Adolf Dygasiński

ZŁODZIEJ LEŚNY

Konwersja: Nexto Digital Services

ZŁODZIEJ LEŚNY

Adolf Dygasiński

Franek Dętka posiadał własność, złożoną z dwóch mórg gruntu oraz trzech sztuk inwentarza: świnki, krowy i konia. Skromny to majątek, jeżeli zważymy, iż z tego musiał wyżyć sam gospodarz, jego żona i aż siedmioro drobiazgu, po roku jedno od drugiego starsze.

Każdy nieuprzedzony przyzna, iż, przy znacznym nawet współudziale błogosławieństwa bożego, spełnienie zadania bytu ciężkim było dla Franka Dętki.

Ratował się chłop jak mógł, pracował dużo, oszczędzał ogromniej lecz i tak brak go trapił, zwłaszcza iż kobiecie jego corocznie robiły się jakieś bolaki na nogach i z tego powodu musiała przeleżeć wiosnę oraz większą część lata, a więc najlepsze do zarobku pory roku.

Świnia i krowa w tym gospodarstwie były to stworzenia nic osobliwszego, przybiedzone, pochuchrane, zwyczajnie jak gadzina biednego chłopa. Za to koń, Siwek, poczciwości bydlę, czysty przyjaciel, a mądry jakby nie zwierzę. Takich koni mało jest na świecie. Za Frankiem łaził on, jak pies, w pole; dosyć było, żeby gospodarz ustami nań cmoknął, a Siwek natychmiast przystawał, choćby w największym pędzie. Kiedy zaś chłop świsnął, koń wtedy cwałem ruszał. Siwkowi można było położyć na grzbiecie sukmanę, przytroczyć wiązkę drzewa lub zajdy chwastu on to wszystko niósł spokojnie bez żadnej opozycji, nie będąc wcale prowadzonym na uździe. Nosił też za gospodynią, czy za gospodarzem zawieszony na szyi koszyk, motykę, rydel lub inny jaki sprzęt gospodarski. Bardzo mądrą była owa szkapa.

Rzec można, Siwek należał do rodziny Dętków; właził do izby, a dzieci, wszystko maleństwo, rzucały się ku niemu; każde z nich chciało choćby dotknąć ukochanego Siwusia. Jedno chwytało go za ogon, drugie za łeb, inne za grzywę, za nogi; on zaś stał cierpliwie i z pobłażliwością niejako szlachetnego człowieka znosił naprzykrzanie się częstokroć bardzo natrętnych malców.

W chłopskim bycie o pieszczoty trudno, nawet tkliwsza miłość wyraża się tu często grubym słowem, albo i przez uderzenie w kark lub uszczypnięcie; Siwka jednakże wszyscy jakoś pieścili. „Mój Siwusiu!" — wołał ten i ów dzieciak, przytulając do końskiego ciała swoją białą główkę o lnianych włosach, a Siwuś stał w izbie, przebierał nogami, powiewał ogonem, parskał, obwąchiwał dzieci po kolei, przyglądał im się, zachodził nawet do najmniejszego chłopaka w kołysce. I to bobo także uśmiechało się do konika, wyciągało ku niemu pulchne a oślinione rączęta.

Sama Frankowa też niezmiernie lubiła Siwka i, niejednokrotnie z uszczerbkiem dla krowy oraz świnki, podsuwała mu rozmaite przysmaki, spadłe z ludzkiego stołu. A jakże nie miała tego czynić, kiedy lube zwierzę zastępowało jej nieraz na podwórku drogę i łaziło za nią zupełnie jak dziecko.

— Od drugiego człowieka taka gadzina je mędrsza — mawiała gospodyni.

Chodził sobie Siwek samopas po świecie, a przecież nigdy go ze szkody nie zajęto, jakkolwiek lubił owies, koniczynę i tym podobne końskie smakołyki. Nie bez tego było, że od czasu do czasu zalazło to uczciwe bydlę i na cudze pole, ażeby tutaj użyć darów bożych. Wszakże zwierzę może być szlachetne, a nie mieć wyobrażenia o tym, co to jest tabela prestacyjna, jako też kopce, przez geometrę ustanowione. Kiedy sobie więc Siwek nieraz pozwolił bobrować po cudzej niwie lub łące, właściciele paszy, zagrabianej przez zwierzę, zarządzali obławę, aby zająć szkodnego konia. Atoli koń zawsze w sam raz zwąchał pismo nosem i wtedy zadzierał do góry swój ogon z dobrą odsadą, kładł uszy po szyi, a zmykał zawsze takim krokiem, jaki odpowiadał stopniowi niebezpieczeństwa. Najwyżej jeśli od kogo oberwał w takim razie uderzenie bryłą w grzbiet, co go też jedynie do rozkosznego brykania usposabiało.

Wyobraźcie sobie, że ta szkapa nigdy przez swego pana nie była pobudzaną ani biczem, ani prętem; głos ludzki rozumiał koń jak człowiek; pod wierzchem i w zaprzęgu żadne chłopskie bydlę mu nie wyrównało: miał gęstą minę, łeb zadzierał do góry, spoglądał buńczucznie, a nogami przebierał jakby zręczny parobek w tańcu.

Przychodziły ciężkie chwile na rodzinę Dętków; po prostu gęby czym zatkać nie było; wówczas to pochudli — chłop, jego kobieta, dzieci, no i Siwkowi także boki zapadły.

Konie płaciły dobrze i Franek mógłby się wydobyć z biedy, gdyby sprzedał Siwka. Ale jak tu sprzedać takiego przyjaciela?... Z głodem nie ma żartów!

Z bólem serca, a opłakanego łzami całej rodziny, poprowadził więc Dętka Siwka na jarmark do Kielc. Chłop był smutny, koń też stracił zwykłą sobie ochotę.

Na jarmarku wszyscy chwalili „śwarną" szkapę, Franek postawił wysoką cenę. Był taki, co się poznał na cnocie konia i na cenę przystał. Już, już Dętka miał odebrać pieniądze i iść z kupcem, aby wypić litkup, kiedy naraz spojrzy, a tu Siwek odwrócił ku niemu głowę, nastawił uszy i bystro oraz wymownie spojrzał w oczy swemu gospodarzowi. Takie spojrzenie końskie było już nad siły chłopa; o włos nie ryknął z żałości; pieniędzy nie przyjął od kupca i sam głodny powrócił ze Siwkiem do chałupy pomiędzy mrące głód dzieci.

Myślał sobie Franek, że już chyba do śmierci nie rozstanie się z owym konikiem. Tymczasem jednej nocy Siwek zniknął mu jak kamień w wodzie, bez śladu. Tak koń — rzecz łakoma, więc go oczywiście ukradli. Dopieroż było utrapienie, Frankowa wtedy szeroko rozwarła gębę na męża, że nie ma należytego zamykadła przy stajence, że nie trzyma psa przy chacie; chłop skłopotany o mało się w żałości nie wkopał pod ziemię; sposępniał, łeb na dół opuścił, nie miał nawet tyle siły, żeby się babie odszczeknąć.

Koniec wersji demonstracyjnej.