Certelev Dmitrij Nikolaevich

ZAMIEĆ

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

Scena I.

Scena II.

Scena III.

ZAMIEĆ

FANTAZJA SCENICZNA

Certelev Dmitrij Nikolaevich

Przełożył Bolesław Londyński

Według staro-irańskiej (perskiej) religii Zoroastra, stwórcy i kierownikiem świata jest Ormuzd, bóg światła, prawdy i dobra; przeciwstawia mu się Ahriman, duch ciemności, zła i fałszu. Są to diva "bliźniaki" jednakowo realne, z których jeden stworzył dobro, drugi zło, a obaj znajdują się w wiecznej walce ze sobą.
Nauka Zoroastra, z której wyjątki doszły do nas w Zend-Aweście, jest jedynym mniej lub więcej racjonalnie umotywowanym systematem dualistycznym. Wszystkie twory, od gwiazd najpotężniejszych aż do najmniejszych zwierzątek, dzielą się na stworzenia Ormuzda i Ahrimana, wiodące nieustanną walkę pomiędzy sobą, walkę, mającą się zaledwie z biegiem stuleci zakończyć tryumfem dobra. Ten systemat stanowi kontrast z indyjskiemi pojęciami wiary, które są skłonne widzieć we wszechświecie panowanie jednej potęgi, ukazującej się w mnóstwie postaci, dzięki tylko opiece bogini Mai — fałszywej widomości zjawisk.
W Zend-Aweście zaledwie trzy do czterech razy spotyka się imię Tamurafa, jednego z pierwszych królów starożytnego Iranu; ale z niewielu omawiających go tekstów widać, że jemu przypisywaną jest nadzwyczajna siła i wiedza magiczna; przez swoje zaklęcia przekształcił on Ahrimana w skrzydlatego konia, który musiał go posłusznie dźwigać w ciągu lat trzydziestu; po upływie tego terminu, Ahriman zdołał się pozbyć swego jeźdźca, jedynie dzięki temu, że dowiedział się od żony Tamurafa, iż polot po nad szczytami Elbrusu—jest wyłącznym czynem, wzbudzającym w Tamurafie niejaką obawę.
(Przyp. Red. N. ).

OSOBY:

TAMURAF — król Iranu.

ATMA — księżniczka indyjska, później żona Tamurafa.

SZYDASP — destur, najwyższy kapłan, doradca Tamurafa.

AHRIMAN.

Scena I.

Zamek Tamurafa. Z okien widać wierzchołki gór, pokryte Śniegiem i oświetlone zachodzącem słońcem. W głębi ołtarz z przygotowanemi wiązkami świętego drzewa. Wchodzi Tamuraf, rzuca oręż i staje zamyślony.

TAMURAF.

Dość! Dość! Już dłużej ja czekać nie mogę.

Wszystko mi zbrzydło — igrzyska i walki...

Bez niej brak światła i brak mi uciechy...

O niechaj w żyłach jej inna krew płynie,

Nie znam jej rodu i nie znam plemienia,

Lecz mnie oszukać nie mogą te oczy —

Nie darmo niebo w nich całe się kąpie.

(Podnosi kopję i uderza nią o podłogę, wchodzi niewolnik. )

Wołaj Szydaspa!

(Niewolnik odchodzi. )

To rzecz niepodobna,

By dzieci mroku jasnemi się zdały.

SZYDASP ( wchodząc )

Czy mnie wołałeś, o wielki monarcho?

TAMURAF.

Witaj mi, ojcze, lecz siadaj że, proszę,

Do pomówienia mam z tobą dziś wiele.

SZYDASP.

O tak, monarcho, dość jeszcze kłopotów.

Cóż że Ahriman jest dzisiaj bezsilny,

I przez twych zaklęć potęgę związany,

Pokorną szkapą dziś stał się dla ciebie, —

Lecz zasiew złego jest nazbyt głęboki;

Choć. go się rąbie — kiełkuje na nowo.

TAMURAF.

Nie, ja nie o tem chcę z tobą pomówić.

Złe, chociaż w koło zapuszcza korzenie

I lubo wszędzie rozrasta się bujnie,

Lecz siła światła w tworzeniu jest wielką:

Mitra promieńmi zasila głąb ziemi

I tam gdzie ciemność, on życie pobudza.

Zło jest bezwładne: rzucając swe cienie,

Ono zaledwie przedmioty zabarwia. —

Lecz słuchaj, lato już cało minęło

Od chwili, kiedym skierował swój zwykły

Bieg na południe. Podemną dokoła,

Całun ze śniegów połyskał się srebrny;

Mignęły szybko gór szczyty wyniosłe,

Lasy i stepy dalekiej Assyryi,

Aż wreszcie ciepło owiało mnie w biegu.

Lecz nagle w niebie śnieżyste wierzchołki

Znowu błysnęły i murem mi drogę

Znów zagrodziły w powietrznej podróży.

Zwolniłem trendzli i bystry jak mgnienie,

Do gwiazd dalekich Ahriman mnie uniósł

I nieruchomo zawisnął znienacka...

Pod memi stopy Ind wił się jak wstęga,

Błyszczały wody srebrzyste Gangesu

I jąłem spuszczać się, zrazu powoli,

A potem prędzej i szybciej jak strzała..

Tak nieraz sanie, gdy z góry lodowej

Puścisz je zlekka, zjeżdżają równiutko,

Lecz z każdą chwilą ta jazda się wzmaga,

I wicher bije w twarz, szarpiąc twą odzież,

Brak ci oddechu, a serce kołacze...

Już się przedemną i morze rozświeca,

Gdy oto znów się mój rumak wzniósł zwolna,

I przepłynąwszy nad lasów gromadą,

Dotknął się ziemi w cudownej krainie.

Cisza zaległa. Pałac marmurowy

Stał pośród krzewów z czarownym zapachem,

Igrając srebrem, to znowu perłami,

Fontanny dźwięcznie szemrały dokoła;

Niby w świątyni wyniosłe kolumny,

Palmy się w górę wzbijały wysoko,

Lotos się. kąpał w lustrzanem jeziorze

I pyszne róże nęciły swą wonią...

Czarów kraina!...

( Zamyśla się )

Cóż powiesz, Szydaspie?

SZYDASP.

Nie wiem, monarcho, być może, iż wszystko,

Coś widział w owej odległej krainie,

Wszystko, coć w zmierzchu ponętnem się zdało,

Jest marą tylko i w dziennej światłości

Zniknie i we mgłę rozpłynie się tylko.

TAMURAF.

Masz słuszność, ojcze; o tak, ten świat czarów,

Przy dziennem świetle obejrzeć należy

SZYDASP.

I po co? Jeśli coś widział — to cienie,

W promieniach zorzy nie ujrzysz ich pewnie;

A jeśli nawet jest kraj ten bogatym,

I skarby złota i srebra ma w sobie,

Pereł i drogich kamieni jest krajem,

To czyliż takie potrzebne nam skarby?

Na cóż ci będą te nowe bogactwa?..

Ach pomyśl tylko: za jakąż to cenę

Zdobyć je trzeba!... Przez góry i stepy

Wypadnie wojsko znużone prowadzić,

Ileż walk stoczyć?..

TAMURAF.

Tyś mnie nie zrozumiał:

A któż tu mówi o krwi i o walkach?

Posłuchaj dalej: ja długo tam stałem,

Z listków chwytając dźwięki niepojęte:

To niby strumyk szemrały zaledwie,

To znowu rosły i falą płynęły:

A kiedym bliżej się zakradł do zamku,

Ujrzałem nagle piękność nad pięknoście.

W jej rękach harfa cichutko brzęczała,

I dziwne słowa nuciły jej usta.

Takiej piękności jam nigdzie nie widział,

Ani w świątyniach w. śród służby Baala,

Ani wśród dziatwy piaszczystej Arabii,

Ani nad Nilu barwnemi brzegami,

Ani w Assyryi wspaniałych pałacach...

Ach taki urok, czar taki w spojrzeniu,

Że ci słowami słońca nie opiszę...

Bez niej nie zaznam nigdy spokojności...

SZYDASP.

Lecz pomyśl, panie...

TAMURAF.

 Wszystko obmyśliłem.

SZYDASP.

O czyliż ten, co prawdy był szermierzem,

Ten, kto zwyciężył odwiecznego wroga.

Kto w wiatrach z samym rozmawiał Ormuzdem,

Stanie się nagle widm marnych ofiarą,

Zapomni nagle i prawo i wiarę

I za fałszywej rozkoszy chwileczkę,

Opuści wszystko i władzę i państwo,

I ta występna oszpeci miłością

Władców Iranu monarsze swe łoże.

TAMUZAF.

Za nałożnicę nie wezmę jej przecie,

Pragnę jak żonę wprowadzić ją tutaj.

SZYDASP.

Żonę! Ach pomyśl, co czynisz, monarcho...

TAMPRAF.

Dość!.. Ty nie pojmiesz, mój ojcze, tych uczuć,

Które mi duszę przejęły głębi.

W twej piersi ogień zagasnął już żywy,

I na świat cały patrzysz beznamiętnie...

Jam postanowił i rad już nie żądam;

Módl się, by pan twój mógł znaleść nareszcie

Za trudy swoje nagrodę w miłości.

SZYDASP.

O tak, monarcho, ja modlić się będę,

Aby cię promień oświetlił niebieski

I rozwiał widma tej nocy fałszywej.

( Wychodzi ).

(Tamuraf zbliża się do ofiarnika, rzuca nań święte gałązki i czyni zaklęcia. Wznosi się gesty dym i słychać tentent; dym się rozrzedza i ukazuje się Ahriman ).

AHRIMAN.

Czyliś mnie wołał?

TAMURAF.

Pomocy twej żądam.

AHRIMAN.

Pomoc! Szaleńcze, walczyłeś wszak ze mną

I zwyciężyłeś, choć przecie co żyje

Wszystko przedemną ze strachem się korzy...

Lecz się wystrzegaj — już blizką jest chwila...

Drżyj, bo nie pomoc lecz zemsta cię czeka.

TAMURAF.

Znam ja twą władzę na wielkim tym świecie,

Lecz dotąd jeszcze tyś przy mnie bez siły;

Krzepią mię jeszcze Ormuzda promienie!

AHRIMAN.

Falą ciemności zatopię Ormuzda

I jego ogień zagaszę na niebie.

TAMURAF.

Dosyć; co będzie ze światem, to jeszcze

Toń czasu kryje w swej głębi nieznanej;

Lecz póki jesteś związany zaklęciem,

Koniem mi jesteś, więc bądź mi posłusznym.

Władca królestwa rozpaczy i mroku,

Połowę świata skruszyłeś na miazgę,

Ale gdy opór mnie stawić zapragniesz,

Do posłuszeństwa tym ogniem cię zmuszę...

( Ogień się rozpala, Ahriman znika w kłębach dymu ).

AHRIMAN.

Rozkazuj tedy.

TAMURAF.

Nieś mnie po nad Ganges,

Nieś tam, gdzie wszystko jest nią przepełnione!

( Scenę zalega mgła przy ostatnich słowach Tamurafa, słychać uderzenie piorunu, a potem głuche grzmoty, z pośród których dolatuje tentent szybko oddalającego się konia. Zwolna, mgła się rozrzedza. Noc księżycowa; gaik palmowy, na brzegu rzeki; w oddaleniu pałac z oświetlonemi oknami. Na pierwszym planie skała. Tamuraf zwolna wchodzi na nią ).

TAMURAF.

Gdy władcę światła nie śmiem błagać o to,

Co moją duszę przepełnia do głębi,

I gdy mi nie chce dopomódz Ahriman,

Szturmem więc sobie tę rozkosz zdobędę.

( Bierze arfę i śpiewa. )

Ach ona słyszy... idzie... już jest blizko.

( Z pomiędzy drzew bieli się suknia. Wchodzi Atma zwolna, jak gdyby we śnie ).

ATMA.

Gdzie jestem? W lesie? I sama? To nie sen...

Przedemną niebo się przecie rozwarło

I jasne duchy nęciły mnie wyżej

Szczęście nadziemskie mi rojąc w zachwycie.

( Nagle, spostrzegłszy Tamurafa, z trwogą )

Kto tu? Kto jesteś?

TAMURAF.

Nie lękaj się, piękna!

Jam czarodziejską przywołał cię pieśnią,

Lecz wobec ciebie bezwładne me czary,

One topnieją jak wątle mgły fale

W ciepłych promieniach porannego słońca.

ATMA.

Ubiór twój dziwny, twój oręż, spojrzenia,

Wszystko mnie trwoży. O mów że mi, ktoś ty?

TAMURAF.

Kto jestem? Na cóż nazwisko ci moje,

Nie znasz mej ziemi i nie znasz imienia

Tego, coś ująć zdołała na wieki.

Lecz zechcij tylko, a nie ma państw w świecie,

Którebym w darze do stóp twych nie przyniósł,

Ja ciebie zrobię władczynią wszechświata.

Siła mych czarów znać nie chce granicy,

I nie ma przeszkód dla mojej miłości.

ATMA.

Ja w twoją miłość nie wierzę, tyś straszny,

Czarów podstępem tyś mnie tu sprowadził,

I teraz zguby mej żądasz napewno...

Lecz za co?.. Nigdym nie znała cię dawniej...

Puść mnie! Odeklnij okrutne twe czary!

TAMURAF.

O nie, nie siła swych zaklęć czarownych

Ja cię zatrzymać tu pragnę: o, odejdź —

I gdyby dziwów wyrosły tu krocie,

Gdyby się na nas bogi zagniewały,

Nawet i wtedy obronić cię zdołam!

ATMA.

Znowu jak przez mgłę minionych stuleci,

Poznaję ciebie! Ach czyliż więc znowu

Swój obrót, śmierci i nowych narodzin

Zdołało odbyć czasów rącze koło,

I znów...

TAMURAF.

O dziecko, zapomnij, co było.

Wszyscy jesteśmy pod Mai opieką,

Próżno śmiertelni, azury i bogi

Nawet się silą, zasłonę jej odkryć,

A gdy zasłona ta pęka niekiedy,

My patrzym przez nią wzrokiem zasmuconym.

Lecz tam, po za nią, widzimy nie światło,

Ale toń mroku i toń zapomnienia,

Minionych wieków ów sen zapomniany!..

I szereg dalszych następnych stuleci,

Jeden czas tylko ogarnąć potrafi

My w niej się rodzim, żyjemy i giniem,

I w wiecznej walce kochamy przez chwilkę,

Ale ta chwilka wiecznością jest dla nas.

 Gdy w duszy światło miłości zabłyśnie —

Przeszłość i przyszłość wnet istnieć przestają.

Czemu drżysz znowu, bądź zdrowa, nie bój się,

 Tyś wolna.

( Nadciągają chmury ).

ATMA.

Czekaj, już teraz ci wierzę.

Mgła się rozwiała, ja będę więc twoją.

Weź mnie, uchodźmy, uchodźmy coprędzej,.

Po nad przepaście mnie unieś i góry,

Przez las i stepy, przez ciemnie tej nocy.

Im gęstszym będzie jej mrok tak mi wrogi,

Tem jaśniej dla nas miłość świecić będzie...

Lećmy, dopóki nas pogoń nie ściga.

TAMURAF.

Nie trwóż się, luba, ja ciebie uniosę,

Tak, że i ptak nas i wiatr nie dogoni,

Do mnie, hej do mnie, posłuszny mój koniu!

( Uderza tarczą to skałę, sypią się iskry, grzmot pod ziemią. Na skalę nadciągają obłoki i zakrywają Tamurafa z Atmą. Pośród piorunów słychać tentent oddalającego się konia).

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej