Druhny już się zjawiły, nie było jeszcze pana młodego. Ursula zastanawiała się, czy aby coś się nie stało i czy ślub w ogóle się odbędzie. Czuła się zakłopotana, jakby to ona ponosiła odpowiedzialność. Przyjechały pierwsze druhny. Ursula przyglądała się, jak wchodzą po schodach. Jedną z nich znała — powolną, niezbyt sympatyczną kobietę z masą jasnych włosów nad bladą, długą twarzą. Była to zaprzyjaźniona z Crichami Hermione Roddice. Szła z podniesioną głową, balansując ogromnym, płaskim kapeluszem z jasnożółtego aksamitu, ozdobionym strusimi piórami w kolorze szarobeżowym. Sunęła przed siebie, niepomna na to, co ją otacza, z podłużną, bladą twarzą, którą uniosła do góry, żeby nic nie widzieć. Była bogata. Miała na sobie suknię z jedwabistego, cienkiego weluru w kolorze jasnożółtym i niosła naręcze małych, różowych cyklamenów. Jej pantofle i pończochy miały odcień szarobeżowy jak pióra zdobiące kapelusz; szła nie poruszając biodrami, jakby posuwała się naprzód bez udziału woli. Była imponująca w tej pięknej gamie barw jasnożółtych i brązoworóżowych, ale jednocześnie niesamowita i odpychająca. Ludzie milkli, gdy ich mijała; byli przejęci, podnieceni, skłonni do kpin, a jednak stali cicho. Z długą, bladą twarzą uniesioną do góry, jak na obrazach Rossettiego, robiła wrażenie odurzonej narkotykami, jak gdyby w ciemnościach jej duszy kłębił się natłok myśli, od których nie było ucieczki.

Ursula obserwowała ją zafascynowana. Poznała ją przelotnie. Była to najwybitniejsza kobieta w Midlands. Jej ojciec, baronet z Derbyshire, uchodził za człowieka o staroświeckich poglądach, ona zaś była na wskroś nowoczesną intelektualistką o zszarpanych nerwach, przytłoczoną nadmiarem świadomości. Pasjonowały ją reformy, całą duszą oddana była sprawom publicznym. Ale interesowała się tylko mężczyznami, pociągał ją męski świat.

Podtrzymywała wiele różnych przyjaźni duchowych czy intelektualnych z mężczyznami utalentowanymi. Spośród nich Ursula znała tylko Ruperta Birkina, jednego z inspektorów szkolnych hrabstwa. Lecz Gudrun zetknęła się i z innymi w Londynie. Obracając się wraz z gronem zaprzyjaźnionych artystów w różnorodnych środowiskach, Gudrun poznała wiele sławnych i wybitnych osobistości. Dwa razy spotkała Hermione, ale nie poczuły do siebie sympatii. Dziwne będzie spotykać w Midlands, gdzie ich pozycja towarzyska jest tak odmienna, podczas gdy w mieście widywały się u rozmaitych znajomych na zasadzie pełnej równości. Gudrun była popularna w towarzystwie i miała przyjaciół wśród arystokratów ceniących cyganerię artystyczną.

Hermione wiedziała, że jest świetnie ubrana; wiedziała, że co najmniej dorównuje, a najczęściej przewyższa każdego, kogo może spotkać w Willey Green, Wiedziała też, że jest akceptowana w świecie kultury i intelektu. Była Kulturträgerem, pośredniczyła w rozpowszechnianiu kultury. W towarzystwie, w naukach humanistycznych, w działalności społecznej czy nawet w sztuce — była w pierwszym szeregu, za pan brat z najlepszymi. Nikt nie mógł jej poniżyć ani z niej zakpić, ponieważ należała do elity, a ci, którzy mieliby jej coś do zarzucenia, stali od niej nieporównanie niżej towarzysko, majątkowo czy wreszcie w sferze myśli, pracy dla postępu i porozumienia. Była więc nietykalna. O to starała się przez całe życie: chciała być nietykalna, niedosiężna, niezależna od sądów świata.

A jednak jej bezbronna dusza cierpiała katusze. Nawet idąc teraz ścieżką do kościoła, pewna, że nie podlega żadnym wulgarnym osądom, że jej wygląd jest doskonały i nieskazitelny według najwyższych kanonów, cierpiała, gdyż mimo tej pewności siebie i dumy, dręczyło ją uczucie, że jest wystawiona na ciosy, drwiny i zniewagi. Zawsze czuła się zagrożona, zawsze w jej zbroi były jakieś ukryte szczeliny. Sama nie rozumiała, na czym to polega. Brakowało jej tężyzny, nie była w naturalny sposób samowystarczalna, miała w sobie straszliwą pustkę, niedobór, skazę osobowości.

Chciała, by ktoś wypełnił tę pustkę, wypełnił na zawsze. Marzyła o Rupercie Birkinie. Przy nim czuła się pewnie, umiała sprostać życiu, stawała się całością. Bez niego była jak dom ustawiony na piasku, zbudowany nad przepaścią; mimo jej zarozumiałości i pozycji, byle służąca, krzepka i pewna siebie, mogła ją wtrącić najlżejszą krytyką czy drwiną w otchłań zwątpienia. Ciągle więc, udręczona i żałosna, gromadziła środki obrony: znawstwo sztuki, ogólną kulturę, własną wizję świata i obojętność. Nigdy jednak nie potrafiła wyzbyć się poczucia mniejszej wartości.

Gdyby Birkin związał się z nią blisko i trwale, czułaby się bezpiecznie podczas tej męczącej podróży przez życie. Mógł ją uzdrowić i zapewnić triumf— nawet nad aniołami w niebie. Gdyby tylko chciał! Nękały ją jednak obawy i złe przeczucia. Starała się być piękna, wszelkimi sposobami usiłowała osiągnąć ten stopień urody i doskonałości, któremu nie mógłby się oprzeć. Ale zawsze były w niej jakieś skazy.

Birkin był przewrotny. Odpychał ją, zawsze ją odpychał. Im bardziej starała się go przyciągnąć, tym skuteczniej się przed tym bronił. Byli kochankami od lat. Jakże to było męczące, jak bardzo bolesne; tak już ją to znużyło. Ciągle jednak nie traciła wiary w siebie. Wiedziała, że próbuje ją porzucić. Chce z nią zerwać, chce być wolny. Lecz nadal wierzyła, że ma dość siły, by go zatrzymać, ufała swojej inteligencji. I on jest inteligentniejszy od innych, lecz kamieniem probierczym prawdy jest ona. Musi tylko z nim się połączyć.

I właśnie tego związku, który i dla niego byłby najdoskonalszym spełnieniem, odmawiał przewrotnie jak krnąbrne dziecko. Z uporem złośliwego dziecka chciał zerwać łączącą  ich świętą więź.

Ma być na tym ślubie drużbą pana młodego. Powinien czekać w kościele. Zobaczy ją, jak tylko wejdzie. Drżała z nerwowego podniecenia i żądzy. Będzie tam, na pewno zauważy, jak wspaniale jest ubrana, na pewno domyśli się, że to dla niego chciała być piękna. Zrozumie, uzna wreszcie, że jest dla niego stworzona, że to ona jest pierwsza, niezrównana i najlepsza. I na pewno w końcu pogodzi się z wyrokiem losu i już jej nie odtrąci.

Rozdygotana, w paroksyzmie bezgranicznie wyczerpującej tęsknoty, weszła do kościoła i ukradkiem poszukała go wzrokiem. Jej szczupła postać drżała z podniecenia. Jako drużba, powinien stać tuż przy ołtarzu. Rozejrzała się bez pośpiechu, tak niezachwiana w swej pewności, że nie lękała się zwlekać.

A przecież go nie było. Zalała ją fala gwałtownej rozpaczy, czuła, że w niej tonie. Zdruzgotana beznadziejnym smutkiem, machinalnie zbliżyła się do ołtarza. Nigdy jeszcze nie doznała rozpaczy tak ostatecznej, beznadziejnej. Otoczyła ją nicość, pustka gorsza niż śmierć.

Pan młody i drużba jeszcze nie nadeszli. Na zewnątrz kościoła narastała konsternacja. Ursula niemal czuła się za to odpowiedzialna. Nie mogła znieść myśli, że panna młoda przyjedzie i nie zastanie pana młodego. Ślub nie może być fiaskiem, po prostu nie może.

Ale oto nadjechała kareta panny młodej ozdobiona wstążkami i kokardami.

Siwe konie w wesołych podskokach stanęły u celu przed wrotami kościoła; w tym całym zamieszaniu wszystko było śmiechem i radością. Drzwi karety otwarto, za chwilę ukaże się kwiat dnia. Od drogi, gdzie zebrali się ludzie, dobiegły ciche pomruki zawiedzionego tłumu.

Ojciec, który wysiadł pierwszy, jak cień zamajaczył w powietrzu poranka. Był to wysoki, chudy, zatroskany mężczyzna ze spiczastą, czarną, już nieco siwiejącą brodą. Czekał u drzwi karety cierpliwie, usuwając się na drugi plan.

Teraz drzwiczki karety wypełniła kaskada delikatnych liści i kwiatów, biel jedwabiu i koronek. Wesoły głos zapytał:

—Jak ja się stąd wydostanę?

Dreszcz zadowolenia przeszedł przez oczekujący tłumek. Ludzie cisnęli się, by ją powitać, z satysfakcją oglądając pochyloną, jasną głowę, ozdobioną pąkami kwiatów, i delikatną, białą, niepewną nóżkę usiłującą trafić na stopień karety. Nagle zapieniło się, panna młoda, jak unoszona falą, cała w bieli, spłynęła ku ojcu w poranny cień drzew, w welonie falującym od śmiechu.

— Udało się! — powiedziała.

Oparła rękę na ramieniu strapionego, mizernego ojca i wygładzając spienione fałdy sukni, wstąpiła na czerwony chodnik. Ojciec, milczący, o żółtawej cerze i z czarną brodą, która nadawała mu jeszcze bardziej zafrasowany wygląd, wchodził na schody sztywno, jakby nieobecny myślami; lecz chmurka śmiechu, jaka osnuła kroczącą obok niego pannę młodą, bynajmniej się nie rozwiała.

A pana młodego wciąż nie ma! To było nie do zniesienia. Ursula, z sercem ściśniętym niepokojem, spoglądała na niedalekie wzgórze, na białą, biegnącą w dół drogę, na której powinien się ukazać powóz. Już go widać. Tak, to pan młody. Ursula zwróciła się ku pannie młodej i wydala ze swojego punktu obserwacyjnego nieartykułowany okrzyk. Chciała ich uprzedzić, że się zbliża. Ale okrzyk był niewyraźny, niedosłyszalny, a ona zarumieniła się mocno w rozterce między chęcią okazania pomocy a hamującym ją zmieszaniem.

Powóz turkotał na zboczu wzgórza i był już blisko. W tłumie rozległy się głosy. Panna młoda, która właśnie dotarła na szczyt schodów, odwróciła się wesoło, chcąc widzieć, co wywołało zamieszanie. Zobaczyła ożywionych ludzi, powóz, który właśnie stanął, i ukochanego, który z niego wyskakiwał. Już torował sobie drogę wśród koni i gapiów.

— Tibs, Tibs! — zawołała w nagłym, żartobliwym podnieceniu. Stała w słońcu, wysoko na ścieżce, wymachując bukietem. Pan młody, przeciskający się przez tłum z kapeluszem w ręku, nie dosłyszał jej wołania.

— Tibs! — krzyknęła znów.

Przypadkowo spojrzał w górę i zobaczył na ścieżce swoją narzeczoną i jej ojca.

Przez jego twarz przemknął szczególny wyraz jakby zaskoczenia. Zawahał się chwilę i rzucił naprzód, żeby ją dogonić.

— Ach! — zabrzmiał jej osobliwy, zdławiony okrzyk; odruchowo odwróciła się i rzuciła w stronę kościoła z niesłychanie szybkim tupotem białych pantofelków i szelestem białych jedwabi. Młodzieniec niczym ogar pobiegł jej śladem, przeskoczył stopnie, wyminął ojca, pracując giętkimi biodrami jak pies, który dopada zwierzyny.

— Hej tam, za nią, za nią! — pokrzykiwały proste kobiety, porwane zabawą. Siejąc za sobą kwiaty jak pianę, wyprostowała się, żeby okrążyć narożnik kościoła. Obejrzała się za siebie i z dzikim wybuchem przekornego śmiechu zmieniła kierunek, odzyskała równowagę i skryła się za przysłupem z szarego kamienia. Niemal jednocześnie pan młody, pochylony naprzód w biegu, chwycił ręką kamienny występ, skoczył i jego silne, gibkie biodra zniknęły w pościgu.

W tłumie u bramy rozbrzmiały okrzyki pełne podniecenia. Uwagę Ursuli znów zwróciła ciemna, nieco pochylona sylwetka pana Cricha, który czekał na ścieżce i z twarzą bez wyrazu obserwował ucieczkę do kościoła. Po skończonej gonitwie, obejrzał się i poszukał wzrokiem Ruperta Birkina, który natychmiast podszedł i stanął obok.

— Będziemy w ariergardzie — rzekł uśmiechając się niewyraźnie.

— Tak jest — odparł lakonicznie ojciec. I obaj mężczyźni ruszyli w górę ścieżką.

Birkin był równie chudy jak pan Crich, blady i mizerny. Choć tak szczupły,.był ładnie zbudowany. Szedł, powłócząc z lekka nogą, co było jedynie wynikiem nieśmiałości. Ubrany był stosownie do swej roli, kolidowało to jednak z jego naturą, wyglądał więc nieco śmiesznie. Intelektualista i oryginał, czuł się nieswojo w sytuacjach konwencjonalnych. Ulegał jednak powszechnym obyczajom i zachowywał pozory.

Udawał, że jest całkiem przeciętny, doskonale i nieskazitelnie banalny. Tak dobrze i szybko przystosował się do otoczenia, do tonu swego rozmówcy i do okoliczności, że osiągał znakomite rezultaty, czym zwykle zjednywał sobie ludzi i rozbrajał ich, żeby nie atakowali go za oryginalność.

Teraz, idąc z panem Crichem, rozmawiał z nim miło i swobodnie; rozgrywał sytuację jak człowiek chodzący po linie; zawsze chodząc po linie udawał, że jest mu tam bardzo wygodnie.

— Przepraszam, że tak się spóźniliśmy — mówił właśnie. — Zapodział się gdzieś zapinacz do butów, mnóstwo czasu zajęło nam uporanie się z każdym guzikiem. Wy byliście tu co do minuty.

— My zwykle jesteśmy punktualni — rzekł pan Crich.

— A ja zawsze się spóźniam — stwierdził Birkin — dziś jednak naprawdę zdążyłbym, gdyby nie przypadek. Bardzo mi przykro.

Panowie oddalili się. Na razie nie było na co patrzeć. Ursula została z głową zaprzątniętą Birkinem. Podniecał ją, pociągał i drażnił.

Chciała go poznać bliżej. Rozmawiała z nim raz czy dwa razy, ale tylko oficjalnie, jako z inspektorem. I on, tak jak ona, zdawał się uważać, że istnieje między nimi coś w rodzaju powinowactwa, milczącego porozumienia, że używają tego samego języka. Na pogłębienie tego porozumienia zabrakło czasu. I. coś sprawiało, że trzymała się od niego z daleka, choć jednocześnie wyraźnie ją pociągał. Była w nim jakaś wrogość, najgłębiej skryta, zimna i nieprzystępna. A jednak pragnęła go poznać.

— Co myślisz o Rupercie Birkinie? — zapytała z pewnym wahaniem. Właściwie nie miała ochoty o nim rozmawiać.

— Co myślę o Rupercie Birkinie? — powtórzyła Gudrun. — Sądzę, że jest atrakcyjny, zdecydowanie atrakcyjny. Czego nie mogę w nim znieść, to jego stosunku do otoczenia — ma zwyczaj traktować każdego głupca z najwyższym szacunkiem. Człowiek czuje się wystrychnięty na dudka.

— Dlaczego tak postępuje?

— Ponieważ nie ma zdolności krytycznych — w każdym razie wobec ludzi. Mówię ci, byle głupca traktuje jak mnie lub ciebie... To jest po prostu obraźliwe!

— O, tak! Trzeba być wybrednym.

— Koniecznie — potwierdziła Gudrun. — Pod innymi względami jest zresztą nadzwyczajny... Niezwykła osobowość. Ale nie można mu ufać.

— Masz rację — rzekła niepewnie Ursula. Zawsze czuła się obowiązana do potakiwania Gudrun, nawet gdy się z nią nie w pełni zgadzała.

Siostry siedziały w milczeniu, czekając na ukazanie się ślubnego orszaku. Gudrun nie miała cierpliwości do rozmowy. Chciała myśleć o Geraldzie Crichu. Chciała zdać sobie sprawę, czy silne uczucie, które w niej wzbudził, jest prawdziwe. Chciała być gotowa.

W kościele uroczystość ślubna była w toku. Hermione Roddice myślała o Birkinie. Stał nie opodal. Jak gdyby grawitowała fizycznie w jego kierunku. Chciała trzymać się blisko, chciała go dotykać. Inaczej nie była pewna jego obecności. Nie przysunęła się jednak przez cały czas uroczystości.

Dopóki się nie zjawił w kościele, cierpiała tak straszliwie, że ciągłe jeszcze była półprzytomna, obolała jak w ataku newralgii, udręczona możliwością jego nieobecności. Czekała na niego w oszołomieniu torturowanych nerwów. Gdy tak stała przytłoczona ciężarem swych myśli, jej skupione spojrzenie, które wydawało się uduchowione jak u anioła, a było przecież wynikiem cierpienia, nadawało jej wygląd tak przejmujący, że Birkinowi litość rozdzierała serce. Widział jej schyloną głowę, jej napiętą twarz z wyrazem diabolicznej niemal ekstazy. Czując jego wzrok, wyprostowała się, jej piękne, szare oczy poszukały jego oczu i przesłały im płomienny sygnał. Kiedy umknął spojrzeniem, schyliła głowę w cierpieniu i wstydzie, znowu z nieznośnym uciskiem w sercu. Ruperta również dręczył wstyd, przemożna niechęć i dotkliwa litość, ponieważ nie chciał spotkać jej wzroku, nie chciał przyjąć sygnału porozumienia.

Ślub się odbył, orszak przeszedł do zakrystii. W ścisku Hermione odruchowo przysunęła się do Birkina, żeby go dotknąć. Pozwolił jej na to.

Przed kościołem Ursula i Gudrun nasłuchiwały, kiedy ich ojciec zacznie grać na organach. Z radością zagra marsza weselnego. Oto nadchodzi młoda para! Dzwony biły, aż drżało powietrze. Ursula zastanawiała się, czy drzewa i kwiaty odczuwają wibrację i co myślą o dziwnym ruchu powietrza. Panna młoda szła poważnie, wsparta na ramieniu pana młodego, on zaś wpatrywał się w niebo, bezwiednie otwierając i zamykając oczy, jakby nie bardzo zdawał sobie sprawę z tego, gdzie się znajduje. Przedstawiał trochę śmieszny widok, gdy tak mrugając starał się dobrze grać swoją rolę, a w głębi duszy buntował się przeciw obraźliwej ciekawości tłumu. Wyglądał jak typowy oficer marynarki — męski i zawsze na wysokości zadania.

Ukazał się Birkin u boku Hermione, która miała ekstatyczną, triumfalną minę, jak upadły anioł przywrócony do bożej chwały, lecz jednocześnie subtelnie diaboliczną teraz, kiedy już trzymała Birkina pod ramię. On, z twarzą pozbawioną wyrazu, był zobojętniały, zagarnięty przez nią, jak gdyby z wyroku losu.

Pojawił się Gerald Crich, jasny, przystojny, zdrowy, pełen sprężonej energii. Trzymał się prosto, nieskazitelny, sympatyczny; wyglądał radośnie, ale było w nim też coś dziwnego. Gudrun zerwała się gwałtownie i odeszła. Nie mogła tego znieść. Chciała być sama, żeby pomyśleć o tej niezwykłej, gwałtownej szczepionce, która całkowicie zmieniła jej usposobienie.

ROZDZIAŁ II

SHORTLANDS

Panny Brangwen wróciły do Beldover. Goście weselni zebrali się w Shortlands, posiadłości Crichów. Był to stary dom, niski i obszerny, rodzaj szlacheckiego dworku, stojącego na zboczu wzgórza tuż za małym, wąskim jeziorem Willey Water. Okna domu poprzez spadzistą łąkę, która mogła uchodzić za park dzięki rosnącym tu i ówdzie wielkim, samotnym drzewom, spoglądały na drugi brzeg wąskiego jeziora i pokryte lasem wzgórze, które szczęśliwie zasłaniało leżące dalej zagłębie górnicze, nie mogło jednak całkowicie odgrodzić dworu od unoszącego się stamtąd dymu. Mimo to sceneria była sielska i malownicza, a dom miał swoisty urok.

W tej chwili tłoczyła się w nim rodzina i zaproszeni goście. Ojciec czuł się niezbyt dobrze i odpoczywał u siebie. Gospodarzem był Gerald. Przyjazny i swobodny, stal w przytulnym hallu, podejmując mężczyzn. Obowiązki towarzyskie zdawały się sprawiać mu przyjemność, uśmiechał się i był wylewnie gościnny.

Panie, trochę bezradne, kręciły się tu i ówdzie, nieustannie ścigane przez trzy zamężne córki domu. Ciągle słyszało się władczy, charakterystyczny głos którejś z dawnych panien Crich: „Helen, chodź tu na chwilę!” „Marjorie, jesteś mi potrzebna!”, „Proszę posłuchać, pani Witham...” Wszędzie szeleściły spódnice, widać było eleganckie damy, jakieś dziecko tańczyło w hallu, służąca weszła i wyszła pośpiesznie.

Tymczasem mężczyźni, w małych grupkach, spokojnie gawędzili paląc papierosy i na pozór nie zwracali uwagi na szeleszczące ożywienie w świecie kobiet. Ale naprawdę nie mogli rozmawiać, przeszkadzała im krystaliczna mieszanina chłodnych, podnieconych śmiechów i nie milknących, kobiecych głosów. Czekali więc niepewni, skrępowani, nieco znudzeni. Tylko Gerald zachowywał się jakby nigdy nic; nadal wesoły i towarzyski nie uświadamiał sobie, że czeka lub że nie ma nic do roboty, gdyż wiedział, że jest tutaj główną osobą.

Nagle do pokoju weszła bezszelestnie pani Crich i z pogodnym wyrazem twarzy rozejrzała się badawczo. Ciągle jeszcze miała na sobie kapelusz i jedwabny płaszcz.

— Szukasz czegoś, mamo? — zapytał Gerald.

— Nie, nie szukam — odparła niewyraźnie i podeszła wprost do Birkina, który rozmawiał z jednym z jej zięciów.

— Dzień dobry panu — rzekła niskim głosem, jakby wyłączając innych gości ze swego pola widzenia. Wyciągnęła do niego rękę.

— Dzień dobry! — Birkin łatwo zmieniał rozmówcę. — Przepraszam, nie mogłem podejść do pani wcześniej.

— Nie znam połowy obecnych tu osób — oświadczyła. Jej zięć oddalił się speszony.

— A nie lubi pani nieznajomych? — roześmiał się Birkin. — Ja też nie mogę pojąć, czemu mam się liczyć z ludźmi wyłącznie dlatego, że znaleźli się w tym samym pokoju co ja: dlaczego muszę przyjmować ich obecność do wiadomości.

— No właśnie — potwierdziła pani Crich niskim, pełnym napięcia głosem — tylko że oni są tutaj. Nie znam ludzi, których spotykam we własnym domu. Moje dzieci mi ich przedstawiają. „Mamo, to pan taki a taki”. Nic mi to nie daje. Co wspólnego ma pan taki a taki ze swoim nazwiskiem? I co mnie łączy z jego nazwiskiem czy z nim samym?

Podniosła wzrok na Birkina. Był zaskoczony. Pochlebiało mu, że podeszła, by z nim porozmawiać, gdyż nikogo prawie nie zauważała. Patrzył na jej napiętą, jasną twarz o wydatnych rysach, ale bał się napotkać surowe spojrzenie niebieskich oczu. Widział za to nieporządne, zlepione kosmyki włosów nad pięknymi uszami, niezbyt czystymi, jak zdążył zauważyć. Szyję też miała niedomytą. Nawet pod tym względem czuł się bliższy jej niż reszcie towarzystwa; chociaż sam mył się starannie, w każdym razie uszy i szyję.

Uśmiechnął się do swoich myśli. Odczuwał jednak pewne skrępowanie, że oboje — on i ta stara, inna niż wszyscy kobieta — rozmawiają ze sobą jak zdrajcy, jak wrogowie w obcym obozie. Przypominał trochę jelenia, który jedna ucho nastawia do tyłu, gdzie zostawił ślady, a drugie do przodu, żeby wiedzieć, co go czeka.

— Ludzie właściwie się nie liczą. — Nie miał ochoty dalej prowadzić rozmowy. Spojrzała na niego z nagłą, posępną podejrzliwością, jakby zwątpiła w jego szczerość.

— Co pan przez to rozumie? — zapytała ostro.

— Niewielu jest ludzi, którzy coś znaczą — musiał pogłębiać temat bardziej, niż zamierzał. — Brzęczą i chichoczą. Byłoby znacznie lepiej zmieść ich z powierzchni ziemi. W gruncie rzeczy nie istnieją, nie ma ich.

Obserwowała go uważnie.

— Przecież to nie my ich sobie wyobrażamy — rzekła szorstko.

— Nie ma co sobie wyobrażać i dlatego właśnie nie istnieją.

— Nie posunęłabym się tak. daleko. Są tu, bez względu na to, czy istnieją, czy nie. Nie ja decyduję o ich istnieniu. Jedno wiem: nie można oczekiwać, że będę ich wszystkich brała pod uwagę ani że będę ich znała tylko dlatego, że przypadkiem tu się znaleźli. Jeśli idzie o mnie, równie dobrze mogłoby ich nie być.

— Właśnie.

— Mogłoby tu ich nie być? — nalegała.

— Równie dobrze. Przez chwilę milczeli.

— Tylko że oni tu są i to mnie męczy — rzekła. — Na przykład moi zięciowie — ciągnęła monolog. — Teraz Laura wyszła za mąż i przybył jeszcze jeden, a ja naprawdę do tej pory nie odróżniam Johna od Jamesa. Mówią do mnie „mamo”. Z góry wiem, co powiedzą: „Jak się czujesz, mamo ?” Powinnam odpowiedzieć: „Bynajmniej nie jestem twoją matką”. Ale na co by się to zdało. Są tutaj. Miałam własne dzieci. Chyba je umiem odróżnić od dzieci innej kobiety?

— Najprawdopodobniej — powiedział.

Spojrzała na niego zdziwiona; zdążyła już zapomnieć, że z nim rozmawia. Zgubiła wątek.

Rozejrzała się niezbyt przytomnie po pokoju. Birkin nie mógł odgadnąć, czego szuka ani o czym myśli. Bo przecież na pewno zauważyła swoich synów.

— Czy są tu wszystkie moje dzieci? — spytała go nagle. Roześmiał się, ale to go zaskoczyło, może się nawet przestraszył.

— Z wyjątkiem Geralda prawie ich nie znam — odrzekł.

— Gerald! — wykrzyknęła. — On z nich wszystkich jest najbardziej upośledzony, najbardziej potrzebuje pomocy. Nigdy by pan tego nie pomyślał, patrząc teraz na niego, prawda?

— Na pewno nie — potwierdził Birkin. Matka utkwiła wzrok w najstarszym synu.

— Ech! — mruknęła coś niewyraźnie. Zabrzmiało to wręcz cynicznie. Birkin poczuł lęk przed czymś, czego jakby nie miał odwagi sobie uświadomić. Pani Crich odeszła, już nie pamiętając o nim. Ale natychmiast wróciła.

— Chciałabym, żeby miał przyjaciela — powiedziała. — Nigdy nie miał przyjaciela.

Birkin spoglądał w jej niebieskie, czujnie obserwujące go oczy. Nie bardzo rozumiał ich wymowę. „Azaliż jestem stróżem brata mego?” — pomyślał wręcz lekceważąco.

Z lekkim wstrząsem uświadomił sobie, że są to słowa Kaina. A Gerald był przecież Kainem bardziej niż ktokolwiek. To znaczy naprawdę Kainem nie był, chociaż zabił swego brata. Zdarzają się przecież czyste przypadki i człowiek nie może za nie ponosić konsekwencji, nawet jeśli zabity był jego bratem. Gerald jako chłopiec zabił przypadkiem brata. I co z tego? Po co naznaczać piętnem czy obciążać przekleństwem tego, kto spowodował wypadek? Człowiek może istnieć przypadkiem i przez przypadek umrzeć. A jeśli nie? Czy życie każdego człowieka zależy od przypadku i tylko rasa, rodzaj, gatunek są zdeterminowane przez powszechne prawa natury? A jeśli to nieprawda? Jeśli czysty przypadek nie istnieje? Czy wszystko, co się dzieje, ma powszechne znaczenie? Czy w ogóle ma znaczenie? Birkin, pogrążony w myślach, zapomniał o pani Crich, tak jak ona zapomniała o nim.

Nie, nie wierzył, że istnieje coś takiego jak przypadek. W najgłębszym sensie wszystko jest z sobą powiązane.

Był tego prawie pewien, kiedy podeszła do nich jedna z dawnych panien Crich mówiąc:

— Mamo droga, może byś zdjęła kapelusz? Za chwilę siadamy do stołu i bądź co bądź to ważna uroczystość, kochanie. — Wzięła matkę pod rękę i oddaliły się. Birkin natychmiast wdał się w rozmowę z najbliżej stojącym mężczyzną.

Odezwał się gong wzywający do stołu. Mężczyźni podnieśli głowy, lecz nikt nie ruszył się w stronę jadalni. Panie domu zachowywały się tak, jakby ten sygnał nie miał dla nich najmniejszego znaczenia. Minęło pięć minut. W drzwiach ukazał się stary służący, Crowther, wyraźnie zrozpaczony. Spojrzał prosząco na Geralda. Młodzieniec wziął z półki wielką muszlę w kształcie rogu i na nic nie bacząc, zadął przeraźliwie. Rozległ się dziwny, drażniący hałas przyprawiający o bicie serca. Zew odniósł magiczny wręcz skutek. Wszyscy, jak na dźwięk pobudki, hurmem ruszyli do jadalni. Gerald odczekał chwilę w nadziei, że siostra odegra rolę gospodyni. Wiedział, że matka nie wywiąże się ze swoich obowiązków. Ale siostra po prostu usiadła przy stole. Wobec tego, nieco zbyt po dyktatorsku, zaczął kierować gości na przeznaczone dla nich miejsca.

Na chwilę uciszyło się, goście przyglądali się przystawkom, które roznoszono wokół stołu. Ciszę przerwała trzynasto- czy czternastoletnia dziewczynka o długich, rozpuszczonych włosach, która rzekła spokojnym, opanowanym tonem:

— Geraldzie, narobiłeś nieludzkiego hałasu, nie pamiętałeś o ojcu.

— Ależ pamiętałem — zwrócił się do całego towarzystwa. — Ojciec leży, niezbyt dobrze się czuje.

—Jak naprawdę jest z jego zdrowiem? — zapytała jedna z zamężnych córek, wyglądając spoza potężnego tortu weselnego, wznoszącego się jak wieża pośrodku stołu, z którego sypały się sztuczne kwiaty.

— Nic go nie boli, ale jest zmęczony — odpowiedziała Winifred, dziewczynka z rozpuszczonymi włosami.

Rozlano wino i rozmowa się ożywiła. U drugiego końca stołu Birkin siedział obok potarganej pani Crich, która od czasu do czasu obrzucała dzikim spojrzeniem pochylone i gapiące się bezceremonialnie twarze. Po cichu pytała Birkina:

— Kto to jest ten młody człowiek?.

— Nie mam pojęcia — brzmiała dyskretna odpowiedź.

— Czy już go kiedyś spotkałam?

— Nie sądzę. Ja w każdym razie go nie znam.

To ją zadowoliło. Przymknęła zmęczone oczy, twarz jej ogarnął spokój, wyglądała jak wypoczywająca królowa. Nagle jakby się ocknęła, na jej ustach pojawił się uprzejmy uśmiech, przez chwilę sprawiała wrażenie miłej pani domu, łaskawie skłaniała głowę, jakby każdy był dla niej pożądanym i czarującym gościem. Lecz natychmiast powracał cień. Wyglądała jak posępny orzeł. Rzucała pełne nienawiści spojrzenia spode łba, niby drapieżnik schwytany w potrzask.

— Mamo! — zawołała Diana, ładna dziewczynka, nieco starsza od Winifred. — Czy mogę napić się wina?

— Tak, możesz — odparła matka jak automat, było jej to bowiem zupełnie obojętne.

Diana dała znak służącemu, żeby napełnił jej kieliszek

— Nawet Gerald mi nie zabroni — stwierdziła spokojnie, zwracając się do całego towarzystwa.

— W porządku, Di — powiedział miło jej brat. Podniosła kieliszek do ust, patrząc na niego z wyzwaniem.

W domu panował osobliwy nastrój swobody graniczącej z anarchią. Był to raczej opór wobec władzy niż wolność. Gerald cieszył się pewnym autorytetem dzięki silnej osobowości, a nie z powodu zajmowanej pozycji. Tonem grzecznym, lecz stanowczym, umiał narzucić swoją wolę młodszemu rodzeństwu.

Hermione dyskutowała z panem młodym problem narodowości.

— Nie — powiedziała. — Myślę, że odwoływanie się do patriotyzmu to błąd. Zupełnie jakby jedno przedsiębiorstwo rywalizowało z drugim.

— Jak możesz tak mówić?! — wykrzyknął Gerald, który namiętnie lubił dyskusje. — Nie można przyrównywać rasy do przedsiębiorstwa. A narodowość i rasa to mniej więcej to samo. Tak mi się wydaje.

Nastąpiła mała pauza. Gerald i Hermione byli wobec siebie dziwnie i niezmiennie, choć grzecznie, wrodzy.

— Więc uważasz, że rasa odpowiada narodowości? — zapytała z namysłem i z pewnym wahaniem.

Birkin wiedział, że oczekuje, by wziął udział w dyskusji. Posłusznie spełnił jej życzenie.

— Moim zdaniem Gerald ma rację. Rasa jest podstawowym elementem narodowości, przynajmniej w Europie.

Hermione milczała chwilę, jakby czekając, aż słowa ostygną. Wreszcie odezwała się z akcentem niespodziewanie autorytatywnym. .

— Lecz jeśli nawet tak jest, to czy, apelując do uczuć patriotycznych, apelujemy do instynktu rasowego? Czy nie jest to raczej odwołanie się do instynktu posiadania, do instynktu kupieckiego? I czy to właśnie nie oznacza dla nas narodowości?

— Być może — rzekł Birkin, który uważał, że jest to dyskusja nie na miejscu i nie na czasie.

Ale Gerald był już na tropie nowych argumentów.

— Rasa też pewne sprawy traktuje po kupiecku. To nieuniknione. Jak w rodzinie. Trzeba przecież się zabezpieczyć, a żeby to uczynić, musi się walczyć z innymi rodzinami, z innymi narodami. Dlaczego miałoby być inaczej?

Hermione, chłodna i władcza, znów odczekała chwilę, zanim zabrała głos.

— Tak, myślę, że wywoływanie ducha rywalizacji zawsze jest niesłuszne. To powoduje złą krew. A zła krew jest zaraźliwa.

— Ale przecież nie można wykluczyć ducha współzawodnictwa? — zaprotestował Gerald. — To jeden z podstawowych bodźców produkcji i postępu.

— A ja uważam — orzekła nonszalancko Hermione — że można się bez tego obyć.

— We mnie duch współzawodnictwa budzi odrazę — oświadczył Birkin. Hermione odgryzła kęs chleba, wyciągając palcami kromkę z ust powolnym, lekko kpiącym ruchem. Zwróciła się do Birkina.

— Tak, ty tego nienawidzisz — potwierdziła z poufalą satysfakcją.

— Czuję do tego odrazę — powtórzył.

— Tak — mruknęła pewna siebie i zadowolona.

— Przecież — nalegał Gerald — człowiekowi nie wolno zabijać drugiego człowieka. Czy można więc dopuścić, by jeden naród pozbawiał życia drugi naród?

Hermione przez dłuższą chwilę mruczała coś do siebie, zanim odezwała się z powściągliwą obojętnością:

— To chyba nie jest zawsze kwestia stanu posiadania? Problem majątku? Geralda zirytowało, że insynuuje mu aż tak wulgarny materializm.

 — Owszem, mniej czy więcej. Jeśli zerwę komuś kapelusz z głowy, ten kapelusz stanie się symbolem jego wolności. Walcząc ze mną o swój kapelusz, będzie walczył o wolność.

Hermione speszyła się.

— Możliwe — rzekła z rozdrażnieniem. — Ale wymyślone przykłady to nie są właściwe argumenty. Nikt nikomu nie zrywa kapelusza z głowy.

— Tylko dlatego, że prawo tego zabrania.

— Nie tylko dlatego — wtrącił Birkin. — Dziewięćdziesięciu dziewięciu ludzi na stu nie chce mojego kapelusza.

— To kwestia gustu — rzekł Gerald.

— Albo kapelusza — roześmiał się pan młody.

— A jeśli ktoś naprawdę chce mieć mój kapelusz taki, jaki jest — ciągnął Birkin

— to przecież do mnie należy decyzja, co wolę stracić, kapelusz czy wolność i neutralność. Jeśli jestem zmuszony do walki, tracę wolność. Problem polega na tym, co więcej cenię, miłą swobodę działania czy kapelusz.

— Tak — Hermione dziwnie wpatrywała się w Birkina. — Właśnie.

— Ale czy pani pozwoliłaby komukolwiek, żeby zerwał pani kapelusz z głowy?

— zapytała ją panna młoda.

Wysoka i sztywna obróciła się wolno, jak pod działaniem narkotyków, do nowej uczestniczki dyskusji.

— Nie — odrzekła niskim, twardym głosem, w którym pobrzmiewał zduszony chichot. — Nie, nikomu bym na to nie pozwoliła.

— Jak byś temu zapobiegła? — spytał Gerald.

— Nie wiem — odpowiedziała z namysłem Hermione. — Może bym go zabiła. Mówiła z dziwnym chichotem, tonem nie pozbawionym humoru, ale i groźnym.

— Oczywiście — rzekł Gerald — rozumiem punkt widzenia Ruperta. Dla niego to problem, co ważniejsze — jego kapelusz czy jego spokój ducha.

— Spokój ciała — poprawił Birkin.

— Jeśli tak wolisz — zgodził się Gerald. — Ale jaką podjąłbyś decyzję, gdyby chodziło o naród?

— Niech mnie Bóg od tego broni — roześmiał się Birkin.

— No dobrze, ale jak byś zdecydował, gdybyś musiał? — nalegał Gerald.

— Tak samo. Jeśli narodowa korona królewska to stary kapelusz, niechże pan złodziej ją sobie bierze.

— Czy kapelusz narodu lub rasy może być starym kapeluszem? — naciskał Gerald.

— Nawet chyba jest — rzekł Birkin.

— Nie jestem tego tak pewny.

— Nie zgadzam się, Rupercie — oświadczyła Hermione.

— Bardzo dobrze — powiedział Birkin.

— Jestem całą duszą za starym, narodowym kapeluszem — śmiał się Gerald.

— I wyglądasz w nim jak wariat! — zawołała Diana, jego zuchwała siostrzyczka, która właśnie weszła w wiek podlotka.

— O, już kręci mi się w głowie od tych starych kapeluszy —jęknęła Laura Crich. — Skończ z tym, Geraldzie. Teraz toasty. Wznosimy toasty. Proszę, kieliszki... kieliszki! I mowa, mowa!

Birkin, rozmyślając o śmierci rasy albo narodu, przyglądał się, jak służący napełnia mu kieliszek szampanem. Bąbelki gazu załamywały się na krawędzi szkła, służący cofnął się i Birkin, nagle spragniony na widok wina, wypił od razu. Lekkie napięcie w atmosferze wyrwało go z zamyślenia. Poczuł się nagle skrępowany.

„Zrobiłem to przypadkiem czy umyślnie?”— pytał sam siebie. I zdecydował, że zgodnie z utartym wyrażeniem, zrobił to „przypadkiem naumyślnie”. Rozejrzał się za wynajętym lokajem. Lokaj podszedł cichym krokiem służącego, który nie ukrywa chłodnej dezaprobaty. Birkin uznał, że nie cierpi toastów, lokai, przyjęć i w ogóle ludzkości prawie pod każdym względem. Po czym wstał, by wygłosić mowę. Nękało go niejasne obrzydzenie.

Wreszcie towarzystwo wstało od stołu. Niektórzy panowie wyszli przespacerować się po ogrodzie. Był tam trawnik, klomby i na samym końcu żelazne . ogrodzenie wokół małego pola przy parku. Widok był przyjemny; w dole szosa wiła się między drzewami wzdłuż brzegów jeziora. Woda migotała w wiosennym powietrzu, a w lesie po drugiej stronie gęstniały fioletowe smugi nowego życia. Ładne krowy, dżerseje, podeszły do ogrodzenia i dysząc chrapliwie, wyciągały aksamitne pyski w stronę ludzi w nadziei na skórki od chleba.

Birkin oparł się o ogrodzenie. Krowa wilgotnym, ciepłym oddechem ogrzewała mu dłoń.

— Piękne bydło, bardzo piękne — rzekł Marshall, jeden ze szwagrów. — Dają najlepsze mleko.

— Tak — potwierdził Birkin.

— Ej, ty moja ślicznotko, mała ślicznotko! — zawołał piskliwie Marshall, co przyprawiło Birkina o konwulsje hamowanego śmiechu.:

— Kto wygrał wyścig, Lupton? — zawołał do pana młodego, chcąc ukryć śmiech.

Pan młody wyjął z ust cygaro.

— Wyścig? — uśmiechnął się niezbyt przekonywająco. Nie chciał rozmawiać na temat biegu do wrót kościoła. — Dopadliśmy tam jednocześnie. Ona dotknęła drzwi pierwsza, ale ja trzymałem rękę na jej ramieniu.

— O czym mówicie? — spytał Gerald.

Birkin opowiedział mu o wyścigu młodej pary. Gerald chrząknął z dezaprobatą.

— Dlaczego spóźniliście się?

— Lupton mówił o nieśmiertelności duszy, a potem nie mógł znaleźć haczyka do zapinania butów.

— O Boże! — krzyknął Marshall. — Nieśmiertelność duszy w dniu własnego wesela?! Nie przyszło ci nic lepszego do głowy?

— A cóż w tym złego? — zapytał pan młody z rumieńcem na gładko ogolonej twarzy marynarza.

— To brzmi, jakbyś szedł na własną egzekucję, nie na ślub. Nieśmiertelność duszy! — powtórzył jego szwagier z zabójczą emfazą.

Ale nie znalazł odzewu.

— No i do jakiego doszliście wniosku? — spytał Gerald już gotów do metafizycznej dyskusji.

— Nie ma dziś zapotrzebowania na duszę, mój chłopcze — rzekł Marshall. — Przeszkadzałaby ci tylko.

— Chryste! Marshall, idź sobie i pogadaj z kim innym. — Gerald zniecierpliwił się nagle.

—Jak Boga kocham, z przyjemnością — rzekł ostro Marshall. — Za dużo tu dla mnie i tej cholernej duszy, i tego gadania.

Odszedł wściekły. Gerald odprowadzał go gniewnym spojrzeniem, które stopniowo łagodniało i uspokajało się, w miarę jak masywna postać szwagra znikała w oddali.

—Jedno jest pewne, Lupton — zwrócił się nagle do pana młodego. — Laura nie wprowadziła do rodziny takiego durnia jak Lottie!

— Możesz się tym pocieszać — zaśmiał się Birkin.

— Nie zwracam na nich uwagi — wesoło stwierdził młody małżonek.

— Więc jak było z tym wyścigiem? Kto go zaczął? — spytał Gerald.

— Spóźniliśmy się. Kiedyśmy nadjechali, Laura była już u szczytu kościelnych schodów. Zobaczyła, że Lupton pędzi do niej, i zaczęła uciekać. Ale dlaczego jesteś taki niezadowolony? Czyżby to raniło twoje poczucie rodzinnej dumy?

— Raczej tak — rzekł Gerald. — Jeśli ma się coś zrobić, trzeba to zrobić jak należy lub wcale.

— Piękna sentencja — rzekł Birkin.

— Nie zgadzasz się z nią?

— Zgadzam się, oczywiście, tylko nudzą mnie twoje aforystyczne uzdolnienia.

— Bo podobają ci się tylko twoje własne aforyzmy.

— Żadne mi się nie podobają. Nie mam na nie apetytu, a ty mnie nimi częstujesz.

Gerald skwitował żarcik sarkastycznym uśmiechem, po czym zbył go lekkim zmarszczeniem brwi.

— Ty w ogóle nie wierzysz w żadne normy postępowania, prawda? — zaatakowal surowo Birkina.

— W normy... nie. Nienawidzę norm. Są, co prawda, niezbędne dla szarego tłumu. Ale człowiek nieprzeciętny ma prawo być sobą i robić, co chce.

— A co według ciebie znaczy być sobą? — spytał Gerald. — Czy to aforyzm, czy frazes?

— To znaczy po prostu postępować według swego uznania. Uważam, że ucieczka Laury przed Luptonem była w bardzo dobrym guście. Była wręcz arcydziełem dobrych manier. Najtrudniej postępować spontanicznie, kierując się własnym impulsem, a jest to jedyny elegancki sposób zachowania się, pod warunkiem, że jesteśmy do tego zdolni.

— Nie oczekujesz chyba, że potraktuję to poważnie?

— Tak, Geraldzie, należysz do bardzo nielicznych, po których tego oczekuję.

— Obawiam się, że nie sprostam twoim oczekiwaniom, w każdym razie pod tym względem. Ty uważasz, że ludzie powinni postępować według swego widzimisię.

— I myślę, że właśnie to robią. Wolałbym tylko, żeby podobało im się to, co w nich indywidualne, co ich odróżnia od innych. A im, niestety, podoba się to, co wszystkim.

—Ja natomiast — rzekł ponuro Gerald — nie miałbym ochoty żyć w świecie ludzi, którzy, jak ty to nazywasz, działaliby indywidualnie i spontanicznie. W ciągu pięciu minut wszyscy rzuciliby się sobie do gardła.

— Co oznacza, że ty chciałbyś podrzynać gardła — stwierdził Birkin.

— Z czego to wynika? — zapytał z irytacją Gerald.

— Nikt nikomu nie podrzyna gardła, jeśli tego nie chce i jeśli ten drugi nie chce mu swego gardła podstawić. To jest niepodważalny pewnik. Do morderstwa niezbędne są dwie osoby: morderca i ofiara. Na ofiarę też trzeba się nadawać. I nadaje się na nią człowiek, który głęboko, choć skrycie pragnie być zamordowany.

— Czasem mówisz zupełne brednie. Na pewno nikt z nas nie marzy, żeby mu poderżnięto gardło, natomiast mnóstwo ludzi chętnie by nam je poderżnęło przy tej czy innej okazji.

— Patrzysz na świat od najgorszej strony, Geraldzie — rzekł Birkin — i nic dziwnego, że boisz się sam siebie i własnych niepowodzeń.

— Jak to, boję się siebie? — spytał Gerald. — I wcale nie uważam się za pechowca.

—Jak gdyby przyczaiło się w tobie pragnienie, żeby ktoś ci rozpłatał gardło. Podejrzewasz, że każdy człowiek nosi w tym celu nóż w zanadrzu.

— Z czego to wnosisz?

— Z twoich słów.

Zamilkli, czując do siebie dziwną wrogość, bardzo bliską miłości. Tak było zawsze między nimi; zawsze ich rozmowy prowadziły do śmiertelnie bliskiego kontaktu, osobliwej, niebezpiecznej intymności, która była albo nienawiścią, albo miłością, a może jednym i drugim jednocześnie. Na pozór rozstawali się obojętnie, jakby nie miało to żadnego znaczenia. I usilnie starali się zachować te pozory. Ale ich serca płonęły. Obu ich spalał wewnętrzny żar, do którego nie chcieli się przed sobą przyznać. Postanowili obcować z sobą na stopie swobodnej, nieskrępowanej przyjaźni. Za niemęskie i nienaturalne uważali wszelkie zaognienie wzajemnych stosunków. Nie było w nich ani cienia wiary w możliwość głębokiego związku między mężczyzną i mężczyzną i ta niewiara hamowała rozwój ich wielkiej, lecz tłumionej przyjaźni.

ROZDZIAŁ III

W KLASIE

Dzień szkolny miał się ku końcowi. W ciszy i spokoju odbywała się ostatnia lekcja — podstawy botaniki. Pulpity zarzucone były baziami leszczyny i wierzby, które służyły dzieciom jako modele do rysunków. Ale niebo już ściemniało, zbliżał się wieczór; za mało było światła, żeby rysować. Ursula stała przed klasą i starała się, zadając odpowiednie pytania, uświadomić dzieciom strukturę bazi i rolę, jaką pełnią.

Promień intensywnego światła barwy miedzi, wpadający przez okno po zachodniej stronie, obrysowywał dziecięce głowy czerwonozłotym konturem i rzucał na przeciwległą ścianę rzęsiste, rdzawe odblaski. Ursula jednak prawie tego nie dostrzegała. Była zajęta, dzień się kończył, praca toczyła się jak łagodna fala, która wzbiera, by wnet się cofnąć.

I ten dzień upłynął, podobny do innych, od zajęcia do zajęcia, jak w transie. Teraz już trzeba było się trochę śpieszyć, żeby wypełnić planowe zadania. Nagliła dzieci pytaniami, by przyswoiły sobie, co trzeba, nim zabrzmi dzwonek. Stała w cieniu przed klasą z baziami w ręku, zwrócona ku dzieciom, pochłonięta pasją nauczania.

Usłyszała, że drzwi się otwierają, ale nie zwróciła na to uwagi. Nagle drgnęła. Tuż koło siebie, w miedzianorudej smudze, ujrzała twarz mężczyzny. W pożarze światła, wpatrzony w nią, czekał, aż uświadomi sobie jego obecność. Wstrząśnięta do głębi, przez chwilę myślała, że zemdleje. Znienacka ujawnił się boleśnie cały jej tłumiony lęk.

— Przestraszyłem panią? — spytał Birkin ściskając jej dłoń. — Myślałem, że usłyszała pani, jak wszedłem.   

— Nie — wyjąkała, z trudem dobywając głosu. Śmiał się przepraszając ją. Zastanawiała się, czemu go to rozbawiło.

— Bardzo tu ciemno — rzekł. — Może zapalimy lampy?

Przekręcił kontakt i rozbłysło silne, elektryczne światło. Klasa była teraz wyraźna i surowa; wydobyta z miękkiego, magicznego półmroku, wyglądała obco, zupełnie inaczej niż przed jego przyjściem. Birkin odwrócił się i z ciekawością spojrzał na Ursulę. Jej oczy były okrągłe i pełne zdumienia, usta drżały lekko. Sprawiała wrażenie nagle przebudzonej. Delikatne, żywe piękno, jak delikatny blask świtu, rozświetlało jej twarz. Patrzył na nią z nie znaną mu dotąd przyjemnością. Poczuł się wesoły i lekkomyślny.

— Lekcja o baziach? — zapytał biorąc z pulpitu gałązkę leszczyny. —Już się tak rozwinęły? Nie zauważyłem ich w tym roku.

Z zainteresowaniem oglądał gałązkę.

— I czerwone są także! — rzekł na widok prześwitującej tu i ówdzie purpury żeńskiego kwiatu.

Przeszedł między pulpitami, przeglądając zeszyty uczniów. Ursula obserwowała ten uważny obchód. Jego spokój uśmierzał bicie jej serca. Jakby stała z boku w znieruchomiałej ciszy i patrzyła, jak Birkin porusza się w innym, skupionym świecie, spokojny, jak gdyby od jego obecności wytworzyła się w skłębionym powietrzu strefa ciszy.

Nagle zwrócił ku niej twarz i serce zabiło jej szybciej na dźwięk jego głosu.

— Może da im pani kolorowe kredki, dobrze? — powiedział. — Będą mogli żeńskie kwiaty barwić na czerwono, a męskie na żółto. Kontur nie jest ważny w tym wypadku. Tylko znaczenie barwy warto wydobyć.

— Nie mam kredek — rzekła Ursula.

— Na pewno jakieś się znajdą — czerwone i żółte, innych nie potrzeba. Ursula wysłała na poszukiwanie jednego z chłopców.

— Pobrudzą sobie zeszyty — powiedziała rumieniąc się mocno.

— Nie za bardzo. Trzeba te aspekty wyraźnie akcentować. Przecież chcemy ukazać rzeczywistość, nie tylko subiektywne wrażenie. A co jest rzeczywistością? Czerwone, małe, spiczaste stygmaty”żeńskiego kwiatu, zwisające, męskie bazie i żółty pyłek, który przenosi się z jednych na drugie. Przedstawmy to obrazowo jak dziecko, kiedy rysuje twarz — dwoje oczu, nos, usta z zębami... o tak — I zrobił kredą szkic na tablicy.

W tym momencie nowa postać zamajaczyła przez szybę w drzwiach. Była to Hermione Roddice. Birkin pośpieszył jej otworzyć.

— Zobaczyłam twój samochód. Nie masz mi chyba za złe, że wstąpiłam? Chciałam cię zobaczyć przy pracy.

Przyglądała mu się przez dłuższą chwilę czule i filuternie, wreszcie zaśmiała się krótko. Teraz dopiero zwróciła się do Ursuli, która wraz z całą klasą obserwowała scenkę między kochankami.

— Dzień dobry, panno Brangwen — zanuciła Hermione właściwym sobie niskim, śpiewnym głosem, w którym jak gdyby wyczuwało się kpinę. — Czy nie przeszkadza pani moja obecność?

Szarymi, ironicznymi oczami wpatrywała się w Ursulę, jakby ją chciała oszacować.

— Och, nie — odrzekła Ursula.

— Czy jest pani tego pewna? — spytała Hermione chłodno, z osobliwą, niemal brutalną impertynencją.

— Naprawdę, bardzo mi przyjemnie — uśmiechnęła się Ursula trochę podniecona i oszołomiona, ponieważ Hermione zdawała się nacierać na nią, przysunąwszy się blisko, jakby łączyła je zażyłość; a przecież nie mogło ich nic łączyć.

Na taką odpowiedź Hermione czekała. Zadowolona, znowu zwróciła się do Birkina.

— Co przerabiacie? — zaśpiewała po swojemu nonszalancko i natarczywie.

— Bazie — odpowiedział.

— No proszę! A czego się o nich uczycie? — Ciągle mówiła kpiąco, trochę się przekomarzając, jakby rozbawiona sytuacją. Wzięła do ręki gałązkę bazi, lekko rozdrażniona, że Birkin poświęca im tyle uwagi.

W klasie dziwnie wyglądała jej postać otulona starym, obszernym płaszczem z zielonkawego sukna w ciemnozłoty, wypukły wzór. I płaszcz, i jego wysoki kołnierz podszyte były ciemnym futrem. Pod spodem miała suknię z cieniutkiego materiału w kolorze lawendy, obrzeżoną na dole futrem, a na głowie ściśle przylegający kapelusz także z futra i z matowego materiału w złotozielony deseń. Wysoka i trochę niesamowita, wyglądała, jakby wyszła z ram dziwacznego, nowoczesnego obrazu.

— Znasz te małe, czerwone zalążnie kwiatów, z których powstają orzechy? Zauważyłaś je kiedyś? — Podszedł bliżej i pokazał jej na gałązce, o co mu chodzi.

— Nie. Co to jest?

— Te małe kwiatki produkują nasiona, a podłużne bazie tylko pyłek, który je zapładnia.

— Naprawdę? No proszę! — Hermione zbliżyła gałązkę do oczu.

— Z tych czerwonych punkcików rodzą się orzechy, jeśli zapylą je podłużne bazie.

— Małe czerwone płomyki, małe czerwone płomyki — mruczała do siebie Hermione. Przez dłuższą chwilę wpatrywała się w drobne pączki, z których wychylały się czerwone płomyki znamion.

— Jakie to piękne! Strasznie mi się podobają — przysunęła się do Birkina i wskazała długim, białym palcem czerwone nitki pyłkowe.

— Dotychczas nigdy ich nie spostrzegłaś? — spytał.

— Nie, nigdy.

— Teraz już będziesz je zawsze widziała.

— Tak. Teraz już będę je zawsze widziała — powtórzyła. — Dziękuję, że mi je pokazałeś. Są tak piękne... Małe czerwone płomyki... — Wpadła w dziwne, niemal rapsodyczne uniesienie. Birkin i Ursula czekali. Małe Czerwone słupki kwiatu budziły w niej niepojęty, prawie namiętny, mistyczny zachwyt.

Lekcja skończyła się, książki odłożono, uczniowie rozeszli się w końcu, a Hermione ciągle jeszcze siedziała z łokciem na stole, z podbródkiem opartym na dłoniach, nie zwracając na nic uwagi. Birkin podszedł do okna i z rzęsiście oświedonego pokoju patrzył na szary, bezbarwny pejzaż w padającym bez szmeru deszczu.

Ursula układała w szafie swoje rzeczy.

Wreszcie Hermione wstała i podeszła do niej.

— Pani siostra wróciła do domu?

— Tak.

— Cieszy się, że jest znowu w Beldover? — Nie.

— Dziwię się, że w ogóle może tu wytrzymać. Kiedy tu przebywam, całą energię zużywam na to, żeby znieść brzydotę tych okolic. Może zechciałaby pani mnie odwiedzić? Czy obie z siostrą nie spędziłybyście kilku dni w Breadalby? Serdecznie zapraszam.

— Dziękuję pani bardzo — rzekła Ursula.

— Wobec tego napiszę do pani. Myśli pani, że siostra się zgodzi? Bardzo bym się ucieszyła. Uważam, że jest nadzwyczajna. Niektóre jej prace są naprawdę wspaniałe. Mam jej dwie pliszki rzeźbione w drzewie i polichromowane. Może je pani widziała?

— Nie.

— Uważam, że są cudowne, jak błyski instynktu.

— Jej małe rzeźby są dziwne — powiedziała Ursula.

— Doskonale piękne... Pełne prymitywnego żaru.

— Nie mogę zrozumieć, dlaczego ona lubi tylko to, co małe. Zawsze rzeźbi drobne stworzonka, które można zamknąć w dłoni, ptaki, małe zwierzęta. Lubi patrzeć na świat przez odwróconą lornetkę i w ten sposób wszystko widzi. Jak pani myśli, dlaczego?

Hermione objęła Ursulę długim spojrzeniem, badawczym i nieobecnym, które w młodej kobiecie wzbudziło niepokój.

— Tak — odezwała się wreszcie. — To interesujące. Jak gdyby drobne stworzenia wydawały się jej bardziej subtelne...

— Ale tak chyba nie jest? Mysz nie jest bardziej subtelna niż lew?

Hermione znowu utkwiła w niej długie, badawcze spojrzenie, jak gdyby, zajęta własnymi myślami, nie zważała na to, co Ursula mówi.

— Nie wiem — odpowiedziała. — Rupert! — wezwała go śpiewnym, ściszonym głosem. Zbliżył się w milczeniu. — Czy małe stworzenia są bardziej subtelne niż wielkie? — spytała z dziwnym, przypominającym chrząknięcie śmiechem, jakby pokpiwała z niego, zadając mu to pytanie.

— Pojęcia nie mam.

— Nie cierpię przesadnej subtelności — rzekła Ursula. Hermione przyjrzała się jej z namysłem.

— Dlaczego? — zapytała.

— Myślę, że to oznaka słabości. — Ursula rzuciła się do walki, jakby jej prestiż był zagrożony.

Hermione nie zwróciła na to uwagi. Miała ściągniętą twarz, marszczyła w zamyśleniu czoło, zdawała się wić w bolesnym trudzie szukania właściwych słów.

— Rupercie, czy ty naprawdę myślisz — zwróciła się do niego, jakby Ursuli wcale tu nie było — że to ma sens? Naprawdę uważasz, że dzieci są szczęśliwsze, jeśli budzi się w nich świadomość?

Ciemny płomień gniewu objął jego twarz. Z bladymi, zapadniętymi policzkami wyglądał prawie nieziemsko. Ta kobieta swoim poważnym, dojmującym pytaniem dotknęła go do żywego.

— Nikt nie budzi w nich świadomości — rzekł. — Sami do niej dorastają, czy chcą, czy nie chcą.

— Ale sądzisz, że są szczęśliwsze, jeśli ten proces przyśpiesza się, pobudza? Czy nie lepiej, by ich wiedza o leszczynie nie była aż tak szczegółowa, żeby widziały rzeczy w całości, bez tego rozbierania na części, bez tej całej nauki?

— A ty sama wolisz wiedzieć, czy raczej nie, że te czerwone kwiatki wysuwają się w oczekiwaniu na zapylenie? — spytał szorstko. Jego głos był brutalny, pogardliwy, okrutny.

Hermione, pogrążona w myślach, stała z uniesioną do góry twarzą. Birkin trwał w rozdrażnionym milczeniu.

— Nie wiem — odpowiedziała ostrożnie. — Po prostu nie wiem.

— Przecież wiedzieć, to dla ciebie wszystko, to całe twoje życie! — wybuchnął.

Spojrzała na niego przeciągle.

— Czy tak? — zapytała.

— Ty musisz wiedzieć. Dla ciebie tylko wiedza istnieje, nic poza tym! — zawołał. — Masz w ustach tylko jedno drzewo i jeden, jedyny owoc.

Znowu milczała przez czas pewien.

— Tak uważasz? — odezwała się wreszcie z niezmąconym spokojem i dodała tonem kapryśnej dociekliwości: —Jaki owoc, Rupercie?

— Wieczne jabłko — odpowiedział zirytowany, że posługuje się metaforą.

— Tak. — Wydawała się ostatecznie wyczerpana. W klasie zapadła cisza. Wreszcie Hermione opanowała się, kurczowo napięła mięśnie i podjęła znowu zwykłym, śpiewnym tonem: — Ale niezależnie ode mnie, Rupercie, czy twoim zdaniem dzieci są weselsze, bogatsze, szczęśliwsze dzięki tej całej wiedzy? Naprawdę tak myślisz? A może lepiej, żeby zostały nietknięte, spontaniczne. Żeby były to raczej zwierzęta, nieskomplikowane, prymitywne, gwałtowne, jakie bądź zresztą, byle nie obciążone samoświadomością, niezdolne do spontanicznych odruchów.

Myśleli, że już skończyła, ale z dziwnym pomrukiem ciągnęła dalej:

— Lepiej niech będą niczym, niż miałyby rosnąć ułomne, z okaleczonymi uczuciami, z okaleczoną duszą i zbaczać z właściwej drogi — Hermione zacisnęła pięść jak w transie — niezdolne do spontanicznego działania, zawsze rozdarte wątpliwościami, obciążone koniecznością wyboru, nie znające uniesień.

Znowu uznali, że skończyła. Ale kiedy Rupert chciał już odpowiedzieć, podjęła swoją dziwaczną rapsodię.

—... niezdolne do zapomnienia o sobie, zawsze świadome, zawsze samoświadome, zawsze świadome siebie. Czy cokolwiek nie jest lepsze niż to? Raczej być zwierzęciem, zwykłym, bezrozumnym zwierzęciem niż tym, tą nicością...

— Uważasz więc, że to wiedza przeszkadza nam żyć, zatruwa nas nadmiarem świadomości? — spytała z rozdrażnieniem.

Otworzyła oczy i popatrzyła na niego przeciągle.

— Tak. — Zamilkła na chwilę, przyglądając mu się błędnym wzrokiem. Przetarła palcami czoło z niejasnym wyrazem zmęczenia na twarzy. Wszystkie jej gesty doprowadzały go do pasji. — To rozum — rzekła — a więc śmierć. — Z wolna wzniosła ku niemu oczy. — Czy rozum — powtórzyła wzdrygając się gwałtownie — nie jest naszą śmiercią? Czy nie niszczy całej naszej spontaniczności, wszystkich naszych instynktów? Czy młodzież dorastająca w naszej epoce nie jest martwa, zanim jeszcze zaczyna żyć?

— Nie dlatego, że ma za dużo rozumu, ale ponieważ ma go za mało — powiedział brutalnie.

—Jesteś pewny? — zawołała. — Mnie się wydaje, że przeciwnie. Są zbyt świadomi, śmiertelnie obciążeni świadomością.

— Uwięzieni w sieci fałszywych, ograniczonych koncepcji.

Pominęła jego słowa milczeniem i ciągnęła dalej swoje śpiewne pytania:

— Kiedy zdobywamy wiedzę, czyż nie tracimy wszystkiego poza nią? — mówiła z patosem. — Skoro wiem już wszystko o kwiecie, czy nie tracę kwiatu, zachowując tylko wiedzę o nim? Czy nie wymieniamy treści na jej cień? Czyż nie zdradzamy życia dla martwych zalet wiedzy? I cóż to dla mnie w końcu znaczy? Jaką wartość ma dla mnie poznanie? Żadnej.

— To są wyłącznie słowa — rzekł. — Wiedza jest dla ciebie wszystkim. Nawet ten twój animalizm zrodził się w twojej głowie. Nie chcesz być zwierzęciem, chcesz, żeby obserwacje własnych, zwierzęcych funkcji fizjologicznych dostarczyły ci intelektualnych emocji. Są to upodobania całkowicie wtórne i bardziej dekadenckie niż zacofany intelektualizm. Wielbisz namiętności i zwierzęce instynkty, ale czy nie jest to po prostu najgorsza, najniższa forma intelektualizmu? Namiętność, instynkty — chcesz im ulegać, ale tylko w mózgu, tylko w świadomości. To wszystko dzieje się w twojej głowie, pod twoją czaszką. Ale co naprawdę się dzieje, tego nie chcesz wiedzieć. Wolisz kłamstwo, które harmonizować będzie z resztą umeblowania.

Hermione, zaatakowana, zesztywniała w jadowitym uporze. Ursula była zdumiona i zawstydzona. Przerażała ją ich jawna wzajemna nienawiść.

— Zupełnie historia Damy z Shalott — mówił głośno i obojętnie. Zdawało się, że ją oskarża przed nie widzącym powietrzem. — Masz swoje zwierciadło, własną, niewzruszoną wolę, własny, nieśmiertelny rozum, własny świat zamknięty i świadomy. Poza tym nic nie istnieje. Tam, w tym lustrze, musisz mieć wszystko. I teraz, kiedy już wyciągnęłaś z tego wnioski, chcesz się cofnąć i żyć jak istota dzika, która nic nie wie o świecie. Chcesz czystych doznań zmysłowych i „namiętności”.

Zacytował sarkastycznie jej własne określenie. Siedziała skurczona w paroksyzmie wściekłości, bez słowa, jak ugodzona gromem kapłanka greckiej wyroczni.

— Ale twoja namiętność jest kłamstwem — atakował ją dalej gwałtownie. — To wcale nie namiętność, lecz wola, twoja brutalna wola. Chcesz wszystko schwytać i mieć w swojej władzy. Chcesz wszystkim rządzić. Wiesz dlaczego? Bo nie masz prawdziwego ciała, ciemnego, zmysłowego ciała, które żyje. Nie jesteś zmysłowa. Masz tylko wolę i niezachwiane przekonanie, że wszystko rozumiesz, masz żądzę władzy i głód wiedzy.

Spoglądał na nią z nienawiścią i pogardą, cierpiąc, ponieważ ona cierpiała, i wstydząc się, ponieważ wiedział, że się nad nią znęca. Miał ochotę klęknąć przed nią i błagać o wybaczenie, ale narastał w nim gorzki czerwony gniew. Przestał sobie zdawać sprawę z jej obecności, był tylko pełnym pasji głosem.

— Spontanicznie! — zawołał. — Ty i spontaniczność! Wśród wszystkich istot, które chodzą lub pełzają po tej ziemi, nie ma bardziej rozważnej! O tak, jesteś spontaniczna, spontaniczna z wyrachowania. Ponieważ chcesz, żeby wszystko działo się według twojej woli, w twojej umyślnie spontanicznej świadomości. Taki masz charakter. Chcesz to wszystko zawrzeć w tej swojej małej, odrażającej czaszce, którą by należało rozłupać jak orzech. Póki to się nie stanie, będziesz zawsze taka sama, jak owad w swojej otoczce. Gdyby ktoś ci rozwalił czaszkę, może wydobyłby z ciebie spontaniczną, namiętną kobietę, prawdziwie zmysłową. To, czego chcesz teraz, to tylko pornografia, przeglądanie się w lustrze, obserwowanie odbicia nagich, zwierzęcych gestów, po to, żeby to wszystko przefiltrować przez umysł, przekształcić w doznanie intelektualne.

Atmosfera była gęsta od napięcia, jakby padło zbyt wiele słów, słów nie do wybaczenia; Ursulę jednak interesowały teraz jej własne problemy. Była blada i zamyślona.

— Ale czy panu naprawdę zależy na zmysłowości? — spytała ze zdumieniem.

Birkin spojrzał na nią i zaczął gorliwie tłumaczyć.

— Szczerze mówiąc, zależy mi tylko na tym i na niczym więcej. To jest spełnienie — potężna, mroczna wiedza, zawarta nie w mózgu. Ciemne, bezwiedne istnienie. To śmierć dla własnego ja, lecz także przejście w inną formę bytu.

— Ale w jaki sposób? Gdzie mieści się wiedza, jeśli nie w mózgu? — pytała niezdolna pojąć jego słów.

— We krwi. Kiedy umysł i znany świat tonie w mroku, wszystko musi zniknąć, musi nastąpić potop. I wtedy dopiero czujesz, że jesteś ciałem, dotykalnym ciałem ciemności, demonem...

— Ale dlaczego mam być demonem?

— „Dziewczę, co płacze kochanka — demona” — zacytował. — Dlaczego, nie wiem.

Hermione ocknęła się jakby ze śmierci, z unicestwienia.

—Jaki z niego koszmarny satanista, prawda? — wycedziła dziwnym, donośnym głosem, który przeszedł w przenikliwy, rozbawiony śmiech. Obie kobiety drwiły z niego, ich drwiny strącały go w nicość. Przenikliwym śmiechem triumfującej kobiecości Hermione drwiła z niego, jakby był bezpłciowy.

— Nie — rzekł — to ty jesteś prawdziwym szatanem, który chce zdusić każdy przejaw życia.

Spojrzała na niego powłóczyście, złośliwie, lekceważąco.

— Ty naturalnie jesteś w tym najlepiej zorientowany? — spytała zimno, z przewrotną ironią.

— Wystarczająco — odpowiedział z twarzą jak stal skupioną i jasną. Straszna rozpacz przeniknęła Hermione, a jednocześnie uczucie ulgi, wyzwolenia. Zwróciła się przyjaźnie do Ursuli:

— Na pewno przyjedzie pani do Breadalby? — nalegała.

— Ależ tak, będzie to dla mnie wielka przyjemność.

Hermione przyglądała się jej z namysłem, uspokojona i dziwnie daleka, nieobecna, jakby opętana.

— Cieszę się — rzekła opanowując się. — Mniej więcej za dwa tygodnie, dobrze? Napiszę do pań na adres szkoły, dobrze? I na pewno pani przyjedzie? Tak? Będzie mi bardzo miło. Do widzenia! Do widzenia!

Wyciągnęła rękę i spojrzała w oczy Ursuli. Rozpoznała w niej bezpośrednią rywalkę i dziwnie ją to podniecało. Poza tym żegnała się. Zawsze to, że odchodzi i zostawia tę drugą, dawało jej poczucie siły, przewagi. Co więcej, zabierała z sobą mężczyznę, choćby nawet pełnego nienawiści.

Birkin stał z boku bez ruchu, wręcz nierzeczywisty. Ale teraz, kiedy z kolei on miał się pożegnać, znów zaczął mówić:

—Jest ogromna różnica między prawdziwym, zmysłowym istnieniem a rozpustą, przemyślną rozwiązłością z premedytacją, której wielu z nas się oddaje. Nocą zapalamy zawsze elektryczność, sami się obserwujemy, układamy to wszystko w głowie. Człowiek ucieka, zanim się dowie, czym jest rzeczywistość zmysłowa, ucieka w nieznane, rezygnuje z własnych pragnień, z własnego ja. Musi to zrobić. Musi uczyć się nie być, zanim jeszcze zaczyna być. Jesteśmy próżni — na tym to polega. Jesteśmy próżni, ale brak nam dumy. Wcale nie ma w nas dumy, tylko sama próżność, jesteśmy ślepo zakochani w naszych jaźniach z papier maché. Każdy wolałby raczej umrzeć, niż zrezygnować ze swojej śmiesznej racji, śmiesznego zacietrzewienia i śmiesznego uporu.

W pokoju zapadła cisza. Obie kobiety były urażone i wrogie. Birkin podniósł głos, jak gdyby przemawiał na wiecu. Hermione po prostu nie uważała, sztywno wyprostowana wzruszyła niechętnie ramionami.

Ursula przyglądała mu się ukradkiem, niezupełnie świadoma, co widzi. Miał wielki fizyczny urok — osobliwe, utajone bogactwo — który przebijał się przez jego szczupłość i bladość, jak inny głos przekazujący inną o nim wiedzę. W łuku jego brwi, w kształcie podbródka, w wyrazistych, subtelnych, czarujących rysach tkwiło olśniewające piękno życia. Nie wiedziała, na czym to polega. Ale dawało jej to poczucie pełni i swobody.

— Przecież jesteśmy dosyć zmysłowi, wcale o to nie zabiegając? — spytała z błyskiem złotego uśmiechu migocącego jak wyzwanie w jej zielonych oczach. Natychmiast dziwny, swobodny, ogromnie pociągający uśmiech ogarnął jego oczy i czoło, choć usta pozostały zaciśnięte.

— Nie — odrzekł — niewystarczająco. Jesteśmy zbyt przepełnieni sobą.

— Uważa pan, że to kwestia próżności?

— Wyłącznie próżności. Była szczerze zdziwiona.

— Czy nie sądzi pan, że ludzie są najbardziej próżni na temat swoich zmysłowych możliwości? — zapytała.

— Dlatego właśnie nie są zmysłowi, tylko łasi na zmysłowe doznanie, a to jest zupełnie co innego. Zawsze są świadomi siebie i tak niezmiernie próżni, że zamiast wyzwolić się, żyć w innym świecie, czerpać z innych źródeł, oni...

— Na. pewno chce się już pani napić herbaty — zwróciła się do Ursuli Hermione z łaskawą dobrotliwością. — Po całym dniu pracy...

Ursulę przeszył spazm gniewu i żalu. Twarz Birkina stwardniała. Pożegnał się, jakby przestał ją zauważać.

Wyszli oboje. Ursula stała przez chwilę w miejscu, wpatrzona w drzwi. Potem pogasiła światła. W ciemności znów usiadła zamyślona i zagubiona. Nagle zaczęła płakać, rozszlochała się gorzko, rzewnie; czy z przygnębienia, czy z radości — nie miała pojęcia.

ROZDZIAŁ IV

NUREK

Minął tydzień. W sobotę, z małymi przerwami, padał łagodny, mżący deszcz. Podczas jednej z takich przerw Ursula i Gudrun wybrały się na spacer drogą do Willey Water. Powietrze było szarawe i przejrzyste, ptaki zanosiły się śpiewem na młodych gałęziach, ziemia ponaglała i przyspieszała kiełkujące rośliny. Dziewczęta szły prędko, rozradowane porankiem, którego szumy łagodne i subtelne przepełniały wilgotną mgłę. Przydrożne tarniny stały w mokrych, białych kwiatach, których bursztynowe włókienka płonęły słabo w białym tumanie płatków. Fioletowe gałęzie połyskiwały ciemno w szarym powietrzu, wysokie żywopłoty błyskały jak żywe cienie, coraz bliższe, coraz bardziej rzeczywiste. Także i poranek był coraz bardziej rzeczywisty.

Siostry podeszły do Willey Water; jezioro ciągnęło się szare i dobrze widzialne w zamglonym pejzażu, w którym prześwitywały drzewa i łąki. Od strony drogi dochodziło brzęczenie owadów, jak gdyby szum elektryczności, ptaki świergotały na wyścigi, od jeziora słychać było tajemniczy plusk fal.

Dziewczęta szły szybko naprzód. Przed nimi, w załomie jeziora, w pobliżu drogi, znajdował się pod orzechowym drzewem omszały budynek przystani wioślarskiej, a także małe molo z przycumowaną łodzią, rozchwianą jak cień na spokojnej, szarej wodzie pod zielonymi, zmurszałymi słupami. Mgiełki unoszące się w powietrzu zapowiadały bliskość lata.

Nagle z przystani wybiegła biała postać, w błyskawicznym tempie znalazła się na końcu starego mola i rzuciła się białym łukiem w powietrze. Woda rozprysła się i wygładziła wokół pływaka, który sunął w dal wśród lekkiego falowania. Miał dla siebie cały ten inny świat, mokry i daleki. Mógł pogrążyć się w przejrzystej, czystej szarości dziewiczych wód.

Gudrun przyglądała się temu stojąc przy kamiennym murze.

— Jakże mu zazdroszczę — powiedziała niskim, żarliwym głosem.

— E, tam. — Ursula zadygotała. — Tak zimno!

— Ale jak dobrze, jak cudownie jest tak sobie odpłynąć!

Siostry stały obserwując, jak pływak coraz bardziej oddala się w szarą przestrzeń wodną, jak rytmicznie sunie pod łukiem mgły i mglistych drzew.

— Chciałabyś być na jego miejscu? — Gudrun spojrzała pytająco na Ursulę.

— Tak — odpowiedziała Ursula — chociaż nie jestem pewna... Tak mokro!

Gudrun potwierdziła niechętnie. Zafascynowana patrzyła na falującą taflę wody. Pływak w pewnej odległości zawrócił i płynął na wznak, spoglądając ponad wodą na dziewczęta, które przystanęły pod murkiem. W lekkim wirze, jaki wzniecał wokół siebie, dostrzec mogły jego rumianą twarz; widziały, że on też im się przygląda.

— To Gerald Crich — powiedziała Ursula.

— Wiem — odrzekła Gudrun.

Stała bez ruchu, wpatrzona ponad wodą w twarz, która raz po raz wyłaniała się z toni w rytmie miarowych ruchów Geralda. Zanurzony w innym żywiole, widział je, uszczęśliwiony własną przewagą i światem, który posiadł na własność. Był wolny i doskonały. Kochał swoje mocne, zamaszyste ruchy, zetknięcie rąk i nóg z bardzo zimną wodą, utrzymujące go na powierzchni. Był zadowolony, że dziewczęta przyglądają mu się z daleka. Dał im znak uniesioną ręką.

— Macha do nas — rzekła Ursula.

— Tak.

Nie spuszczały z niego wzroku. Znów dziwnym gestem dał im znać, że poznaje je, choć przebywa w odmiennym świecie.

—Jak Nibelung — zaśmiała się Ursula. Gudrun stała w milczeniu i patrzyła na wodę.

Gerald nagle zawrócił, odpływał szybko na boku. Był teraz samotny i wolny wśród wodnej przestrzeni, którą miał wyłącznie dla siebie. Nieskrępowany i niezależny, upajał się samotnością wśród nowego żywiołu. Był szczęśliwy, że unosi się sam jeden w świecie wody tylko dzięki ruchom nóg i ciała, bez żadnych więzi i obowiązków.

Gudrun zazdrościła mu niemal boleśnie. Ta idealna samotność w płynnym żywiole, choćby nawet przelotna, wydawała jej się tak godna pożądania, że stojąc na szosie poczuła się jak wyklęta.

— Boże, jakie to szczęście być mężczyzną! — zawołała.

— Co? — zdziwiła się Ursula.

— Wolność, niezależność, swoboda ruchów! — zawołała Gudrun z twarzą w wypiekach i dziwnie podniecona. — Mężczyzna, jeśli chce coś zrobić, po prostu to robi. Nie musi pokonywać tysiąca przeszkód, które piętrzą się przed kobietą. — Ursula zadawała sobie pytanie, co skłoniło Gudrun do tego wybuchu. Nie rozumiała, o co jej chodzi.

— A co ty właściwie chcesz robić?

— Nic! — zawołała Gudrun, z miejsca zadając kłam własnym słowom. — Ale wyobraź sobie, że chcę. Że na przykład chcę popływać w tym jeziorze. I oczywiście jest niemożliwe, absolutnie wykluczone, żebym teraz rozebrała się i wskoczyła do wody. Czy to nie idiotyczne? Przecież to wręcz przeszkadza nam żyć.

Ursula zastanawiała się, dlaczego jej siostra jest tak rozgorączkowana i oburzona.

Ruszyły teraz dalej drogą pod górę. Szły wśród drzew, tuż poniżej Shortlands. Widać stąd było długi, niski dom, niewyraźny, pełen uroku w wilgotnej, porannej mgle, z cedrami pochylonymi ku oknom. Gudrun przyglądała mu się ze szczególną uwagą.

— Prawda, że jest ładny, Ursulo?

— Bardzo — odparła Ursula. — Pełen czaru i spokoju.

— Ma dobry kształt. Jest stylowy.

— Z jakiej epoki?

— Na pewno z osiemnastego wieku. Dorothy Wordsworth i Jane Austen, nie uważasz?

Ursula roześmiała się.

— Nie uważasz? — powtórzyła Gudrun.

— Być może, ale Crichowie chyba nie są z tej epoki. Wiem, że Gerald zakłada prywatną elektrownię, żeby oświetlić dom, i wprowadza różne nowoczesne udogodnienia.

Gudrun żywo wzruszyła ramionami.

— To przecież nieuniknione.

— No tak — śmiała się Ursula. — On przeskoczył kilka pokoleń. Nienawidzą go za to. Chwyta każdego za kark i wlecze za sobą. Nie ma rady. Umrze, kiedy już wszystko unowocześni. W każdym razie ma zryw!

— Na pewno — zgodziła się Gudrun. — Prawdę mówiąc, nie spotkałam jeszcze nikogo z takim ładunkiem energii. Niestety, nie wiadomo, na co ją zużywa i jakie to daje wyniki.

— Owszem, wiadomo. Zużywa ją na wprowadzanie nowoczesnych udogodnień.

—Właśnie.

— Czy ty wiesz, że on zastrzelił brata?

— Zastrzelił brata?! — Gudrun zmarszczyła brwi z niedowierzaniem.

— Nie wiedziałaś? Myślałam, że słyszałaś o tym. Bawili się obaj strzelbą. Kazał bratu zajrzeć w lufę, strzelba była nabita i rozwaliła chłopcu głowę. Potworne.

— Straszne! — zawołała Gudrun. — Dawno to się zdarzyło?

— O tak, byli jeszcze dziećmi. Chyba nie znam drugiej tak okropnej historii.

— On, oczywiście, nie wiedział, że strzelba jest nabita?

— Nie: Ta stara broń od lat leżała w stajni. Nikomu nie wpadło do głowy, że kiedykolwiek wystrzeli i oczywiście nikt nie przypuszczał, że jest nabita. Niesamowity wypadek!

— Makabryczny. Co za koszmar przeżyć coś takiego w dzieciństwie i dźwigać potem ciężar odpowiedzialności przez całe życie! Wyobraź sobie tylko: dwaj chłopcy bawią się i nagle spada to na nich, nie wiadomo dlaczego, jak grom z jasnego nieba. Ursulo, to mnie przeraża! To jedna z tych rzeczy, jakich nie mogę znieść. Morderstwo jest do pomyślenia, bo za nim stoi czyjaś wola. Ale żeby coś takiego się wydarzyło...

— Może była w tym podświadoma wola? — powiedziała Ursula. — Czy nie sądzisz, że w zabawie w zabijanie zawsze jest jakieś pierwotne pragnienie morderstwa?

— Pragnienie! — Gudrun zesztywniała. — Nawet nie wiem, czy się bawili w zabijanie. Pewnie jeden chłopiec powiedział drugiemu: „Zajrzyj do lufy, a ja nacisnę cyngiel i zobaczymy, co się stanie”. Według mnie to najczystszy przypadek.

— Nie — zaprotestowała Ursula. — Nie mogłabym nacisnąć cyngla żadnej strzelby, gdyby ktoś zaglądał do lufy, choćby nie było w niej śladu prochu. Tego się nie robi instynktownie. Po prostu nie można.

Milczenie Gudrun wyrażało ostry sprzeciw.

— Oczywiście — rzekła chłodno. — Kobiecie, kobiecie dorosłej instynkt na to nie pozwoli. Nie widzę jednak, jak to się da zastosować do dwóch małych chłopców, którzy bawią się z sobą.

Mówiła zimno i gniewnie

— Ależ tak! — upierała się Ursula. W tym momencie dobiegł je podniesiony, kobiecy głos.

— Niech to diabli! — Podeszły bliżej i zobaczyły Laurę Crich i Hermione Roddice na polu po drugiej stronie żywopłotu. Laura szarpała furtkę, która nie chciała się otworzyć. Ursula natychmiast pospieszyła z pomocą.

— Bardzo, bardzo dziękuję — rzekła Laura. Zarumieniona, wyglądała jak zakłopotana amazonka. — Zawiasy są nie w porządku.

— Właśnie — potwierdziła Ursula. — I furtka jest taka ciężka.

— Niesłychanie! — zawołała Laura.

— Dzień dobry — zaśpiewała Hermione znalazłszy się w zasięgu głosu. — Ładna pogoda. Panie, jak widzę, spacerują. Zachwycająca jest ta młoda zieleń. Olśniewa swoją pięknością. Witam, witam... Odwiedzą mnie panie? Serdecznie dziękuję. Może w przyszłym tygodniu, dobrze? Do widzenia, do widzenia.

Gudrun i Ursula przyglądały się, jak ze sztucznym uśmiechem skłania głowę i odprawia je powolnym gestem ręki — dziwna postać, wysoka i budząca lęk. Ciężkie, jasne włosy opadały jej na same oczy. Odeszły, jak odprawione podwładne. Wszystkie cztery ruszyły w swoją stronę.

Gdy siostry wystarczająco się oddaliły, Ursula rzekła z wypiekami na twarzy:

— Ona jest naprawdę bezczelna.

— Kto? Hermione Roddice? Dlaczego?

— Sposób, w jaki nas traktuje! Co za impertynencja!

— Przepraszam, Ursulo, ale gdzie tu dopatrzyłaś się impertynencji? — spytała dość chłodno Gudrun.

— W jej całym zachowaniu. To nieznośne, jak ona próbuje każdego sobie podporządkować. Ciągle rozkazuje. „Odwiedzicie mnie”. Jakbyśmy się ubiegały o ten zaszczyt.

— Nie rozumiem, Ursulo, co cię tak wzburzyło — rzekła Gudrun z pewnym zniecierpliwieniem. — Wiadomo, że kobiety tego rodzaju są aroganckie... Wyzwolone kobiety, które wyemancypowały się ze środowiska arystokratycznego...

— Takie to niepotrzebne, takie wulgarne! — zawołała Ursula.

— Wcale tego nie widzę. A gdyby nawet, pour moi elle n’existe pas. Nie jest w jej mocy zachować się impertynencko wobec mnie.

— Myślisz, że cię lubi?

— Chyba nie. Nie sądzę.

— Dlaczego wobec tego zaprasza cię do Breadalby? I to na dłuższą wizytę? Gudrun wzruszyła nieznacznie ramionami.

— Ostatecznie zdaje sobie sprawę, że nie jesteśmy byle kim. Cokolwiek by można o niej powiedzieć, nie jest głupia. Ja też wolałabym przebywać z kimś, kogo nie lubię, niż z kobietą przeciętną, która nie umie wyjść poza własne środowisko. Hermione Roddice ponosi pewne ryzyko.

— Ursula zastanawiała się przez chwilę.

— Wątpię — odparła. — W gruncie rzeczy żadnego ryzyka nie ponosi. Powinnyśmy chyba podziwiać ją, że może zapraszać nas — dwie nauczycielki — i nie jest to dla niej ryzykiem.

— Właśnie. Pomyśl o tysiącach kobiet, które by się na to nie odważyły. Ona dobrze wykorzystuje swoje przywileje — to niemało. Prawdę mówiąc sądzę, że na jej miejscu postępowałabym tak samo.

— Nie — zaprotestowała Ursula. — Mnie by to nudziło. Nie mogłabym marnować życia na takie zabawy. To poniżej godności.

Były jak nożyce tnące wszystko, na co natrafią; albo jak nóż i kamień, na którym go się ostrzy.

— Oczywiście! — krzyknęła nagle Ursula. — Ona powinna dziękować swojej szczęśliwej gwieździe, jeśli zechcemy ją odwiedzić. Ty jesteś skończenie piękna, zawsze byłaś i jesteś tysiąc razy piękniejsza od niej i według mnie tysiąc razy

 lepiej ubrana. Ona nigdy nie wyglądała świeżo i naturalnie jak kwiat, zawsze staro i wymyślnie. Obie jesteśmy również znacznie inteligentniejsze od większości ludzi.

— Niewątpliwie — potwierdziła Gudrun.

— I trzeba to po prostu uznać — oświadczyła Ursula.

— Owszem, trzeba. Ale zobaczysz sama, że prawdziwy szyk polega na tym, żeby być kimś absolutnie przeciętnym, idealnie zwyczajnym i nie wyróżniającym się z tłumu, wtedy dopiero jest się naprawdę arcydziełem człowieczeństwa, już nie zwykłym człowiekiem z tłumu, lecz jego artystyczną kreacją.

— Jakie to okropne!

— Tak, Ursulo, to jest z wielu względów okropne. Nie śmiesz być czymkolwiek, co nie jest zdumiewająco à terre, tak bardzo à  terre, że staje się artystyczną kreacją przyziemności.

— To strasznie nudne wymyślać gorszą wersję własnej osoby — roześmiała się Ursula.

— Bardzo nudne! Rzeczywiście, Ursulo, to jest nudne, oto właściwe określenie. Potem człowiek już tylko chciałby być górnolotny i wygłaszać tyrady a la Corneille.

Gudrun aż zarumieniła się podniecona własną inteligencją.

— I puszyć się — dorzuciła Ursula. — Człowiek lubi puszyć się, chce być łabędziem wśród gęsi.

— O, właśnie! — zawołała Gudrun. — Łabędziem pośród gęsi.

— Wszyscy oni są tak zajęci odgrywaniem brzydkich kaczątek — nie przestawała kpić Ursula. — A ja ani trochę nie czuję się jak żałosne, brzydkie kaczątko. Czuję się jak łabędź wśród gęsi... i nic na to nie poradzę. To przez nich tak się czuję. I nie dbam, co oni sobie o mnie pomyślą. Je m’en fiche.

Gudrun obrzuciła Ursulę dziwnym spojrzeniem, jakby zazdrosnym i niechętnym.

— Naturalnie, jedyne wyjście to gardzić nimi wszystkimi. Po prostu gardzić — powiedziała.

Siostry wróciły do domu, by czytać, rozmawiać i pracować, a także czekać na poniedziałek i szkolne lekcje. Ursula często zastanawiała się, czy czeka na coś innego poza początkiem i końcem szkolnego tygodnia, początkiem i końcem świąt. I to byłoby wszystko? Zdarzały jej się okresy strasznego lęku, że życie jej minie i skończy się właśnie na tym. Ale nigdy nie godziła się na taką możliwość. Jej umysł nie stępiał i jej przyszłość była jak młody pęd, który wciąż rośnie, lecz nie wydobył się jeszcze spod ziemi.

ROZDZIAŁ V

W POCIĄGU

W tym okresie Birkin pewnego dnia został wezwany do Londynu. Nie miał właściwie stałego miejsca pobytu. Wynajmował mieszkanie w Nottingham, ponieważ tam głównie pracował. Często jednak przebywał w Londynie lub w Oxfordzie. Dużo czasu spędzał w rozjazdach, prowadząc życie nieuregulowane, pozbawione ustalonego rytmu, niesystematyczne.

Na peronie stacji kolejowej zobaczył Geralda Cricha czytającego gazetę w oczekiwaniu na pociąg. Sam stanął nie opodal wśród pasażerów. Nie miał zwyczaju podchodzić do nikogo w czasie podróży.

Od czasu do czasu Gerald w charakterystyczny dla siebie sposób podnosił głowę i rozglądał się wokół Nawet zagłębiony w lekturze musiał być czujny wobec otoczenia, jakby działała w nim dwoista świadomość. Myślał intensywnie o czymś, co właśnie przeczytał, a jednocześnie nic z tego, co działo się dookoła, nie uchodziło jego uwagi. Birkina, który go obserwował, denerwowała ta dwoistość. Spostrzegł już zresztą, że Gerald zawsze ma się jakby na baczności wobec ludzi, mimo że w towarzystwie zawsze jest osobliwie wesoły i ożywiony.

Birkin drgnął gwałtownie, dostrzegłszy nagły błysk radości na twarzy Geralda, który już zbliżał się z ręką wyciągniętą na powitanie.

— Witam, Rupert, dokąd się wybierasz?

— Do Londynu. I ty też, jak sądzę?

— Tak...

Gerald spojrzał na Birkina z zaciekawieniem.

— Możemy jechać razem, jeśli chcesz — rzekł.

— Przecież podróżujesz zwykle pierwszą klasą?

— Nie znoszę tłumu. Ale w trzeciej też będzie dobrze. Jest tam wagon restauracyjny, będziemy mogli napić się herbaty.

Obaj spoglądali na zegar dworcowy, nie mając sobie nic więcej do powiedzenia.

—Jest coś ciekawego w gazecie? — spytał Birkin. Gerald obrzucił go bystrym spojrzeniem.

— Czy to nie zabawne, co oni w tych gazetach wypisują? Oto dwa wstępniaki — wyciągnął „Daily Telegraph” — pełne zwykłych, dziennikarskich frazesów. —

Przebiegł wzrokiem szpalty. — A tu, obok tamtych artykułów, niewielka, nie wiem, jak to nazwać, może rozprawka, która głosi, że musi znaleźć się człowiek, który nada wszystkiemu nową wartość, objawi nam nowe prawdy, nauczy nowej postawy wobec życia, bo w przeciwnym razie w ciągu paru lat rozpadniemy się w nicość, nasz kraj będzie w ruinie.

— Myślę, że to też próbka dziennikarskich frazesów — powiedział Birkin.

— Autor wydaje się wierzyć uczciwie w to, co pisze.

— Pozwól... — Birkin wyciągnął rękę po gazetę.

Nadszedł pociąg, wsiedli i zajęli miejsca w wagonie restauracyjnym po dwu stronach małego stolika przy oknie. Birkin przejrzał gazetę i zwrócił się do Geralda, który spokojnie czekał:

— Tak, sądzę, że on wierzy w to, co pisze, jeśli w ogóle w cokolwiek wierzy.

— A twoim zdaniem ma rację? Uważasz, że naprawdę potrzebna nam jest nowa ewangelia?

Birkin wzruszył ramionami.

— Ci, którzy domagają się nowej religii, ostatni zaakceptują nowe idee. Owszem, chcą nowości. Ale żeby przyjrzeć się uczciwie życiu, jakie sobie stworzyliśmy, i odrzucić je, zetrzeć w proch dawne bóstwa — na to nie zdobędziemy się nigdy. Trzeba mocno chcieć pozbyć się wszystkiego, co stare,, zanim zrodzi się coś nowego, nawet w nas samych.

Gerald przyglądał mu się badawczo.

— Uważasz, że powinniśmy odrzucić to życie i zacząć od początku?

 — Tak uważam. Musimy kompletnie je zniszczyć, bo inaczej skurczymy się w nim jak w za ciasnej skórze. Tego życia już nie można rozszerzyć.

W oczach Geralda czaił się dziwny uśmieszek, łagodny wyraz rozbawionego zaciekawienia.

— A od czego proponujesz zacząć? Od gruntownych reform i zmian w porządku społecznym?

Między brwiami Birkina zarysowała się lekka zmarszczka zdradzająca napięcie. Jego także ta rozmowa niecierpliwiła.

— W ogóle nic nie proponuję. Jeżeli naprawdę chcemy coś poprawić, najpierw musimy skruszyć stare. Dopóki to nie nastąpi, wszelkie propozycje będą tylko nieznośną zabawą pyszałków.

Uśmieszek zgasł w oczach Geralda, który spytał patrząc zimno na Birkina:

— Naprawdę myślisz, że jest aż tak źle?

— Całkiem źle. Uśmiech znów się pojawił.

— Pod jakim względem?

— Pod każdym. Wszyscy tak okropnie kłamiemy. Naszą dewizą jest okłamywać siebie samych. Naszym ideałem jest świat doskonały: czysty, uczciwy i syty. Zapaskudziliśmy całą ziemię: praca jest ropiejącym wrzodem, jak robaki grzebiemy się w gnoju po to, by twój górnik mógł mieć fortepian w salonie, ty — kamerdynera i samochód w supernowoczesnym domu, a jako naród — żebyśmy mogli chlubić się naszym Ritzem, naszym imperium, naszymi Gaby Deslie czy naszymi niedzielnymi dodatkami do gazet. To żałosne.

Gerald musiał odczekać chwilę, zanim uporał się w myśli z tą tyradą.

— Chcesz, żebyśmy porzucili nasze domy i żyli na łonie natury? — spytał. —Ja w ogóle nic nie chcę. Ludzie zawsze robią to, co chcą robić... i co potrafią.

Gdyby byli zdolni do czego innego, wszystko wyglądałoby inaczej.

Gerald znów zastanawiał się chwilę. Nie miał zamiaru obrażać się na Birkina.

— A czy nie sądzisz, że fortepian jest dla górnika symbolem czegoś bardzo konkretnego, konkretnej chęci wzniesienia własnego życia na wyższy poziom?

— Wyższy poziom! — zawołał Birkin. — Zawrotne wyżyny moralnej wielkości! Tak bardzo go to podnosi w oczach sąsiada. Widzi siebie odbitego w opinii sąsiadów jak we mgle Brockena, o kilka stóp wyższego dzięki fortepianowi, i jest zadowolony. Żyje dla widma Brockena — dla swego odbicia w opinii ludzkiej. Ty robisz to samo. Jeśli jesteś ważny w oczach świata, sam też uważasz się za ważnego: I dlatego pracujesz tak ciężko w kopalniach. Jeśli możesz wydobyć dość węgla dla, ugotowania pięciu tysięcy obiadów, jesteś pięć tysięcy razy ważniejszy, niż gdybyś mógł ugotować na nim tylko swój własny obiad.

— Przypuszczam, że istotnie tak jest — roześmiał się Gerald.

— Czy nie rozumiesz — rzekł Birkin — że pomagać bliźniemu, by mógł się najeść, to nie większa zasługa niż jeść samemu? Ja jem, ty jesz, on je, my jemy, wy jecie, oni jedzą. No i co?  Po co ta cała koniugacja? Mnie zupełnie wystarcza pierwsza osoba liczby pojedynczej.

— Trzeba rozpocząć od potrzeb materialnych — powiedział Gerald. Birkin pominął tę uwagę milczeniem. — I musimy żyć z jakimś celem. Jesteśmy czymś więcej niż bydło, które skubie trawę i któremu to całkowicie wystarcza.

— Powiedz mi, po co  ty żyjesz? Gerald zmieszał się.

— Po co żyję? — powtórzył. — Chyba po to, żeby pracować, wytwarzać coś jak każda istota, która ma cel w życiu. Poza tym żyję, ponieważ żyję.

— A na czym polega twoja praca? Na wydobywaniu z ziemi każdego dnia tysięcy ton węgla więcej. A kiedy już będzie tyle węgla, ile potrzeba, dość pluszowych mebli i fortepianów, kiedy wszystkie króliki zostaną przyrządzone i zjedzone, wszystkim nam będzie ciepło i z pełnymi brzuchami będziemy słuchać, jak młoda panna popisuje się grą na fortepianie — co wtedy? Co potem, kiedy już załatwimy jak należy te twoje potrzeby materialne?

Geralda rozbawiły słowa Birkina i jego sarkastyczny humor. Ale i jemu przychodziły do głowy refleksje.

 — Na razie jeszcze tego nie osiągnęliśmy — rzekł. — Mnóstwo ludzi czeka na swego królika i na węgiel, na którym go mogą ugotować.

— A więc podczas gdy ty wydobywasz węgiel, ja mam upolować królika? — spytał drwiąco Birkin.

— Coś w tym rodzaju — potwierdził Gerald.

Birkin przyglądał mu się uważnie. Dostrzegał jego gruboskórność ukrytą pod maską dobroduszności, tę jego dziwną, wręcz błyskotliwą złośliwość przebijającą przez frazesy o etyce wydajnej pracy.

— Wiesz, Gerald — powiedział — właściwie ja ciebie nie znoszę.

— Wiem, ale dlaczego?

Birkin, nieprzenikniony, zastanawiał się przez dłuższą chwilę.

— Chciałbym wiedziać, czy masz świadomość, że mnie nienawidzisz — rzekł wreszcie. — Zdarza ci się, że pogardzasz mną świadomie, nienawidzisz mnie nienawiścią mistyczną? Bo bywają dziwne momenty, kiedy ja nienawidzę cię wręcz kosmicznie.

Gerald był trochę zaskoczony, nawet zbity z tropu. Nie bardzo wiedział, co powiedzieć.

— Być może, czasem cię nienawidzę, ale nigdy jasno nie zdawałem sobie z tego sprawy.

— Tym gorzej — rzekł Birkin.

Gerald patrzył na niego ciekawie. W gruncie rzeczy nie całkiem go rozumiał.

— Naprawdę tym gorzej? — powtórzył.

Przez pewien czas milczeli. Birkin, z twarzą lekko ściągniętą od nerwowego napięcia, zmarszczył brwi pod wpływem jakichś zawiłych myśli. Gerald obserwował go ostrożnie, powściągliwie, rozważając coś, jakby nie mógł się zdecydować, do czego tamten zmierza.

Nagle Birkin spojrzał mu wprost w oczy.

— Co według ciebie stanowi cel i sens twojego życia?

Gerald znowu się speszył. Nie rozumiał, o co tamtemu chodzi. Może po prostu żartuje sobie z niego?

— Nie mogę ci tak na poczekaniu odpowiedzieć — oświadczył sarkastycznie.

— Czy sądzisz, że życie ma sens samo w sobie? — zapytał Birkin bez ogródek i bardzo poważnie.

— Moje życie? — Tak.

Gerald milczał zaskoczony.

— Nie, nie umiem powiedzieć — rzekł wreszcie. — Do tej pory chyba nie ma sensu.

— Czym więc było twoje życie do tej pory?

— Och, odkrywaniem świata, zdobywaniem doświadczeń, załatwianiem spraw.

Na czole Birkina wystąpiły, jak wyryte w kamieniu, bruzdy.

— Uważam — rzekł — że człowiek ma potrzebę uprawiania działalności naprawdę czystej, najistotniejszej — taką czystą, najistotniejszą działalnością nazwałbym miłość. Ale ja nikogo nie kocham prawdziwie, przynajmniej teraz.

— A kochałeś już kogoś prawdziwie? — spytał Gerald.

— I tak, i nie.

— Ale nie ostatecznie i nieodwołalnie?

— Nie.

— Ja też nie.

— A chciałbyś?

Gerald długo, z ironicznym błyskiem oczu spoglądał na przyjaciela.

— Nie wiem.

— A ja wiem — rzekł Birkin. — Chcę kochać.

— Chcesz?

— Tak. Chcę miłości ostatecznej i nieodwołalnej.

— Ostatecznej i nieodwołalnej — powtórzył Gerald i dodał po chwili: — Do jednej kobiety?

W świetle wieczoru spływającym żółto na pola twarz Birkina, roztargniona i daleka, przybrała nieugięty wyraz. Gerald ciągle nie mógł go rozszyfrować.

— Tak, do jednej kobiety — powiedział Birkin.

Gerald pomyślał, że mówi to z większym naciskiem niż wiarą.

— Nie wyobrażam sobie, żeby kobieta, i tylko kobieta, mogła wypełnić mi życie.

— Nawet gdyby miłość do kobiety była jego sednem i treścią? Oczy Geralda zwęziły się w dziwnym, niebezpiecznym uśmiechu.

— Nigdy tego w ten sposób nie odczuwałem.

— Nie? To co, według ciebie, jest sednem życia?

— Nie wiem. Chciałbym, żeby ktoś mi to powiedział. O ile się orientuję, życie nie ma żadnego sedna. Jest sklejone sztucznie dzięki mechanizmom społecznym.

Birkin wyglądał, jakby chciał coś stłuc.

— Wiem, że tak jest. Dawne ideały zmarły gwałtowną śmiercią, nie ma już nic. Więc chyba pozostaje tylko idealny związek z kobietą... coś w rodzaju najdoskonalszego małżeństwa... i nic poza tym.

— Chcesz przez to powiedzieć, że jeśli nie ma kobiety, nie ma nic? — zapytał Gerald.

— Właśnie tak... skoro nie ma Boga.

— Wobec tego krucho z nami — powiedział Gerald. I odwrócił się, żeby patrzeć na umykający za oknem złoty krajobraz.

Birkin nie mógł powściągnąć zachwytu dla urody tej twarzy, twarzy żołnierza, który umie zdobyć się na odwagę obojętności.

— Uważasz, że nie mamy szans?

—Jeżeli moje życie ma zależeć od kobiety, jednej kobiety i tylko kobiety, to chyba nie mamy. W każdym razie nie wierzę, żebym w ten sposób mógł ułożyć sobie życie.

Birkin przyglądał mu się prawie z gniewem.

— Z ciebie prawdziwy niedowiarek.

— Po prostu czuję to, co czuję — Gerald znów obrzucił Birkina drwiącym spojrzeniem niebieskich, twardych, mocno błyszczących oczu. Twarz Birkina była przez chwilę zagniewana, lecz szybko pojawił się na niej wyraz troski, wątpliwości, wreszcie serdecznej czułości i rozbawienia.

— Bardzo mnie to niepokoi, Geraldzie — rzekł marszcząc czoło.

— Widzę właśnie. — Gerald obnażył zęby w dziarskim, żołnierskim śmiechu.

Gerald podświadomie uległ Birkinowi. Chciał być w pobliżu, w zasięgu jego wpływu. Było w Birkinie coś, co silnie go pociągało. Poza tym jednak nie przywiązywał do jego teorii większego znaczenia. Czuł, że on, Gerald, kieruje się bardziej wypróbowanymi i trwalszymi prawdami niż te, które głosi Rupert. Czuł się też starszy i bardziej doświadczony. Szybko zmieniający się nastrój, ciepło, żywość, błyskotliwa inteligencja — oto, co kochał w przyjacielu. Lubił jego potoczysty, dowcipny sposób wyrażania się i szybkie zmiany uczuć. Istotnej treści słów nigdy naprawdę nie brał pod uwagę: on sam wiedział lepiej.

Birkin zdawał sobie z tego sprawę. Miał świadomość, że Gerald chce go lubić, ale nie traktuje go poważnie. To odstręczało go i mroziło. W miarę jak pociąg pędził naprzód, krajobraz pozostawał w tyle. Geralda Birkin również zostawiał w tyle. Przestał dla niego istnieć. Patrzył przez okno na wieczorny pejzaż i myślał:

„Jeśli ludzkość wyginie, ulegnie zagładzie jak w Sodomie, ale zdarzać się będą wieczory piękne jak ten, ze świetlistą ziemią i świetlistymi drzewami, mnie to wystarczy. Siła sprawcza będzie istnieć i nigdy istnieć nie przestanie. Czym ostatecznie jest ludzkość, jeśli nie jednym z przejawów niepojętego. Skoro więc ludzkość wygaśnie, będzie to tylko świadczyło, że ta szczególna forma wyrazu jest spełniona i dobiegła kresu. To, co wyrażała i co jeszcze wyrazi, nie może być umniejszone. Jest tu, w tym jasnym, wieczornym powietrzu. Niech ludzkość wyginie — czas już na to — twórcze manifestacje nie ustaną, będą trwały. Ludzkość nie uosabia już niepojętego. Jest martwa. Siła sprawcza przejawi się w czym innym, w odmienny sposób. Oby ludzkość znikła jak najszybciej”.

Gerald przerwał mu myśl pytaniem:

— Gdzie zatrzymujesz się w Londynie? Birkin przeniósł na niego wzrok.

— W Soho. U znajomego. Płacę część czynszu za dom i zatrzymuję się, kiedy chcę.

— Dobry pomysł. Masz coś w rodzaju własnego kąta.

— Tak, ale niezbyt mi to odpowiada. Męczą mnie ludzie, z którymi muszę się tam spotykać.

— Co to za ludzie?

— Artyści, muzycy, cyganeria londyńska — najbardziej krętacka, wyrachowana, zachłanna cyganeria. Ale jest tam paru porządnych ludzi, porządnych pod pewnymi względami. Z głębokiego przekonania, szczerze, nie zgadzają się na dzisiejszy świat. Nie ma w nich nic poza gestem odrzucania i negacji, ale coś w każdym razie reprezentują.

— To też malarze, muzycy?

— Malarze, muzycy, pisarze, kibice, modele, postępowa młodzież, każdy, kto jawnie odrzuca konwencje i nigdzie nie przynależy. To często studenci, którzy nie skończyli studiów, i dziewczęta, które, jak mówią, żyją pełnią życia.

— Wszyscy całkowicie wolni? — spytał Gerald. Birkin zauważył, że wzbudził w nim ciekawość.

— W pewnym sensie. I zarazem od siebie zależni. Każdy stara się gorszyć innych, ale w gruncie rzeczy są do siebie podobni.

W niebieskich oczach Geralda dostrzegł płomyk pożądliwego zaciekawienia. Gerald był przystojny i pociągający, wydawało się, że w jego żyłach płynie wartka i jakby naelektryzowana krew. Niebieskie oczy lśniły intensywnym, choć zimnym światłem, w jego ciele, kształtach, było jakieś leniwe, bierne, czarujące piękno.

— Moglibyśmy się spotkać... Będę w Londynie dwa, trzy dni — powiedział Gerald.

— Proszę bardzo. Nie mam ochoty iść do teatru ani do music hallu... Najlepiej wpadnij, zobaczymy, jak ci się spodoba Halliday i jego paczka.

— Dziękuję, z przyjemnością — Gerald uśmiechnął się. — A co robisz, dzisiaj wieczorem?

— Obiecałem spotkać się z Hallidayem w „Pompadour”. To nieznośna dziura, ale poza tym nie ma dokąd pójść.

— Gdzie to jest? — zapytał Gerald.

— Na Piccadilly Circus.

— Aha! Mogę tam przyjść?

— Koniecznie, może cię to zabawi.

Zapadł zmrok. Minęli Bedford. Birkin patrzył na krajobraz, coraz bardziej przygnębiony. Zawsze ogarniało go to uczucie, kiedy zbliżał się do Londynu. Jego wstręt do ludzkości, do ludzi w masie, był już prawie chorobliwy.

Gdzie cichy, barwny zachód się uśmiecha, Na złotej łące szeptał do siebie jak człowiek skazany na śmierć.

Gerald, z przenikliwą uwagą, pochylił się naprzód i zapytał z uśmiechem:

— Co mówiłeś?

Birkin spojrzał na niego, roześmiał się i powtórzył:

Gdzie cichy, barwny zachód się uśmiecha, Na złotej łące,

Gdy owce coś tam, coś tam budzą echa na poły śpiące...

Gerald też wyglądał teraz przez okno. Birkin, nie wiadomo dlaczego zmęczony i zniechęcony, powiedział:

— Zawsze czuję się jak skazaniec, kiedy pociąg dojeżdża do Londynu. Wpadam w taką rozpacz i smutek, jakby świat się kończył.

— Naprawdę?! — zdziwił się Gerald. — A czy koniec świata cię przeraża? Birkin nieśpiesznie wzruszył ramionami.

— Nie wiem. Chyba tak, skoro nieuchronnie nad nami wisi i nie następuje. Ale ludzie budzą we mnie niechęć, wstręt nawet.

Oczy Geralda rozjaśniły się zadowoleniem.

— Czyżby? — przyglądał się Birkinowi badawczo.

Pociąg wjechał już w brzydotę londyńskich przedmieść. Wszyscy w przedziale stali w pogotowiu, szykując się do ucieczki. Wreszcie znaleźli się pod ogromnym sklepieniem dworca, w groźnym cieniu miasta. Birkin zamknął się w sobie. Byli już na miejscu.

Wsiedli razem do taksówki.

— Czy nie czujesz się jak potępieniec? — spytał Birkin, kiedy zamknięci w małym, szybko toczącym się pudełku, spoglądali na ohydną, szeroką ulicę.

— Nie — Gerald roześmiał się.

— To jest prawdziwa śmierć — rzekł Birkin.

ROZDZIAŁ VI

CREME DE MENTHE

Spotkali się w kawiarni w parę godzin później. Gerald pchnął wahadłowe drzwi i wszedł do obszernej, wysokiej sali. Twarze i głowy gości, majaczące mgliście w oparach dymu, jeszcze bardziej mgliście odbijały się i powtarzały ad infmitum w wielkich lustrach na ścianach, a nowo przybyły odnosił wrażenie, że wkracza w mglisty świat widmowych postaci, bzykających w powietrzu błękitnym od dymu papierosów. Jedynie czerwony plusz fotelików przypominał o konkretnej rzeczywistości w tym świecie przyjemnych iluzji.

Gerald właściwym sobie, powolnym, lecz sprężystym krokiem uważnego obserwatora szedł między stolikami i ludzie podnosili na niego widmowe twarze, gdy ich mijał. Jakby wtargnął w obcy żywioł, znalazł się na nowym, oświetlonym obszarze wśród ciżby grzesznych dusz. Był zadowolony i rozbawiony. Przesuwał wzrok po mglistych, zjawiskowych, dziwnie majaczących twarzach, pochylających się nad stolikami. Dostrzegł Birkina, który wstał i dawał mu znaki.

Przy jego stoliku siedziała dziewczyna o blond włosach, według artystycznej mody przyciętych dość krótko na pazia — gładko opadających i lekko podwiniętych przy uszach. Drobna i wiotka, miała jasną cerę i duże, niewinne, niebieskie oczy. Była w niej kruchość delikatnego kwiatu, a jednocześnie pewna, nie pozbawiona powabu wulgarność, która rozpaliła nagły błysk w oczach Geralda.

Birkin, milczący, nierzeczywisty, jakby nieobecny duchem, przedstawił ją jako pannę Darrington. Podała Geraldowi rękę szybkim, jak gdyby mimowolnym ruchem, nie odrywając od niego pociemniałych, obnażonych oczu. Siadając zarumienił się mocno.

Podszedł kelner. Gerald zerknął na kieliszki. Birkin pił coś zielonego, przed panną Darrington stał mały kieliszek do likieru, prawie pusty, z jedną kropelką na dnie.

— Napije się pani jeszcze?

— Koniak — rzuciła kelnerowi. Wysączyła ostatnią kroplę i odstawiła kieliszek. Kelner oddalił się. — Nie — zwróciła się do Birkina. — On nie wie, że włóciłam. Będzie przełażony, jak mnie tu zobaczy.

Wymawiała „r” jak „ł” i sepleniła trochę po dziecinnemu w sposób afektowany, ale jednocześnie bardzo naturalny. Głos miała matowy i bezdźwięczny.

— A gdzie on jest? — spytał Birkin.

— Występuje pływatnie u lady Snellgłow — rzekła dziewczyna. — Wałłens też tam jest.

Zamilkli.

— Wobec tego, co masz zamiar robić? — Birkin mówił beznamiętnie i opiekuńczo.

Dziewczyna milczała zachmurzona. Pytanie ją rozzłościło.

— Nic nie zamierzam łobić. Jutło łozejrzę się, kto potrzebuje modelki.

— Do kogo chcesz się zwrócić?

— Najpiełw do Bentleya. Choć przypuszczam, że jest zły na mnie za to, że od niego zwiałam.

— Pozowałaś mu do Madonny?

— Tak. A jeśli nie będzie mnie chciał, zawsze mogę dostać płacę u Kałmałthena.

— U Karmarthena?

— Fłedełic Kałmałthen fotogłafuje.

— Szyfon i ramiona.

— Tak. Ale to bałdzo przyzwoity facet. — Znów zamilkła.

— A jak będzie z Juliuszem?

— Po płostu go zignołuję.

— Skończyłaś z nim definitywnie?

Odwróciła chmurną twarz i pozostawiła pytanie bez odpowiedzi. Inny młody człowiek podszedł szybko do stolika.

— Dzień dobry, Birkin, witaj, Minette, kiedy wróciłaś? — spytał żywo.

— Dzisiaj.

— Czy Halliday wie?

— Nie mam pojęcia. I nic mnie to nie obchodzi.

— Aha! Stąd wieje wiatr. Czy mogę się do was przysiąść?

— Łozmawiam z Łupełtem, jeśli nie masz nic przeciw temu? — odpowiedziała chłodno, a jednocześnie prosząco jak dziecko.

— Publiczna spowiedź, lekarstwo dla duszy, co? — rzekł młody człowiek. — A więc bywaj!

Obrzucił Birkina i Geralda bystrym spojrzeniem i odszedł, powiewając połami marynarki. Przez cały czas nikt na Geralda nie zwracał najmniejszej uwagi, czuł jednak, że dziewczyna jest fizycznie świadoma jego bliskości. Czekał, słuchał i starał się tę rozmowę złożyć w sensowną całość.

— Zatrzymałeś się w domu?

— Na trzy dni. A ty?

— Nie wiem jeszcze. Zawsze mogę iść do Belthy — znów zapadła cisza.

Nagle dziewczyna zwróciła się do Geralda i zapytała grzecznie konwencjonalnym, powściągliwym tonem kobiety zdającej sobie sprawę, że jej pozycja towarzyska jest niższa niż mężczyzny, z którym rozmawia, ale traktuje go z koleżeńską poufałością.

— Dobrze zna pan Londyn?

— Bo ja wiem. Byłem w Londynie wielokrotnie, ale tu, na przykład, jestem po raz pierwszy.

— Wobec tego nie jest pan ałtystą? — spytała tonem, który podkreślał jego obcość.

— Nie.

— Jest żołnierzem, odkrywcą i Napoleonem przemysłu — Birkin podsunął Geraldowi listy uwierzytelniające, bilet wstępu do cyganerii artystycznej.

—Jest pan żołnierzem? — spytała dziewczyna z chłodną, lecz żywą ciekawością.

— Nie, wystąpiłem z wojska parę lat temu.

— Walczył w ostatniej wojnie — wtrącił Birkin.

— Napławdę?

— Potem prowadził poszukiwania nad Amazonką, a teraz rządzi kopalniami węgla.

Dziewczyna przyglądała się Geraldowi ze spokojną, skupioną ciekawością. Opis własnej osoby rozśmieszył go. Ale poczuł się też dumny i pełen męskiej siły. Jego bystre, niebieskie oczy zabłysły uśmiechem, a świeżą twarz pod bardzo jasną czupryną pokrył żywy rumieniec zadowolenia. Wzbudził jej zainteresowanie.

— Jak długo pan tu zostaje? — spytała.

— Dzień lub dwa, nie śpieszy mi się specjalnie.

Nie odrywała od niego przeciągłego, uważnego spojrzenia, które intrygowało go i podniecało. Był dojmująco i rozkosznie świadomy siebie i swego uroku i tak silny, jakby mógł wydzielać z siebie energię elektryczną. Widział, że jej błękitne, bezbronne oczy wpatrują się w niego. Miała piękne oczy jak kwiaty, szeroko otwarte, jakby nagie. Coś w nich tajemniczo opalizowało, pokrywała je cieniutka, rozkładająca się warstewka złego humoru jak oliwa na powierzchni wody. W ciepłej kawiarni nie miała na głowie kapelusza, a jej prosty, luźny dżemper wykończony był tasiemką przy szyi. Uszyty był jednak z drogiej, żółtej crépe de Chine, która opadała w sutych, miękkich fałdach z jej młodej szyi i z delikatnych przegubów. Wyglądała naturalnie i nieskazitelnie, naprawdę piękna dzięki harmonii kształtów, z połyskliwymi, złotymi włosami, lekko podwiniętymi, które opadały równo z obu stron głowy, z regularnymi, drobnymi rysami, łagodnymi, ale też bardziej wyzywającymi przez nieco nadmierne zaokrąglenie twarzy, ze smukłą szyją, w prostej, jaskrawej bluzce na szczupłych ramionach. Była spokojna, powściągliwa, uważna.

Pociągała Geralda bardzo. Miał przemożne, rozkoszne poczucie, że jest w jego mocy, jego instynktowna czułość graniczyła z okrucieństwem. Gdyż ona była ofiarą. Wiedział, że ma nad nią władzę, i był wielkoduszny. Jego członki wzbierały elektrycznością lubieżną i zmysłową. Mógłby ją unicestwić samą siłą wyładowania. Czekała, jeszcze osobna, ale już uległa.

Przez chwilę rozmawiali o niczym. Nagle Birkin powiedział:

— Przyszedł Juliusz. — Uniósł się nieco z krzesła w stronę nowo przybyłego. Dziewczyna, nie drgnąwszy nawet, dziwnie, jakby złośliwie spojrzała na niego przez ramię. Gerald dostrzegł, że jej jasne, gęste włosy zakołysały się koło uszu. Wiedział, że wpatruje się intensywnie w zbliżającego się mężczyznę, sam więc też na niego spojrzał. Zobaczył smagłego, szczupłego młodzieńca o dość długich, gęstych, czarnych włosach, wymykających się spod czarnego kapelusza, idącego niezdarnie przez salę z twarzą rozjaśnioną uśmiechem naiwnym, ciepłym i zarazem zdawkowym. Śpieszył się, żeby powitać Birkina.

Dopiero będąc całkiem blisko zauważył dziewczynę. Cofnął się, zzieleniał i zapytał wysokim, piskliwym głosem:

— Minette, co ty tu robisz?

Cała kawiarnia podniosła głowę jak stado zwierząt, które usłyszało zew. Halliday stał bez ruchu z głupawym uśmiechem, majaczącym blado na jego twarzy. Dziewczyna nie odrywała od niego zimnych jak lód oczu, w których odbijało się bezdenne piekło świadomości i jakby bezsilność. Speszył ją.

— Dlaczego wróciłaś? — spytał tym samym histerycznym tonem. — Mówiłem, żebyś nie wracała.

Dziewczyna nie odpowiadała, nadal tym samym lodowatym, ciężkim wzrokiem patrzyła, jak stoi z daleka, jakby dla bezpieczeństwa opierając się o sąsiedni stolik.

— Sam chciałeś, żeby wróciła, chodź tu i siadaj! — zawołał Birkin.

— Nie, wcale nie chciałem i powiedziałem jej, żeby nie wracała. Po co wróciłaś, Minette?

— Nie do ciebie w każdym łazie — odpowiedziała, głosem nabrzmiałym urazą.

— Więc po co w ogóle wróciłaś? — zapiał Halliday.

— Wolno jej przebywać, gdzie chce — rzeki Birkin. — Siadasz wreszcie, czy nie?

— Nie, nie usiądę z Minette! — krzyknął Halliday.

— Nie ugryzę  cię, nie bój się — powiedziała Minette szorstko, lecz zarazem jakby opiekuńczo.

Halliday podszedł, usiadł przy stoliku i położył rękę na sercu, wołając:

— Omal nie zemdlałem! Minette, co ty wyprawiasz? Po co wróciłaś?

— Nie do ciebie.

— Już to mówiłaś — pisnął.

Odwróciła się od niego do Geralda Cricha, którego oczy błyszczały lekkim rozbawieniem.

— Bałdzo bał się pan dzikich? — spytała spokojnym, matowym, dziecinnym głosem.

— Nie. Nigdy się bardzo nie bałem. W gruncie rzeczy są nieszkodliwi. Jeszcze się właściwie nie narodzili, nie można więc naprawdę ich się bać. Człowiek wie, że sobie z nimi da radę.

— Rzeczywiście? Nie są stłasznie głoźni?

— Nie. W ogóle niewiele jest groźnych rzeczy na świecie. Ludzie, tak jak i zwierzęta, rzadko są naprawdę niebezpieczni.

— Chyba że w stadach — wtrącił Birkin.

— Czy to możliwe? — powiedziała. — A ja myślałam, że dzicy są bałdzo głoźni. Mogą zabić,  zanim się człowiek obejrzy.

— Aż tak? — roześmiał się. — Dzikich się przecenia. Za bardzo są podobni do innych ludzi, niezbyt interesujących, gdy minie pierwsze wrażenie.

— Nie trzeba więc być nieustlaszenie odważnym, żeby zostać podłóżnikiem?

— Nie. To raczej kwestia niewygód niż strachu.

— O! A w ogóle bał się pań kiedyś?

— W życiu? Nie wiem. Choć tak, pewnych rzeczy się boję... Że mnie zamkną lub zwiążą. Boję się mieć związane ręce i nogi;

Spoglądała na niego ciągle naiwnymi oczami, które wywoływały w nim ostre podniecenie, choć na zewnątrz pozostawał zupełnie spokojny. Sprawiało mu żywą przyjemność, że wyciąga z niego niespodzianie zwierzenia, jakby wyrywała je z najskrytszego, ciemnego rdzenia jego istoty. Chciała wiedzieć. Jej oczy zdawały się przenikać go do trzewi. Wiedział już, że musi być jego, że jej przeznaczeniem było go spotkać, że musi patrzeć na niego i poznać go. I wywoływało to w nim dziwne uniesienie. Wiedział też, że podda mu się, będzie mu uległa. Profanka, niewolnica, zapatrzona w niego, zajęta wyłącznie nim. Nie dlatego, że interesowało ją to, co on mówi; pochłaniało ją to, co mówił o sobie, co ujawniał z siebie, chciała poznać jego tajemnicę, chciała doświadczyć jego męskości.

Twarz Geralda rozjaśniał niesamowity uśmiech, promienny i pełen życia, choć nie całkiem świadomy. Siedział z łokciami na stole, opalone, niepokojące dłonie, trochę zwierzęce, lecz bardzo kształtne i kuszące, wyciągnął w jej stronę. Fascynowały ją. Zdawała sobie z tego sprawę i śledziła własną fascynację.

Różni mężczyźni podchodzili do stolika, żeby porozmawiać z Birkinem i Hallidayem. Gerald rzekł po cichu do Minette:

— Skąd pani wróciła?

— Ze wsi — odrzekła Minette niskim, lecz bardzo dźwięcznym głosem. Twarz jej stężała. Spoglądała co chwila na Hallidaya i wtedy w jej oczach zapalał się płomień. Ociężały, ładny młodzieniec całkowicie ją ignorował; wyraźnie bał się jej. Chwilami zapominała o Geraldzie. Jeszcze jej nie zdobył.

— A co wspólnego ma z tym Halliday? — znów poufnie zniżył głos. Przez kilka sekund zwlekała z odpowiedzią. Wreszcie rzekła niechętnie:

— Namówił mnie, żebym z nim żyła, a tełaz chce mnie rzucić Ale nie pozwala mi zejść się z kim innym. Chce, żebym się zakopała na głuchej wsi. I jeszcze łozpowiada, że go prześladuję i że nie może się mnie pozbyć.

— Sam nie wie, czego chce — powiedział Gerald.

— On w ogóle nic nie wie. Czeka, żeby mu ktoś powiedział, co ma łobić. Nigdy nie łobi tego, co sam chce... bo nie wie, czego chce. Jest jak małe dziecko.

Gerald obserwował przez chwilę Hallidaya, jego miękką, nieco zdegenerowaną, młodą twarz. Właśnie ta miękkość miała swój powab — miękkie, ciepłe usposobienie, w którym można się było zanurzyć z prawdziwą przyjemnością.

— Ale on nie może  pani do niczego zmusić?

— Widzi pan, zmusił mnie, żebym z nim żyła, kiedy już wcale nie chciałam. Nachodził mnie i płakał, w życiu pan nie widział tylu łez, mówił, że nie potłafi żyć, jeśli do niego nie włócę. I że nigdy nie odejdzie, że to na wieki. Zmusił mnie do powłotu. I za każdym łazem to samo. A tełaz, kiedy mam mieć dziecko, chce mi dać sto funtów i wysłać na wieś, żeby się mnie pozbyć łaz na zawsze. Ale ja tego nie złobię po...

Twarz Geralda przybrała dziwny wyraz.

—Jest pani w ciąży? — zapytał z niedowierzaniem. Wydawało się to wręcz niemożliwe, była taka młoda i tak daleka duchem od macierzyństwa.

Spojrzała mu prosto w twarz, jej niebieskie, szkliste oczy miały teraz ukradkowe, ciemne spojrzenie człowieka, który poznał zło. Poczuł płomień w sercu.

— Tak — odpowiedziała. — Czy to nie świństwo?

— Nie chce pani dziecka?

— Nie — oświadczyła z naciskiem.

— Ale... Od jak dawna pani wie?

— Od dziesięciu tygodni.

Przez cały czas patrzyła wprost na niego. Zastanawiał się chwilę w milczeniu. Nagle, jakby wyłączył prąd i ostygł, zapytał z ostrożną uprzejmością:

— Czy można tu coś zjeść? Miałaby pani na coś ochotę?

— Tak. Z łoskoszą zjadłabym palę ostłyg.

— Świetnie. Będziemy jedli ostrygi. — I skinął na kelnera.

Halliday nic nie zauważył, póki nie znalazł się przed nią talerz z ostrygami. Wtedy zawołał nagle:

— Minette, nie możesz jeść ostryg, kiedy pijesz koniak.

— A co ciebie to obchodzi?

— Nic, nic! Ale nie możesz jeść ostryg, kiedy pijesz koniak.

— Nie piję — odpowiedziała i bryznęła mu w twarz ostatnimi kroplami z kieliszka. Wydał z siebie dziwny pisk. Przyglądała mu się z rozmyślną obojętnością.

— Minette, dlaczego to zrobiłaś? — krzyknął w panice. Gerald odniósł wrażenie, że Halliday boi jej się i kocha ten swój strach. Zdawał się rozkoszować własnym przerażeniem, mieszać oba uczucia i w prawdziwym popłochu wyciągać z tej mieszaniny rozmaite smaki. Gerald uznał go za szaleńca, osobliwego, ale zabawnego.

— Minette — inny mężczyzna odezwał się cienkim, ożywionym głosem etończyka. — Obiecałaś, że mu nie zrobisz nic złego.

— Nie złobiłam mu nic złego, Maks.

— Czego się napijesz? — zapytał młodzieniec. Był ciemny, gładkoskóry, pełen utajonej siły.

— Nie lubię połtełu, Maks.

— Musisz poprosić o szampana. — Nawet szepcząc miał akcent dżentelmena.

Gerald zorientował się nagle, że jest to wskazówka dla niego.

— Napijemy się szampana? — spytał ze śmiechem.

— Tak, płoszę o wytławny — wysepleniła dziecinnie.

Gerald obserwował, jak je ostrygi. Robiła to z przesadną elegancją. Jej palce były cienkie i zdawały się mieć bardzo wrażliwe koniuszki, brała ostrygę lekkimi, drobnymi ruchami, jadła starannie i delikatnie. Przyglądał się jej z wielką przyjemnością, co irytowało Birkina. Wszyscy pili szampana. Tylko Maksym, młody Rosjanin z gładką, o ciepłej karnacji twarzą i wypomadowanymi, czarnymi włosami, sprawiał wrażenie absolutnie trzeźwego i spokojnego. Birkin był blady, roztargniony i nienaturalny. Gerald uśmiechał się ciągle z zimnym blaskiem rozbawienia w oczach; pochylał się opiekuńczo w stronę Minette, która wyglądała bardzo ładnie i słodko, jak piękny, lodowaty kwiat w groźnej nagości rozkwitu, dumna już, zarumieniona od wina i podniecenia mężczyzn. Halliday miał głupią minę. Po jednym kieliszku był podpity i rozchichotany, lecz nadal zachował trochę tej miłej, ciepłej naiwności, która stanowiła o jego uroku.

— Nie boję się niczego z wyjątkiem kałaluchów — Minette podniosła wzrok i utkwiła w twarzy Geralda oczy, które zdawała się pokrywać ledwie widoczna, połyskliwa błonka. Roześmiał się, groźnie już rozpłomieniony. Jej dziecinny głosik pieścił mu nerwy, a płonące, zamglone oczy, zwrócone teraz wprost na niego, niepomne przeszłości, jak gdyby mu na coś przyzwalały.

— Nie boję się — zapewniała go raz jeszcze. — Niczego się nie boję, ale kałaluchy, błłł... — wstrząsnął nią dreszcz, jakby sama myśl o nich była nie do zniesienia.

— To znaczy — spytał Gerald z pijacką precyzją — że boi się pani widoku karaluchów, czy tego, że mogą panią ukąsić albo inaczej skrzywdzić?

— To one głyzą?! — krzyknęła dziewczyna.

— Co za koszmar! — zawołał Halliday.

— Nie wiem — Gerald rozejrzał się dokoła. — Czy karaluchy gryzą? Nie o to zresztą idzie. Boi się pani, że ją pokąsają, czy jest to wstręt metafizyczny?

Dziewczyna przez cały czas wpatrywała się w niego oczyma bez wyrazu.

— O, myślę, że one są ohydne, odłażające. Na sam ich widok dostaję gęsiej skółki. Gdyby jakiś po mnie pełzał, na pewno bym umarła. Na pewno.

— Mam nadzieję, że nie — szepnął młody Rosjanin.

— Kiedy wiem to na pewno — powtórzyła stanowczo.

— No to żaden karaluch nie będzie po pani pełzać — Gerald uśmiechnął się ze znajomością rzeczy. W jakiś osobliwy sposób dobrze ją rozumiał.

— Wobec tego, jak mówi Gerald, jest to uczucie metafizyczne — odezwał się Birkin.

Na chwilę zapadło kłopotliwe milczenie.

— I niczego innego się nie boisz, Minette? — spytał młody Rosjanin swoim szybkim, przytłumionym, wytwornym głosem.

— Nie, napławdę nie. Boję się łóżnych rzeczy, ale bez połównania mniej. Nie boję się kłwi.

— Nie boisz się krwi?! — zawołał młody człowiek o tęgiej, bladej, drwiącej twarzy, który właśnie przysiadł się i popijał whisky.

Minette rzuciła na niego pełne niesmaku spojrzenie, chmurne i nieprzyjazne.

— Naprawdę nie boisz się krwi? — nalegał urągliwie.

— Wcale się nie boję.

— A widziałaś kiedy krew poza spluwaczką u dentysty? — drwił dalej.

— Nie mówiłam do ciebie — rzekła wyniośle.

— Ale możesz mi chyba odpowiedzieć?

Zamiast odpowiedzi dźgnęła nagle nożem jego bladą, tłustą dłoń. Poderwał się z ordynarnym przekleństwem.

— Od łazu widać, kim jesteś — powiedziała pogardliwie.

— Niech cię diabli wezmą! — krzyknął. Stał przy stoliku i patrzył na nią z cierpką niechęcią.

— Dość tego! — rzucił odruchowo Gerald tonem rozkazu.

Młody człowiek nadal patrzył na nią ze złośliwą pogardą, ale jego blada, tłusta twarz przybrała niepewny, zastraszony wyraz. Ręka zaczęła silnie krwawić,

— Ależ to potworne, zabierz to stąd — pisnął Halliday, odwracając pozieleniałą twarz.

— Słabo ci? — spytał młodzieniec kpiąco, ale z pewną troską. — Słabo ci, Juliuszu? To głupstwo, człowieku, uważaj, bo jeszcze pomyśli, że to bohaterski wyczyn! Nie rób jej tej przyjemności. Tęgo właśnie chce.

— Och! — piszczał Halliday.

— Będzie rzygał, Maksym — ostrzegła Minette. Uprzejmy, młody Rosjanin wstał, wziął Hallidaya pod ramię i wyprowadził. Birkin, blady i skurczony, miał niezadowoloną minę. Sardoniczny młodzieniec odszedł ostentacyjnie, nie zwracając uwagi na krwawiącą rękę.

— To napławdę okłopny tchórz — rzekła Minette do Geralda. — I ma wielki wpływ na Juliusza.

— Kto to jest? — spytał Gerald.

— To Żyd, napławdę. Nie znoszę go.

— On się nie liczy. Ale co się stało Hallidayowi?

— Juliusz to największy tchórz świata! — zawołała. — Zawsze mdleje, kiedy podnoszę nóż. Boi się mnie.

— Hm — mruknął Gerald.

— Oni wszyscy mnie się boją. Tylko temu Żydowi wydaje się, że pokaże, jaki to on odważny. Ale to najgołszy tchórz z nich wszystkich, bo boi się, co ludzie o nim pomyślą. Juliusz wcale o to nie dba.

— Widzę, że w sumie mają mnóstwo odwagi na zbyciu — zażartował Gerald.

Minette spojrzała na niego z przeciągłym uśmiechem. Była bardzo ładna, cała w rumieńcach, ufna w swoją straszną wiedzę. Dwa świetlne punkciki zapaliły się w oczach Geralda.

— Dlaczego nazywają panią Minette? Uważają, że jest pani podobna do kota? — spytał.

— Chyba tak.

Uśmiech na jego twarzy pogłębił się.

— To prawda, albo do młodej pantery.

— Na Boga, Geraldzie! — rzekł Birkin z niesmakiem. Oboje spojrzeli na niego zakłopotani.

— Jesteś dziś milczący, Łupełcie — powiedziała bezczelnie, bezpieczna przy boku Geralda.

Wrócił Halliday, żałosny i mizerny.

— Minette, wolałbym, żebyś nie robiła takich rzeczy... Och!... — opadł z jękiem na krzesło.

— Lepiej włacaj do domu.

— Pójdę do domu. Ale nie poszlibyście ze mną wszyscy? I pan też, prawda? — zwrócił się do Geralda. — Sprawi mi to wielką przyjemność. Proszę, to będzie cudownie, naprawdę. — Rozejrzał się za kelnerem. — Proszę sprowadzić taksówkę. — Znowu jęknął. — Och, czuję się po prostu upiornie! Minette, widzisz, co ty ze mną wyprawiasz?

— To dlaczego jesteś takim idiotą? — spytała z posępnym spokojem.

— Ależ nie jestem idiotą! Och, jakie to okropne! Chodźcie, chodźcie wszyscy. Będzie cudownie. Minette, chodźże, co? Ależ ty musisz przyjść, tak, musisz. Co takiego? Moja kochana, nie rób teraz zamieszania, czuję się absolutnie... Och, co za koszmar...

— Wiesz, że nie możesz pić — powiedziała chłodno.

—Mówię ci, że to nie skutek picia. To twoje okropne zachowanie, Minette, nic innego. Och, jakie to potworne! Libidnikow, chodźmy już.

— On wypił tylko jeden kieliszek, tylko jeden — mruknął prędkim, przytłumionym głosem młody Rosjanin.

Wszyscy skierowali się do drzwi. Dziewczyna trzymała się blisko Geralda, zdawała się nawet poruszać w tym samym co on rytmie. Czuł to i napawało go demonicznym zadowoleniem, że decyduje za nich oboje. Trzymał ją w zagłębieniu swojej woli, uległą, ukrytą, niewidzialną.

W pięcioro wtłoczyli się do taksówki. Halliday wcisnął się pierwszy na chwiejnych nogach i zajął miejsce przy dalszym oknie, potem wsiadła Minette, a za nią Gerald. Słyszeli, jak młody Rosjanin daje wskazówki kierowcy; siedzieli w ciemności, ciasno, jedno przy drugim; Halliday jęczał, wychylony przez okno. Czuli szybkie, stłumione drgania samochodu.

Minette siedziała koło Geralda i płynna, jak gdyby coraz płynniejsza, zdawała się drażniąco spływać w jego kości, wzbierać w jego ciele czarnym strumieniem elektryczności. Cała jej istota nasycała jego żyły magnetyczną ciemnością i skupiała się u podstawy kręgosłupa w przerażające źródło mocy. Jednocześnie rozmawiała obojętnie z Birkinem i Maksymem cienkim, nonszalanckim głosem. Tylko między nią i Geraldem trwała cisza i czarne, elektryczne porozumienie w ciemności. Znalazła jego rękę, objęła ją mocnym uściskiem. Było to wyznanie najgłębiej skryte, lecz zarazem tak jawne, że we krwi, w mózgu poczuł gwałtowne wibracje i stracił panowanie nad sobą. Ciągle jej głos, zabarwiony nutą kpiny, rozbrzmiewał jak dzwonek. Gdy potrząsnęła głową, grzywa jej puszystych włosów musnęła mu twarz i wszystkie nerwy zadrgały w nim jak przeszyte nagłym prądem. Lecz nadal u nasady kręgosłupa tryskało źródło jego mocy i męskiej dumy.

Zajechali na ulicę cichych domów, poszli ścieżką przez ogród do drzwi, które otworzył im ciemnoskóry służący. Gerald zdziwił się, niepewny, czy nie jest to przypadkiem dżentelmen, może nawet oxfordczyk ze Wschodu. Ale nie, był to służący.

— Zrób herbatę, Hassanie — powiedział Halliday.

— Znajdzie się dla mnie pokój? — spytał Birkin.

W odpowiedzi Hassan uśmiechnął się i coś zamruczał. Gerald nadal się wahał, gdyż Hassan, wysoki, szczupły i powściągliwy, sprawiał wrażenie człowieka z towarzystwa.

— Kim jest pański służący? Wygląda bardzo elegancko — zagadnął Hallidaya.

— A tak, dlatego, że ma na sobie cudze ubranie. Naprawdę nie ma z elegancją nic wspólnego. Znaleźliśmy go zagłodzonego na drodze. Wziąłem go do siebie, a ktoś dał mu ubranie. Jest zupełnie inny, niż się wydaje. Ma jedną zaletę: nie mówi i nie rozumie po angielsku, człowiek czuje się z nim bezpiecznie.

— Jest bardzo brudny — cicho i szybko powiedział młody Rosjanin. Służący natychmiast znowu pojawił się w drzwiach.

— O co idzie? — spytał Halliday.

Mężczyzna uśmiechnął się i mruknął wstydliwie:

— Chcieć mówić z panem.

Gerald obserwował go ciekawie. Ten człowiek był przystojny, dobrze zbudowany, miał spokojny sposób bycia, wyglądał elegancko, arystokratycznie. A przecież był półdzikusem i uśmiechał się głupkowato. Halliday wyszedł na korytarz, by z nim pomówić.

— Co? — usłyszeli jego głos. — Co mówisz? Powtórz. Co? Chcesz pieniędzy? Więcej pieniędzy? A po co ci pieniądze? — Słychać było niewyraźny szmer odpowiedzi Araba, po czym Halliday, również głupio uśmiechnięty, wrócił do pokoju i powiedział:

— Mówi, że chce pieniędzy, żeby sobie kupić bieliznę. Czy ktoś może pożyczyć mi szylinga? Dziękuję, szyling wystarczy.

Wziął szylinga od Geralda i wyszedł znowu na korytarz, skąd dobiegły jego słowa:

— Nie możesz domagać się więcej pieniędzy. Wczoraj dostałeś trzy szylingi i sześć pensów. Nie proś o więcej. Pośpiesz się z herbatą.

Gerald rozejrzał się po pokoju. Był to przeciętny, londyński salonik w domu wynajętym na pewno razem z meblami, dobranymi raczej przypadkowo, ale dość przyjemnymi. Było tu jednak kilka posążków w drzewie z wysp zachodniego Pacyfiku, dziwnych i niepokojących. Rzeźbione postacie tubylców przypominały płody ludzkie. Jedna z nich przedstawiała nagą kobietę siedzącą w dziwnej pozie, zmaltretowaną, z wypiętym brzuchem. Młody Rosjanin wyjaśnił, że kobieta jest w trakcie rodzenia dziecka — w obu rękach ściska końce zwisającej z jej szyi opaski, by łatwiej jej było przeć i przyspieszyć poród. Dziwna, osłupiała, prymitywna twarz kobiety znów przypomniała Geraldowi płód ludzki; była wspaniała jako wyraz skrajnego doznania fizycznego, przekraczającego granice świadomości.

— Są chyba trochę nieprzyzwoite? — zapytał z dezaprobatą.

— Nie wiem — mruknął żywo tamten. — Nie potrafię określić, co jest nieprzyzwoite. Uważam, że są bardzo dobre.

Gerald odwrócił głowę. W pokoju wisiało parę futurystycznych obrazów, stał tu też fortepian i parę mebli, jakie znaleźć można w każdym lepszym wynajętym londyńskim mieszkaniu.

Minette zdjęła płaszcz i kapelusz i usiadła na sofie. Było oczywiste, że czuje się tu jak u siebie w domu, ale jest niepewna i niezdecydowana. Nie bardzo wiedziała, jak ma się zachować. W tym momencie czuła się związana z Geraldem i nie miała pojęcia, jak dalece orientują się w tym pozostali mężczyźni. Zastanawiała się, jak wybrnąć z sytuacji. Nie zamierzała rezygnować z nowej przygody.

Teraz, w ostatniej chwili, nie pozwoli jej sobie odebrać. Twarz miała zaczerwienioną jak podczas walki, wzrok zamyślony, ale uparty.

Służący przyniósł herbatę i butelkę Kümmelu. Postawił tacę na stoliku obok sofy.

— Minette — rzekł Halliday — nalej herbatę. Nie poruszyła się.

— Nie chcesz? — Halliday był zdenerwowany i niespokojny.

— Bo wcale tu nie wróciłam — powiedziała. — Przyszłam tylko dlatego, że inni tego chcieli, nie dla ciebie.

— Moja droga Minette, wiesz, że jesteś panią swojej woli. Do niczego cię nie zmuszam, możesz tu robić, co ci się żywnie podoba. Wiesz o tym dobrze, powtarzałem ci to tyle razy.

Nie odpowiedziała, tylko milcząco, bez pośpiechu sięgnęła po imbryk. Siedzieli półkolem i popijali herbatę. Gerald czuł, że między nim a Minette, kiedy siedzi tu tak spokojna i powściągliwa, przebiega silny prąd elektryczny, który znowu odmienił sytuację. Jej milczenie i bezruch wprawiały go w zakłopotanie. Jak miał do niej przyjść? Wiedział jednak, że jest to nieuniknione. Ufał prądowi, który ich łączył. Jego niepokój był tylko powierzchowny, powstała nowa sytuacja, dawne warunki już nie obowiązywały; teraz każdy robił to, co musiał, na nic nie bacząc.

Birkin wstał. Dochodziła pierwsza.

— Idę do łóżka — powiedział. — Gerald, zadzwonię do ciebie jutro rano albo ty zadzwoń tu do mnie.

— Dobrze — zgodził się Gerald i Birkin wyszedł.

Po dłuższej chwili Halliday rzekł z podnieceniem do Geralda:

— Proszę, może pan też tu zostanie? Och, koniecznie!

— Nie ma pan miejsca dla wszystkich — powiedział Gerald.

— Ależ świetnie dam sobie radę — są tu trzy łóżka, nie licząc mojego. Proszę, niech pan zostanie, naprawdę. Wszystko jest gotowe. Zawsze tu ktoś nocuje, miejsca jest dosyć. Lubię, żeby w domu było pełno.

— Przecież są tylko dwa pokoje — wtrąciła Minette zimnym, wrogim tonem. — Tełaz, kiedy przyjechał Łupełt.

— Wiem, że są tylko dwa pokoje — powiedział Halliday swoim dziwnym, wysokim głosem. — Ale to nieważne. Jest jeszcze studio...

Uśmiechnął się głupkowato i mówił zapalczywie z obraźliwą determinacją.

— Juliusz i ja zajmiemy jeden pokój — oznajmił Rosjanin w zwykły sobie dyskretny i dokładny sposób. Przyjaźnili się z Hallidayem, odkąd byli razem w Eton.

— To zupełnie proste — Gerald wstał i przeciągnął się, prężąc do tyłu ramiona. Znowu zaczął przyglądać się jednemu z obrazów. Całe jego ciało nabrzmiałe było mocą elektryczną, a plecy napięte jak grzbiet sprężonego do skoku tygrysa. Był bardzo z siebie dumny.

Minette podniosła się. Obrzuciła Hallidaya ponurym spojrzeniem, dzikim i zawziętym, co wywołało głupawy wyraz zadowolenia na jego twarzy. I wyszła z pokoju z chłodnym „dobłanoc”, skierowanym do wszystkich.

Zapadło krótkie milczenie, usłyszeli zamykanie drzwi i Maksym powiedział ze swym wytwornym akcentem:

— Wszystko w porządku.

Popatrzył znacząco na Geralda i powtórzył z lekkim skinieniem głowy:

— W porządku. Jest pan całkiem w porządku.

Gerald spojrzał na gładką, świeżą, urodziwą twarz, w dziwne, wymowne oczy i wydało mu się, że cichy, melodyjny głos młodego Rosjanina brzmi nie w pokoju, lecz w jego krwi.

— Więc jestem w porządku — powiedział.

— Tak, tak! Całkiem w porządku!

Halliday nadal uśmiechał się nic nie mówiąc.

Nagle w drzwiach ukazała się Minette. Jej mała, dziecięca twarz była chmurna i mściwa.

— Wiem, że chcecie mnie przyłapać — miała zimny, dźwięczny głos — ale nic a nic mnie to nie obchodzi.

Odwróciła się i znów wyszła. Miała na sobie luźny szlafrok z fioletowego jedwabiu, podwiązany w pasie. Była tak drobna, dziecinna i bezbronna, że niemal żałosna. A jednak wyraz jej oczu sprawił, że Gerald poczuł, jak tonie w gęstym mroku, i przejął go lęk.

Mężczyźni zapalili papierosy i dalej toczyli zdawkową rozmowę.

ROZDZIAŁ VII

TOTEM

Gerald obudził się późno po ciężkim śnie. Minette jeszcze spala, wyglądała dziecinnie i żałośnie, tak malutka, skulona i bezbronna, że wznieciło to we krwi młodzieńca płomień niezaspokojonego pożądania, pożerającą, chciwą litość. Znów na nią spojrzał. Budzić ją byłoby zbyt okrutne. Opanował się i wyszedł.

Z salonu dobiegły go głosy Hallidaya i Libidnikowa, podszedł więc do drzwi i zajrzał do środka. Owinięty był w jedwabny szal w pięknym błękitnawym kolorze z ametystową wypustką.

Zaskoczył go widok obu młodych ludzi, którzy całkiem nadzy siedzieli przy kominku. Halliday spojrzał na niego z zadowoloną miną.

— Dzień dobry. Szuka pan ręczników? — I wyszedł nago do hallu, obca biała postać na tle martwych mebli. Wrócił z ręcznikami i znów usiadł po turecku na kracie przed kominkiem.

— Lubi pan czuć ciepło płomieni na skórze? — zapytał.

— Tak, to jest przyjemne — odparł Gerald.

—Jak cudownie byłoby żyć w klimacie, w którym można się obyć bez ubrania — westchnął Halliday.

— Owszem, gdyby wszystko tam nie kąsało i nie kłuło.

— To jest ta druga strona medalu — szepnął Maksym.

Gerald spojrzał na niego i z lekkim wstrętem zobaczył przed sobą ludzkie zwierzę, wręcz upokarzające w swojej złotoskórej nagości. Halliday był inny. Ciemny i mocny. Był piękny pięknością niedbałą, dość ciężką, przyćmioną. Przypominał Chrystusa z Pięty. Nic w nim nie było ze zwierzęcia, tylko ta ciężka, przyćmiona uroda. Gerald uświadomił sobie, jak piękne są też oczy Hallidaya — piwnozłote, tak ciepłe i niepewne, również jakby przyćmione. Blask ognia padał na jego ciężkie, nieco przygarbione ramiona. Siedział niedbale na kracie przed kominkiem z twarzą uniesioną, słabą, jakby zamazaną, a jednak po swojemu wzruszająco piękną.

— Pan, oczywiście — rzekł Maksym — bywał w ciepłych krajach, gdzie ludzie chodzą nago.

— Naprawdę? — wykrzyknął Halliday. — Gdzie?

— W południowej Ameryce... Nad Amazonką — powiedział Gerald.

— Och, jakie to cudowne! Może tego właśnie chciałbym najbardziej — żyć sobie spokojnie i nigdy nie wkładać ubrania. Gdybym mógł tak spędzać dni, czułbym, że naprawdę żyję.

— Ale dlaczego? — spytał Gerald. — Przecież nie jest to znowu tak wielka różnica.

— O, ja myślę, że to cudowne. Jestem pewien, że życie by się całkiem odmieniło, byłoby inne i naprawdę wspaniałe!

— Nie rozumiem dlaczego. Co by to zmieniło?

— Człowiek czułby świat, nie tylko na niego patrzył. Czułbym powietrze na moim ciele i czułbym wszystko, czego dotykam, a nie tylko widział, jak dotychczas. Życie na pewno jest nie takie, jakie powinno być, ponieważ stało się zbyt wizualne — nie słyszymy, nie czujemy i nie rozumiemy, tylko patrzymy. Jestem przekonany, że to wielki błąd.

— Tak, to prawda — potwierdził Rosjanin.

Spojrzenie Geralda objęło delikatne, złotawe ciało z czarnymi włosami, które rosły ciemne i bujne jak wąsy pnączy, z członkami jak gładkie łodygi. Był tak zdrowy i dobrze zbudowany, dlaczego więc jego widok budził wstyd i odrazę? Dlaczego jego nagość raziła Geralda, nawet raniła jego dumę? „A więc, do tego sprowadza się człowiek? Jakież to przyziemne!” — pomyślał.

Nagle w drzwiach pojawił się Birkin z wilgotnymi włosami, w białej pidżamie, z ręcznikiem na ramieniu. Biały i powściągliwy; zachowywał się, jakby zjawił się tu przelotnie.

— Łazienka wolna, jeśli kogoś to interesuje — oznajmił i już wychodził, kiedy Gerald zawołał:

— Poczekaj, Rupert!

— O co chodzi? — Biała postać znów pojawiła się w pokoju.

— Co myślisz o tej rzeźbie? Chciałbym wiedzieć — rzekł Gerald.

Birkin, biały i dziwnie widmowy, podszedł do statuetki wyobrażającej pierwotną kobietę w trakcie rodzenia dziecka. Jej nagie, wypukłe ciało kuliło się w dziwnym skurczu, ręce ściskały końce opaski nad piersiami.

— To dzieło sztuki — powiedział.

— Piękne, bardzo piękne — dodał Rosjanin.

Podeszli wszyscy bliżej, żeby się przyjrzeć. Gerald patrzył na grupę mężczyzn, na Rosjanina — złotego, przypominającego roślinę wodną, na Hallidaya — wysokiego, pięknego przyćmioną pięknością, na Birkina bardzo białego, niewyraźnego, niełatwego do określenia, kiedy tak stał i przypatrywał się bardzo uważnie rzeźbie kobiety. Ogarnięty niepojętym uniesieniem, sam również utkwił wzrok w twarzy drewnianej figury. I serce mu się ścisnęło.

Przeszył mu duszę widok szarej, wysuniętej do przodu kobiecej twarzy, ciemnej, napiętej, udręczonej do ostateczności fizycznym cierpieniem. Była to twarz straszna, pusta, wychudła, prawie całkowicie pozbawiona wyrazu, jakby ściągnięta brzemieniem, które kobieta dźwigała w brzuchu. Ujrzał w rzeźbie Minette. Rozpoznał ją jak we śnie. 

— Dlaczego to ma być sztuka? — spytał wstrząśnięty i urażony.

— Bo przekazuje pełną prawdę powiedział Birkin. — Zawiera całą prawdę o stanie tej kobiety, jakkolwiek byś to odbierał.

— Ale nie nazwiesz tego chyba wielką sztuką?

— Wielką. Ta rzeźba ma za sobą setki, tysiące lat rozwoju sztuki w prostej linii. Jest to straszliwe wręcz osiągnięcie pewnego określonego rodzaju kultury.

— Jakiej kultury? — zaoponował Gerald. Nienawidził tej kwintesencji barbarzyństwa.

— Czystej kultury doznań, kultury fizycznej świadomości, naprawdę ostatecznej fizycznej świadomości, bezmyślnej, całkowicie zmysłowej. I zmysłowej do tego stopnia, że aż ostatecznej, najdoskonalszej.

Ale Geralda to nie przekonało. Chciał zachować pewne złudzenia, pewne idee, tak samo, jak chciał zachować ubranie.

— Lubisz niewłaściwe rzeczy, Rupercie — powiedział — rzeczy, które są ci wrogie. 

— O, ja wiem, że to nie jest wszystko — rzekł Birkin wychodząc.

Kiedy Gerald po kąpieli wracał do pokoju, również niósł ubranie w ręku. W domu żył tak konwencjonalnie że gdy wyjeżdżał i wyrywał się na swobodę, nic nie cieszyło go bardziej niż gwałcenie ustalonych obyczajów. Szedł więc z wyzywającą miną, przewiesiwszy przez ramię błękitny szal.

Minette leżała w łóżku bez ruchu z niebieskimi, okrągłymi oczami jak zamarłe, nieszczęśliwe stawy. Widział tylko te martwe, bezdenne stawy. Może cierpiała. Myśl o jej żywiołowym, elementarnym cierpieniu znów wznieciła w nim gorący płomień, dojmującą litość, namiętość graniczącą z okrucieństwem.

— Już nie śpisz— powiedział.

— Która godzina? — spytała stłumionym głosem.

Zdawała się odpływać, jakby roztopiona, tonąc bezradnie, byle dalej od niego. Od jej spustoszonego spojrzenia zgwałconej niewolnicy, która zaspokojenie znaleźć może jedynie w coraz nowych gwałtach, nerwy przeszył mu ostry, rozkoszny dreszcz żądzy. Bo w końcu tylko jego wola tu decydowała, ona była poddaną jego woli, bierną materią. Przeszły go siarki. I zrozumiał, że musi od niej odejść, że bezwzględnie muszą się rozstać.

Śniadanie, było spokojne i zwyczajne. Cała czwórka mężczyzn wyglądała po kąpieli świeżo i czysto. Gerald i Rosjanin zachowywali się bardzo poprawnie i comme il faut. Birkinowi, ponuremu i mizernemu, nie udało się mimo wysiłków upodobnić do nich w ubiorze. Halliday miał na sobie tweedowe ubranie, flanelową, zieloną koszulę i zamiast krawata gałganek, w którym było mu bardzo do twarzy. Arab, który przyniósł górę miękkich grzanek, wyglądał dokładnie tak samo jak poprzedniego wieczoru, bez najmniejszej zmiany.

Pod koniec śniadania zjawiła się Minette w peniuarze z fioletowego jedwabiu, przepasanym błyszczącą szarfą. Wzięła się jakoś w garść, ale ciągle była przygaszona i bez życia. Udręką dla niej było, gdy ktoś się do niej odzywał. Jej twarz wyglądała jak mała, delikatna maska, wyrażająca bezwiedne cierpienie. Dochodziło południe. Gerald z uczuciem ulgi poszedł załatwiać swoje sprawy. Ale to nie był koniec. Wróci wieczorem, zjedzą wtedy razem obiad. Zamówił już miejsca w music hallu dla wszystkich, z wyjątkiem Birkina.

Wrócili bardzo późno, jeszcze rozgrzani alkoholem. Znowu Arab — który niezmiennie znikał między dziesiątą a dwunastą w nocy — wszedł bezszelestnie i tajemniczo z herbatą, nachylając się dziwnym, powolnym, lamparcim ruchem, kiedy cicho stawiał tacę na stole. Twarz miał nieruchomą, arystokratyczną, o. szarawym odcieniu skóry; był młody i przystojny. Ale Birkin na jego widok czuł lekkie mdłości; szarość cery kojarzyła mu się z popiołem czy zgnilizną, w arystokratycznej, nieprzeniknionej twarzy widział mdlącą, zwierzęcą głupotę.

Znów rozmawiali serdecznie i z ożywieniem, ale więzy między nimi już się kruszyły. Birkin był rozdrażniony do szaleństwa, Halliday odnosił się do Geralda z coraz bardziej obłędną nienawiścią, Minette, twarda i zimna jak krzemień, nie dawała się ułagodzić przez Hallidaya. Zmierzała do podporządkowania go sobie, do zdobycia nad nim bezwzględnej przewagi.

Rano znowu kręcili się bez celu po mieszkaniu. Gerald czuł w powietrzu szczególną wrogość wobec siebie. Budziło to w nim upór i przekorę. Zdecydował się pozostać jeszcze dwa dni. Rezultatem była paskudna, niepoczytalna scena z Hallidayem czwartego dnia wieczorem. Halliday zachował się szorstko wobec Geralda w kawiarni. Wywiązała się kłótnia, Gerald o mało nie uderzył Hallidaya w twarz, gdy nagle, ogarnięty niesmakiem i całkowicie zobojętniały, wyszedł, pozostawiając Juliusza w stanie idiotycznego triumfu, Minette nareszcie pewną swojej pozycji i Maksyma trzymającego się na uboczu. Birkina nie było, wyjechał już z miasta.

Gerald z niezadowoleniem myślał, że nie dał Minette pieniędzy. Go prawda nie wiedział, czy ona ich chce. Ale może przyjęłaby chętnie dziesięć funtów, a on bardzo chętnie by jej dał. Teraz znalazł się w fałszywej pozycji. Przygryzał wargi aż do końców swych krótkich przystrzyżonych wąsów. Wiedział że Minette jest wręcz rada, bo się go pozbyła. Dostała swego Hallidaya. Chciała go mieć dla siebie. Teraz wyjdzie za niego. Postanowiła go poślubić. Uparła się, że do tego doprowadzi. Nie chciała więcej słyszeć o Geraldzie, chyba że znalazłaby się w trudnej sytuacji, ponieważ mimo wszystko Geralda uważała za mężczyznę, a ci pozostali — Halliday, Libidnikow, Birkin i całe środowisko cyganerii — składało się z półmężczyzn. Ale tylko z takimi umiała postępować. Z nimi była pewna siebie. Prawdziwi mężczyźni, jak Gerald, ustawiali ją na właściwym miejscu. Czuła jednak dla Geralda szacunek, szanowała go naprawdę. Zdobyła jego adres, żeby móc się do niego zwrócić w razie kłopotów. Wiedziała, że chciał jej dać pieniądze. Może napisze do niego, kiedy już nieodwołalnie nadejdzie czarna godzina.

ROZDZIAŁ VIII

BREADALBY

Breadalby był to dom w georgiańskim stylu z korynckimi kolumnami, położony wśród łagodniejszych, bardziej zielonych wzgórz Derbyshire, nie opodal Cramford. Od frontu był widok na trawnik, na kilka drzew i dalej, na ciąg stawów rybnych w głębi cichego parku. Na tyłach domu, wśród drzew, znajdowały się stajnie i duży ogród warzywny, za którym rozciągał się las.

Było tu bardzo zacisznie, parę mil od głównej szosy, poza Derwent Valley, na uboczu od pokazowego pejzażu. Cichy i opuszczony, ze złotą sztukaterią widoczną poprzez gałęzie drzew, dom spoglądał na park, w którym nic się nie zmieniło i nie zmieni.

Ostatnio Hermione spędzała tu dużo czasu Porzuciła Londyn i Oxford dla ciszy wsi.

Jej ojciec przeważnie bawił za granicą, była więc w domu albo sama w towarzystwie gości, których zawsze pojawiało się paru, albo też przebywał z nią jej brat, kawaler, poseł do parlamentu z ramienia liberałów. Przyjeżdżał, kiedy Izba nie obradowała, i wydawało się, że ciągle jest w Breadalby, choć swoje obowiązki poselskie wypełniał z wielką sumiennością.

Z początkiem lata Ursula i Gudrun przyjechały po raz drugi na zaproszenie Hermione. Jadąc samochodem przez park, patrzyły przez wąwóz, gdzie w ciszy drzemały stawy rybne, na kolumnową fasadę domu, który, cały w słońcu, mały, na szczycie zielonego wzgórza, z drzewami w tle, wyglądał jak staroświecki angielski rysunek. Na murawie widać było drobne postacie kobiet w lawendowych i żółtych sukienkach, zmierzające w cień ogromnego, cudownie harmonijnego cedru.

— Czy to nie jest wręcz doskonałe?! — powiedziała Gudrun. — Po mistrzowsku wycyzelowane jak stara akwatinta. — Mówiła z pewną urazą w głosie, jakby oczarowana wbrew woli musiała to niechętnie przyznać.

— Kochasz to? — spytała Ursula.

— Nie kocham, ale uważam, że na swój sposób jest to absolutnie doskonałe.

Samochód zjechał z jednego pagórka, siłą rozpędu wjechał na drugi i zakręciwszy, zatrzymał się przed bocznymi drzwiami. Zjawiła się pokojówka, a potem Hermione. Z uniesioną, bladą twarzą i z wyciągniętymi rękami szła naprzeciw nowo przybyłych, mówiąc śpiewnie:

— A więc jesteście... Cieszę się, że cię widzę — pocałowała Gudrun. — Tak miło, że przyjechałaś... — pocałowała” Ursulę i objęła ją ramieniem. — Bardzo jesteś zmęczona?

— Wcale nie — powiedziała Ursula.

— A ty, Gudrun?

— Też nie, dziękuję.

— Nie... — powtórzyła przeciągle Hermione. Stała nie odrywając od nich wzroku. Dziewczęta były zakłopotane, że zamiast wejść do domu, odgrywa swoją małą scenkę powitania na ścieżce. Służący czekali.

— Wejdźcie — powiedziała wreszcie Hermione, przyjrzawszy się dokładnie obu dziewczętom. Znowu zdecydowała, że Gudrun jest ładniejsza i bardziej pociągająca, Ursula —bardziej cielesna, bardziej kobieca. Lepiej podobał jej się strój Gudrun: suknię miała z zielonej popeliny, na niej luźny płaszczyk w szerokie, ciemnozielone i ciemnobrązowe pasy, kapelusz z jasnej, zielonkawej słomki w kolorze świeżego siana z plisowaną wstążką — czarną i pomarańczową, pończochy ciemnozielone, pantofle czarne. Była to dobra całość, modna, a jednocześnie oryginalna. Ursula w granatowym kostiumie nie wyróżniała się elegancją, choć też wyglądała ładnie.

Sama Hermione miała na sobie suknię ze śliwkowego jedwabiu, korale i pończochy w tym samym kolorze. Ale suknia była podniszczona i zaplamiona, nawet brudna.

— Pewnie chciałybyście zobaczyć teraz wasze pokoje? Tak! Może byśmy poszły na górę, dobrze?

Ursula była zadowolona, że wreszcie jest sama w pokoju. Hermione długo zwlekała, zawsze wywierała presję na ludzi. Stała tak blisko, prawie napierając na rozmówcę, w sposób w najwyższym stopniu krępujący i uciążliwy, jakby chciała go odgrodzić od świata.

Lunch podano na murawie pod wielkim drzewem, którego grube, brunatne gałęzie opadały nisko, niemal dotykając trawy. Wśród gości była młoda Włoszka, szczupła i elegancka; panna Bradley, także młoda, o atletycznym wyglądzie; uczony, suchy baronet pod pięćdziesiątkę, który sypał dowcipami i śmiał się z nich serdecznie, rżąc jak koń; był tu też Rupert Birkin i sekretarka, Fräulein März, młoda, smukła i śliczna.

Jedzenie było w każdym razie doskonałe. Zawsze krytyczna Gudrun doceniała je w pełni. Ursulę zachwycało tu wszystko — biały stół pod cedrem, zapach wczesnego lata, widok liściastego parku z sarną pasącą się spokojnie w oddali. Całe to miejsce wydawało się jej otoczone magicznym kręgiem, który odcinał je od teraźniejszości, zachowując niezapomnianą, świetną przeszłość — drzewa i sarnę, i ciszę, jak we śnie.

W duchu jednak była nieszczęśliwa. Rozmowa brzmiała jak obstrzał lekkiej artylerii, przy czym strzały aforyzmów punktowane były przez nieustanne trzaski dowcipów i nieustanne bryzgi żartów słownych; miało to nadać lekki ton potokowi konwersacji, w której tylko krytykowano i poruszano tematy ogólne; właściwie był to raczej kanał konwersacji niż potok.

Rozmowa miała charakter intelektualny i była wyjątkowo męcząca. Tylko starszawy socjolog, sklerotyczny i pozbawiony wrażliwości, wydawał się całkowicie szczęśliwy. Birkin był przygnębiony. Hermione, z przedziwnym uporem, starała się go jakby ośmieszyć i skompromitować w oczach towarzystwa. Zdumiewające było, jak łatwo zdawała się osiągać ten cel i jak on wydawał się wobec niej bezbronny i nic nie znaczący. Ursula i Gudrun, nienawykłe do takich rozmów, przeważnie się nie odzywały, słuchały tylko powolnego, rapsodycznego zaśpiewu Hermione, docinków sir Joshuy paplaniny Fräulein odpowiedzi pozostałych dwu kobiet.

Lunch się skończył, przyniesiono na trawnik kawę, towarzystwo wstało od stołu i rozsiadło się na leżakach w cieniu lub na słońcu, jak kto chciał. Fräulein poszła do domu, Hermione zajęła się haftem, mała contessa otworzyła książkę, panna Bradley plotła koszyk z cienkiej trawy. Siedzieli tak wszyscy w to wczesne, letnie popołudnie na murawie, robiąc coś leniwie i wymieniając od czasu do czasu nieobowiązujące uwagi.

Nagle rozległ się zgrzyt hamulców i trzask drzwiczek samochodu. .

— To Salsie! — zanuciła po swojemu przeciągle Hermione. Odłożyła robótkę, wstała powoli i powoli przeszła przez trawnik, okrążyła krzewy i znikła z pola widzenia.

— Kto to? — spytała Gudrun.

— Pan Roddice... brat panny Roddice... tak w każdym razie przypuszczam — powiedział sir Joshua.

— Salsie, tak, to jej brat — mała contessa uniosła na chwilę głowę znad książki, żeby udzielić informacji swoją nieco przesadną, gardłową angielszczyzną.

Czekali wszyscy. Zza krzewu wyłoniła się wysoka postać Aleksandra Roddice, który kroczył romantycznie, jak bohater Mereditha pamiętający o Disraelim. Serdeczny wobec wszystkich, od razu wszedł w rolę gospodarza, z niewymuszoną, naturalną gościnnością, jaką nauczył się świadczyć przyjaciołom Hermione. Właśnie przybył z Londynu, wprost z Izby Gmin. Od razu na murawie powiało atmosferą parlamentu: minister spraw wewnętrznych powiedział to i to, a on, Roddice, pomyślał tak i tak i oświadczył to i to premierowi.

Teraz od strony krzaków nadeszła Hermione z Geraldem Crichem, który przyjechał razem z Aleksandrem. Hermione przedstawiała go wszystkim, trzymała na widoku przez dłuższą chwilę, po czym sama odprowadziła na bok. W tym momencie był wyraźnie jej głównym gościem.

W Gabinecie nastąpił rozłam, minister oświaty zrezygnował na skutek krytyki opozycji. Wiadomość wywołała dyskusję o problemach oświaty.

— Oczywiście — powiedziała Hermione unosząc twarz jak pieśniarka — kształcenie ludzi może mieć tylko jeden powód, jedno uzasadnienie: radość, jaką daje czysta wiedza i jej piękno. — Zdawała się przez dłuższą chwilę przetrawiać głębokie myśli, po czym ciągnęła dalej: — Wykształcenie zawodowe nie jest wykształceniem, jest końcem edukacji.

Gerald, zawsze gotów do dyskusji, z zadowoleniem wciągnął powietrze i przystąpił do akcji.

— Niekoniecznie. Bo czy wykształcenie nie jest swoistą gimnastyką, której końcowym efektem byłoby ukształtowanie dobrze wyćwiczonego, rześkiego, czynnego umysłu?

— Tak jak ćwiczenia fizyczne kształtują zdrowe, zdolne do wszelkiego wysiłku ciało! — zawtórowała z zapałem panna Bradley.

Gudrun spojrzała na nią z milczącą pogardą.

— Bo ja wiem — zastanawiała się Hermione. — Dla mnie rozkosz wiedzy jest tak wielka, tak cudowna... Nic w moim życiu nie miało dla mnie takiego znaczenia jak pewność, że coś wiem... Absolutnie nic.

— Na przykład, że co wiesz, Hermione? — spytał Aleksander. Hermione uniosła twarz i wydała z siebie charkot.

— Hmmmrn... No, chociażby o gwiazdach... Kiedy naprawdę dowiedziałam się czegoś o gwiazdach. Człowiek wówczas czuje się tak wyzwolony, tak bezgraniczny.

Birkin spoglądał na nią blady ze złości.

— Po co masz się czuć bezgraniczna? — zapytał drwiąco. — Skoro wcale nie chcesz być bezgraniczna. ’.

Hermione żachnęła się obrażona.

— Tak, ale miewa się poczucie nieskończoności — powiedział Gerald — jakby człowiek stał na szczycie góry i spoglądał na Pacyfik.

— „Cicho na szczycie w Darien””’ — szepnęła Włoszka, podnosząc na chwilę głowę znad swojej książki.

— Niekoniecznie w Darien — rzekł Gerald.

Ursula parsknęła śmiechem.

Hermione odczekała chwilę i ciągnęła dalej niewzruszona: — Tak, to najważniejsza sprawa w życiu — wiedzieć. Wtedy jest się szczęśliwym, jest się wolnym.

— Wiedza jest, rzecz jasna, wolnością — powiedział Mattheson.

— Wiedza w pigułkach — dorzucił Birkin patrząc na suchą, sztywną postać małego baroneta. Gudrun natychmiast wyobraziła sobie słynnego socjologa jako płaską butelkę z pigułkami koncentratu wolności. Spodobało jej się to. Sir Joshua, opatrzony etykietą, został raz na zawsze zaszufladkowany w jej umyśle.

— Co to ma znaczyć, Rupercie? — zanuciła Hermione z lekką pogardą.

— Wiedzę, ściśle biorąc, możemy mieć tylko o sprawach dokonanych w przeszłości. To jest tak, jak gdybyście konserwowali wolność ubiegłego lata w konfiturach z agrestu.

— Czy istotnie nasza wiedza może dotyczyć wyłącznie przeszłości? — spytał uszczypliwie baronet.

— Tak — odpowiedział Birkin.

— Coś najpiękniejszego wyczytałam w mojej książce — zaświergotała nagle mała Włoszka. — Napisane jest, że ktoś podszedł do drzwi i wyrzucił swoje oczy na ulicę.

Rozległ się ogólny śmiech. Panna Bradley podeszła i zajrzała contessie przez ramię.

— O tu — pokazała contessa.

— „Bazarów podszedł do drzwi i pośpiesznie rzucił swoje oczy na ulicę” — przeczytała.

Znów wszyscy wybuchnęli głośnym śmiechem. Najbardziej zaskakujący był śmiech baroneta: brzmiał jak łoskot spadających kamieni.

— Co to za książka? — zapytał Aleksander.

— „Ojcowie i dzieci” Turgieniewa — powiedziała mała cudzoziemka, wyraźnie wymawiając każdą sylabę. Spojrzała na okładkę żeby jeszcze raz sprawdzić.

— Stare wydanie amerykańskie — stwierdził Birkin.

— A oczywiście! Dosłowne tłumaczenie z francuskiego! — zawołał Aleksander pięknym, aktorskim głosem. „Bazarov ouvra la porte et jeta les yeux dans la rue.”

Rozejrzał się po zebranych.

— Ciekawa jestem, skąd się wzięło „pośpiesznie”? — rzekła Ursula. Zabrali się do zgadywania.

Ku ogólnemu zdumieniu ukazała się pokojówka z wielką tacą. Tak szybko nadeszła pora podwieczorku. Po herbacie Hermione postanowiła zabrać gości na wspólny spacer. Pytała każdego po kolei, czy ma ochotę się przejść. Wszyscy potwierdzili, czując się po trosze jak więźniowie ustawieni do obowiązkowej gimnastyki. Tylko Birkin odmówił.

— Pójdziesz się przejść, Rupercie?

— Nie, Hermione.

— Jesteś pewien?

— Zupełnie pewien — odrzekl”po sekundzie wahania.

—A dlaczego? — śpiewnie zapytała Hermione. Była wściekła, że odmawia jej w tak drobnej sprawie. Chciała, żeby wszyscy poszli z nią do parku:

— Ponieważ nie lubię spacerować w gromadzie.

Przez moment z jej gardła wydobywał się charkot. Po czym powiedziała z dziwnym, obcym spokojem:

— Zostawmy więc chłopczyka, skoro się boczy.

Wydawało się, że obrażanie go naprawdę ją cieszy. Ruperta utwierdziło to tylko w uporze.

Bez pośpiechu dołączyła do reszty towarzystwa, odwróciła się jeszcze, żeby pomachać mu chusteczką, i z gardłowym śmiechem zanuciła:

 Do widzenia, do widzenia, chłopczyku!

— Do widzenia, bezczelna wiedźmo — mruknął do siebie.

Poszli wszyscy przez park Hermione chciała pokazać gościom dzikie żonkile na zboczu pagórka. — Tędy, tędy! — nuciła niedbale od czasu do czasu. I musieli, oczywiście, iść tamtędy. Żonkile były ładne, ale kto na nie patrzył? Ursula była już teraz całkiem sztywna z Urazy, cała atmosfera napawała ją oburzeniem. Gudrun, ironiczna i obiektywna, wszystko obserwowała i rejestrowała w pamięci.

Zobaczyli płochliwego jelonka i Hermione przemawiała do niego, jakby i on był małym chłopcem, którego chce udobruchać i popieścić. Był samcem, a więc musiała mieć na niego jakiś wpływ. Wracali do domu obok stawów rybnych i Hermione opowiedziała im o walce dwu łabędzi, ubiegających się o względy tej samej damy. Chichotała i zaśmiewała się opisując, jak odrzucony kochanek siedział na żwirze z głową schowaną pod skrzydłem.

Kiedy już byli z powrotem przed domem, Hermione stanęła na murawie i zawołała śpiewnie, dziwnie przenikliwym, cienkim głosem, który niósł się daleko:

— Rupert, Rupert! — Pierwszą sylabę wymawiała wysoko i przeciągle, drugą niżej. — Ruuuupert!

Nie było odpowiedzi. Ukazała się pokojówka.

— Gdzie jest pan Birkin, Alice? — zapytała łagodnie, od niechcenia, ale pod tym niedbałym tonem kryła się uporczywa, wręcz obłędna wola.

— Jest chyba w swoim pokoju, proszę pani.

— Na pewno?

Hermione szła wolno po schodach, potem korytarzem, wyśpiewując swoje wysokie, piskliwe wezwanie:

— Ruuuupert! Ruuuuuupert!

Podeszła do drzwi i zapukała, ciągle wołając „Ruuupert!”

— Tak — zabrzmiał wreszcie jego głos.

— Co tam robisz? — spytała łagodnie i z. zaciekawieniem. Nie było odpowiedzi. Wreszcie otworzył drzwi.

— Jesteśmy z powrotem — powiedziała Hermione. — Żonkile są takie piękne.

— Tak, widziałem je. Obrzuciła go przeciągłym, kamiennym spojrzeniem.

— Widziałeś je? —powtórzyła za nim. Ciągle mu się przyglądała. Nic tak jej nie podniecało, jak taki właśnie konflikt, kiedy on zachowywał się niczym naburmuszony, bezradny chłopiec, a ona miała go bezpiecznie przy sobie w Breadalby. Ale w głębi duszy wiedziała, że zerwanie jest bliskie, i podświadomie czuła do Ruperta coraz intensywniejszą nienawiść.

— Co robiłeś? — spytała tak samo łagodnie i obojętnie. Nie odpowiedział. Niemal machinalnie weszła do jego pokoju. Przyniósł sobie z buduaru chiński rysunek przedstawiający gęsi i kopiował go bardzo zręcznie i z zacięciem.

— Kopiujesz rysunek? — zbliżyła się do stołu, przy którym pracował. — Tak. Jak pięknie to robisz! Podoba Ci się, prawda?

— Jest cudowny.

— Naprawdę? Cieszę się, że tak uważasz, bo jestem do niego przywiązana. Dostałam go od chińskiego ambasadora.

— Wiem.

— Ale dlaczego kopiujesz? — spytała nonszalancko. — Dlaczego nie rysujesz czegoś własnego?

— Chcę go zgłębić. Więcej dowiaduję się o Chinach kopiując ten rysunek, niż gdybym przeczytał wszystkie książki.

— Czego się dowiadujesz?

Natychmiast ożywiła się, jak gdyby gwałtem chciała mu wydrzeć wszystkie tajemnice. Musiała wiedzieć. Dręczyła ją obsesyjna, nieubłagana potrzeba, by wiedzieć wszystko, co on wie. Przez chwilę milczał, wzdragając się przed odpowiedzią. Wreszcie zaczął mówić z przymusem:

— Skąd wywodzi się ich sposób myślenia... Co wiedzą i co czują?... Wiem, co to jest gorąca istota gęsi w odmętach zimnej wody i błota, dziwne. gorzkie, piekące ciepło gęsiej krwi, dostające się w ludzką krew jak szczepionka niszczącego ognia, ognia płonącego w zimnym błocie, wiem, co jest tajemnicą lotosu.

Wpatrywały się w niego oczy Hermione, obce i jakby odurzone, ciężkie pod ciężko opadającymi powiekami. Szczupła pierś podnosiła się spazmatycznie. Rupert też na nią patrzył, demoniczny, nieporuszony. Z dziwnym, konwulsyjnym dreszczem odwróciła się, jak gdyby chora czuła już pierwsze symptomy rozpadu. Nie mogła objąć swoim umysłem tego, co on mówi. Schwytał ją za wszystkimi liniami obrony i zniszczył podstępną, nadprzyrodzoną mocą.

— Tak — szeptała nie wiedząc, co chce powiedzieć. — Tak — przełknęła ślinę i starała się pozbierać myśli. Na próżno, nadal była tępa, rozkojarzona. Nie zdołała największym nawet wysiłkiem woli wrócić do normalnego stanu. Straszliwie cierpiała czując, jak ohydnie gnije, złamana i tknięta okrutnym rozkładem. Stał i patrzył na nią nieporuszony. Zeszła mu z drogi, blada i udręczona jak upiór, jak człowiek ścigany przez wyziewy grobu, które nigdy nas nie odstępują. Znikła bez śladu jak trup, już nieobecny, już bez żadnych powiązań. Rupert był nadal twardy i mściwy.

Hermione zeszła na obiad, obca, grobowa, z ciężkimi oczami pełnymi stężonej ciemności grobu. Miała na sobie suknię ze starego, sztywnego, zielonkawego brokatu, bardzo obcisłą, w której wydawała się wyższa, groźniejsza, wręcz widmowa. W wesołym świetle salonu była postacią niesamowitą i przygnębiającą. Ale w półmroku jadalni, sztywno wyprostowana za stołem, na którym stały przysłonięte świece, tchnęła siłą, była bardziej obecna niż inni. Słuchała i uczestniczyła w rozmowie z przyćmioną uwagą, jak odurzona.

Towarzystwo było wesołe i dość rozochocone. Wszyscy, z wyjątkiem Birkina i Joshuy Matthesona, włożyli wieczorowe stroje. Mała włoska contessa miała suknię z aksamitu w szerokie, delikatne pasy pomarańczowe, złote i czarne, Gudrun — szmaragdową, przybraną koronką dziwnej roboty, Ursula — żółtą z woalem barwy matowego srebra, panna Bradley — szaroczerwoną, naszywaną dżetami, Fräulein März ubrana była na niebiesko. Gra tych bogatych kolorów w świetle świec wywołała w Hermione nagły dreszcz przyjemności. Świadoma była rozmowy toczącej się bez chwili przerwy, w której górował głos sir Joshuy; nieustannego świergotu, lekkiego kobiecego śmiechu i jego echa; olśniewających barw białego stołu i cieni na górze i na dole; zdawała się omdlewać z radości, uszczęśliwiona, a jednak chora, nieszczęsna jak upiór. Brała nikły udział w rozmowie, ale słyszała wszystko, wszystko, co jej dotyczyło.

Towarzystwo przeszło razem do salonu, swobodnie, jak w rodzinie, bez żadnych ceremonii. Fräulein podawała kawę, wszyscy palili papierosy lub długie fajki z białej gliny, których było pod dostatkiem.

— Papierosa czy fajkę? — pytała przymilnie Fräulein. Było to ciekawe grono ludzi: sir Joshua jakby żywcem z osiemnastego wieku, Gerald — rozbawiony, młody, urodziwy Anglik, Aleksander — wysoki, przystojny polityk, demokrata o światłym umyśle, Hermione — niezwykła, dziwna, wysoka Kasandra, pozostałe kobiety w jaskrawych sukniach — wszyscy ”posłusznie palący długie, białe fajki, wygodnie usadowieni półkolem w łagodnym półmroku salonu wokół żarzących się na marmurowym kominku kłód drzewa.

Rozmowa dotyczyła przeważnie polityki i socjologii i, co ciekawe, miała anarchistyczne zabarwienie. W pokoju wzbierała potężna siła, potężna i destrukcyjna. Zdawało się, że wszystko wrzucono do jednego tygla, i Ursula miała wrażenie, że jak wiedźmy podsycają ogień, by doprowadzić do wrzenia. Dawało im to poczucie dumy i satysfakcji, ale nowych gości męczył ten bezwzględny nacisk intelektualny, zawiłe spekulacje, niszcząca inteligencja, którą tchnęli sir Joshua, Hermione i Birkin i która nadawała ton dyskusji.

Hermione nagle poczuła się źle, chwyciły ją straszne mdłości. Rozmowa przycichła, jakby zatrzymana jej bezwiedną, lecz wszechmocną wolą.

— Salsie, może coś zagrasz? — spytała ucinając ostatecznie dyskusję. — Czy ktoś tańczy? Gudrun, zatańczysz, dobrze? Bardzo proszę. Anche tu, Palestra, ballerai — si per piacere. Ty też, Ursulo.

Hermione wstała i z wolna pociągnęła wyszywaną złotem wstęgę wiszącą przy kominku. Przez chwilę przytrzymywała ją, po czym puściła gwałtownie. Wyglądała jak kapłanka pogrążona w głębokim transie.

Przyszedł służący, który otrzymawszy zlecenie powrócił niebawem z naręczem jedwabnych sukien, szali, szarf, głównie wschodnich, które Hermione, uwielbiająca piękne, ekstrawaganckie stroję, latami kolekcjonowała.

— Będzie to taniec trzech kobiet — oświadczyła.

— Jaki to ma być taniec? — spytał podnosząc się Aleksander.

—  Vergini delle Rocchette,  Dziewice na Skałach — powiedziała szybko contessa.

— One są takie rozlazłe — zaoponowała Ursula.

— Może trzy wiedźmy z „Makbeta” — zaproponowała usłużnie Fräulein. Wreszcie zdecydowano się na Noemi, Rut i Orfę. Ursula będzie Noemi,

Gudrun — Rut, a contessa — Orfą. Miała to być scenka taneczna w stylu rosyjskiego baletu Pawiowej i Niżyńskiego.

Contessa była gotowa pierwsza. Zrobiono miejsce, Aleksander usiadł przy pianinie. Orfa w pięknym, wschodnim stroju rozpoczęła powolny taniec na śmierć swego męża. Nadeszła Rut i razem płakały i lamentowały, po czym pojawiła się Noemi, żeby je pocieszać. Odtwarzały to wszystko bez słów, wyrażając swoje uczucia gestem i tańcem. Cała dramatyczna scenka trwała około kwadransa.

Ursula była piękna jako Noemi. Jej męża i obu synów zabrała śmierć, lecz ona zachowała nieugiętą dumę i o nic nie prosi. Rut, kochająca kobiety — kocha ją. Owdowiała Orfa, żywa, zmysłowa, mądra, wraca do życia, chce je zacząć od nowa. Wszystko, co dzieje się między kobietami, jest prawdziwe i nieco przerażające. Widzów zaskakiwała desperacka namiętność, z jaką Gudrun tuliła się do Ursuli, jednocześnie uśmiechając się z subtelną złośliwością; Ursula przyjmowała to w milczeniu, niezdolna dać nic więcej ani sobie, ani synowej, lecz groźna i nieugięta, kryjąca swój ból.

Hermione była uważnym widzem. Patrzyła na contessę, zmienną, zmysłową, szybką jak gronostaj, i na Gudrun, lgnącą z całej mocy, lecz zdradliwie, do tak bardzo kobiecej siostry, i na Ursulę niebezpiecznie bezradną, jakby w tej bezradności obarczano ją ciężarem, od którego nie umie się wyzwolić.

— To było bardzo piękne! — zawołali wszyscy chórem. Ale Hermione przeżywała tortury, wiedząc to, czego nie chciała wiedzieć. Wołała o nowy taniec i na jej życzenie contessa i Birkin odtańczyli żartobliwie Malbrouka.

Geralda podniecił widok Gudrun garnącej się do Noemi. Jej tak bardzo kobieca, choć skrywana brawura i skłonność do kpin burzyła mu krew w żyłach. Nie mógł zapomnieć jej uniesionej, ofiarnej, wiernej, zuchwałej, a jednocześnie drwiącej twarzy. Birkin przypatrywał się jak krab — pustelnik ze swojej muszli, jak przejmująco Ursula przekazuje w tańcu swoje rozczarowania i swoją bezradność. Była bujna, pełna niebezpiecznej siły. Niczym nieświadomy pączek, z którego rozkwitnie kwiat wszechwładnej kobiecości. Bezwiednie ciągnęło go do niej. Była jego przyszłością.

Aleksander zagrał jakąś węgierską melodię i wszyscy zaczęli tańczyć, porwani jej rytmem. Gerald był radośnie oszołomiony, kiedy zbliżał się w tańcu do Gudrun. Jeszcze jego stopy nie mogły się uwolnić od rytmu walca i two—stepa, ale czuł już siłę wzbierającą w członkach i w całym ciele wyzwalającym się z niewoli. Pojęcia nie miał, jak się tańczy ten spazmatyczny, murzyński rag-time, ale już wiedział, jak należy zacząć. Birkin, kiedy udało mu się zrzucić ciężar niechęci do tych spośród obecnych, których nie lubił, tańczył ochoczo i z prawdziwą wesołością. Jakżeż za tę lekkomyślną wesołość nienawidziła go Hermione.

— Widzę teraz — zawołała z podnieceniem contessa, obserwując jego taniec pełen wewnętrznej radości, której nie chciał z nikim dzielić — że pan Birkin jest zmienny! .

Hermione obrzuciła ją przeciągłym spojrzeniem i zadrżała. Tylko cudzoziemka mogła to zauważyć i głośno powiedzieć.

— Cosa vu-oldire Palestra?’.— zapytała śpiewnie.

— Popatrz — odpowiedziała po włosku contessa — to nie mężczyzna, lecz kameleon, stworzenie, które ciągle zmienia barwę.

„To nie człowiek, to zdrajca i nie jest to jeden z nas” — powtarzało echo w podświadomości Hermione. Wiła się w duszy, że tak niewolniczo mu ulega, gdyż on uciekał i umiał żyć, a ona nie, gdyż on nie był logiczny, nie był człowiekiem, był mniej niż człowiekiem. Nienawidziła go z rozpaczą, która nią targała i która ją niszczyła; cierpiała, jakby już była rozkładającym się trupem, nieczuła na nic poza straszliwą chorobą, która trawiła jej ciało i duszę.

Dom był pełen gości, Gerald dostał więc malutki pokój, właściwie garderobę przylegającą do pokoju Birkina. Kiedy wszyscy wzięli świece i poszli na górę słabo oświetlonymi schodami, Hermione zawładnęła Ursulą i zabrała ją do swojej sypialni, żeby z nią porozmawiać. W tym wielkim, obcym pokoju Ursula poczuła się skrępowana. Hermione zdawała się ją przytłaczać, drapieżna, zmierzająca do jakichś własnych celów. Oglądały indyjskie, jedwabne kosztowne koszule, działające na zmysły przez swój krój i wręcz grzeszny przepych. Hermione zbliżyła się do niej z falującą piersią i Ursula zbladła, ogarnięta nagłą paniką. W tym momencie błędne oczy ’Hermione uchwyciły lęk na twarzy Ursuli i znowu nastąpiło zderzenie. Ursula wzięła do ręki koszulę z pąsowego i błękitnego jedwabiu, uszytą dla czternastoletniej księżniczki, i zawołała odruchowo:

— Jakież to wspaniałe! I pomyśleć, że ktoś odważył się połączyć dwa tak intensywne kolory!

Weszła cicho pokojówka Hermione i Ursula wybiegła zdjęta strachem.

Birkin od razu poszedł do łóżka. Był szczęśliwy i senny. Był szczęśliwy od chwili, kiedy zaczął tańczyć. Ale Gerald chciał z nim pomówić. W wieczorowym stroju siedział przy nim na łóżku i zmuszał go do rozmowy.

— Kim są te panny Brangwen?

— Mieszkają w Beldover.

— W Beldover? Ale kim są?

— Nauczycielkami w szkole średniej. Zapadła cisza.

— Prawda! — wykrzyknął wreszcie Gerald. — Zdawało mi się, że skądś je znam.

—Jesteś rozczarowany? — spytał Birkin.

— Rozczarowany?”Nie... Ale skąd się wzięły u Hermione?

— Poznała Gudrun w Londynie. Tę młodszą z ciemniejszymi włosami. To artystka — rzeźbi i lepi z gliny.

— Więc nie ona jest nauczycielką, tylko ta druga?

— Obie uczą — Gudrun rysunku. Ursula jest wychowawczynią.

— A co robi ich ojciec?

— Jest instruktorem robót ręcznych.

— Naprawdę?

— Bariery klasowe padają!

Gerald zawsze czuł się nieswojo, kiedy w głosie Birkina pobrzmiewały drwiące tony.

— A cóż mnie to może obchodzić, że ich ojciec jest instruktorem szkolnym!

Birkin roześmiał się. Jego twarz na poduszce była uśmiechnięta, gorzka i obojętna. I Gerald nie miał siły odejść.

— Nie sądzę, żebyś jeszcze długo mógł liczyć na towarzystwo Gudrun. To przelotny ptak Za tydzień czy dwa już jej tu nie będzie — powiedział Birkin.

— Dokąd się wybiera?

— Do Londynu, Paryża czy Rzymu, jeden Bóg wie. Zawsze można się spodziewać, że odfrunie do Damaszku albo do San Francisco; to rajski ptak. Nie wiadomo, skąd się wzięła w Beldover. Nie ma w tym logiki, jak w snach.

Gerald zamyślił się.

— Jak to się stało, że znasz ją tak dobrze?

— Poznałem ją w Londynie, w kręgu Algernona Strange. Stykała się na pewno z Minette, z Libidnikowem i resztą — nawet jeśli nie znała ich osobiście. Nigdy nie należała do tej grupy, jest w pewien sposób bardziej konwencjonalna. Znam ją chyba od jakichś dwu lat.

— Zarabia więc niezależnie od posady w szkole?

— Niedużo i nieregularnie. Czasem sprzedaje swoje prace. Ma pewną réclame.

— Ile za to dostaje?

— Gwineę, dziesięć gwinei.

— Czy są dobre? Co przedstawiają?

— Niektóre wręcz znakomite. Na przykład te dwie pliszki w buduarze Hermione, widziałeś je, rzeźbione w drzewie i pomalowane.

— Myślałem, że to też prymityw.

— Nie, Gudrun. Przeważnie to właśnie rzeźbi — zwierzęta, ptaki, czasem małych, dziwnych ludzików. Naprawdę te rzeczy są niezwykłe, kiedy jej się udają. Zabawne w sposób jakby przypadkowy i niesłychanie subtelny.

— Może kiedyś zostać sławną artystką?

— Mogłaby, ale myślę, że nie zostanie. Porzuca sztukę natychmiast, kiedy urzekają cokolwiek innego. Skłonność do przekory nie pozwala jej traktować sztuki serio — wzbrania się przed nadmierną powagą, jakby bała się obnażyć. Nie chce się obnażyć, zawsze jest w defensywie. Tego właśnie nie mogę znieść u ludzi w jej typie. Nawiasem mówiąc, jak ułożyły się twoje sprawy z Minette po moim wyjeździe? Nic nie słyszałem na ten temat.

— Raczej paskudnie. Halliday zrobił się nieprzyjemny, omal nie rzuciłem się na niego i ledwie udało mi się uniknąć staroświeckiej, autentycznej awantury.

Birkin milczał chwilę.

— Rzeczywiście — rzekł —Juliusz nie jest całkiem normalny. Ma coś w rodzaju manii religijnej, a jednocześnie fascynuje go wszystko, co sprośne i plugawe. Jest albo prostym sługą obmywającym stopy Chrystusa, albo rysuje go w nieprzyzwoitych sytuacjach. Wpada z jednej ostateczności w drugą, a w środku nic. Naprawdę ma źle w głowie. Chce czystej lilii, dziewczęcia z twarzą a la Botticelli, ale, oczywiście musi mieć Minette, po prostu, żeby się nurzać w brudzie.

— Właśnie tego nie rozumiem. Kocha Minette czy nie kocha?

— Ani jedno, ani drugie. Minette jest dla niego ladacznicą, prawdziwą ladacznicą, z którą grzeszy. Jest opętany pragnieniem, by razem z nią taplać się w błocie. Po czym wstaje i zwraca się do niewinnej lilii, dziewczyny z twarzą dziecka i w ten sposób się zabawia. Ciągle to samo — z jednej ostateczności w drugą i nic w przerwach.

— Nie sądzę — rzekł po chwili Gerald — żeby to była aż taka zniewaga dla Minette. Ona robi na mnie wrażenie dość zepsutej.

— Myślałem, że ci się podoba! — zawołał Birkin. — Ja zawsze ją lubiłem. Co prawda nigdy mnie nic z nią nie łączyło.

— Owszem, podobała mi się na parę dni, ale tygodnia bym z nią nie wytrzymał. Skóra takich kobiet wydziela specjalny zapach, który z czasem staje się obrzydliwy ponad wszelką miarę, choćby nawet z początku był przyjemny.

— Wiem — rzekł Birkin. I dodał z irytacją: — Ale idź do łóżka, Geraldzie. Bóg wie, która to już godzina.

Gerald spojrzał na zegarek, wstał i wreszcie poszedł do swego pokoju. Ale po paru minutach wrócił w samej koszuli.

— Jeszcze jedno — rzekł znów sadowiąc się przy Birkinie. — Skończyło się to raczej burzliwie i z braku czasu nic jej nie dałem.

— Myślisz o pieniądzach? Dostanie, ile zeche, od Hallidaya lub od innych znajomych.

— Wolałbym jednak zapłacić.  

— Jej nie zależy  na tym.

— Być może. Ale rachunek pozostał otwarty, a ja wolałbym go zamknąć.

— To nieważne. — Birkin patrzył na białe nogi Geralda siedzącego w samej koszuli na łóżku. Były to pełne, muskularne nogi o białej skórze, zgrabne i jędrne. A jednak budziły w Birkinie jakąś żałosną tkliwość, jaką czasem budzą nogi dziecka.

— Chciałbym uiścić ten rachunek — powtórzył Gerald niewyraźnie.

— Naprawdę, to nie ma znaczenia.

— Ty zawsze o wszystkim twierdzisz, że nie ma znaczenia. — Gerald mówił z lekkim zdziwieniem, spoglądając serdecznie na przyjaciela.

— I najczęściej nie ma.

— Bo to właściwie dobra dziewczyna, naprawdę...

— Oddajcie cesarzowej co cesarskie — Birkin odwrócił się na bok. Uważał, że Gerald mówi po prostu, żeby mówić. —Idź już, jestem zmęczony, za późno na rozmowy.

— Chciałbym usłyszeć od ciebie coś, co ma znaczenie — ciągnął Gerald patrząc mu w twarz wyczekująco. Ale Birkin odwrócił głowę do ściany.

— No dobrze, śpij sobie — Gerald dotknął serdecznie jego ramienia i wyszedł.

Rano usłyszawszy, że Birkin się rusza, Gerald zawołał:

— Nadal myślę, że powinienem był dać Minette trochę pieniędzy.

— O Boże, nie bądź taki przyziemny! Zamknij rachunek we własnej duszy, jeśli musisz. Chociaż ty chyba nie potrafisz.

— Skąd wiesz?

— Znam cię przecież. Gerald zastanawiał się chwilę.

— Uważam, że należy płacić takim dziewczętom jak Minette.

— Kochanki należy utrzymywać. Z żoną należy żyć pod jednym dachem. Integer vitae scelerisque purus...

— Dlaczego mi dokuczasz?

— Nudzisz mnie, nie interesują mnie twoje grzeszki.

— Mnie interesują.

Ranek znów był słoneczny. Pokojówka przyniosła wodę i odsunęła zasłony. Birkin siedział w łóżku i z przyjemnością, leniwie spoglądał na park za oknem, zielony, opustoszały i romantyczny, jakby przeniesiony z odległej przeszłości.

Myślał o tym, jak urocze, jak pewne, jak doskonale i ostatecznie wykończone jest wszystko, co należy do przeszłości — pięknie spełnionej przeszłości — ten dom tak spokojny i złoty, park drzemiący w spokoju przez stulecia. Jakąż jednak pułapką i złudzeniem jest to nieprzemijające piękno, jak ponurym, martwym więzieniem jest w istocie Breadalby, jak nieznośnie ciąży panujący tu spokój. A przecież nawet to jest lepsze niż teraźniejszość z jej szamotaniną i żałosnymi konfliktami. Ach, gdyby można było stworzyć przyszłość zgodnie z pragnieniami serca! Trochę czystej prawdy, niezachwiane stosowanie tej odrobiny prostej prawdy w życiu — oto, czego serce zawsze pragnie.

— Nie wiem, czy w ogóle pozwalasz mi się czymkolwiek interesować — dobiegł Birkina glos Geralda z sąsiedniego pokoju. — Minette i jej podobnymi — nie, kopalniami — nie, więc czym w końcu?

— Ależ interesuj się, Geraldzie, czym tylko potrafisz. Mnie po prostu te sprawy nie obchodzą.

— Co wobec tego mam robić?

— Co chcesz. A co ja mam robić?

W ciszy, która zaległa, Birkin wyczuwał namysł Geralda.

— Niech mnie piorun strzeli, jeśli wiem — usłyszał żartobliwą odpowiedź.

— Bo, widzisz — rzekł Birkin —jakaś część ciebie chce Minette i tylko Minette, inna część chce kopalń i wielkich interesów... I masz... cały składasz się z różnych części.

— I jakaś część chce jeszcze czegoś innego — powiedział Gerald szczególnym głosem, spokojnym i prawdziwym

— Czego? — spytał nieco zaskoczony Birkin.

— Właśnie miałem nadzieję, że ty mi to powiesz. Zamilkli obaj.

— Nie, nie mogę ci powiedzieć. Nie umiem znaleźć drogi dla siebie, a cóż dopiero dla ciebie. Mógłbyś się ożenić.

— Z kim? Z Minette?

— Może. — Birkin wstał i podszedł do okna.

— To jest twoje panaceum — mruknął Gerald —lecz sam jeszcze tego lekarstwa nie wypróbowałeś, a przecież i ty nie jesteś zdrowy.

— Tak — odparł Birkin. — Ale ja się wyleczę.

— Przez małżeństwo?

— Tak — rzekł Birkin z uporem.

— Nie. Nie, nie, nie, mój chłopcze.

Zaległa między nimi cisza; obaj odczuli szczególne napięcie wzajemnej wrogości. Zawsze starali się zachować pewien dystans, pewną niezależność. Jednocześnie dziwnie ich do siebie ciągnęło.

— Salvator femininus — powiedział Gerald z ironią.

— Czemu nie?

— Rzeczywiście, czemu nie, byle ci się to udało. Ale z kim się ożenisz?

— Z kobietą.

— Bardzo dobrze — rzekł Gerald.

Na śniadanie zeszli ostatni. Hermione lubiła, żeby wszyscy zjawiali się wcześnie. Cierpiała, że okradają ją z części dnia, że przez nich marnuje życie. Zdawała się chwytać godziny za gardło, by siłą wycisnąć z nich, co się da. Rano była zwykle upiornie blada, jakby jeszcze nie całkiem się ocknęła. A jednak tchnęła siłą, jej wola była nie do odparcia. Gdy Birkin i Gerald weszli, w atmosferze dało się odczuć nagle napięcie.

Hermione uniosła twarz i powiedziała śpiewnym, rozbawionym głosem:

— Dzień dobry! Czy spaliście dobrze? Cieszę się bardzo!

I odwróciła się, jakby przestali dla niej istnieć. Birkin, który doskonale ją znał, wiedział, że postanowiła go nie zauważać.

— Proszę bardzo, na kredensie stoi jedzenie, bierzcie, na co macie ochotę. — W głosie Aleksandra brzmiała lekka dezaprobata. — Mam nadzieję, że jeszcze nie wystygło. O nie! Czy zechciałbyś zgasić płomień pod podgrzewaczem, Rupercie? Dziękuję ci.

Aleksander stawał się autorytatywny, kiedy Hermione była chłodna. Nieuchronnie przejmował jej ton. Birkin usiadł i spojrzał na stół. Przywykł do tego pokoju, do tej atmosfery przez lata zażyłości, a teraz czuł, że nie ma już z tym nic wspólnego. Jak dobrze znał tę Hermione, która siedzi tu wyprostowana i milcząca, odurzona jakby, a przecież silna i energiczna! Znal ją tak do głębi, tak ostatecznie, że niemal przechodziło to w obłęd. Trudno mu było uwierzyć, że jest przy zdrowych zmysłach, że nie znajduje się w królewskim przedsionku egipskiego grobowca, gdzie zmarli zasiadają wieczni i groźni. Jak gruntownie poznał Joshuę Matthesona, który szorstkim, lecz afektowanym głosem mówił i mówił bez końca; jego świetny umysł pracował bez przerwy i wszystko, co opowiadał, było interesujące, ale już znane, wiadome z góry, choć tak odkrywcze i inteligentne. Aleksander — doskonały gospodarz, tak uprzejmie swobodny; Fräulein — wszystkim przyklaskująca we właściwy sposób; mała włoska contessa — na każdego zwracająca uwagę i uroczo rozgrywająca swoje gierki, obiektywna i czujna jak łasica, która wciąż zabiega, żeby mieć jak najwięcej przyjemności, nic z siebie nie dając; panna Bradley — ciężka, służalcza, traktowana z zimną, niemal szyderczą pogardą przez Hermione, a przez pozostałych z lekceważeniem — wszystko to było mu znane jak gra, w której tradycyjnie ustawione figury, zawsze te same — królowa, dwa skoczki, pionki, identyczne teraz jak przed wiekami — ciągle te same figury poruszają się w jednej z niezliczonych odmian ciągle tej samej gry. Lecz przebieg gry jest dobrze znany, rozgrywać ją to szaleństwo, wyczerpane są wszystkie możliwości.

Gerald był wyraźnie ubawiony; gra mu się podobała. Gudrun przyglądała się wszystkiemu uporczywie wielkimi, poważnymi, wrogimi oczyma; gra fascynowała ją i budziła w niej obrzydzenie. Ursula miała nieco zaskoczony wyraz twarzy, jakby została zraniona i ból czaił się jeszcze tuż poza progiem jej świadomości.

Nagle Birkin wstał i wyszedł.

— Dość tego — mruknął do siebie mimo woli.

Hermionę dostrzegła, że wstaje, chociaż nie uświadamiała sobie tego. Podniosła ciężkie powieki i zobaczyła, jak znika, porwany nagle nieznanym prądem; fale zwaliły się na jej głowę. Tylko niezłomna wola trzymała ją przy stole i pozwoliła jej mechanicznie snuć refleksje i rzucać oderwane uwagi. Ale ogarniała ją ciemność, była jak okręt idący na dno. Dla niej też był to koniec, okręt rozbił się w mroku. A przecież niezawodny mechanizm jej woli nadal działał, działała więc i ona.

— Czy będziemy się kąpać dziś rano? — spytała nagle.

— Wspaniale — powiedział Joshua. — Poranek jest cudowny.

— Piękna pogoda — dorzuciła Fräulein.

— Tak, chodźmy się kąpać! — poprosiła Włoszka.

— Nie mamy kostiumów kąpielowych — zauważył Gerald.

— Weźmie pan mój — powiedział Aleksander. — Muszę iść do kościoła i czytać ewangelię. Czekają na mnie.

— Jest pan chrześcijaninem? — zapytała contessa z nagłym zainteresowaniem.

— Nie — odparł. — Nie jestem. Ale uważam, że powinno się podtrzymywać dawne obyczaje.

— Są takie piękne! — uzupełniła Fräulein taktownie.

— O tak! — zawołała panna Bradley.

Wszyscy bez pośpiechu przenieśli się na murawę. Był słoneczny, łagodny poranek wczesnego lata, gdy życie snuje się delikatnie jak wspomnienie. Rozbrzmiewały dzwony pobliskiego kościoła, niebo było bezchmurne, poniżej na jeziorze jak nenufary bielały łabędzie, pawie defilowały długimi, dumnymi krokami, idąc przez obszar cienia na zalany słońcem trawnik. Człowiek miał ochotę wtopić się w tę niedzisiejszą doskonałość.

— Do widzenia! — zawołał Aleksander powiewając rękawiczkami i zniknął za kępą drzew w drodze do kościoła.

— Idziemy teraz się kąpać? — spytała Hermione.

— Ja nie — powiedziała Ursula.

— Nie chcesz? — nalegała Hermione, patrząc na nią powłóczyście.

— Nie, nie mam ochoty — powtórzyła Ursula.

— Ani ja — dodała Gudrun.

— A co z moim kostiumem? — zapytał Gerald.

— Nie wiem — Hermione zaśmiała się z rozbawieniem. — Czy chustka do nosa wystarczy? Duża chustka?

— Wystarczy — rzekł Gerald. ’”

— No to idziemy — zanuciła Hermione.

Pierwsza przebiegła przez trawnik drobna Włoszka o kocich ruchach; gdy biegła, błyskały jej białe nogi. Pochylała głowę zawiązaną złotą jedwabną chustką. Lekkim krokiem przeszła przez furtkę i zeszła niżej na trawę, po czym stanęła — drobna figurka z kości słoniowej i brązu — na brzegu wody. Odrzuciła ręcznik i spoglądała na łabędzie, które zbliżyły się zdziwione. Potem nadbiegła panna Bradley podobna w ciemnoniebieskim kostiumie do wielkiej, miękkiej śliwki. Następny był Gerald z czerwoną chustką wokół bioder, z ręcznikami na ramionach. Trochę jakby chciał się popisać, przystanął roześmiany w pełnym słońcu. Ciało jego było białe, ale swoją nagość obnosił naturalnie. Potem nadszedł sir Joshua w płaszczu kąpielowym i wreszcie Hermione, krocząc ze sztywnym wdziękiem w obszernej opończy z fioletowego jedwabiu i fioletowozłotym turbanie na głowie. Ładne było jej wyprostowane, długie ciało, jej mocno stąpające, białe nogi; miała w sobie wręcz olśniewający majestat, kiedy tak szła pozwalając, by peleryna opływała jej kroki. Przesunęła się przez trawnik niczym dziwne wspomnienie i poszła wolno, dostojnie w stronę wody.

Były tu trzy stawy, schodzące tarasami w dolinę, rozległe, gładkie i piękne w słońcu. Woda przelewała się przez niski kamienny murek, przez niewielkie skałki i spadała z wyższego stawu do niższego. Łabędzie przeniosły się na przeciwległy brzeg, trzcina pachniała słodko, lekki powiew muskał skórę. Gerald skoczył do wody w ślad za sir Joshuą i popłynął na kraniec stawu; tam wspiął się na brzeg i usiadł na murku. Jeszcze jeden skok do wody — to mała contessa popłynęła jak kot, żeby się do niego przyłączyć. Oboje roześmiani siedzieli w słońcu ze skrzyżowanymi na piersiach rękami. Podpłynął sir Joshua i stanął w pobliżu zanurzony w wodzie po pachy. Hermione i panna Bradley też przepłynęły staw i usiadły obok siebie na brzegu.

— Czy oni nie są przerażający? Naprawdę się ich nie boisz? Wyglądają jak płazy. Jak wielkie jaszczury. Widziałaś kiedy stwór podobny do sir Joshuy? Ursulo, przecież on należy do świata sprzed potopu, kiedy po ziemi pełzały olbrzymie gady.

Gudrun patrzyła z prawdziwym przerażeniem na sir Joshuę, który stał po pierś w wodzie; długie, siwiejące włosy oblepiały mu oczy, szyja osadzona była na grubych, szorstkich ramionach. Mówił coś do panny Bradley, która siedziała wyżej na brzegu, pulchna, duża i mokra, gotowa lada chwila stoczyć się do wody jak oślizłe lwy morskie w zoo.

Ursula przyglądała się w milczeniu. Gerald, śmiejący się wesoło między Hermione i contessą, ze swymi prawdziwie złotymi włosami, radosny, o jędrnym ciele, przywodził jej na myśl Dionizosa. Hermione, z hojnym, sztywnym, złowieszczym wdziękiem, pochylała się ku niemu, groźna, jakby nieodpowiedzialna za swoje czyny. Dostrzegał w niej niebezpieczeństwo, spazm obłędu. Ale tym weselszy miał wyraz twarzy i jakby częściej stał zwrócony do małej contessy, której oczy błyskały do niego.

Wszyscy zsunęli się do wody i płynęli razem jak stado fok. Hermione w wodzie była potężna i roztargniona, powolna i silna. Palestra płynęła szybko i cicho jak szczur wodny. Gerald kołysał się na fali migotliwie — biały swobodny cień. Potem wyszli kolejno na brzeg i skierowali się do domu,

Gerald pozostał nieco w tyle, żeby zamienić parę słów z Gudrun.

— Nie lubi pani wody? — spytał.

Obrzuciła mężczyznę stojącego przed nią niedbale z kropelkami wody na skórze nieprzeniknionym spojrzeniem.

— Bardzo lubię.

Przez chwilę czekał na dalsze wyjaśnienia.

— I pływa pani?

— Tak, pływam.

Nie chciał jej spytać, dlaczego wobec tego nie kąpała się z nimi. Wyczuwał jej ironiczny nastrój. Odszedł, po raz pierwszy zaintrygowany.

— Dlaczego się pani nie kąpała? — spytał później, gdy był już znów odpowiednio ubranym, młodym Anglikiem.

Podrażniona jego uporem, zawahała się chwilę z odpowiedzią.

— Ponieważ nie przypadła mi do gustu ta cała paczka.

Roześmiał się, wyraz „paczka” zdawał się budzić echo w jego świadomości. Posmak gwary w tym określeniu wydał mu się pikantny. Chciał czy nie chciał, Gudrun uosabiała dla niego prawdziwy świat. Pragnął sprostać jej wymaganiom, spełnić jej oczekiwania. Wiedział, że tylko jej kryteria się liczą. Inni, bez względu na pozycję towarzyską, są z natury profanami. Nie miał rady, musiał starać się dorównać jej zasadom, zrealizować jej ideał mężczyzny i człowieka.

Po lunchu, kiedy inni goście poszli do siebie, Hermione, Gerald i Birkin zwlekali jeszcze, kończąc rozmowę. Toczyli przedtem dyskusję bardzo intelektualną i na ogół sztuczną o nowej sytuacji ludzkości, o rodzącym się świecie. Jeśli zostanie obalony dawny porządek społeczny, co wyłoni się z chaosu?

Sir Joshua twierdził, że kluczową ideą społeczną jest idea społecznej równości. Gerald sprzeciwiał się temu. Według niego rzecz polega na tym, żeby każdy człowiek pracował na swoim niewielkim odcinku — niech spełni swoje zadanie, a poza tym niech robi, co chce. Jednoczącą zasadą jest wykonywana praca. Tylko praca — proces produkcji wiąże z sobą ludzi. Jest to więź mechaniczna, ale przecież społeczeństwo to właśnie mechanizm. Poza pracą każdy człowiek żyje osobno i postępuje, jak mu się podoba.

— Och! — zawołała Gudrun. — I nie będziemy już mieli własnych imion... Jak Niemcy, nic, tylko Herr Obermeister i Herr Untermeister. Mogę to sobie wyobrazić: ,Jestem pani dyrektor kopalni Crich...” „Jestem panią posłanką do parlamentu Roddice...” „Jestem panną nauczycielką rysunków Brangwen...” Bardzo to ładnie brzmi.

— Na świecie będzie o wiele lepiej, panno nauczycielko rysunków Brangwen— powiedział Gerald.

— Pod jakim względem, panie dyrektorze kopalni Crich? Stosunków między panem i mną par exemple?

— Tak, na przykład — zawołała Włoszka — to, co jest między mężczyzną a kobietą!

— To nie są kwestie społeczne — wtrącił Birkin sarkastycznie.

— Właśnie — potwierdził Gerald. — W swoich stosunkach z kobietami wykluczam kwestie społeczne. To moja osobista sprawa.

— I dziesięciofuntowego banknotu — dorzucił Birkin.

— Nie uznaje pan więc kobiety za istotę społeczną? — Ursula zwróciła się do Geralda.

—Jest jednym i drugim. Istotą społeczną, kiedy dotyczy to społeczeństwa; ale jako osoba prywatna ma pełną swobodę postępowania.

— Czy nie będzie raczej trudno złożyć razem te dwie części?

— O, nie. Układają się same w naturalny sposób... Widzimy to teraz na każdym kroku.

— Nie mów hop, póki nie przeskoczysz — rzekł Birkin. Gerald zmarszczył brwi w przystępie irytacji.

— A czy ja skaczę?

— Jeśli — odezwała się wreszcie Hermione — bylibyśmy zdolni zdać sobie sprawę choćby z tego, że w duchu jesteśmy wszyscy tacy sami, że wszyscy jesteśmy braćmi, reszta nie miałaby znaczenia, skończyłyby się złośliwości i zawiść, i ta walka o władzę, która wszystko obraca wniwecz.

Słowa Hermione przyjęto w milczeniu i prawie natychmiast wszyscy wstali od stołu. Ale gdy inni już wyszli, Birkin zwrócił się do Hermione z goryczą w głosie:

—Jest zupełnie inaczej. Wręcz przeciwnie. Każdy z nas jest duchem inny i nie jesteśmy sobie równi — tylko różnice społeczne wynikają z przypadkowych okoliczności materialnych. Owszem, jeśli chcesz, jesteśmy abstrakcyjnie czy matematycznie równi. Każdy człowiek odczuwa głód i pragnienie, ma dwoje oczu, jeden nos i dwie nogi. Ujęci w liczbach jesteśmy jednakowi, ale w dziedzinie ducha każdy z nas jest odmienny, wagę ma czysta różnica i nie liczy się ani równość, ani nierówność. I na tych dwu strzępach wiedzy trzeba oprzeć państwo. Twoja demokracja jest absolutnym kłamstwem, twoje braterstwo między ludźmi — fałszem, skoro tylko wykroczysz poza matematyczną abstrakcję. Wszystkich nas karmiono mlekiem, wszyscy jemy chleb i mięso, wszyscy chcemy jeździć samochodami— i to jest początek i koniec braterstwa ludzi. Ale równości nie ma. Ja jako ja, czy jestem w jakiś sposób równy innemu mężczyźnie czy innej kobiecie? Duchowo jestem tak daleki od nich, jak jedna gwiazda od drugiej i tak samo odmienny pod względem jakości i ilości. Niech ten fakt będzie fundamentem twojego państwa. Nie dlatego jeden człowiek nie jest lepszy od drugiego, że są sobie równi, lecz dlatego, że są z gruntu różni, więc całkowicie nieporównywalni. W momencie, w którym zaczyna się porównywać, jeden człowiek okazuje się o wiele lepszy od drugiego — wszelka nierówność, jaką sobie można wyobrazić, jest dana przez naturę. Chciałbym, żeby każdy człowiek miał swój udział w dobrach tego świata, bo wtedy uwolnię się od jego natręctwa i będę mógł mu powiedzieć: „Masz, czego chciałeś — dostałeś sprawiedliwy udział. Teraz zajmij się swoimi sprawami i nie zawracaj mi głowy”.

Hermione przyglądała mu się złośliwie, spode łba. Wyraźnie czuł płynące od niej gwałtowne fale nienawiści i wstrętu do wszystkiego, co powiedział. Rwący, czarny, silny strumień nienawiści i odrazy wypływa! z jej podświadomości. I tylko podświadomie słyszała jego słowa — świadomie, ogłuszona, nie zwróciła na nie wcale uwagi.

— To zakrawa na megalomanię, Rupercie — powiedział wesoło Gerald. Hermione wydała dziwne chrząknięcie, Birkin cofnął się o krok.

— Tak, niech będzie — rzekł nagle głosem, który przedtem tak natarczywy, przygniatający, był teraz bezdźwięczny. I wyszedł.

Później jednak ogarnęły go skrupuły. Był wobec biednej Hermione gwałtowny, okrutny. Chciał jej to wynagrodzić, pogodzić się z nią. Zranił ją przecież, zachował się mściwie. Uznał, że czas już przywrócić dobre stosunki.

Poszedł do jej buduaru, pokoju ustronnego i zacisznego. Hermione siedziała przy biurku i pisała listy. Kiedy wszedł, uniosła twarz, z roztargnieniem popatrzyła, jak siada na sofie, i powróciła do pisania.

Wziął do ręki grubą książkę, którą zaczął czytać już poprzednio, i natychmiast, bez reszty pochłonęły go myśli autora. Był plecami odwrócony do Hermione, która nie mogła się już skupić nad listem. Jej mózg był chaosem, wtargnęła do niego ciemność, a ona sama walczyła, by odzyskać władzę nad swoją wolą, jak pływak walczy z podwodnymi wirami. Lecz mimo wysiłku, świat się na nią walił, wciągały ją ciemności, czuła, że serce jej pęka. Coraz bardziej wzmagało się straszliwe napięcie, było męczarnią nie do zniesienia, miała uczucie, że ją żywcem zamurowano.

Zdała sobie sprawę, że murem jest jego obecność, że to jego obecność ją zabija. Jeśli nie zdoła uciec, umrze w okropnej męce, zamurowana w koszmarze. I to on jest murem. Musi zburzyć mur, musi usunąć sprzed siebie straszliwy zator, człowieka, który tarasuje całe jej życie. Jeżeli tego nie zrobi, czeka,  ją okrutna śmierć.

Straszne wstrząsy przebiegały przez jej ciało, jak gdyby porażone prądem wysokiego napięcia. Wiedziała, że on siedzi tu w milczeniu, uosobienie niszczącego ją zła. To właśnie mąciło jej umysł, dławiło oddech — te milczące, przygarbione plecy, tył jego głowy.

Ramiona jej przeszył zmysłowy dreszcz — za chwilę dozna rozkoszy zaspokojenia. Ramiona drżały, była w nich siła, bezbrzeżna, nieodparta siła. Co za rozkosz, rozkosz płynąca z siły, szaleństwo rozkoszy! Nareszcie osiągnie zaspokojenie, najwyższą zmysłową ekstazę. Za chwilę! Z nieopisanym strachem, w najgłębszym cierpieniu, wiedziała, że nadchodzi moment największego szczęścia. Zacisnęła dłoń na pięknej, błękitnej bryle lapis lazuli, która leżała jako przycisk na jej biurku. Obracała ją w ręku, podnosząc się bezszelestnie. W jej piersiach serce płonęło czystym płomieniem, była nieprzytomna z ekstatycznego uniesienia. Zbliżyła się do niego i przez cudowną chwilę stała za nim w transie. On, zamknięty w magicznym kręgu, siedział bez ruchu, nieświadom niczego.

Po czym szybko, ogarnięta płomieniem, który przeszył ją na wskroś jak płynna błyskawica przynosząc jej rozkosz, niewysłowioną rozkosz spełnienia, z całą siłą uderzyła kamiennym klejnotem w jego głowę. Obejmujące kamień palce osłabiły cios. Mimo to głowa Ruperta opadła na stół, na którym leżała książka, kamień ześliznął się koło jego ucha; Hermione przeszył spazm szczęścia, rozświetlony bólem przygniecionych palców. Ale nie zaspokoiło jej to w pełni.

Podniosła wysoko ramię, żeby raz jeszcze wycelować w głowę bezwładnie leżącą na stole. Musi ją roztrzaskać, bo dopiero kiedy to uczyni, jej ekstaza osiągnie szczyt, jej żądza zostanie na zawsze nasycona. Nic już nie miało znaczenia, ani życie, ani śmierć tysięcy ludzi; jedno było ważne — żeby osiągnąć zaspokojenie, pełne, ekstatyczne zaspokojenie.

Nie była szybka, mogła się poruszać tylko powoli. I Rupert jedynie dzięki sile ducha ocknął się, podniósł głowę i odwrócił do niej twarz. Zobaczył wzniesione ramię, rękę ściskającą kulę z lapis lazuli. To była jej lewa ręka. Ze zgrozą zdał sobie sprawę, że Hermione jest mańkutem. Błyskawicznie schował głowę pod grubym tomem Tucydydesa. Cios, który padł, nieomal złamał mu kark i roztrzaskał serce.

Miał roztrzaskane serce, ale nie bał się. Wykonał skręt, żeby znaleźć się na wprost niej, pchnął stół i odsunął się dalej. Był flaszką rozbitą na atomy, cały z odłamków, stłuczony na miazgę. Ale ruchy miał zborne i precyzyjne, nie był rozbity psychicznie ani zaskoczony.

— Nie, Hermione — rzekł cicho. — Nie pozwolę na to.

Stała przed nim wysoka, sina z wściekłości, czujna, ściskając kurczowo kamień w dłoni.

— Odsuń się i daj mi stąd odejść — rzekł zbliżając się do niej.

Jakby pchnięta przez niewidoczną rękę, cofnęła się nie odrywając od niego wzroku, znieruchomiała jak obezwładniony anioł, który zagradzał mu drogę.

— To nie ma sensu — powiedział przechodząc tuż obok niej. — To nie ja umrę, słyszysz?

Cały czas był twarzą zwrócony w jej stronę, na wypadek, gdyby go chciała znowu uderzyć! Kiedy miał się na baczności, nie ośmielała się zaatakować. Teraz uważał na siebie, była więc bezsilna. Wyszedł i zostawił ją zastygłą w bezruchu.

Całkiem zdrętwiała od długiego stania, chwiejnie dowlokła się do sofy, położyła się i zapadła w ciężki sen. Po obudzeniu pamiętała wszystko, ale zdawało jej się, że tylko go uderzyła; zrobiłaby to każda kobieta, nad którą tak by się znęcał. Miała absolutną rację. Wiedziała, że moralnie ma rację. W swojej niezawodnej czystości postąpiła tak, jak należało postąpić. Po jej stronie jest słuszność i czystość. Jej twarzy nie opuszczał wyraz groźnej, religijnej ekstazy, jakby była w narkotycznym transie.

Birkin, jeszcze nie całkiem przytomny, ale stąpający pewnie, poszedł z domu prosto przez park na pola, w stronę wzgórza. Po słonecznym dniu zachmurzyło się, zaczął kropić deszcz. Birkin dotarł do najdzikszej części doliny, wędrując wśród leszczynowych zarośli, niezliczonych kwiatów, kiści wrzosu, kęp młodziutkich jodeł, które wypuściły pędy. Wszędzie tu czuło się wilgoć, strumień płynął w głębi doliny, która była czy też wydawała się mroczna. Wiedział, że jeszcze się w pełni nie ocknął, że porusza się jakby w ciemności.

Czegoś jednak chciał. Czuł się szczęśliwy na wilgotnym zboczu, zarośniętym i ciemnym od krzewów i kwiatów. Chciał wszystkiego dotykać, aż nasyci się tym dotykaniem. Zdjął ubranie, usiadł nagi wśród pierwiosnków, muskał je stopami, dotykał nogami, kolanami, zanurzył w nich ręce do ramion, brzuch i piersi. Całym ciałem czul ich rozkoszny, chłodny, delikatny dotyk. Całym ciałem sycił się nimi.

Lecz było tu za miękko. Brnąc przez wysoką trawę, podszedł do kępy młodych, nie wyższych od człowieka jodeł. Wiotkie, ostre gałązki smagały go. Mimo dotkliwego bólu, szedł prosto na nie, czując prysznic zimnych kropelek na brzuchu i na biodrach, uderzenia kiści wiotkich i ostrych igieł. Oset ukłuł go mocniej, ale niezbyt dotkliwie, bo poruszał się powoli i ostrożnie. Leżeć i turlać się w lepkich, chłodnych, młodych hiacyntach, ułożyć się na brzuchu i pokryć plecy garściami cienkiej, wilgotnej trawy, łagodnej jak oddech, miększej, delikatniejszej i słodszej niż dotknięcie kobiety; kłuć uda ostrym, cienkim puszkiem jodłowych gałązek; poczuć lekkie, parzące smagnięcie bata leszczyny na ramionach, przytulić do piersi srebrzysty pień brzozy, gładkiej i twardej, wezbrane życiem węzły i bruzdy — to było dobre, dobre pod każdym względem, tylko to go mogło zaspokoić — chłód i subtelny dotyk roślin przenikający go do głębi. Jakżeż był szczęśliwy, że ta czarowna, czuła roślinność czekała na niego, tak jak on czekał na nią; ileż mu to dawało rozkoszy i radości!

Wycierając się dość pobieżnie chustką do nosa, myślał o Hermione i o ciosie, jaki mu zadała. Czuł jeszcze ból z jednej strony głowy. Ale ostatecznie, czy to ma znaczenie? A czy Hermione ma jakieś znaczenie? I ludzie w ogóle? Tu była ta doskonała, chłodna samotność, piękna, świeża i nietknięta. Zaprawdę, jakże błądził myśląc, że potrzebuje ludzi, że pragnie kobiety. Wcale nie chciał kobiety. Liście, pierwiosnki i drzewa były prawdziwie urocze, chłodne, upragnione, przenikały do krwi, bogaciły go. Teraz był wzbogacony ponad wszelką miarę i taki szczęśliwy!

Hermione słusznie chciała go zabić. Co ich łączyło? Dlaczego miał udawać, że cokolwiek łączy go z ludźmi w ogóle? Tu był jego świat; nie chciał nikogo i nic poza tą roślinnością czarowna, delikatną, czującą to samo, co on.

Musi wrócić do świata. To prawda. Ale nie ma to znaczenia, jeśli człowiek wie, gdzie jest jego ojczyzna. Teraz wiedział, gdzie jej szukać. Tu była jego ojczyzna, miejsce jego mistycznych zaślubin. Świat był obcy.

Wspinał się na zbocze zastanawiając się, czy nie jest szalony. Lecz jeśli nawet, to wolał swój obłęd niż wszelką normalność. Własne szaleństwo cieszyło go, był wolny. Nie miał ochoty na stary, zdrowy świat, nabrał do niego wstrętu. Cieszył się nowo odkrytym światem swego szaleństwa. Był tak świeży, delikatny i przyjazny.

Jeśli się smucił trochę w duszy, to tylko na skutek resztek dawnej moralności, która wiązała człowieka z ludzkością. Ale miał dość i dawnej etyki, i człowieka, i ludzkości. Kochał teraz miękką, delikatną roślinność, tak chłodną i bez skazy. Odrzuci dawną moralność i będzie wolny w swym własnym, nowym świecie.

Zdawał sobie sprawę, że ból głowy potęguje się z każdą minutą. Szedł teraz drogą do najbliższej stacji. Padał deszcz, a on nie miał kapelusza. Ale przecież tylu wariatów chodzi dziś po deszczu z odkrytą głową.

Ciągle jeszcze zastanawiał się, w jakiej mierze ciężar w sercu, niejasne uczucie depresji wynikało z obawy, że ktoś mógł go widzieć leżącego nago w trawach. Jaki potworny strach budziła w nim ludzkość, inni ludzie! Potworny strach, że ktoś mu się przygląda, stał się dla niego koszmarem, dręczącym jak zmora senna. Gdyby jak Aleksander Selkirk znalazł się na wyspie bezludnej, wśród zwierząt i drzew, byłby wolny i szczęśliwy, ustąpiłby ucisk w sercu, rozwiałyby się obawy. Mógłby kochać rośliny i byłby całkiem szczęśliwy sam z sobą, przez nikogo nie nagabywany.

Wyśle liścik do Hermione: może się o niego niepokoi, nie chciał być za to odpowiedzialny. Na stacji napisał parę słów:

„Jadę do miasta, na razie nie mam ochoty wracać do Breadalby. Ale wszystko jest w porządku, tylko nie przejmuj się, że mnie zraniłaś. Powiedz innym, że miewam takie kaprysy. Miałaś słuszność, że mnie uderzyłaś, skoro tego chciałaś. I to chyba wszystko”.

W pociągu jednak poczuł się chory. Każdy ruch sprawiał mu ból nie do zniesienia, mdliło go. Ze stacji powlókł się do dorożki, posuwając się krok za krokiem jak ślepiec trzymający się tylko resztkami woli.

Chorował prawie dwa tygodnie, ale nie zawiadomił Hermione, myślała więc, że się boczy; stosunki między nimi całkiem się urwały. Była urzeczona i pochłonięta przekonaniem, że ona jedna ma monopol na prawdę i sprawiedliwość, niezachwianie pewna własnej wyższości i własnej racji.

Koniec wersji demonstracyjnej.

ROZDZIAŁ IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXIV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXVI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXVII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXVIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXIX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Rozdział XXX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXXI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej