Lasocki Franciszek

ZDEMASKOWANI

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY.

AKT I.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX.

Scena X.

AKT II.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VII.

AKT III.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

ZDEMASKOWANI

Obraz dramatyczny w III aktach.

Lasocki Franciszek

OSOBY.

PAN DOBRUTA.

MARTA, jego córka.

DORA COMPTON.

JERZY DOLESKI, malarz.

ROMAN PLAMICKI.

PANI DYRDALSKA.

ANIELKA, wychowanka p. Dobrnty.

EDWIN WILARD.

SERWACY, lokaj.

JANKIEL, faktor.

INNA SŁUŻBA.

POLICJA.

Rzecz dzieje się w Warszawie, tegoczesnie.

AKT I.

U pana Dobruty.

Scena I.

DOBRUTA, MARTA, DYRDALSKA otaczają portret Marty.

DOBRUTA.

Pysznie odrobił!

DYRDALSKA.

Doprawdy — niema co

Wyrzec nagannie. Wdzięki są te same,

Bo choć na płótnie nic na tem nie tracą.

Takie ma oczy i ten uśmiech słodki,

Włosy w pierścieniach od połysku złote,

Całej postaci miękkość jak u kotki —

Na czole widać rozum i prostotę.

DOBRUTA.

Po dwakroć kocham i ja też ją za to —

Raz jak mą córkę jedyną na świecie,

Powtórnie znowu, że z żony utratą

Żywy jej obraz jest to moje dziecię.

Równie mi w serce wpadł Jerzy Doleski

Skoro tak pięknie jej portret odrobił.

MARTA.

Śliczne są także i jego al - freski,

Kościół tutejszy przecudnie ozdobił.

DYRDALSKA (zdziwiona).

O takich świętych nie słyszałam wcale,

Widać nie dawno kanonizowani.

MARTA.

Wszak to nie święci.

DYRDALSKA.

Lecz przy bożej chwale

U tronu jego pobożnie zebrani.

MARTA.

Nie — droga pani — to są fantastyczne

Rysunki ścienne.

DYRDALSKA.

To pierwszy raz słyszę —

Więc mówisz Marciu, że one prześliczne?

MARTA.

Żarty natury malarz niemi pisze.

PYRDALSKA.

Żarty natury — to rzeczy ciekawe ?

DOBRUTA.

Tu macie prawdę — o tem mówić lepiej —

Ot umyśliłem dać go na wystawę,

Ręczę, Warszawa na raz się oślepi

Gdy ujrzy słońce takie gołem okiem.

MARTA.

Nie — ojcze drogi! nie rób tego, proszę,

DYRDALSKA.

I owszem Marciu z namysłem głębokim

Ojciec to robi — dobre skutki wnoszę.

Wszak całe lato nie na to w Warszawie

Siedzicie państwo, by tracić pieniądze,

Mówiąc otwarcie, to dla tego prawie,

Żeby wynaleźć rnęża pannie......sądzę......

DOBRUTA.

A prawdę mówisz kochana sąsiadko,

Po co obwijać w bawełnę rzecz jasną ?

Chciałbym ją wydać i złoto i gładko.

Bo wdzięki z czasem gdy dla obcych zgasną,

To już dla panny fortuna zamknięta,

Zwłaszcza, gdy kieszeń w dodatku jest pusta.

DYRDALSKA (śmiejąc się naiwnie).

A żadna z nich tam nie pragnie być święta,

(po chwili).

Ja zaś się bałam zbyt męża — oszusta —

I przez to chociaż mam szkatułkę pełną

Dotąd się panną nazywać pozwolę.

DOBRUTA.

Jako owieczka z niestrzyżoną wełną.

DYRDALSKA.

Ostrożnie biegam w zalotników kole.

DOBRUTA.

Ale czas by już.

DYRDALSKA.

Cóż za czas tak wielki?

DOBRUTA

Piąty krzyżyk zda się?

DYKDALSKA (obrażona).

A to co znowu ? na łzy Zbawicielki!

Ten człowiek niema pojęcia o czasie —

Zkąd ta wiadomość? wyborna metryka!

Wszakże na chrzcinach nie byłeś pan moich?

DOBRUTA.

Bo być nie mogłem — świat mi się odmyka

We dwa lat pono od urodzin twoich

Miła sąsiadko.

DYRDALSKA.

Efront zawsze z pana,

Lepiej więc skończmy tę brzydką rachubę

Bo to Warszawa nie wieś zakazana!

Gdzie liczyć wiek mój mieliście za chlubę.

Rok tu już mieszkam, nie żałując wcale

Dawnych stosunków zaprawnych goryczą.

SERWACY.

Gość jaśnie panie.

D0BRUTA.

Poprosić na salę.

MARTA (d. s.)

Za Jerzym tętna serca czas mi liczą.

Scena II.

Ciź, wchodzą ROMAN PLAMICKI i DORA COMPTON.

DOBRUTA.

Witamy szczerze naszych miłych gości —

Zatęskniliśmy........

DORA.

I mnie bez was smutno.

Ja chociaż mieszkam w tak wielkiej blizkości

(z exaltacją).

O kamienicę przeklętą, okrutną,

(zwracając mowę znacząco do Marty).

Czuję samotność aż nazbyt dotkliwie

Gdy raz choć na dzień nie zrobię wizyty —

(ściskając Dobrutę).

Jego domowi.

DORA (przysuwa się do portretu).

A to mistrz szczęśliwie

Uchwycił rysy, wdzięków skarb obfity.

ROMAN (obojętnie).

Tego nie powiem.

DORA.

Jak - to?

DOBRUTA.

Ależ?

DYRDALSKA.

Czyż - by?....

ROMAN.

Koloryt ciemny, podobieństwa mało.

DORA (nie zwracając uwagi).

Włosy jak liście u płaczącej wierzby,

Tak naturalnie, tak mu się udało —

Co za blask oka, cudny uśmiech twarzy,

Pogoda czoła, ta miękkość wejrzenia.

To arcydzieło najpierwszych malarzy —

Pan Roman, widzę, zbyt stronnie ocenia.

DOBRUTA.

To mi znawczyni! o tak, to ja lubię.

Natychmiast, jutro, oddam na wystawę

W portrecie córkę.

ROMAN (d. s.)

Tam ci sławę zgubię.

(głośno).

Malarz sądzony będzie przez Warszawę.

Ciekawym bardzo, czy wraz z mojem zdaniem"?

DORA.

Tylko pan nie chciej swem złośliwem piórem

Uprzedzać sądów.

ROMAN (z dumą).

My......

DOBRUTA (przerywając).

Boć waszem pisaniem

Tak wywijacie jak po łbie kosturem.

ROMAN.

My......

DORA (przerywa z lekceważeniem).

Postępu ministry!

Co talent zrodzi obrzucacie błotem

A większość wierzy: in verba magistri.

ROMAN.

My przedewszystkiem......

MARIA.

Pod stronności młotem

Chcecie tak spłaszczyć, ukorzyć, przerobić

Wszystkie krajowe dzieła krwawej pracy,

Że gdyby talent dał się łatwo dobić

Razami zemsty, ciosem strutej płacy,

Tobyście sami jedynie zostali

Wychudli, głodni z odjętej wam strawy.

A na ostatku idąc coraz dalej

Gdyby w około była śmierć i cisza,

Co już od walki z wrogami wyzwala,

To z wielbionego wiekami derwisza

Zrobilibyście biesiadę Tantala.

ROMAN (z tajoną gwałtownością).

Ależ my przecie......

DORA (kończąc).

Tylko szkodzim sobie —

Bo jeźli plamim dziecięce pieluchy,

To potem wianki splatamy na grobie.

MARTA.

Są przecie prawdy tak przeczyste duchy,

Że swoim sądem i powagą świętą

Zawsze was zmuszą do milczenia w końcu,

Ocenią pracę poczciwie podjętą

Wskazując błędy jak plamy na słońcu.

DOBRUTA.

Proszę więc pana o córki portrecie

Źle nie napisać w której tam gazecie.

ROMAN.

Nic nie napiszę.

MARTA.

To trzymam za słowo.

ROMAN (d. s.)

Już uleciało. Zrobię ja mu sławę,

W niwecz obrócę, zgromię go surowo —

O! sprawię ja mu, sprawię kąpiel krwawę!

(głośno).

My będziem milczyć, niech mi pani wierzy.

SERWACY (vvchodząc).

Pan Edwin Wilard, pan Doleski Jerzy.

DOBRUTA.

Prosić.

DYRDAI.SKA.

Ciekawam bardzo, co pan Edwin powie?

MARIA

Już oddał słuszność memu malarzowi.

Scena III.

Ciż i wchodzą EDWIN WILARD , JERZY DOLESKI.

DOBRUTA.

Nasi kochani! zkąd - że tak płyniecie ?

EDWIN.

Płyniemy z pięknej, spacerowej fali.

JERZY.

Co za ścisk dzisiaj, przepych w toalecie,

Mnóstwo przechodniów, przecisnąć się trudno.

MARTA.

Dla tego właśnie dziś siedzimy w domu.

DORA

(bierze gazetę do ręki).

Ja bardzo lubię przechadzkę tak ludną

Byle się kłaniać nie trzeba nikomu.

DOBRUTA.

Żeby pogodzić na raz panie obie

Proszę na balkon, wieczór taki ciepły,

Kwiatkami memi te mury ozdobię,

Ja naprzód kwiatek siwizną już skrzepły.

(Edwin wpatruje się w portret — inni wychodzą).

Scena IV.

Zostają EDWIN, DORA wpatrzona w gazetę.

EDWIN (całując w rękę Dorę).

O czem tak dumasz piękna moja Doro?

Bo chociaż patrzysz na te czarne muchy

To oczy twoje inną myślą górą.

DORA.

Bez słów zdołają zrozumieć się duchy —

EDWIN.

Ale nic ludzie, którzy na pół ciałem.

DORA.

Jeżeli zawsze gniotą ich te pęta,

To myśl im będzie czemś niezrozumiałem —

Nie każda dusza zarówno zamknięta.

EDWIN.

Co do mnie wyznać to ze wstydem muszę:

Że ze słów tylko robię pewne wnioski

A czynom wierzę i w nich widzę duszę.

DORA.

Ja w rysach lica czytam poszept bożki

Jak i szatańskie, niegodne zamiary.

EDWIN.

Cóż więc dostrzegasz dziś na mojej twarzy?

DORA.

Nie dziś, lecz odkąd pragnąłeś ofiary

Z mojej ci ręki — pośpiech krew ci parzy

I bojaźń pewna przedtem mi nieznana

Daje się widzieć wyraźnie w twem oku.

EDWIN (klęka).

Doro! więc prosząc, padam na kolana,

Odwołaj ślub nasz wstrzymany do roku —

Wszakże się poznać już dałem do syta?

A bojaźń straty twej miłości pani!

Po sercu mojem tak piekielnie zgrzyta

I tak mnie strasznie, bez litości rani,

Że już od zmysłów prawie że odchodzę —

I błagam nie dręcz mnie już dłużej srodze!

(wstaje).

DORA.

Bez poświęcenia ja w miłość nie wierzę,

A jeźli tobie przykrość sprawia zwłoka

To i mnie równie, powiadam to szczerze,

Bo miłość moja cicha choć głęboka.

EDWIN.

Więc poświęć dla mnie odroczenia słowo.

DORA.

Edwinie chwytasz widzę za wyrazy,

Prosisz mnie wprawdzie, ale przymusowo,

A oczy wtenczas twe jak skrzące głazy —

Dziwna odmiana, strach mną jakiś miota.

EDWIN.

A w tobie i ja znajduję odmianę —

Wiary serdecznej pękła nić już złota,

Policzki często blednieją rumiane,

Przywidzeń dziwnych tworzysz smutne mary,

Które się wloką za tobą dręczące

Pragnąc z obojga nas ciągłej ofiary —

Ja żyję w świecie, ty brodzisz miesiące.

DORA.

To nie przekona mnie nigdy Edwinie,

Przestańmy siebie zniewalać wzajemnie,

Przyjdzie ta chwila, bo czas rączo płynie,

Że sam usłyszysz pośpiech i odemnie.

(podaje mu rękę).

A teraz chodźmy — zadługo już sami.

EDWIN (d. s.)

Wspomnisz tę chwilę, o! wspomnisz ze łzami!

(wychodzą — jednocześnie drugiemi drzwiami wchodzi Maria).

Scena V.

MARTA, potem JERZY.

MARTA (chodzi zamyślona).

Mój dobry ojciec tyle kosztów łoży

Bawiąc w Warszawie by znaleźć mi męża,

Męża we złocie i sprzedać najdrożej

Swą jedną córkę. Lecz chęć nic zwycięża

Przeszkód fatalnych, bo sąsiedzi wiedzą

Jak się tam komu rodzi plon za miedzą,

A od nich drudzy, którym idzie o to,

Żeby miedź nie wziąść za swe własne złoto.

(po chwili).

Czyż ja - bym mogła pokochać już kogo

Gdy całem sercem zawładnął mój Jerzy?

Choćbym się sprzedać mogła nawet drogo,

To ja - m już jego, on do mnie należy.

(chwilę duma).

(Wchodzi) JERZY (biorąc ją za rękę).

Jak rzadko mogę te drżące rączęta

Uścisnąć z serca.

MARTA.

Byle choć tak dłużej

Nie krępowały serc nam twarde pęta.

JERZY.

Bez kolców przecie nie wyszukać róży,

Słodycz na świecie chce wiele zapłaty,

A tą zapłatą: cierpliwość, cierpienie.

Uczucia rwą się jak orzeł skrzydlaty

W krainy marzeń, w gwiaździste sklepienie

I gdy im zda się być przy rajskim progu

O jedną chwilę, jedno mgnienie oka,

Zepchnąć je ztamtąd podoba się Bogu

Gdy chęć niewczesna i bardzo wysoka.

MARTA.

Czyż miłość czysta, nieskalana, prawa

W rzeczywistości niema istnieć wcale?

JERZY.

Owszem — lecz świat ją nie zawsze uznawa,

W przesądach swoich trzyma się zuchwale,

Biedny bogatej pokochać nie może,

Bo tylko równi majątkiem, rodziną

Mogą powiedzieć: "błogosław nas Boże!"

A inna miłość wielką, w świecie winą.

MARTA.

Zaiste! ojciec mój do tych należy.

JERZY.

Ja - bym go błagał na klęczkach o! Marto!

MARTA.

To nie pomoże.

JERZY.

Wszak postąpić szczerzej

Zawsze najlepiej.

MARTA.

Z przesądem nie warto —

Okoliczności czekać najdogodniej.

JERZY.

Zapewnie, gdyby twe uczucia stałe

Mogły czas potrwać wierząc w los przechodni

Nie prysnąć w próby uderzone skałę.

MARTA.

O! bądź spokojny o to drogi, miły!

Nic nas na świecie rozłączyć nie zdoła,

Czuję do walki dostateczne siły,

Czuję przy sobie wciąż stróża - anioła.

Wszelkich sposobów użyję nareszcie —

Ojciec nie będzie przecie tak okrutny!

I granit kruszą błagania niewieście —

Wszak prawda? powiedz — czemuś taki smutny?

JERZY

Bom czytał w wielu książkach te zdarzenia,

A inny skutek brały zawsze pono?

MARTA.

Ale wyjątek, choć zasad nie zmienia

Lecz ma byt własny.

JERZY (biorąc ją za rękę).

......Więc ubóstwioną

Najdroższą w świecie moją piękną Martę

Posiędę kiedyś?

MARTA.

Bądź dobrej myśli.

JERZY

Słowa te w sercu mem będą niestarte,

Nic je już ztamtąd nigdy nie wykreśli,

(całuje ją w rękę).

MARTA.

Czas cię przekona. Teraz chodźmy zcicha

Znowu na balkon — może nas kto śledzi?

Dyrdalska z uczuć dla ciebie usycha, (śmieje się).

JERZY.

Żarty —

MARTA.

I coraz wygląda nam bledziej.

(rozchodzą się w przeciwne drzwi).

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej