Juliusz Słowacki

ŻMIJA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

PIEŚŃ I 

PIEŚŃ II

PIEŚŃ III

PIEŚŃ IV

PIEŚŃ POWROTU

PIEŚŃ V

PIEŚŃ VI

ŻMIJA

ROMANS POETYCZNY Z PODAŃ UKRAIŃSKICH

Juliusz Słowacki

PIEŚŃ I 

SUMAK
Piękny to widok Czertomeliku,
Sto wysp przerżnęły Dniepru strumienie,
Brzoza się kąpie w każdym strumyku,
Słychać szum trzciny, słowika pienie.
A kiedy wiosną wezbrane wody
Zaleją wszystkie wyspy dokoła,
Jeszcze nad wodą widać drzew czoła,
Jakby rusałek cudne ogrody.
Gałązką mącą wodne błękity,
I jeszcze słowik w gałązkach śpiewa,
I szumią brzozy, lecz nad ich szczyty
Wznosi się fala i nikną drzewa.
Dziko Dniepr szumi, gdy w jego łonie
Sto wysp zielonych wiosną zatonie.
Piękny to widok stu wysep pana,
Woda mu ziemię z pod stóp wykradła;
Zamek się patrzy w fali zwierciadła,
Co mu przy stopach szumi wezbrana.
A gdy nań patrzysz, dziwnym pozorem
Rzekłbyś, że zamek wstecz rzeki płynie.
Cegła koralów świeci kolorem,
Lekkie filary podobne trzcinie;
Kilka ogromnych paszcz samostrzału
Patrzy strzelnicą na Czarne morze:
A górą zamku okna z kryształu
Świecą się, palą, jak ranne zorze;
I tysiąc barwy w każdym promyku,
Co się z tych okien nazad okradnie.
W zamku pan mieszka Czertomeliku,
Dumny Ataman, co Siczą władnie;
Lecz czy sam mieszka? Któż to odgadnie,
Nikt nie był w zamku, mówią, że czary
Mieszkają w gmachu, że dłoń zaklęta
Nadludzką sztuką wzniosła filary;
Lecz kiedy wzniosła? Nikt nie pamięta. —
Niejeden rybak wieczorną dobą,
W Czertomeliku płynąc ostrowy,
Słyszał przed sobą, słyszał za sobą,
Śpiew słodszy, milszy, niż szum dnieprow.
A rybak milczał, płynął pomału,
Kiedy wieczorne zorza zapadły,
Widział, jak w zamku okna z kryształu,
To się paliły, to znowu bladły;
A z okien blaskiem konały pieśni.
Znów cicho - głucho - a rybak stary
Żegnał się drżący - to czary - czary!
Wszak rybak czuwa? wszak rybak nie śni?
Już to noc trzecia, gdy gasną zorze,
Błyska na zamku ogień jaskrawy;
Ho! to kaganiec, to znak wyprawy,
Popłyną czajki na Czarne morze.
Kozaków obóz zalega brzegi,
Pośród czaharów spisa połyska;
A ponad Dnieprem w długie szeregi
Gęsto strażnicze płoną ogniska.
Tam na mogiłę wstąpił wysoką
Gęślarz i śpiewa pieśni z mogiły;
Jeśli w tych grobach nie śpią głęboko,
Może ich dzikie pieśni zbudziły?
O śpijcie! śpijcie! przeszła wam pora,
I wyście żyli —tu —w Ukrainie,
I wyście żyli — to było wczora!
My dziś  żyjemy, czas szybko płynie.
Po cóż tu wracać z licem upiora,
Gdzie nikt nie chodzi po nas w żałobie?
Jutro na naszym powiedzą grobie:
I wyście żyli! to było wczora.

Płyńmy więc! płyńmy w Natolskie grody
Burzyć pałace, rąbać fontanny.
Żelazem niszczyć Turków narody,
I porwać obraz Najświętszej Panny,
Obraz, co płacze rzewnemi łzami;
A gdy go człowiek w fali zanurzy,
Morze gniewliwe bije falami,
Pieni się, huczy, pryska i burzy,
I póty gniewne podnosi tonie,
Aż wrogów statki w falach pochłonie...
Lecz gdzież jest Hetman? w rannej godzinie
Wyszedł i w stepach błądzi od rana.
Oto przy brzegu czajka hetmana
Powiewnym żaglem bieli się w trzcinie.
I wkoło gwarzy zgraja zebrana,
Wszak nam na drogę brak na zwierzynie;
Idźmy na łowy! idźmy na łowy!
Lecz gdzież nasz Żmija, Hetman Niżowy?

Ty spisz, sumaku! ty spisz, sumaku,
Między błyszczące rosą czahary;
A tutaj strzelce w stepach Budziaku
Otoczą wkrótce knieje i jary.
Sumak nie słyszy! sumak nie słyszy!
Bo milcząc strzelce idą na łowy,
I coraz ciszej,
Między parowy,
Pomiędzy trawy
Toną i toną;
A zorza płoną
I świt jaskrawy
Pozłaca niebo na wschodzie.
O! jakże miło przy rannym chłodzie
Tak się zapuszczać w stepowe knieje.
Jak tajemnicza ta chwila nocy,
Kiedy noc kona, księżyc blednieje,
Już dzień na wschodzie, a na północy
Jeszcze lśnią gwiazdy, jeszcze lśnią jasno,
I wschód się złoci, blednie, czerwieni,
Niebo się mieni;
Gwiazdy w lazurze
Już gasną, gasną;
I polne róże
Powstają z rosy perłami. —
I cicho łowce szli manowcami.
Trzymaj, myśliwcze, ptaka na dłoni,
Zakryj mu oczy złotym kapturem;
Niech nastrzępionem nie szumi piórem,
Niech się nie trzepie, w dzwonki nie dzwoni;
Zdejmiesz mu kaptur, gdy w nasze sidła
Zwierz się dostanie, wtenczas posłuży.
Sokół się chmurzy,
I ociemniony
Nastrzępił skrzydła,
Wyciągnął szpony,
Ponury, piersi napuszył.
Tam jakiś szelest! czy to zwierz ruszył?
To nadto wcześnie! to nadto skoro!
O! nie, to lekki chart tam na smyczy,
Niechętny więzom, piszczy, skowyczy.
Skarć, łowcze, charta ręką i sforą.
Pierwej wyśledzić sumaka tropy,
Potem go gończe podniosą głosem,
A potem charty... I chart karcony
Przypadł do stopy;
Okryty wrzosem,
Kwiatem zroszony,
Ciągnie się smutny na sforze.
Wysiać strzelców na rozdroże,
Gdzie się kończy ta dolina,
Tam, kozacy, wielkiem kołem
Stójcie cicho — a drużyna
Niech tam idzie drogą, dołem,
Niechaj tonie w trawy, zioła,
W tej dolinie sumak leży.
Gdy starszy strzelec zawoła,
Niech służba w trąby uderzy.
Dane rozkazy, i dzikie jary
Otoczył kozak, tonie w czahary.
W krzakach się kryją ponure czoła,
I cicho, jakby ludzi nie było!
Jakby się tylko o łowach śniło!
Wiatr wieje w kniei i szumią zioła,
Zniknęły zbroje, łuki, oszczepy;
Świt płonie ogniem umalowany,
I słońce wstaje nad martwe ślepy.
Oblane złotem świtu burzany
Ognistej barwy kwiatem się palą,
I gną się z wiatrem: fala za falą
Przebiega stepy milczące. -
Cicho... Wtem trąby zagrały grzmiące,
I zagrzmiał razem pod niebo wzbity
Z brzękiem surm, kotłów, okrzyk wesoły,
I uwolnione z więzów sokoły
Szybko w powietrza lecą błękity,
Krążą i kraczą, dzwonkami dzwonią,
I psy spuszczone jęczą i gonią.
Czekają  łowce: wśród strasznej wrzawy
Patrzą na niwy złocone świtem.
I oto śmiga
Sumak zbudzony;
Ledwo kopytem
Dotyka trawy,
Charty wyściga,
I przez zagony,
Przed szybką smyczą,
Sadzi przez doły;
Gończe skowyczą,
Kraczą sokoły.
I jeden sokół już zleciał nisko,
Siadł mu na grzbiecie, szpony zatopił.
Chart wiatronogi za zwierzem tropił,
Już go dościgał  — już blisko — blisko —
A sumak leci, bojaźnią  ślepy,
Leci w zasadzkę  w zaz wpadł na oszczepy,
Drgnął tylko — upadł... a tłum wesoły
Znów w trąby dzwoni, znów w kotły bije,
Żeby wystraszyć, co tylko żyje
Pomiędzy trawy. - Lecą sokoły,
Krążą i kraczą, dzwonkami dzwonią,
Ogary znowu jęczą i gonią.
Czekają  łowcę. - Wśród kwiatów fali
Znów coś mignęło? - to sumak nowy? -
O nie! to Tatar miga od stali,
Jak wiatr stepowy,
Jak wąż piersiami
Trawy rozcina;
Między kwiatami
Złotem połyska.
I łuk napina,
I strzały ciska,
I rohatyny kolczate miota.
Dziwi Kozaków ta zbroja złota,
Musi to jakiś być wódz Tatarów? —
Puścić ogary: — jeden z ogarów
Już go dościga — ha! zobaczycie!
Ogar to stary, dobrze się sprawi,
Wskoczy na piersi — i w strasznej męce
Wydrze mu życie,
Zgniecie, zadławi. —
Już go doścignął  — rzecz niespodziana!
Skacze na piersi, liże mu ręce,
U stóp się kładzie, — wyje, skowyczy:
Wszak to jest ogar! — ogar Hetmana!
Pierwszy z ogarów! tak sławny w Siczy!
Nieraz Tatara wytropił w jarze,
A dzisiaj znalazł pana w Tatarze.
Wróciła nazad psiarnia zagnana,
A Tatar leci i trawy łamie.
Patrzcie! — i sokół siadł mu na ramie.
O dziwy! dziwy! sokół Hetmana!
Siadł na ramieniu, nastrzępia pióra,
Zda się, że skrzydłem nagli go w biegu.
W łowców szeregu
Okrzyk dokoła;
Strzał lekkich chmura
Ściga Tatara;
I jedna w piersi trafia ogara,
Druga pod skrzydło trafia sokoła,
Trzecia Tatara w czoło drasnęła. -
Czy krew płynęła? - czy łza płynęła?
Nie możną wiedzieć  - stanął  - zakrywa
Oczy zalane czy krwią, czy łzami.
Z piersi ogara obrożę zrywa.
Z szyi sokoła pierścień z dzwonkami;
I znów przez stepy
Wprost na oszczepy
Leci w zasiane wrogiem parowy. -
Tam go wstrzymają?... nie, nie wstrzymali!
Daleko zdradne prześcignął  łowy
I zniknął w burzanów fali.
Nie — to nie było senne widziadło,
Bo tam, gdzie przebiegł, pośród wądołów,
Bez życia sześciu Kozaków padło,
I sześć ogarów — i sześć sokołów.

PIEŚŃ II

PŁACZKA
Z tętentem konia leci przez wrzosy,
To pan nasz, Żmija, Hetman na Niżu.
Bielą się wzbite tumany rosy,
Z pod kopyt konia spłoszone wrony
Stadem się zbiły, siadły na krzyżu.
W burzanie miga kołpak czerwony,
Stalowa zbroja miga w burzanie:
—  »Witaj Hetmanie I witaj Hetmanie!...
—  »Zdrowia drużyno — co słychać w Siczy?
Czy szumią  żagle? — czajka gotowa?
Gzy nam złą wróżbą wrona nie 'krzyczy?
Czy zawsze nasza fala dnieprowa
Tak jak płynęła, płynie do morza?
Ha! tak? to dobrze... Nim błyśnie zorza,
Być w pogotowiu... Teraz niech czara
Zaszumi miodem, pieśń grzmi wesoła...
Lecz gdzie mój ogar? puścić ogara!
Gdzie jest mój sokół? puścić sokoła!«
Stróż psów hetmańskich, ptasznik Hetmana,
Dzieci nieletnie, wyszli z drużyny;
Pobladli oba uczuciem winy
I wyczytali gniew w oczach pana.
Potem rzekł starszy: »Nieszczęsne łowyl
Na nasze łowy ktoś rzucił czary.
Gdzie niegdyś leżał sumak stepowy,
Dzisiaj okryte zbroją Tatary
Trudzili charty i skrzydła ptaków.
Od strzał tatarskich sześciu Kozaków
Pośród stepowych padło wądołów,
I sześć ogarów — i sześć sokołów.
Tatar ci zabił psa i sokoła«.
—  »Kłamstwo! to kłamstwo!« Hetman zawoła,
»Gdy w polach jęczą wasze cięciwy,
Smycz moja pada, a Tatar żywy...
Umiem wybadać prawdę za mgłami
Uwitą w słowa krzywoprzysiężne.
Znacie tę obróż? pierścień z dzwonkami?
Śmiercią wam biją dzwonki mosiężnea.
Snać, że obrożę charta poznali,
Pieśń  śmierci w głosie dzwonków odgadli;
Oba zadrżeli, oba pobladli,
Łza im błękitne oczy krysztali.
-  »Parę kłamliwą, co razem wzrosła
Rzekł srogo Żmija spolecić Bogu,
Wsadzić do czajki, w czajce bez wiosła
Niech z dnieprowego spływają progu«.
Już odszedł Hetman. Powstały gwary,
Skądże wie Żmija o naszych łowach?
Czy mu przynieśli pierścień Tatary?
Czy gdzie ukryty sam był w parowach? -
W różnych domysłach zabrzmiały strony,
Jako żórawi nota wędrowna,
Pieśń przez srebrzyste płynie piołuny,
Miesza się z echem — dzika, czarowna,
Bo kiedyż Kozak o czarach nie śni?
Może domysły rozkwitną z pieśni? —

POWIEŚĆ KOZACKA
RUSAŁKA   
I
Nad mogiłą w mgłach wysoko,
Krąży sokół, siadł na krzyżu.
Pod tym grobem spi głęboko.
Niegdyś Hetman, pan na Niżu.
Jeszcze sława Zaporoża,
Jako miesiąc blady, nowy,
Nie przebyła w czajkach morza,
Nie wzleciała nad ostrowy.
Na ostrowach rosły głogi,
I samotna róża bladła.
Zapienione skalne progi
Mgliły błękit wód zwierciadła.
Przy Rusałce, wysp Hetmana
Widać było w blask miesiąca.
Jego luba z mgły uwiana,
Z mgły dnieprowej, zimna, drżąca.
Choć mroziła mglistą dłonią,
Zapalała czarnem okiem...
»Luby rzekła »tam się płonią
Polne róże nad potokiem.
»Dzwonki barwą lśnią błękitną;
Uschną dzwonki na pokosach,
Lecz z różami, gdy przekwitną,
Rozkwitają w moich włosach.
»Duchem zmarłych na tym świecie
Żyję, kwitnę jak mogiła.
Cóż po łąkach? cóż po kwiecie?
Niechaj uschną, — bym ja żyła«.
»Czarna duszo! precz odemnie,
Już miłości nie ocucę.
—  »Wyrzekasz się? lecz daremnie!
Znów zawołasz — znów powrócę.

II
Rusałka się w mgłę rozpływa.
Nocą blady miesiąc świeci,
I po łodziach lśnią  łuczywa,
I do Dniepru toną sieci...
Hetman smutny i ponury,
Płynie zwolna łódź Hetmana;
Przed nią postać z mglistej chmury,
Płomieniami malowana.
Taka piękna ponad falą,
Gdy się o nią blask roztrąca,
Wpół się ogniem lica palą,
Wpół się srebrzą w blask miesiąca.
W zachwyceniu, nieprzytomnie,
Choć to może duszy zguba,
Hetman wołał: »Chodź tu do mnie!
Chodź tu do mnie, moja luba —
III
Odtąd zawsze, zawsze razem.
Hetman w więzy lgnął widziadła,
Choć jej dusza zimnym głazem,
Na twarz różne barwy kładła.
Zawsze piękna... z polnych głogów
Róże złote włosy wieńczą. —
I kradzioną z nad porogów
Mgliste szaty złoci tęczą.
Gdzie zarastał gaj odludny,
Jednem słowem — jednym rankiem,
Wzniosła z wyspy zamek cudny,
I obwiodła złotym gankiem... -
Z koralowej zamek cegły.
Wieża druga, trzecia, czwarta,
Na skinienie w niebo biegły.
Lud go nazwał zamkiem czarta.
W zamku, jak kładzione kosą,
Powiązała róż szkarłaty;
Brylantami jakby rosą
Poiskrzyła jasne kwiaty.
Hetman patrzał na kobierce,
Okiem blask brylantów ścigał:
Ciągle patrzał  — stygło serce;
Dla Rusałki już ostygał...
Ta, choć zimna pod obłokiem,
Zimne serce wnet odgadła;
Szybko, szybko, czarnem okiem
Brylantowe blaski kradła;
Kwiaty brała do warkoczy. —
Hetman spojrzał  — wzrokiem tonął,
Nad brylanty skrzą jej oczy!
I znów kochał  — i znów płonął. —
— »Luba! ty masz blask anioła...«  —
— »Więc mi nagródź, jeślim warta,
Daj sokoła — daj mi charta,
Zabij charta i sokołaa. —
— »Czarna duszo — precz odemnie!
Sercem się z szatanem kłócę«.
— »Znów zawołasz? lecz daremnie!
Przyjdziesz do mnie —ja nie wrócę...«  —
IV
Odpłynęła... Hetman kroczy
Zamyślony po komnatach...
»Co! — nie wróci?... a jej oczy
Takie cudne, włosy w kwiatach...
Myślał... Z oczu łzy ogromne
Po niemęskiej płyną twarzy.
Rzekł do siebie: »Już nie wspomnę!
Nie wspomina, ale marzy...
»Nad zamglone chmur błękity
Oto miesiąc już się płoni;
Już mój sokół, chart zabity,
A jej niema?... pójdę do niej...«  —
Jakże miłe tchnienie wiosny!
I woń fali świeża, chłodna!
Nad porogiem czarne sosny
Szronem bieli mgła nadwodna.
Pod skałami ciągle burze
Łamią w falach blask księżyca;
Nad falami w mglistej chmurze,
W blasku srebrnych tęcz dziewica.
Przy jej stopach chart bladawy,
Niespokojny i ponury,
Na ramieniu sokół mgławy,
Naslrzępiony, patrzy w chmury.
—  »Jakżeś piekna!« Hetman woła,
»Któż ci może ujść bezkarny?
Chodź tu luba - spłosz sokoła,
Chart niech leci gonić sarny.
Tu pod moich ust płomieniem
Twe się blade mgły rozpłonią.
Jak tu miło! pod sosn cieniem!«
Prosi - błaga - okiem, dłonią.
Lecz dłoń jego, ciężka wina!
Czy przypadkiem, czy po myśli,
Na krzyż srebrną mgłę rozcina,
Znak zbawienia święty kryśli:
Przed krzyżem się mgły rozpierzchły
Jak złamane wód błękity;
I Rusałki rysy zmierzchły,
Obraz zniknął w mgłach rozbity... -
V
Znikła... słychać tylko burze
W głębi Dniepru — i szum piasków. —
Lecz mgła spływa, spływa w chmurze
Zabłąkanych kilka blasków;
I rozbite mgły zwierciadła
Wiatr przybliża... zmniejsza, — zmniejsza,
Lśni Rusałka, lecz pobladła,
I pobladła — i smutniejsza...
Potem rzekła: »O mój miły!
Żegnam ciebie, ginę, ginę,
Jak mnie z wiatrem mgły rozbiły,
Tak w uściskach się rozpłynę.
»Prosisz — błagasz nadaremno,
Próżno czekasz na tej skale:
Lecz chodź ze mną! lecz chodź ze mną!
Droga do mnie przez te fale.
»Mgły tu zimne, ale jasne;
Gdy i ciebie mgła okryje,
Patrz mój luby - teraz gasnę,
W twych uściskach znów ożyję.
»Sokół  żywy, chart twój żywy.
Z tobą razem, jak z sokołem,
Pójdę błądzić nad te niwy,
Nad dymiących chat padołem;«
»Pójdę z tobą  - tak w mgłę ciemną
Osloniona, jak w krysztale.
O chodź ze mną! o chodź ze mną!
Droga do mnie przez te fale«. -
Hetman kochał  — obłąkany.
Hetman kochał  — ogniem płonął;
Z progu spojrzał w Dniepry piany,
Padł do fali — i zatonął...
Gdy go skryły burz odmęty,
Potrzaskały w proch granity;
Duszę zbawił obraz święty,
Krzyż na piersiach miał wyryty.
Od grzechowej zmazy czysty
Już ulata w nieba stropy;
Za nim wzleciał sokół mglisty,
Chart Rusałki rzucił stopy.
A Rusałka, nad ostrowy
Sama jedna — we łzach woła:
»Kiedyż! kiedyż Hetman nowy
Da mi serce, psa, sokoła!«
Pieśń kona z echem - i wnet jałowe,
Dzikie domysły urosły w gminie:
Więc Hetman kocha fali królowę?
Na oślep leci w przepaść i ginie.
Zawsze samotny - zawsze nie z nami;
Gdzieś na cmentarzach, nad mogiłami. -
Ciszej ... tam zachód krwawy, ponury,
Ozłocił stepy, jary i chmury;
Zagasa słońce - słychać, jak zdała
O brzegi bije spieniona fala.
Ciszej I... tu smutne mogił wybrzeże.
Oto ostatnie zachodu blaski
Złocą wichrami burzone piaski;
Złocą trzy cerkwi posępne wieże,
Co nad brzeg Dniepru wybiegły stromy.
I tysiąc grobów, gdzie przez wyłomy
Posępne trumien wieka świeciły.
O! dzika Siczy! twoje mogiły
Z piasku uwiane — a grób tak kruchy,
Gdy pod przechodnia zapadnie nogą;
Potem w mgłach srebrnych płynące duchy
Wczorajszych mogił znaleźć nie mogą.
Tam białą postać słońce oświeca.
Łatwo z wybladłej odgadnąć twarzy,
Że to posępna mogił dziewica,
Że to siczowych płaczka wyspiarzy.
Stała na wieku spróchniałej truny,
A wiatr jej czarne unosił włosy,
I wzruszał wianku srebrne piołuny,
I róże wianku, lśniące od rosy.
Mówią, że niegdyś płaczka ta miała
Czoło wesołe, lica różane;
Lecz przymuszona płakać, płakała -
I dzisiaj zmysły ma obłąkane
Zmyślonym płaczem - i we łzach oczy.
To Hetman Żmija na cmentarz kroczy.
Stanął na grobie, rzekł: ...»Witaj, Kseni!
Witaj o sławna płaczko pogrzebul
Ty nas modlitwą polecasz niebu,
Przez ciebie pieśnią w grobie uśpieni,
Sen mamy cichy, gdy zbroja rdzawa
Zimną się rosą ziemi napawa.
Straciłem dzisiaj ptaka i charta,
Wierni mi byli — i tem boleśniej;
Jeżeli zgraja twych pieniów warta,
Chart mój i sokół wart także pieśni!
Śpiewaj nad niemi«. —  »Bluźnisz mój miły!
A ja do takich próśb się nie zniżę.
Czujesz to zimne tchnienie mogiły,
Słyszysz! jak skrzypią spróchniałe krzyże,
Jak z dzikim wrzaskiem rybitwa biała
Ponad błękitną falą się wiesza;
Pieśń moja smutna, gdybym śpiewała,
Wszystkie te dzikie głosy pomiesza.
Ciszej!« Lecz Hetman nie słuchał mowy,
Wzrok miał ponury... Pomiędzy trzciny
Lśni Dniepru fala i próg dnieprowy.
Wśród skał posępnych fale się zwarły,
Na skałach dzikie rosły kaliny,
I mech czerwony i sosny karły.
Na progi czajka z falami leci,
I już zawisła ponad urwiska,
A w czajce dwoje płynęło dzieci.
Łódka z pianami w głazy się wciska,
A pod nią otchłań pieni się, burzy.
Te dzieci połkną dnieprowe fale.
Młodsze chwyciło za kwiecie róży,
Co się po nagiej zwieszała skale;
I padło w przepaść z gałązką kwiatu.
Starsze po sosnach pnie się na głazy,
Napróżno ręce podaje bratu,
Słyszy huk fali i obłąkane,
Mając na ustach modlitw wyrazy,
Rzuca się z krzykiem w przepaść i pianę. -
I nic nie wyszło z fal tajemnicy,
Nic z głębokiego serca Hetmana;
Dłoń swoją oddał w ręce dziewicy,
Ta zachmurzona i pomieszana,
Wiodła go w cerkiew... W cerkwi tak ciemno,
Posrebrza szyby księżyc na nowiu;
Serce przenika trwogą tajemną
Szyba brzęcząca w ramach z ołowiu;
I przez otwarte dachu szczeliny
Wglądały z kwiatem drżące kaliny.
»Kseni« rzekł Hetman »co to się znaczy?
Słyszę jęk smutny i płacze rzewne:
Czy to jest nocne pienie puhaczy?
Czy ty chorągwie wzruszasz cerkiewne,
Że się bez wiatru smutnie kotyszą?«
—  »Luby! chorągwie spokojnie wiszą,
Może je wzrusza tchnienie mogiły.
Czego się lękasz — czego? mój miły!
Chodź za mną«. Zdjęła lampę z ołtarza,
Weszli w podziemnych lochów zakręty.
O! jak tu głucha cisza przeraża,
Tu połamane Turków okręty;
W spróchniałych deskach, w zbroje przybrani
Leżą dokoła śpiący hetmani.
A jako kazał obyczaj grecki,
Każdy miał w ręku święte obrazy,
Na nich tajemne modlitw wyrazy,
Usta przymknięte, w nich piastr turecki.
Kseni do małej zbliża się truny;
I strasznie drżała ręka dziewicy,
Gdy podnosiła czarne całuny,
Splamione gęsto łzami gromnicy.
Ot nieba, dziecie pod całunami,
Piękne i żywe... Kseni pobladła,
I przed Hetmanem zalana łzami,
Klasnęła w dłonie — do nóg upadła.
»Mój luby — rzekła sto dziecie — dziecie!
Teraz się w ciemnych grobach ukrywa.
Luby, niech pop nas połączy skrycie,
Pop moim ojcem... Ja nieszczęśliwą!
Łzy moje płyną na wzgardę  światu.
Gdy plotę z polnej róży zawoje,
Wnet drżące liście padają z kwiatu.
Wszystko usycha, wszystko — co moje.
Świat mi szyderczym śmiechem przygania.
Zlituj się luby...« Lecz próżne słowa,
Już wyszedł Hetman... śmiech obłąkania
Połknęła w ziemi cisza grobowa.

Koniec wersji demonstracyjnej.

PIEŚŃ III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ POWROTU

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej